การใช้วัคซีนในไก่

การใช้วัคซีน ในไก่ Vaccine for chicken

เป็นเครื่องมือที่มีประสิทธิภาพและความคุ้มทุนสูงที่สุดใน การป้องกัน ควบคุม และ กำ จัดโรคระบาดสัตว์อันเกิดจากเชื้อจุลินทรีย์ต่าง ๆ ได้แก่ ไวรัส แบคทีเรีย รวมทั้งโปรโตซัวหรือพยาธิต่าง ๆ ดังจะเห็นได้ว่า สัตว์เศรษฐกิจที่สำ คัญ เช่น ไก่ จะต้องได้รับวัคซีน เพื่อป้องกันโรคร้ายแรง ที่มีระบาดอยู่ภายในประเทศ ได้แก่ โรคนิวคาสเซิล โรคหลอดลมอักเสบ ติดต่อ วัคซีนนอกจากมีบทบาทการเป็นเครื่องมือที่ใช้ในการป้องกันควบคุม และกำ จัดโรคระบาดสัตว์แล้วตัววัคซีนเองจัดเป็นผลิตภัณฑ์หรือสินค้าชนิด หนึ่งที่มีมูลค่า อีกทั้งการใช้วัคซีนยังเป็นตัวชี้วัดการคงอยู่ของโรคติดต่อใน ประเทศบางโรคที่มีผลกระทบต่อกิจการการส่งออกสัตว์มีชีวิตและเนื้อสัตว์ ทำ ให้ไม่สามารถส่งออกสินค้าปศุสัตว์ไปยังต่างประเทศบางประเทศได้ What is vaccine ? วัคซีน

Chicken chic chic... ไก่ เป็นป็สัตว์ปีกปี ประเภทนก ต้นตระกูลมาจากสัตว์เลื้อยคลาน ดังปรากฏพบ หลักฐานจากซากดึกดำ บรรพ์ของนกชนิดแรกในโลก ที่แคว้นบาวาเรีย ประเทศ เยอรมัน เมื่อปี ค.ศ. 1861 ซากดังกล่าวมีอายุประมาณ 130 ล้านปี มีลักษณะกึ่ง นกกึ่งสัตว์เลื้อยคลาน คือที่ปากมีฟันฟัมีเล็บยื่นออกมาจากปลายปีกปีและมีกระดูก หางยาว ซึ่งเป็นป็ลักษณะของสัตว์เลื้อยคลาน ในขณะเดียวกันก็มีขนปกคลุมลำ ตัว เช่นเดียวกับนก ในปัจปัจุบันนักวิทยาศาสตร์เรียกซากนี้ว่า “ อาร์คีออพเทอริกซ์ ” เรื่อ รื่ งของไก่ จาก “ อาร์คีออพเทอริกซ์ ” ได้พัฒนาการสืบทอดต่อกันมาจนกระทั่งกลาย เป็นป็นกที่มีขนาดของรูปร่าง สี และอุปนิสัยที่แตกต่างกันออกไปกว่า 9,000 ชนิด สามารถจัดเป็นป็กลุ่มใหญ่ๆได้ 27 อันดับ และ 1 ใน 27 อันดับ คือ Galliformes ซึ่งเป็นป็อันดับของ ไก่ป่าป่ ไก่งวง ไก่ต๊อก ไก่ฟ้าฟ้ฯลฯ และถ้าแยก ไก่ เหล่านี้ออก เป็นป็วงศ์ ไก่ป่าป่และไก่ฟ้าฟ้จัดอยู่ในวงศ์ Phasianidae ไก่ต็อกอยู่ในวงศ์ Numididdae และไก่งวงอยู่ในวงศ์ Meleagrididae

โรค (Diseases) คือ สภาวะที่ทำ ให้สภาพร่างกายของ สัตว์ปีกเจ็บป่วย หรือผิดไปจากปกติ ไก่ป่วยมักไม่กินอาหาร การเจริญเติบโตและการให้ผลผลิตไข่ลดลง ถ้าป่วยมากอาจ ถึงขั้นตายได้ โรคสำ คัญในไก่ ได้แก่ Diseases โรคกัมโบโร โรคอหิวาต์สัตว์ปีก โรคหลอดลมอักเสบติดต่อ โรคนิวคาสเซิล โรคฝีดาษไก่

โรคนิวคาสเซิล (Newcastle disease) สาเหตุเกิดจากเชื้อพารามิกโซไวรัส (Paramyxo virus type 1) ซึ่งแบ่งตามความรุนแรงและกลุ่มอาการที่แสดงออก ได้ 5 ชนิด ดังนี้ 1. ชนิดรุนแรงมากและแสดงอาการที่ลำ ไส้ (Viserotropic velogenic virus) เป็นป็ชนิดที่แสดงอาการรุนแรงมาก โดยแสดงอาการมีจุดเลือดออกที่บริเวณลำ ไส้ ให้เห็น 2. ชนิดรุนแรงมากและแสดงอาการทางระบบประสาท (Neurotropic velogenic virus) เป็นป็ชนิดที่แสดงอาการทางระบบทางเดินหายใจและระบบประสาทร่วมด้วย โรคนิวคาสเซิลที่เกิดจากเชื้อสเตรนนี้จะมีอัตราการตายสูงมาก 3. ชนิดรุนแรงปานกลาง (Mesogenic virus) เป็นป็ชนิดที่แสดงอาการกับระบบ ทางเดินหายใจและอาจมีอาการทางประสาทร่วมด้วยแต่จะมีอัตราการตายต่ำ 4. ชนิดไม่รุนแรงและแสดงอาการกับระบบทางเดินหายใจ (Lentogenic respiratory virus) เป็นป็ชนิดที่แสดงอาการกับระบบทางเดินหายใจเพียงเล็ก น้อยหรือไม่แสดงอาการให้เห็นชัดเจนนัก 5. ชนิดไม่รุนแรงและแสดงอาการกับระบบทางเดินอาหาร (Asymptomatic enteric virus) เป็นป็ชนิดที่เกิดกับระบบทางเดินอาหารแต่ไม่แสดงอาการให้เห็น เด่นชัดนัก Newcastle disease โรคนิวคาสเซิล

โรคหลอดลมอักเสบติดต่อ (Infectious bronchitis) สาเหตุเกิดจากเชื้อ ไวรัสโคโรนา (Corona virus) ที่อยู่ใน Family Coronaviridae การติดต่อ อาหาร น้ำ ทางอากาศ และการสัมผัสโดยตรงกับไก่ป่วป่ย เชื้อนี้มีความ ทนทานต่อสภาพแวดล้อมมาก ไก่เล็กและไก่รุ่นป่วป่ยเป็นป็ โรคนี้ได้ง่าย อาการ เมื่อไก่ป่วป่ยเป็นป็ โรคนี้จะหายใจลำ บาก มีเสียงดังครืดคราดในหลอดลม น้ำ มูกไหล ไก่จะอ้าปาก ไอ หายใจถี่ ๆ บางครั้งมีน้ำ ตาไหล ไก่ไม่แสดงอาการทาง ระบบประสาทเหมือนโรคนิวคาสเซิล ในกรณีที่เกิดกับไก่ในระยะกกอาจทำ ให้อัตรา การตายสูงถึง 30% ของฝูง ถ้าเป็นป็ ในไก่ไข่ทำ ให้ผลผลิตไข่ ลดลง ขนาดไข่เล็กลง มีรูปร่างผิดปกติ เปลือกไข่บางขรุขระและแตกง่าย คุณภาพภายในฟองไข่เลวลง ไข่ขาวเหลวเป็นป็น้ำ Infectious bronchitis โรคหลอดลมอักเสบติดต่อ

โรคฝีดฝีาษ (Fowl pox) สาเหตุเกิดจากเชื้อไวรัส Borreliota avium เป็นป็เชื้อ อยู่ใน Genus Avipox, Family Poxviridae การติดต่อ จาการสัมผัสโดยตรงกับไก่ป่วป่ย และมียุงเป็นป็พาหะที่สำ คัญ ไก่มักเป็นป็ โรคนี้บริเวณที่ ยุงกัด เช่น หงอน เหนียง หน้า รอบตา รูจมูก ขา นิ้ว และหน้า แข้ง ฯลฯ อาการ แบ่งออกเป็นป็ 2 กลุ่มอาการ คือ 1. ชนิดแห้ง (Dry pox) ไก่ป่วป่ยจะหงอย ซึม ไม่กินอาหาร มีเม็ดตุ่มคล้ายหูดเกิด ขึ้นที่ ผิวหนัง 2. ชนิดเปียปีก (Wet pox) เกิดบริเวณพื้นผิวเนื้อเยื่อที่เปียปีกชุ่ม เช่น ในปาก ลิ้น คอ หลอดอาหาร กระเพาะพัก ถุงลม ภายในลำ ไส้เล็ก บริเวณขอบตา ฯลฯ Fowl pox โรคฝีดาษไก่

Gumboro โรคกัมโบโร โรคกัมโบโร หรือเบอร์ซาอักเสบติดต่อ (Gumboro, Infectionus bursal disease) สาเหตุเกิดจากเชื้อไวรัสที่มีชื่อเรียกว่า Infectious bursal disease virus (IBDV) อยู่ใน Genus Brinavirus, Family Birnaviridae การติดต่อ อาหาร น้ำ ทางอากาศ และการสัมผัสโดยตรงกับไก่ป่วป่ย เชื้อนี้มี ความทนทานต่อ สภาพแวดล้อมมาก ไก่เล็กและไก่รุ่นป่วป่ยเป็นป็ โรคนี้ได้ง่าย ระยะฟักฟัตัว 18 – 36 ชั่วโมง ทำ ให้ไก่ตายภายใน 3 – 4 วัน อาการ เชื้อไวรัสชนิดนี้ติดต่อที่ Lymphoid tissue ทำ ให้เกิดการทำ ลาย Lymphoid cells ที่ต่อมเบอร์ซ่า ม้าม และ ceacal tonsil ทำ ให้ระบบภูมิคุ้มกัน โดย T-lymphocytes ไม่มีประสิทธิภาพในการป้อป้งกันการติดเชื้อ 1. ถ้าลูกไก่ได้รับเชื้อก่อนอายุ 2 สัปดาห์ ลูกไก่จะไม่แสดงอาการให้เห็นแต่ต่อม เบอร์ซาจะถูกทำ ลาย ทำ ให้ลูกไก่มีโอกาสเป็นป็ โรคและตายง่ายขึ้น 2. ถ้าลูกไก่ได้รับเชื้อระหว่าง 3 – 6 สัปดาห์ ลูกไก่จะแสดงอาการอย่างรุนแรง หงอยซึม ไม่กินอาหารและน้ำ ท้องร่วงเป็นป็น้ำ มีสีขาว ผอมแห้ง หนาวสั่นและตาย ภายใน 2 วัน การตายของลูกไก่ ด้วยโรคนี้เกิดขึ้นอย่างรวดเร็วใน 1 สัปดาห์แรก ไก่ป่วป่ยจะหลับตาอยู่ในท่านั่งบนเข่าและปากปักปัอยู่บนพื้น

Fowl cholera โรคอหิวาต์สัตว์ปีก โรคอหิวาต์สัตว์ปีกปี (Fowl cholera) สาเหตุเกิดจากเชื้อแบคทีเรีย Pasteurella multocida การติดต่อ โรคนี้ติดต่อได้จากการสัมผัสมูล น้ำ มูก ของสัตว์ป่วป่ยโดยตรงหรือ อาจติดต่อโดยทาง น้ำ และอาหาร ระยะฟักฟัตัว ประมาณ 2 – 9 วัน อาการ ไก่ที่ป่วป่ยจะแสดงอาการท้องร่วง ถ่ายมูลสีเขียวหรือเหลือง ไก่มีอาการ หอบและเหนื่อย อ่อน มีน้ำ มูก ขนยุ่ง ในรายที่ป่วป่ยเรื้อรัง อาจมีอาการบวมที่เหนียง ในกรณีที่เป็นป็อย่างเฉียบพลันไก่ป่วป่ย มักตายอย่างกระทันหัน

1. วัคซีนเชื้อเป็นป็ (Lived or attenuated vaccine) เป็นป็วัคซีนที่เตรียมจากเชื้อที่ มีความ รุนแรง แต่ถูกทำ ให้อ่อนกำ ลังลง (Attenuate) หรือถูกทำ ให้เกิดการเปลี่ยนแปลง (Mutate) ไปเป็นป็จุลชีพที่ไม่มีความรุนแรง ซึ่งไม่สามารถทำ ให้เกิดโรคได้ จุลชีพ เหล่านี้สามารถแบ่งตัวเพิ่มจำ นวนได้เมื่อเข้าสู่ร่างกาย การเก็บรักษาก็ยุ่งยากกว่า วัคซีนเชื้อตาย แต่มีราคาถูก 2. วัคซีนเชื้อตาย (Killed or inactivated vaccine) มักเตรียมจากเชื้อที่มี ความรุนแรงที่ ถูกทำ ให้ตายโดยทางเคมีหรือฟิสิฟิ สิกส์ จุลชีพเหล่านี้ไม่สามารถแบ่งตัวเพิ่มจำ นวนได้ เมื่อเข้าสู่ร่างกายจึงมีความปลอดภัย แต่ให้ความคุ้มโรคต่ำ วัคซีนเชื้อตายจะให้โดย วิธีการฉีดเข้าร่างกายโดยตรงเท่านั้น สารที่ใช้ผสมกับวัคซีนจะเป็นป็น้ำ มัน (Oilbased) หรือ Aluminum hydroxide สามารถกระตุ้นให้เกิดภูมิคุ้มกันได้ดี วัคซีน เชื้อตายมีราคาแพง แต่เก็บรักษาง่าย การใช้วัคซีนในไก่ การทำ วัคซีน การทำ วัคซีนมีวัตถุประสงค์เพื่อป้อป้งกันและควบคุมโรคระบาดที่สำ คัญ โดย เฉพาะอย่างยิ่งโรคที่ไม่สามารถจะทำ การรักษาได้หรือโรคที่ยากต่อการรักษา ทำ ให้ ไก่สร้างภูมิคุ้มโรคเกิดขึ้นในร่างกาย ชนิดของวัคซีนแบ่งออกเป็นป็ 2 ชนิด คือ

การทำ วัคซีนเป็นป็การเพิ่มความเครียดให้ไก่ทั้งโดยทางตรงและทางอ้อม 1. ผลทางตรง คือ ผลของวัคซีนที่เข้าไปทำ ปฏิกิริยาต่าง ๆ ภายในร่างกายไก่ ทำ ให้ไก่เกิดการแพ้วัคซีนหรือเกิดภาวะเครียดหลังจากทำ วัคซีนแล้ว 2. ผลทางอ้อม คือ วิธีการทำ วัคซีนและวิธีการต้อนจับไก่ ซึ่งผลที่เกิดขึ้นทางตรงไม่สามารถลดได้ แต่ผลทางอ้อมสามารถลดได้ ดัง นั้นจึงต้องเข้มงวดในขั้นตอนการทำ วัคซีน โดยต้อนไก่ครั้งละน้อย ๆ จับไก่ด้วย ความระมัดระวัง และทำ วัคซีนด้วยความนิ่มนวล ถ้าไม่ระมัดระวังจะมีผลทำ ให้ไก่เกิด ความเครียดส่งผลให้ไก่แพ้วัคซีนมากขึ้น การทำ วัคซีนมีวิธีกาดังนี้ วิธีการทำ วัคซีน การหยอดตาหรือหยอดจมูก การแทงปีก การฉีดเข้าใต้ผิวหนัง การฉีดเข้ากล้ามเนื้อ การละลายน้ำ ดื่ม การสเปรย์

ที่มา : http://www.weotec.com/article/5/%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%97%E0 %B8%B3%E0%B8%A7%E0%B8%B1%E0%B8%84%E0%B8%8B%E0%B8%B5%E0%B8%99%E 0%B9%84%E0%B8%81%E0%B9%88%E0%B9%84%E0%B8%82%E0%B9%88 ตัวอย่างโปรแกรมวัคซีนในไก่ไข่

ขอบคุณข้อมูลจาก ประภากร ธาราฉาย. (ม.ป.ป.). โรคสัตว์ปีกปีและการป้อป้งกัน. สืบค้นจาก http://www.as2.mju.ac.th/EBook/t_prapakorn/%E0%B8%AA%E0%B8%A8241/%E0%B9%82%E0%B8 %A3%E0%B8%84%E0%B9%81%E0%B8%A5%E0%B8%B0%E0%B8%81%E 0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%9B%E0%B9%89%E0%B8%AD%E0%B8 %87%E0%B8%81%E0%B8%B1%E0%B8%99.pdf สำ นักหอสมุดกลาง ม.รามคำ แหง. (2554). เรื่องของไก่ : สนเทศน่ารู้.รู้ สืบค้นจาก https://www.lib.ru.ac.th/journal/cock.html UC group union castap. (2562). บทบาทวัคซีนต่อการปศุสัตว์.ว์สืบค้นจาก https://www.unioncastap.co.th/%E0%B8%9A%E0%B8%97%E0%B8%9A %E0%B8%B2%E0%B8%97%E0%B8%A7%E0%B8%B1%E0%B8%84%E0%B 8%8B%E0%B8%B5%E0%B8%99%E0%B8%AA%E0%B8%B1%E0%B8%95% E0%B8%A7%E0%B9%8C%E0%B8%95%E0%B9%88%E0%B8%AD%E0%B8 %81%E0%B8%B2%E0%B8%A3/ weotec เครื่องฟักฟั ไข่ DIY. (2558). การทำ วัคซีนไข่ไก่.ก่สืบค้นจาก http://www.weotec.com/article/5/%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A 3%E0%B8%97%E0%B8%B3%E0%B8%A7%E0%B8%B1%E0%B8%84%E0% B8%8B%E0%B8%B5%E0%B8%99%E0%B9%84%E0%B8%81%E0%B9%88 %E0%B9%84%E0%B8%82%E0%B9%88

จัดทำ โดย นางสาว วิสสุตา ทวิชสังข์ ชั้น ม.6/5 เลขที่ 16