บทที่ 1

วชิ า การจัดการคลงั สินคา (Warehouse Management)
สาขาวชิ าเทคโนโลยกี ารจดั การและพฒั นาผลติ ภัณฑ

มหาวิทยาลยั เทคโนโลยรี าชมงคลตะวนั ออก วิทยาเขตจนั ทบุรี

บทที่ 1บทนําของการจัดการคลังสนิ คา
Warehouse management

1. ความหมายของการจัดการคลังสินคา
(Introduction to Warehouse Management)

คลังสินคา หมายถึง พ้ืนท่ีที่ไดวางแผนแลวเพื่อใหเกิดประสิทธิภาพในการ

ใชสอยและการเคล่ือนยายสินคาและวัตถุดิบ โดยคลังสินคาทําหนาที่ในการเก็บสินคา
ระหวางกระบวนการเคลือ่ นยา ยเพ่ือสนับสนนุ การผลิตและการกระจายสนิ คา ซึ่งสินคาที่
เกบ็ ในคลังสนิ คา สามารถแบง ออกเปน 2 ประเภท ไดแ ก

1. วตั ถดุ บิ (Material) ซงึ่ อยูในรปู วัตถุดิบ สวนประกอบและชิน้ สวนตา งๆ
2. สินคาสําเร็จรูปหรือสินคา จะนับรวมไปถึงงานระหวางการผลิต ตลอดจน
สนิ คา ทีต่ องการท้งิ และวสั ดุทน่ี าํ มาใชใ หม

วชิ า การจดั การคลังสนิ คา (Warehouse Management)

อธิบายเพมิ่ เติม!!!!!

1. สนิ คา วตั ถดุ บิ (Material Inventories) หมายถงึ สนิ คา ท่ี
ซื้อมายงั ไมมกี ารเบิกไปใชห รือนําไปแปรสภาพ

2. สินคาระหวา งทาํ (Work in Process Inventories) หมายถงึ
สินคา ทก่ี าํ ลงั อยใู นกระบวนการผลิตท่ยี งั ผลติ ไมเ สร็จสมบรู ณ ซึง่
กระบวนการผลิตใชเวลามากกวา หนึ่งวัน ณ.วันสิ้นงวดอาจมที ั้งสินคา ท่ีอยูใน
ระหวา งการตัด การเยบ็ หรอื การสอย หรอื การบรรจกุ ไ็ ด สินคา ทย่ี ังไมอ ยูใ น
สภาพท่ีพรอมจะขายได จะเรยี กวา “สนิ คา ระหวางทาํ ”

3. สินคา สําเร็จรปู (Finished Goods Inventories) หมายถงึ
สนิ คา ทผี่ ลิตเสรจ็ สมบรู ณแ ลวตามกรรมวิธี บรรจุอยูในสภาพหนว ยสินคาที่
พรอมจาํ หนา ย

คลังสินคา (Warehouse) คือสถานที่สําหรับวาง จัดเก็บ พัก

กระจายสินคาคงคลัง คลังสินคามีชื่อเรียกไดตางๆ กัน อาทิ ศูนยกระจาย
สินคา, ศูนยจําหนายสินคา และโกดัง ฯลฯ คําวาคลังสินคาจึงเปนคําที่มี
ความหมายรวมๆ สวนจะเรียกวาอะไรก็ข้ึนอยูกับฟงกชันของคลังสินคาแตละ
ประเภท คลังสินคาที่รับสินคาเขามาทําการคัดแยกแลวกระจายออกไป
เรียกวา ศูนยกระจายสินคา (Distribution Center) และกระบวนการ
ดังกลา ว เรยี กวา Cross Docking

ในขณะที่คลังสินคาบางแหงมีฟงกชันเพ่ิมข้ึนมาคือ หลังรับสินคาเขา
มาแลวกเ็ ก็บสินคา ไวแ ละทาํ หนาที่จัดสรรสินคากอนสงมอบตามคําส่ังซ้ือ จึงมี
ข้ันตอนยอยประกอบดว ย

รบั สินคา เขา จดั เก็บ จดั สนิ คา ตามใบสง่ั ซอ้ื Order Picking
(เปนขั้นตอนท่ีใชเวลาและกําลังคนมากที่สุด) ตรวจสอบหีบหอ และ
จัดสง

กลาวคือ รับหนาที่ในการจําหนายไวดวย จึงเรียกวา ศูนยจําหนาย
สินคา การลดเวลาและขั้นตอนในศูนยจําหนายสินคาทําไดดวยการนํา
คอมพวิ เตอรช ว ยออกใบส่ังซื้อ

คลังสินคา (Warehouse) คือ สถานท่ีใชในการเก็บรักษาสินคา

ใหอยูในสภาพและคุณภาพท่ีพรอมจะนําสงมอบใหกับหนวยงานที่เก่ียวของ
ตามท่รี องขอ โดยอาจเรยี กเปน ช่อื อ่นื ๆ เชน คลังสินคา (Warehouse) , โกดัง
(Godown) , ที่เก็บของ (Storage) , ที่เก็บสินคา (Whaft) , คลังพัสดุ
(Depot) , ฉางเก็บสินคา (Silo) , แท็งคเก็บของเหลว (Liquid Tank) , คลัง
ทัณฑบน (Bonded Warehouse) โดยไมวาจะเรียกวาอะไร คลังสินคาก็จะ
ทําหนาท่ีเหมือนกัน คือ เปนสถานท่ีเก็บรักษาสินคาหรือวัตถุดิบหรือสิ่งของ
ตา งๆ เพอ่ื สนับสนุนในกิจกรรมตางๆของกระบวนการ Supply Chain

การจัดการคลังสินคา (Warehouse Management) เปน

การจัดการในการรับ การจัดเก็บ หมายถึง การจัดสงสินคาใหผูรับเพ่ือ
กิจกรรมการขาย โดยเปาหมายหลักในการบริหารดําเนินธุรกิจในสวนที่
เกี่ยวของกับคลังสินคา เพื่อใหเกิดการดําเนินการเปนระบบใหคุมกับการ
ลงทุน การควบคุมคุณภาพของการเก็บ การหยิบสินคา การปองกัน ลดการ
สูญเสียจากการดําเนินงานเพ่ือใหตนทุนการดําเนินงานตํ่าที่สุด และการใช
ประโยชนเตม็ ทจ่ี ากพื้นที่

วชิ า การจดั การคลงั สนิ คา (Warehouse Management)

การจัดการคลังสินคา เปนกิจกรรมที่มีบทบาทสําคัญตอการ
จัดการโลจสิ ติกสโ ดยผานกิจกรรมยอยๆ เกีย่ วกับการบริหารจัดการคลังสินคา
อาทิ การเลือกประเภท การเลือกขนาด การเลือกทําเลที่ตั้ง การวางผัง
คลงั สินคา การวางแผนการเคลื่อนยายสินคาภายในคลังสินคา รวมทั้งการนํา
เทคโนโลยีสารสนเทศมาใชในการบริหารคลังสินคา เปนตน ซ่ึงระบบการ
จัดการคลงั สินคาท่ีมปี ระสิทธิภาพจะกอ ใหเ กิดประโยชนต อองคการ ดังนี้

1. ทําใหมีการเก็บสะสมวัตถุดิบไวในคลังสินคา และมีจํานวนที่
เพยี งพอตอ การผลติ และไมทาํ ใหก ารผลติ หยุดชะงกั ไมตอเนอื่ ง

2. ทําใหมีการกระจายสินคาออกสูตลาดจากผูผลิตสูผูบริโภค โดย
ผผู ลติ จะเก็บสินคา สาํ เร็จรูปไวในคลงั สินคาเพ่ือรอการจําหนายตอไป

3. เปนที่เก็บรักษาและสะสมพัสดุสําหรับธุรกิจบริการท่ีไม
จําเปนตองเก็บวัตถุดิบในการผลิตสินคา อยางไรก็ตามธุรกิจบริการก็
จําเปน ตองมคี ลงั สนิ คาไวเก็บพสั ดแุ ละอุปกรณที่จําเปนตอ การดาํ เนนิ ธรุ กจิ

4. เปนที่ใหเครดิตกับธุรกิจ กลาวคือ ผูฝากสินคาท่ีอยูในคลังสินคา
สาธารณะ สามารถนําสินคานั้นเปนหลักประกันในการกูยืมจากสถาบันการเงิน
เชน ธนาคาร เปนตน

5. เปน ทส่ี ําหรบั ใหหนวยงานของรัฐใชสําหรับสะสม หรือเก็บรักษาสินคา
ท่ีรฐั บาลตอ งการเขาไปแทรกแซงราคาตลาดสินคาบางชนดิ เชน ขาว มนั สําปะหลงั
ยางพารา เปน ตน เพือ่ รักษาระดับราคาใหก ับเกษตรกร

6. ทําใหประหยัดคาขนสงในกรณีท่ีเปนสินคาสําเร็จรูป เพ่ือรอนําไป
จําหนายตอ จะนําสินคานั้นมารวมที่คลังสินคากอน ซ่ึงจะทําใหมีการประหยัดคา
ขนสง มากกวาทีผ่ ผู ลิตสงไปทีร่ านจําหนา ยสินคา โดยตรง



กระบวนการที่สาํ คญั ในการจัดการคลังสนิ คา

โดยปกติแล้วคลงั สินคา้ มีเป้ าหมายท่ีสําคญั คือเป็ นสถานท่ีพกั ใน
การเคลื่อนท่ีของสิ นค้าผ่านโซ่อุปทานจนถึงลูกค้าปลายทาง ซ่ึงมี
กระบวนการพ้ืนฐานที่สําคัญในการบริหารคลังสินค้า 3 กระบวนการ
ประกอบดว้ ย การรับสินคา้ การจดั เก็บสินคา้ และ การกระจายสินคา้ ซ่ึง
สามารถแสดงดงั ภาพท่ี2 โดยมีรายละเอียด ดงั น้ี

1. การรับสินคา ประกอบดวยกิจกรรม เชน การขนถายสินคาจาก
พาหนะท่ีนําเขาคลังสินคา การตรวจนับสินคาใหตรงกับจํานวนท่ีสั่งซื้อ
รวมท้ังการรับสินคาคืนจากลูกคา เปนตน การรับสินคาจึงเปนกิจกรรม
พื้นฐานของทุกคลังสินคาสําหรับการเปนสถานท่ีพักสินคา ถามีการบริหาร
จัดการการรับสินคาที่ดีองคการ จะมั่นใจไดวามีสินคาเพียงพอตอความ
ตองการของลกู คา ไมวาลกู คาจะอยสู วนใดของโซอุปทานก็ตาม

2. การจัดเก็บสินคา กิจกรรมในการจัดเก็บสินคา เชน การวางแผน
การเก็บรักษาสินคาใหมีประสิทธิภาพ การรวบรวมสินคาที่ไดรับจากการ
ขนสงจํานวนนอยหลายๆ คร้ังเขาดวยกัน เพื่อรวมเปนสินคาขนาดใหญ การ
แยกสินคาใหมีจํานวนที่เล็กลง (break bulk) เปนตน ผูบริหารควรมีการ
จัดการการจัดเก็บสินคาที่ดีเพ่ือลดตนทุนการจัดเก็บ(storagecost) อันจะทํา
ใหลดตนทุนขององคการได นอกจากนี้การจัดเก็บรักษาสินคาทําใหเกิดมูลคา
เพม่ิ ในสินคา (value added) เม่ือไปถึงปลายทาง

3. การกระจายสินคา เปนกิจกรรมที่ผูบริหารตองวางแผนเพื่อใหการ
กระจายสินคา ตรงตาม

คณุ ภาพ(rightquality)
ตรงตามจาํ นวน(rightquantity)
ตรงตามเวลา (right time)
ตรงตามสถานท(่ี rightplace)
ตรงตามเงอ่ื นไข(rightcondition) ท่ีลกู คา กําหนด
ซ่ึงจะทาํ ใหไ ดร ะดับการบรกิ ารที่ดีอยางสม่ําเสมอ โดยการกระจายสนิ คา มี
กจิ กรรมที่สาํ คญั เชน การสงสินคาใหผขู าย การโอนสินคา จากคลังสินคาหนึ่งไปยัง
อีกคลังสินคาหน่ึง ภายในองคการเดียวกัน เปนตน การกระจายสินคายังมี
ความสมั พันธกับงานดา นอ่ืนๆ อีกดวย เชน ดา นการขนสง (transportation) ดาน
สินคา คงคลัง (inventory management) เปนตน

เนอื่ งจากในปจ จุบนั ไดมีแนวคิดการจัดการแบบทันเวลา พอดี(Just-
in-Time: JIT) ทําใหมีการพัฒนารูปแบบการถือครองสินคาในคลังสินคา โดย
ลดข้ันตอนในกระบวนการของการเก็บรักษา กลาวคือ ทันทีที่รับสินคาเขามา
ในคลังสินคา จะมีการจัดการใหสินคาเหลาน้ันผานไปสูกระบวนการที่จุดจาย
สินคาออกจากคลังสินคาอัตโนมัติ โดยไมตองนําไปเก็บที่ช้ันวางสินคา ซ่ึง
สามารถแสดงดงั ภาพที่ 2 โดยเสน ทางจะเรม่ิ จากการรับสินคา และไปส้ินสุดที่
กระบวนการการจายสินคา การจัดการลักษณะนี้เรียกวา Executive
Journal 165 Cross-Docking ซ่ึงทําใหกิจการสามารถลดตนทุนการจัดเก็บ
รักษาสินคาในคลังสินคาได ในประเทศไทยหลายธุรกิจพยายามนําระบบ
Cross-Docking มาใชในคลังสินคา เชน หางเทสโกโลตัสสรางศูนยกระจาย
สินคา รปู แบบ CrossDocking เมื่อปพ .ศ.2551 ดวย เงนิ ลงทุน 800 ลา นบาท

2.ความสาํ คญั ของการจัดการคลังสนิ คา

การจดั การคลงั สินคา้ มีความสาํ คญั และความจาํ เป็ นอยา่ งยิ่งในภาค
ธุรกิจ โดยหนา้ ท่ีของการจดั การสินคา้ ประกอบดว้ ย

- การจดั เกบ็ (Storage)
- งบประมาณ (Budgeting)
- การกาํ หนดทาํ เลท่ีต้งั (Location Planning)
- การกาํ หนดขนาดและจาํ นวนคลงั สินคา้ (Size & Quantity of
Warehouse)

วชิ า การจัดการคลังสนิ คา (Warehouse Management)

- การจดั วางผงั คลงั สินคา้ (Warehouse Layout)

- การเลือกอุปกรณ์สาํ หรับใชใ้ นคลงั (Choose of Tools)
- การควบคุมการปฏิบตั ิงานในคลงั (Controlling)
- การถ่ายโอนขอ้ มูล (Information Transfer)
- การเคลื่อนยา้ ย (Movement) ประกอบดว้ ยกิจกรรมยอ่ ย ๆ

* การรับสินคา้ (Receiving)
* การยา้ ยสินคา้ ออก (Put Away)

* การเลือกหยบิ สินคา้ (Order Picking/Selection)
* การส่งสินคา้ ผา่ นคลงั (Cross Docking)
* การจดั ส่ง (Shipping)
* การจดั เกบ็ (Storage) แบง่ ไดเ้ ป็น 2 ประเภท คือ

1.การจดั เก็บชวั่ คราว (Temporary Storage)
2.การจดั เก็บก่ึงถาวร (Semi-permanent Storage)

วชิ า การจดั การคลงั สินคา (Warehouse Management)

การจดั การคลงั สินคา้ (Warehousing) สามารถสร้างความสมดุล
ในโซ่อุปทาน โดยการป้ องกนั ความไม่แน่นอนของกระบวนการจดั ซ้ือหรือ
เหตุสุดวสิ ัยท่ีเกิดข้ึนกบั ผขู้ ายหรือความล่าชา้ ของการขนส่งที่ทาํ ใหเ้ วลาการ
รอคอยยาวนานข้ึน บางคร้ังขนาดการขนส่งหรือขนาดการผลิตที่ประหยดั มี
เกินปริมาณท่ีของลูกคา้ ตอ้ งการ ทาํ ใหจ้ าํ เป็ นตอ้ งมีท่ีวา่ งไวเ้ ก็บของที่เหลือ
คลงั สินคา้ จึงตอ้ งมีสภาพที่เหมาะสมท่ีจะใชเ้ ก็บสินคา้

วชิ า การจดั การคลังสินคา (Warehouse Management)

3. วตั ถุประสงค์ของการจดั การคลงั สินค้า
(Objective of Warehouse Management)

3.1 ลดระยะทางในการปฏิบตั ิการในการเคลื่อนยา้ ยใหม้ ากท่ีสุด
3.2 การใชพ้ ้นื ท่ีและปริมาตรในการจดั เก็บใหเ้ กิดประโยชนส์ ูงสุด
3.3 สร้างความมน่ั ใจวา่ แรงงาน เครื่องมือ อุปกรณ์ สาธารณูปโภค
ต่างๆ มีเพียงพอและสอดคลอ้ งกบั ระดบั ของธุรกิจที่ไดว้ างแผนไว้
3.4 สร้างความพงึ พอใจในการทาํ งานในแตล่ ะวนั แก่ผเู้ ก่ียวขอ้ งใน
การเคล่ือนยา้ ยสินคา้
ท้งั การรับเขา้ และการจา่ ยออก โดยใชป้ ริมาณจากการจดั ซ้ือ และ
ความตอ้ งการในการจดั ส่งใหแ้ ก่ลูกคา้ เป็นเกณฑ์
3.5 สามารถวางแผนไดอ้ ยา่ งตอ่ เน่ือง ควบคุม และรักษาระดบั การ
ใชท้ รัพยากรตา่ งๆเพ่ือใหเ้ กิดการบริการภายใตต้ น้ ทุนท่ีเกิดประสิทธิภาพ
คุม้ ค่าในการลงทุนตามขนาดธุรกิจที่กาํ หนด

4. ประโยชน์ของการจัดการคลงั สินค้า

• การจัดการคลังสินค้า (Warehouse) จะช่วยสนับสนุนการผลิต
(Manufacturing Support) โดยคลังสินคา้ จะทาํ หน้าท่ีในการรวบรวม
วตั ถุดิบในการผลิตชิ้นส่วน และส่วนประกอบต่าง ๆ จากผูข้ ายปัจจยั การ
ผลิต เพ่ือส่งป้ อนให้กบั โรงงานเพ่ือผลิตเป็ นสินคา้ สําเร็จรูปต่อไป เป็ นการ
ช่วยลดตน้ ทุนในการจดั เก็บสินคา้

วิชา การจัดการคลงั สินคา (Warehouse Management)

• คลังสิ นค้ า (Warehouse) เป็ นท่ีผสมผลิตภัณฑ์ (Mix
Warehouse) ในกรณีท่ีมีการผลิตสินคา้ จากโรงงานหลายแห่งโดยอยใู่ นรูป
ของคลงั สินคา้ กลาง จะทาํ หนา้ ท่ีรวบรวมสินคา้ สาํ เร็จรูปจากโรงงานต่าง ๆ
ไวใ้ นท่ีเดียวกนั เพื่อส่งมอบใหล้ ูกคา้ ตามตอ้ งการ ข้ึนอยกู่ บั ลูกคา้ แต่รายว่า
ตอ้ งการสินคา้ จากโรงงานใดบา้ ง

วิชา การจัดการคลังสนิ คา (Warehouse Management)

• ค ลั ง สิ น ค้ า ( Warehouse) เ ป็ น ที่ ร ว บ ร ว ม สิ น ค้ า
(Consolidation Warehouse) ในกรณีท่ีลูกคา้ ตอ้ งการซ้ือสินคา้ จาํ นวน
มากจากโรงงานหลายแห่ง คลงั สินคา้ จะช่วยรวบรวมสินคา้ จากหลายแหล่ง
เพอ่ื จดั เป็นขนส่งขนาดใหญ่หรือทาํ ใหเ้ ตม็ เที่ยว ซ่ึงช่วยประหยดั ค่าขนส่ง

วิชา การจัดการคลังสนิ คา (Warehouse Management)

• คลังสินค้า (Warehouse) ใช้ในการแบ่งแยกสินค้าให้มีขนาดเล็ก
ลง (Break Bulk Warehouse) ในกรณีที่การขนส่งจากผผู้ ลิตมีหีบห่อหรือ
พาเลตขนาดใหญ่ คลงั สินคา้ จะเป็ นแหล่งท่ีช่วยในการแบ่งแยกสินคา้ ให้มี
ขนาดเล็กลงเพ่ือส่งมอบใหก้ บั ลูกคา้ รายยอ่ ยต่อไป

วชิ า การจัดการคลงั สินคา (Warehouse Management)

ประโยชน์ของการจดั การคลงั สินค้า(เพม่ิ เตมิ )

1. ทาํ ใหต้ น้ ทุนของสินคา้ ลดลง
2. สชเป่วา็นมยกลาราดรถปปผัญ้ อลหงิตกาไอนัดนักใ้ นจาระปขเรกาิมิดดาขมณ้ึนือเเขกนอิน่ืองกงสวจินา่าคกควกา้ าทามรี่จขตะนอ้ขงสากย่งารตามฤดูกาล
3. ชชตช่่่อวววยยยบใใใสหหหนเกไ้้้ คอดารงรใ้ ดคผชิตวลส้ แาิตินมกดคต่อาํ า้อุ้ตเนนงส้ินนักาาๆไหรปกไขไรดอดรท้งโม้ ผนัดหบู้เยวรรปืลอิโกาพภตตค่อาิ คมา้ตทอ้ ่ีมงีทกาุนรนอ้ ย
4.
765...
8.
9. ช่วยใหร้ าคาสินคา้ มีเสถียรภาพ
10. ช่วยเกบ็ พกั สินคา้ ชวั่ คราวท่ีจะตอ้ งส่งออกไปต่างประเทศอีกต่อหน่ึง
ในลกั ษณะของ Re-export

วชิ า การจัดการคลงั สินคา (Warehouse Management)

5.บทบาทของคลงั สินค้าและศูนย์กระจายสินค้า

คลังสินคา้ โดยทว่ั ไปจะสร้างเพื่อเก็บสินคา้ ที่ใช้สําหรับผูผ้ ลิต ผู้
ส่งออก ผนู้ าํ เขา้ สินคา้ ผคู้ า้ ส่งและผทู้ าํ ธุรกิจขนส่ง ผใู้ หบ้ ริการดา้ นศุลกากร
เป็ นตน้ ซ่ึงขนาดอาคารมีขนาดเหมาะสมกบั ธุรกิจที่ทาํ โดยจะมีอุปกรณ์ใน
การจดั เก็บ เคลื่อนยา้ ย ยกขนสินคา้ ตามความเหมาะสม มีทางเขา้ -ออก ที่
จาํ เป็ น บางคร้ังคลังสินค้าอาจติดชานชาลารถไฟ สนามบิน ท่าเรือ ซ่ึง
ปัจจุบนั จะมีการใชค้ ลงั สินคา้ อตั โนมตั ิ และระบบสายพานลาํ เลียง ทาํ การ
เคล่ือนยา้ ยสินค้าอัตโนมตั ิ ซ่ึงคลงั มีความสูงถึง 20 เมตรทาํ ให้ใช้พ้ืนท่ี
ไดม้ ากข้ึน โดยมีการติดตามสินคา้ ท่ีเขา้ เก็บในคลงั ทาํ ใหเ้ กิดความแม่นยาํ ข้ึน

วชิ า การจัดการคลังสินคา (Warehouse Management)

นอกจากน้นั ในคลงั ยงั มีระบบหยบิ ตามแสงสวา่ งและหยบิ ตามเสียง
ทาํ ใหเ้ พิ่มประสิทธิภาพและควบคุมคุณภาพของแรงงาน ในภาคการผลิตจะ
ใชค้ ลงั สินคา้ รองรับระบบการจดั ส่งแบบทนั เวลาพอดี JIT ทาํ ให้ลดระดบั
สินคา้ คงคลงั ลง ขนาดของคลงั ก็จะลดลงดว้ ย ซ่ึงคลงั สินคา้ สมยั ใหม่จะใช้
เพอ่ื การส่งออก การผลิตเพื่อส่งสินคา้ ตรงไปยงั ร้านคา้ ปลีกในแต่ละภูมิภาค
หรือท้งั ประเทศ ทาํ ใหส้ ามารถลดตน้ ทุนสินคา้ ต่อยอดขายได้ เพราะไม่ตอ้ ง
ทาํ การขนหลายรอบ โดยเฉพาะปัจจุบนั มีการคา้ ขายผา่ นอินเตอร์เนตทาํ ให้
ไม่ตอ้ งมีหนา้ ร้านใชก้ ารส่งสินคา้ ตรงไปหาลูกคา้ ซ่ึงตอ้ งมีระบบการขนส่ง
ท่ีสามารถจดั ส่งสินคา้ ไดท้ นั ทีท่ีมีการสง่ั ซ้ือ

วชิ า การจัดการคลงั สนิ คา (Warehouse Management)

ศูนยก์ ระจายสินคา้ เป็ นชุดของคลังสินคา้ ที่มีหลายหลังรวมกัน
หรืออาจสร้างเป็ นอาคารหลงั เดียวที่มีพ้ืนที่ขนาดใหญ่ บางคร้ังจะรวมห้อง
ธรรมดา หอ้ งปรับอากาศ ห้องแช่แข็ง นิยมสร้างเพื่อสนบั สนุนการกระจาย
สินคา้ สู่ร้านคา้ ปลีกหรือห้างสรรพสินคา้ เช่น TESCO LOTUS ที่วงั นอ้ ย
ศูนย์น้ีจะรับจะรับคําส่ังซ้ือจากศูนย์ย่อยทั่วประเทศ แล้วเข้าสู่ การ
ประมวลผลคาํ สั่งซ้ือแลว้ ทาํ การเติมเตม็ สินคา้ ในเวลาท่ีกาํ หนด ซ่ึงเป็ นการ
ใชอ้ ุปสงคข์ บั เคล่ือนการจดั ส่ง (Demand driving) บางคร้ังเรียกศูนยเ์ ติมเตม็
สินคา้ (Fulfillment Center) ศูนยส์ ินคา้ ผา่ นคลงั (Bulk Break Center) และ
ศูนยบ์ รรจุหีบห่อ (Package Handling Center) ซ่ึงนิยมเรียกว่าศูนย์กระจาย
สินค้า

วชิ า การจดั การคลังสนิ คา (Warehouse Management)



โดยศูนยก์ ระจายสินคา้ เป็ นเครือข่ายจดั หาสินคา้ (Supply network)
ท่ีใชพ้ ้ืนท่ีในการจดั เก็บสตอ็ กสินคา้ ปริมาณและและชนิดสินคา้ จาํ นวนมาก
บางคร้ังมีมากถึง 3 แสนรายการ (SKU) ซ่ึงการรวบรวมเป็ นศูนยเ์ ดียวทาํ ให้
การใชท้ รัพยากรท้งั พ้นื ท่ี เครื่องจกั ร แรงงาน และสินคา้ คงคลงั ไดค้ ุม้ ค่าและ
เกิดผลดีท่ีสุด ลดปัญหาท่ีผขู้ ายจะตอ้ งส่งสินคา้ ตรงไปยงั ร้านคา้ ปลีก หรือ
ลูกคา้ โดยตรง ศูนยก์ ระจายสินคา้ จึงมีหนา้ ที่ในการประสานงานกบั ทุกฝ่ าย
ซ่ึงสามารถใช้พ้ืนท่ีในเครือข่ายร่วมกนั ได้หลายวตั ถุประสงค์และหลาย
ลูกคา้ นิยมเรียกวา่ ศูนย์กลางโลจิสตกิ ส์

วิชา การจดั การคลังสนิ คา (Warehouse Management)

สรุป ศูนยก์ ระจายสินคา้ จะสนบั สนุนกิจกรรมด้านการตลาดเป็ น
หลัก โดยศูนย์จะมีขนาดใหญ่กว่าคลัง สนับสนุนงานจัดหาสินคา้ ให้มา
รวมกนั ใหค้ รบถว้ นตามท่ีลูกคา้ ตอ้ งการ แลว้ จึงจดั ส่งใหล้ ูกคา้ ต่อไป

WH DC

6.ความแตกต่างระหว่างคลงั สินค้าและศูนย์กระจายสินค้า

คลงั สินคา้ ส่วนมากจะสนบั สนุนงานดา้ นการผลิตของแต่ละองคก์ ร
เท่าน้นั ส่วนศูนยก์ ระขายสินคา้ สนบั สนุนกิจกรรมดา้ นการตลาดครอบคลุม
ท้งั SPC

คลงั สินค้า ศูนย์กระจายสินค้า

- เก็บสินคา้ ทุกประเภทของกิจการ - เก็บสินค้าบางประเภทโดยเน้นเฉพาะ
สิ น ค้า ที่ อ ยู่ ใ น ค ว า ม ต้อ ง ก า ร ข อ ง ต ล า ด
- ใชส้ นบั สนุนกิจกรรมการผลิตเป็ นหลกั เท่าน้นั

- การดาํ เนินงานส่วนใหญ่ประกอบด้วย - การดาํ เนินงานส่วนใหญ่ประกอบด้วย
การรับสินคา้ การจดั เก็บ การคน้ หา หรือ การรับและจดั ส่งสินคา้
เลือกหยบิ และการจ่ายสินคา้ ออก

คลงั สินค้า ศูนย์กระจายสินค้า

- มีกิจกรรมท่ีทาํ ให้เกิดการเพ่ิมมูลค่าแก่ - มีกิจกรรมที่สามารถทาํ ให้เกิดมูลค่าเพ่ิม
สินคา้ นอ้ ย แก่ สิ นค้าม าก เช่ นบ รรจุ ภัณฑ์ การ
ประกอบสินคา้ ตามคาํ สงั่ ของลกู คา้

- เนน้ การขนส่งสินคา้ ตามที่ลูกคา้ ตอ้ งการ - เน้นการจัดส่ งสิ นค้าให้ลูกค้าตาม
โดยใหต้ น้ ทุนการดาํ เนินงานต่าํ ท่ีสุด ตอ้ งการโดยใหก้ าํ ไรสูงสุด

- ใช้ซอฟต์แวร์การจัดการคลังสินคา้ ไม่ - ใชซ้ อฟแวร์จดั การSPCเตม็ รูปแบบ
มากนัก และส่วนมากไม่มีระบบการ
จดั การSPC

- มีระบบสายพานลาํ เลียง และเทคโนโลยี - มีสายพานลําเลียงและเทคโนโลยี
อตั โนมตั ิจาํ นวนนอ้ ย อตั โนมตั ิในการจดั การ

วชิ า การจัดการคลงั สนิ คา (Warehouse Management)

7.หน้าทข่ี องคลงั สินค้าและศูนย์กระจายสินค้า

คลงั สินคา้ และศูนยก์ ระจายสินคา้ จะประกอบไปดว้ ยสินคา้ จาํ นวนมาก
สินคา้ มีการไหลเวียนตลลอดเวลา โดยมีสินคา้ รุ่นใหม่เขา้ มาเก็บเพิ่มข้ึน และใน
ขณะเดียวกนั จะมีการนาํ สินคา้ เก่าออกจากคลงั เพื่อไปส่งลูกคา้ ตามคาํ ส่ังซ้ือ ซ่ึง
จะเป็ นกิจกรรมที่จดั ข้ึนทุกวนั ดงั น้ันหนา้ ที่หลกั ของคลงั สินคา้ จึงสามารถแบ่ง
ออกเป็น 2 ประการ

1.หน้าที่การเคล่ือนย้าย (Moment Function) แบ่งออกเป็นหนา้ ที่ย่อยได้
4 ประการ

1.1การรับ(Receiving) เม่ือสินคา้ จาํ นวนมากเดินทางมาถึงคลงั สินคา้
หนา้ ที่แรกของการเคลื่อนยา้ ย คือ การรับสินคา้ ลงจากยานพาหนะท่ีนาํ สินคา้ มา
ส่ง การยกสินคา้ มีเทคนิคและวิธีการแตกต่างกนั ข้ึนอยกู่ บั

วิชา การจัดการคลงั สนิ คา (Warehouse Management)

- ลกั ษณะของยานพาหนะท่ีบรรทุกสินคา้ วิธีการและเคร่ืองมือท่ีใชใ้ น
การขนสินคา้ จะแตกต่างกนั ข้ึนอย่กู บั ลกั ษณะทางกายภาพของยายพาหนะท่ีขน
สินคา้ มาส่ง เช่น ถา้ เป็นตูท้ ึบขนาดใหญ่กส็ ามารถใชร้ ถโฟลค์ ลิฟเขา้ ไปขนสินคา้
ภายในได้ แต่ถา้ เป็ นตูท้ ึบขนาดเล็กซ่ึงรถยกเขา้ ไม่ได้ ก็ตอ้ งใชร้ ถเขน็ หรือคนยก
หรือถา้ เป็นแบบหลงั คาเปิ ดก็สามารถใชป้ ้ันจนั่ ยกสินคา้ ลงมาได้

- ลกั ษณะสินคา้ สินคา้ บางชนิดมีการบรรจุในบรรจุภณั ฑ์ที่พิเศษ
จาํ เป็นตอ้ งใชเ้ คร่ืองมือหรืออุปกรณ์ท่ีใชใ้ นการขนยกเฉพาะตามท่ีระบุไวใ้ น
บรรจุภณั ฑ์ โดยทวั่ ไปถา้ สินคา้ มีขนาดเล็กก็จะรวบรวมลงในกระบะก่อน
แลว้ จึงทาํ การขนยา้ ย แต่ถา้ บรรจุมาในกระบะ/พาเลทมาจากตน้ ทางแลว้ ก็
สามารถขนยา้ ยไดเ้ ลย

วชิ า การจดั การคลังสนิ คา (Warehouse Management)

การรับสินคา้ เขา้ สู่คลงั สินคา้ จะตอ้ งตรวจสินคา้ ใหถ้ กู ตอ้ งตรงกบั ขอ้ มลู
ท่ีไดร้ ะบุไวใ้ นเอกสารที่มาพร้อมกบั สินคา้ /ไดร้ ับลว่ งหนา้ ไวแ้ ลว้ วิธีการตรวจรับ
ข้ึนอยกู่ บั ประเภทของสินคา้ คือ

ถา้ เป็ นคลงั สินคา้ สาธารณะท่ีรับฝากสินคา้ จากผูฝ้ าก รับผิดชอบตาม
จาํ นวนบรรจุภณั ฑไ์ ม่จาํ เป็นตอ้ งเปิ ดบรรจุภณั ฑเ์ พ่ือตรวจสอบรายละเอียดภายใน
ยกเวน้ กรณีที่มีการชาํ รุดกอ็ าจตอ้ งแกะบรรจุภณั ฑ์ เพื่อตรวจสอบใหท้ ราบจาํ นวน
สินคา้ ที่ชาํ รุดเสียหาย

ถา้ เป็ นคลงั เอกชนขนาดเล็กจะทาํ การตรวจรายละเอียดของสินคา้ ท่ี
บรรจุภณั ฑ์ เม่ือตรวจรับแลว้ ตอ้ งบนั ทึกจาํ นวนสินคา้ ใหม้ ียอดท่ีถกู ตอ้ งเสมอ

วชิ า การจัดการคลังสินคา (Warehouse Management)

1.2 การโยกยา้ ย (Transfer) หน้าท่ีการโยกยา้ ยสินค้าในคลังจะมี
ลกั ษณะดงั น้ี

เมื่อรับสินคา้ ลงจากยานพาหนะบรรทุกแลว้ สินคา้ จะถูกนาํ ไปใน
คลงั สินคา้ และจดั เก็บในตาํ แหน่งท่ีเฉพาะของสินคา้ น้นั การยกขนอาจใชร้ ถ
ยก (fork-lift truck) รถลาก (hand pallet truck)ขนสินคา้ จากยานพาหนะ
บรรทุกไปในคลงั สินคา้ เลย หรือบางคร้ังถา้ มีสินคา้ หลายๆประเภทถูกขน
เขา้ มาโดยใชย้ ายพาหนะเดียวกนั ในกรณีน้ีก็ตอ้ งขนสินคา้ ลงมาพกั ในพ้ืนท่ี
ส่วนกลางก่อน แลว้ จึงทาํ การแยกจาํ แนกเก็บตามชนิดของสินคา้ เป็ นการ
โยกยา้ ยเพื่อเกบ็ รักษา

วิชา การจดั การคลงั สนิ คา (Warehouse Management)

การโยกยา้ ยภายในก่อนที่จะมีการเลือกสินคา้ เพ่ือส่งไปตามคาํ ส่ัง
ซ้ือ สินคา้ ที่มีขนาดเล็กจะตอ้ งทาํ การบรรจุในกระบะก่อนเพื่อความสะดวก
ในการเคล่ือนยา้ ย ซ่ึงสินคา้ ดงั กล่าวอาจถูกเก็บในส่วนลึกของคลงั สินค้า
ดงั น้นั เม่ือมีคาํ ส่ังให้เลือกสินคา้ เพ่ือเตรียมส่งออก สินคา้ จะถูกนาํ ออกโดย
รถยกเพอ่ื นาํ มาวางหนา้ ท่า

การโยกยา้ ยจากสถานที่จดั เก็บไปยงั จุดสาํ หรับส่งออกในคลงั สินคา้
เป็ นการโยกยา้ ยข้นั ตอนสุดทา้ ย โดยชนิดของเคร่ืองมือที่จะใช้ข้ึนอยู่กับ
ลกั ษณะของสินคา้

1.3 การคดั เลือกสินคา้ เพื่อการจดั ส่ง (Selection) เป็ นการจดั กลุ่ม
สินคา้ ตามคาํ สง่ั ซ้ือของลูกคา้ มีการบนั ทึกขอ้ มูลในเอกสารใหค้ รบถว้ นและ
ถูกตอ้ งก่อนที่จะส่งไปยงั จุดส่งสินคา้ ออก (Shipping area)

1.4 การส่งสินคา้ (shipping) การส่งสินคา้ ออกจากคลงั สินคา้ เป็ นหนา้ ท่ีหลกั
ของคลงั สินคา้ ที่มีความสาํ คญั มาก ประกอบดว้ ยการตรวจสอบและจดั ส่งสินคา้ ให้
ลูกคา้ ได้ทนั เวลา สินคา้ ไม่เสียหายหรือชาํ รุด มีการตรวจสอบจาํ นวนและชนิดของ
สินคา้ วา่ มีความถูกตอ้ งกบั รายการในใบส่ังจ่ายสินคา้ หรือไม่ มีการใชอ้ ุปกรณ์ในการ
ยกขนตามความเหมาะสมของชนิดและประเภทของสินคา้

2. หน้าทกี่ ารเกบ็ รักษา (Storage Function) แบ่งเป็น 2 ประการ
2.1 การเก็บรักษาชวั่ คราว (Temporary storage) เน่ืองจากสินคา้ ใน
คลงั มีการหมุนเวียนอยู่เสมอ สินคา้ จะถูกเก็บรักษาไวช้ ่วงระยะเวลาหน่ึง
ระยะเวลาการเก็บรั กษาชั่วคราวจะนานเท่าไหร่ ข้ ึ นอยู่กับระบบการจัด
จาํ หน่ายซ่ึงมีวงจรการทดแทนจาํ นวนสินคา้ ที่ถูกจ่ายออกไป การเก็บรักษา
ชวั่ คราวจะช่วยใหม้ ีจาํ นวนสินคา้ เพียงพอท่ีจะตอบสนองความตอ้ งการของ
ลูกคา้ และให้มีสินค้าสํารองไวเ้ พ่ือความปลอดภยั หน้าที่การเก็บสินค้า
ชวั่ คราวจะทาํ ใหก้ ารไหลของสินคา้ ดาํ เนินไปอยา่ งราบร่ืน

วิชา การจดั การคลงั สนิ คา (Warehouse Management)

2.2 การเก็บรักษาถาวร (Permanent Storage) คือการเก็บรักษาสินคา้
ในจาํ นวนท่ีเกินกว่าที่ตอ้ งการเพ่ือใช้ในการหมุนเวียนตามปกติ สาเหตุที่
ตอ้ งมีการเก็บรักษาถาวรมกั จะเกิดจากกรณีพิเศษมากกว่าจะเกิดจากการ
ดาํ เนินงานปกติ มีสาเหตุมาจาก

การผลิตตามฤดูกาล สินคา้ บางชนิดจะข้ึนอยกู่ บั ฤดูกาล ถา้ กิจการมี
การผลิตสินคา้ ประเภทน้ี จาํ เป็ นตอ้ งมีคลงั สินคา้ สาํ หรับเก็บสินคา้ ในช่วงที่
ยงั ไม่ถึงฤดูของสินค้าน้ัน กิจการขายปลีกก็มีความจะเป็ นตอ้ งซ้ือสินค้า
จาํ นวนมากเพอ่ื ใหเ้ พยี งพอสาํ หรับขายในรอบปี คลงั สินคา้ ลกั ษณะน้ีมกั เป็ น
คลงั สินคา้ พเิ ศษหรือคลงั สินคา้ สาธารณะ

วชิ า การจัดการคลงั สนิ คา (Warehouse Management)

ความตอ้ งการท่ีไม่แน่นอน เนื่องจากความตอ้ งการท่ีมีต่อสินคา้ อาจ
มีการเปล่ียนแปลงไม่แน่นอน ดงั น้ันกิจการตอ้ งมีความจาํ เป็ นตอ้ งเตรียม
สินคา้ ไวจ้ าํ นวนมากเพื่อตอบสนองความตอ้ งการของลูกคา้ ในช่วงที่มีความ
ตอ้ งการสูง

สภาพของสินคา้ สินคา้ บางชนิดไม่สามารถจดั จาํ หน่ายไดท้ นั ทีตอ้ ง
ถูกเก็บไวก้ ่อนระยะเวลาหน่ึง เช่นผลไม้บางชนิดเม่ือเก็บมาแล้วจะตอ้ ง
นาํ ไปบม่ หรือเกบ็ รักษาไวร้ ะยะเวลาหน่ึงเพ่ือใหส้ ุกงอมก่อนจึงจะนาํ ไปขาย
ได้ ปัจจุบนั ศูนย์จัดจาํ หน่ายสินคา้ ประเภทอาหารในปัจจุบนั มกั จะห้อง
เฉพาะสาํ หรับเก็บสินคา้ จนกวา่ จะสุก

วชิ า การจดั การคลงั สนิ คา (Warehouse Management)

เพื่อส่วนลดพิเศษ คลงั สินคา้ ของผขู้ ายส่งมกั จะมีเน้ือที่สาํ หรับเก็บ
รักษาสินคา้ ไวเ้ พื่อส่วนลดพิเศษจากการท่ีฝ่ ายจดั ซ้ือไดร้ ับส่วนลดจาํ นวน
หน่ึงในการซ้ือสินคา้ ในปริมาณมาก

วิชา การจดั การคลงั สนิ คา (Warehouse Management)

https://www.marketingoops.com/news/biz-news/dhl-
express-key-success-strategies/