NUR MUNIRAH BINTI ABDUL RAZAK BMMB1104

TUGASAN 1: PENGHASILAN PRODUK BMMB1104

KONSEP,FUNGSI DAN
MANIFESTASI AKAL BUDI
KESUSASTERAAN MELAYU

DR. RAHMAH BINTI ABDUL GHANI

SENARAI ISI KANDUNGAN

1.0: Takrif, jenis dan ciri-ciri Kesusasteraan Melayu
2.0 : Fungsi Kesusasteraan Melayu dalam aspek
hiburan,pendidikan, dakwah dan kritikan sosial
3.0: Manifestasi akal budi dalam sebuah pantun,syair,
seloka dan gurindam.

1.0 TAKRIF DAN KONSEP KESUSASTERAAN MELAYU

Apa itu kesusasteraan?

-Kesusasteraan atau perkataan sastera berasal
daripada bahasa sanskrit iaitu "castra". Susastera
membawa maksud khusus iaitu su bermaksud indah,
baik dan sastera bermaksud huruf atau buku. (ke)
susastera(an) pula bermaksud kumpulan buku-buku
bahasa yang indah bahasanya dan baik isinya..
Kesusasteraan Melayu juga merujuk kepada hasil karya
dan ciptaan seni yang terdapat dalam kalangan
masyarakat Melayu. Sastera dapat dikatkan sebagai
seni bahasa kerana hasil penulisannya adalah
berdasarkan ungkapan spontan daripada perasaan yang
mendalam malah sastera juga merupaka eksperasi
fikiran melalui medium bahasa

JENIS-JENIS KESUSASTERAAN MELAYU

Kesusasteraan Kesusasteraan
Naratif Bukan Naratif

-Kesusasteraan Melayu boleh dibahagikan kepada dua kategori iaitu naratif dan bukan naratif.
Kesusasteraan Naratif ialah hasil sastera yang mempunyai perkembangan plot. Antara lain, ialah
bahan sastera menceritaka sesuatu peristiwa yang mengandungi unsur watak, mada berlaku dan
tempat berlaku. Kebiasaanya kesusasteraan dikenali sebagai bentuk prosa, namun terdapat juga
dalam bentuk puisi, seperti syair naratif iaitu Syair Siti Zubaidah. Selain itu, kesusasteraan naratif
juga dijadikan sebagai hiburan dalam kehidupan manusia. Contoh kesuasteraan naratif moden
adalah dalam bentuk cerpen, komik, filem, drama dan sebagainya. Selain itu Kesusasteraan
bukan Naratif pula merupakan hasil kesusasteraan yang tidak mempunyai plot. Bahan sastera ini
lebih menfokuskan ekspresi pengarang berbeza dengan kesusasteraan naratif. Kesusasteraan ini
lebih banyak dilahirkan dalam bentuk puisi.

BENTUK-BENTUK KESUSASTERAAN MELAYU

Kesusasteran bahasa mempunyai pelbagai bentuk bahasa, dan secara am nya boleh
dikategorikan kepada dua kategori besar menurut bentuk bahasa yang digunakan
iaitu prosa dan puisi.

PROSA PUISI

-Prosa merupakan hasil kesusasteraan yang ditulis -Puisi pula merupakan hasil
dalam ayat-ayat biasa atau menggunakan kesuasteraan yang dituis dengan tidak
tatabahasa mudah. Kebiasaanya boleh dijumpa menuruti tatabahasa. Puisi juga ialah
dalam bentuk karangan. Prosa juga merupakan satu bentuk tulisan atau pengucapa
sebarang bentuk tulisan yang tidak mempunyai berirama yang dihasilkan oleh penulis
corak atau irama yang tertentu. Oleh itu, prosa yang penuh imaginative. Terdapat dua
lebih mudah difahami berbanding dengan puisi. golongan puisi Melayu iaitu Puisi
Prosa dibahagikan kepada dua iaitu prosa Tradisional iaitu pantun dan syair dan
tradisional contohnya, cerita penglipur lara, cerita puisi moden iaitu sajak.
jenaka dan cerita asal usul dan prosa moden
contohnya, cerpen, novel dan skrip drama.

.

CIRI-CIRI KESUSASTERAAN MELAYU

Ciri-ciri dalam kesusasteraan Melayu boleh dibahagikan kepada empat iaitu keindahan, mencerminkan
pengalaman, pengalaman seni dan karya seni. Ciri yang pertama ialah keindahan. Menurut Muhammad
keindahan dalam kesusasteraan Melayu ialah hasil seni yang memungkinkan pengalaman dunia yang
besar, yang mengambil masa yang panjang, pergerakan fikiran yang berlarutan yang akhirnya disimpulkan
hanya dalam beberapa citra, baris dan perkataan (Muhammad Haji Salleh, 2000). Keindahan dalam karya
sastera dapat dikesan melalui gaya dan lenggok bahasa yang digunakan dalam karya sastera. Hasil ini juga
dikatakan indah apabila memenuhi empat sayarat ini iaitu keutuhan, keselarasan, keseimbangan dan
fokus kepada sesuatu unsur.Seterusnya, ciri mencerminkan pengalaman yang merujuk kepada tindak
balas yang kukuh dari jiwa manusia yang dirakamkan secara realiti. Dikatakan dalam karya sastera,
penglaman diungkapkan melalui bahasa. Selain itu, ciri ketiga ialah pengalaman seni. Pembaca dapat
memahami dan menjiwai fikiran dan perasaan pengkarya melalui peristiwa sastera yang ditulis. Secara
tidak langsung pengkarya akan berpuas hati sekiranya mengetahui hasil karyanya dapat diterima dengan
baik dan dipuji dalam kalangan pembaca. Sesuatu karya sastera dapat dinilai dengan baik melalui cara dan
bentuk penyampaian. Oleh itu hasil karya sastera dapat memberikan pengalaman dan nila-nilai seni
kepada pembacanya. Ciri yang terakhir ialah karya seni. Tiga perkara didapati mampu membezakan karya
sastera dan karya bukan sastera iaitu sifat fiksyen, nilai-nilai estetik dan gaya bahasa yang khusus.
Fiksyen dalam karya sastera bermaksud karya tersebut dihasilkan melalui imaginasi pengkarya
berdasarkan pengalaman atau tindak balasnya terhadap alam realiti. Nilai-ilai estetik juga membolehkan
pengkarya mengungkapkan isi hati dengan lebih jelas dan mendalam. Terdapat empat ciri sastera dalam
karya seni iaitu keutuhan, keseimbangan, keselarasan dan penekanan.

FUNGSI-FUNGSI KESUSASTERAN MELAYU

HIBURAN PENDIDIKAN DAKWAH KRITIKAN SOSIAL

FUNGSI KESUSASTERAAN MELAYU DALAM HIBURAN

APAKAH FUNGSI KESUSASTERAAN
MELAYU DALAM HIBURAN?

Hiburan dalam kesusasteraan Melayu adalah bertujuan untuk
melahirkan karya sastera yang mampu membawa keseronokan
dan kelainan yang indah.

BAGAIMANA HIBURAN TERHASIL?

Hiburan dapat dihasilkan apabila didalam karya tersebut dilengkapi dengan:

Keindahan Kemampuan Irama atau Unsur
kata-kata karya sastera rentak
kelucuan
yang menyentuh tersusun
diungkapkan unsur emosi

FUNGSI KESUSASTERAAN MELAYU DALAM HIBURAN

MENGAPAKAH FUNGSI HIBURAN DALAM
KESUSASTERAAN MELAYU PENTING?

Fungsi hiburan adalah penting dalam kesusasteraan Melayu kerana
pemikiran masyarakat sekarang yang lebih menyukai karya yang
bebentuk hiburan seperti cerita penglipurlara yang juga pernah
diglai masyarakat pada satu ketika sehingga kini

CONTOH-CONTOH KARYA BERBENTUK
HIBURAN :

Pantun Lirik lagu Lirik lagu dikir barat

FUNGSI KESUSASTERAAN MELAYU DALAM PENDIDIKAN

APAKAH FUNGSI KESUSASTERAAN MELAYU DALAM
PENDIDIKAN

Fungsi kesusasteraan Melayu dalam pendidikan adalah untuk
memberi pengajaran, pesanan atau nasihart kepada masyarakat.
Fungsi ini juga menjadikan karya sastera sebagai suatu bahan yang
dapat membawa kesedaran kepada masyarakat, mengubah
pemikiran, dan menerapkan nilai-nilai moral.

CONTOH KARYA SASTERA PENDIDIKAN

BUku cerita 1.Cerita yang menghiburkan
Arnab dan
Kura-kura 2. Unsur moral dan pengajaran berguna
kepada masyarakat

3. Karakter binatang menarik perhatian
pembaca

FUNGSI KESUSASTERAAN MELAYU DALAM DAKWAH

MENGAPAKAH FUGSI KESUSASTERAAN
MELAYU DALAM DAKWAH?

fungsi kesusasteraan Melayu dalam dakwah sebagai proses
penyampaian pesan suci Tuhan kepada manusia disampaikan melalui
medium atau saranan yang difahami sebagai objek dakwah.
Medium atau saranan dakwah juga adalah melalui bahasa dan dijadikan
saranan kerana dapat menyampaikan dakwah dengan efektif

Islam juga menjunjung tinggi nilai-nilai kesusasteraan

Ruang dialetika telah menjadikan penemuan warna baru dalam rangka
menyampaikan pesan suci Tuhan yang disebutsebagai dakwah.
Rahmatan Lil Alamin meletakkan agama sebagai sistem mengatur
hubungan manusia dengan Tuhannya dan sosial mengatur hubungan
anatara manusia dengan lingkungan sekitar di dalam sejarah.

FUNGSI KESUSASTERAAN MELAYU DALAM KRITIKAN SOSIAL

APAKAH FUNGSI KESUSASTERAAN MELAYU DALAM
KRITIKAN SOSIAL ?

Sastera merupakan gambaran kehidupan yang merungkai kehidupan manusia
daripada sudut pandang yang berbeza-beza. Perkara yang dipaparkan dalam
sastera adalah perkara yang benar terjadi dalam kehidupan manusia.
Karya sastera juga menggambarkan perkara yang luar biasa dan diolah dalam
bentuk karya kreatif yang indah sifatnya.
Karya sastera adalah berfokuskan masyarakat, kehidupan dan manusia,
hubungan danpertalian antara ketiga-tiga perkara ini saling berkaitan.
Masyarakat yang terdiri daripada pelbagai susun lapis mewujudkan jurang dalam
kalangan mereka yang mempengaruhi tindakan dan adab tatasusila sama ada
untuk tujuan menegur, mengkritik mahupun menyampaikan mesej.

Manifestsi akal
budi dalam
pantun,syair,
seloka dan
gurindam

Manifestasi akal budi Makna:
dalam pantun Pantun disebelah adalah mengenai adab dan perilaku seseorang
supaya tidak ketawa dengan kuat sehingga mengilai, ianya
memberi gambaran tentang adab yang tidak baik dan wajar
dihindari.

Kalau bertanak dengan menggulai Manifestasi Akal Budi:
Mengacau gulai pecah isinya Nilai yang terdapat dalam rangkap pantun ini ialah nilai bersopan santun.
Kalau gelak nak jangan mengilai
Kalau mengilai rendah budinya. Pasa pendapat saya pantun ini memberikan gambaran yang terbaik untuk
menegur adab seseorang yang ketawa dengan kuat. Rangkap pantun
Tenas Effendy 2004: 84 "Kalau megilai rendah budinya" memberikan pandangan jelas bahawa
orang yang ketawa dengan kuat tidak mempunyai sikap malu dan harga
diri rendah.

Manifestasi akal budi Makna:
dalam syair Selain memiliki pedoman, dalam menjalani kehidupan manusia
juga harus mempunyai keperluan lain yang membantunya
Syair Perahu Hamzah Fansuri menuju akhirat. Keperluan tersebut adalah amal kebajikan
Rangkap 5 yang akan menjadikan manusia tersebut sebagai manusia
bertaqwa.
Sudahlah hasil kayu dan ayar,
Angkatlah pula sauh dan layar, Manifestasi Akal Budi:
Pada beras kekal jantanlah taksir, Nilai yang terkandung dalam rangkap ini ialah pendidikan..
Niscaya sempurna jalan yang kabir Pada pendapat saya syair ini memberi makna mendalam
kepada manusia agar sentiasa bersedia dan beramal baik di
dunia yang mampu menyumbang amal kita di akhirat.

Manifestasi akal budi dalam
seloka
Maksud:

Pak Kaduk ditimpa nasib malang yang bertimpa akaibat

Aduhai malang Pak Kaduk sikapnya sendiri. Walaupun ayamnya menang dalam
Ayamnya menang kampung tergadai persabungan, tetapi kampungnya tergadai. Nasi yang ada
dibuang dan apabila balik, dia kelaparan kerana tiada makanan.
Ada nasi dicurahlan Apabila Pak Kasuk mudik, dia menongkah surut. Apabila
Awak pulang kebuluran menghilir pula, dia meongkah air pasang . Maksudnya dia
Mudik menongkah surut melawan arus. Pak Kaduk membunuh isterinya, kemudian dia
Hilir menongkah pasang; sendiri hampir mati kerana tiada makanan. Ketika Pak Kaduk
hendak berlayar, angin berhenti tiup. Apabila Pak Kaduk
Ada isteri dibunuh melabuhkan sauh (berlabuh), angin pun bertiup semula. Pak
Nyaris mati oleh tak makan Kaduk turut menumpang di rumah orang walaupun dia
Masa berlayar kematian angin mempunyai rumah sendiri.
Sauh dilabuh bayu berpuput
Ada rumah bertandang duduk

Manifestasi akal budi dalam
seloka

Aduhai malang Pak Kaduk Manifestasi Akal Budi:
Ayamnya menang kampung tergadai Pada pendapat saya seloka Pak kaduk memberikan
pengajaran kepada masyarakat untuk berfikir dahulu
Ada nasi dicurahlan sebelum melakukan sesuatu perkara. COntohnya, Pak
Awak pulang kebuluran Kaduk membunuh isterinya dan disebabkan itu dia tidak
Mudik menongkah surut dapat menguruskan diri kerana tiada sang isteri yang
Hilir menongkah pasang; memberinya makan dan minuman. Sikap yang tidak
berfikir sebelum melakukan sesuatu menyebabkan diri
Ada isteri dibunuh sendiri binasa.
Nyaris mati oleh tak makan
Masa berlayar kematian angin
Sauh dilabuh bayu berpuput
Ada rumah bertandang duduk

Manifestasi akal budi dalam
gurindam

Maksud:

Penglihatan yang dijaga akan mengurangkan keinginan terhadap perkara-

Gurindam dua belas Fasal ketiga perkara negatif.
Pendegaran yang dijaga akan terhi dar daripada berita yang tidak baik
Seseorang yang menjaga tutur kata akan mendapat banyak manafaatnya.

Apabila terpelihara mata, Manifestasi Akal Budi:
Sedikitlah cita-cita Pengajaran yang terdapat dalam gurindam ini ialah kita
hendaklah menjaga mata, supaya tdak melihat perkara yang
Apabila terpelihara kuping, tidak elok setersnya menjaga telinga dengan mendengar
Khabar yang jahat tiadalah damping

Apabila terpelihara lidah,
Nescaya dapat daripadanya faedah

perkara yang baik sahaja dan menjaga kata-kata agar tidak

menimbulkan fitnah.

RUJUKAN

Darayani Johari. (2018). BMMB 3033 Kesusasteraan Melayu. Pdfcoffee.com.
https://pdfcoffee.com/bmmb-3033-kesusasteraan-melayu-pdf-free.html

Dinsenu. (2013). Bahasa Melayu Fungsi Kesusasteraan. BAHASA MELAYU OUM.
http://bahasamelayudnisenu.blogspot.com/2010/12/fungsi-kesusasteraan.html

Ali Ahmad. (2021, December 6). Kesusasteraan. Wikipedia.
https://ms.wikipedia.org/wiki/Kesusasteraan#Bentuk-bentuk_kesusasteraan

Rehal, A. (2016). KESUSASTERAAN MELAYU. Www.academia.edu.
https://www.academia.edu/8866503/KESUSASTERAAN_MELAYU

Shamsudin Abu Bakar. (2019). Scribd. Scribd. https://www.scribd.com/embeds/447276356/conten
start_page=1&view_mode=scroll&access_key=key-fFexxf7r1bzEfWu3HKwf

Zani. (2016). Kesusasteraan Melayu. Bobezani.tripod.com. https://bobezani.tripod.com/sastera.htm
Juhana Farhana. (2022). MANIFESTASI AKAL BUDI SYAIR PERAHU KARYA HAMZAH FANSURI
- Flip eBook Pages 1-50 | AnyFlip. Anyflip.com. https://anyflip.com/ljopi/mfkc/basic
Fatin. (2018). MANIFESTASI AKAL BUDI DALAM SELOKA - 1073-15-fatin Flip PDF |
AnyFlip. Anyflip.com. https://anyflip.com/znonx/qudh/
Raja Ali Haji. (2020, October 8). Nota Gurindam Dua Belas Fasal yang ketiga - Karangan Net.
https://karangan.net/gurindam-dua-belas/

SEKIAN TERIMA
KASIH

NUR MUNIRAH BINTI ABDUL RAZAK