สำนวนไทย ม.1

ถ้อยคาที่กลา่ วเปรียบเทียบ ถอ้ ยคาที่เป็นหลกั ความจริง
เพือ่ ตีความให้เขา้ กบั เรื่อง ให้คตสิ อนใจ

คาพงั เพย และสภุ าษติ เปน็ สานวนไทย
ท่มี ีความหมายในเชิงเปรียบเทียบ
และให้คติสอนใจ

ถ้อยคา หรือ ข้อความทีก่ ล่าวสืบต่อกันมา
ช้านานแล้ว

ปากหนัก นกสองหวั
แกะดา
กาคาบพรกิ

ตัวอยา่ งสานวน

ความหมาย การแตง่ งานทีผ่ ู้ใหญ่จดั การให้ โดยที่เจา้ ตวั

ไมร่ ู้จักคนุ้ เคยหรือรกั กันมาก่อน

ตัวอยา่ งสถานการณ์

หนุ่มสาวสมยั นี้มีโอกาสได้เลือกคคู่ รองด้วยตนเองนบั เปน็ เรื่องโชคดี
ไม่เหมือนกบั หน่มุ สาวสมัยกอ่ น ทีม่ ักจะถกู ผู้ใหญ่จบั คลุมถุงชน การจบั

คลมุ ถุงชนกห็ มายถึงการถูกบังคบั แตง่ งานโดยไมไ่ ดย้ นิ ยอมนน่ั เอง

ตัวอยา่ งสานวน

ความหมาย การยืนกรานไมย่ อมรับ

ตวั อยา่ งสถานการณ์

เดก็ ชายสมมุตยิ ืนกระต่ายขาเดียวไม่ยอมรับความผดิ หลงั ถกู คณุ ครู
จบั ได้ว่าแอบกินขนมในห้องเรียน กระตา่ ยขาเดยี วในที่นีก้ ็หมายถึง

การไม่ยอมรับความผิดนั่นเอง

ตัวอยา่ งสานวน

ความหมาย การเปรียบเทียบสงิ่ ของหรือส่งิ มชี ีวติ ทีต่ ้องดแู ลอย่างดี ไมใ่ ห้
แตกหกั สูญเสีย สูญหาย ซึง่ สานวนนีม้ ักจะใชเ้ ปรียบเทียบ

การเลี้ยงลกู เลีย้ งดูอยา่ งดีมาก ซึ่งกไ็ มใ่ ช่เรือ่ งดี

ตัวอยา่ งสถานการณ์

พ่อแมบ่ างคนนั้นเลี้ยงลกู แบบ ไข่ในหนิ ไมใ่ หล้ กู ทาอะไรเลย กลัวจะ
ลาบาก กลวั จะไม่สบาย กลัวจะไดร้ ับอนั ตราย ทาให้เดก็ โตขึ้นเป็นคน

อ่อนแอ ช่วยเหลือตัวเองไม่ได้

ตัวอยา่ งสานวน

ความหมาย คนทีม่ ีความคดิ แตกตา่ งจากเพื่อนๆ ในกล่มุ พวกพ้องหรือคนใน

ครอบครวั โดยอาจจะทาอะไรทีต่ า่ งออกไป ไมเ่ หมือนกนั แปลก
กวา่ คนอืน่ และมักจะเปน็ พฤตกิ รรมหรือการกระทาเรือ่ งไม่ดี

ตัวอยา่ งสถานการณ์

ครอบครัวหนึง่ มพี ี่นอ้ ง ๔ คน ๓ คนแรกมีหนา้ ที่การงานที่ดี
สว่ นคนที่ ๔ ไมท่ าการทางาน เที่ยวเตร่ ทาตวั เสเพล จงึ ถกู

มองว่าเป็นแกะดาในบรรดาลูกๆทงั้ ๔ คน

ตัวอยา่ งสานวน

ความหมาย การตดั ขาด ไมย่ อมคบคา้ สมาคมดว้ ย

ตัวอยา่ งสถานการณ์

บรษิ ทั ใหญ่หลายแห่งไดท้ าการควา่ บาตรโรงงานผูผ้ ลิตสินค้าจาก
ตา่ งประเทศ เนือ่ งจากผลิตสินค้าออกมาไม่ตรงตามมาตรฐาน
ทีร่ ะบุเอาไว้ การควา่ บาตรก็หมายถึงการไม่ซือ้ สินคา้ จาก
ประเทศนน้ั ๆ อีกตลอดไป

ถอ้ ยคา หรือ ข้อความทีก่ ลา่ วสืบตอ่ กนั มาช้านานแลว้
โดยกล่าวเป็นกลาง ๆ เพื่อใหต้ ีความใหเ้ ข้ากบั เรือ่ ง

ได้ทีขแ่ี พะไล่ จับแพะชนไก่

ทานาบนหลงั คน

สซี อให้ควายฟัง

ตวั อยา่ งคาพงั เพย

ความหมาย ทางานรว่ มกนั ร่วมรบั ผลการกระทาดว้ ยกัน

ตัวอยา่ งสถานการณ์

ธรุ กิจของเรากาลงั ประสบปัญหา พวกเราทุกคนตอ้ งหาทางช่วยกันฟนื้ ฟู
ธุรกิจใหก้ ลบั มาร่งุ เรืองดงั เดมิ เพราะพวกเราเปรียบเสมือนลงเรือลา
เดียวกัน นัน่ หมายความว่า ถา้ บรษิ ทั กลบั มารงุ่ เรือ่ งทกุ คนกม็ งี านทา แต่
ถ้าบรษิ ัทตอ้ งปิดลง ทกุ คนก็อาจจะตอ้ งตกงาน ไดผ้ ลการกระทารว่ มกนั

ตวั อยา่ งคาพงั เพย

ความหมาย การเอารดั เอาเปรียบ การหาผลประโยชนใ์ ส่ตวั อยา่ งสบาย ๆ

บนความลาบากทุกขย์ ากของผอู้ ่นื

ตัวอยา่ งสถานการณ์

ชายผูห้ นึ่งร่ารวยจากอาชีพปล่อยเงนิ กู้ให้ชาวบ้านโดยคดิ ดอกเบี้ยสูง
ชาวบา้ นยากจนตอ้ งหาเงนิ มาจา่ ยดอกเบีย้ ใหเ้ ขา ชายผ้นู ้ันกเ็ ปรียบ
เหมือนกบั คนที่ทานาบนหลงั คน นน่ั ก็คอื ไดเ้ งนิ ไปอย่างสบาย ๆ

ทงั้ ทีช่ าวบา้ นตอ้ งลาบากหาเงนิ นนั่ เอง

ตวั อยา่ งคาพงั เพย

ความหมาย การทาความดีเพียงผิวเผนิ มักถกู ใชไ้ ปในทศิ ทางแงล่ บ

ตวั อยา่ งสถานการณ์

จุ๊บจ๊ิบไม่ทาการบ้านหลาย ๆ วชิ า เมื่อถึงกาหนดส่ง
จุ๊บจิ๊บจึงมาเร่งมือทาแบบผักชีโรยหน้าใหง้ านเสร็จ ๆ

เพือ่ ให้มีสง่ ทนั กาหนด

ตวั อยา่ งคาพงั เพย

ความหมาย การยกเอาเอาเรื่องทีผ่ ่านไปแลว้ มาพดู ให้สะเทือนใจ

ทาให้มีประเด็นปัญหาข้นึ อีก ทง้ั ๆ ที่เรื่องราวนนั้ ได้จบลงแลว้

ตัวอยา่ งสถานการณ์

ภรรยาคนหนึง่ มักจะชอบพูดจาฟื้นฝอยหาตะเข็บกบั สามีอยู่เสมอ ทั้งที่
หลาย ๆ เรื่องมนั ผา่ นไปนานแลว้ แตเ่ พราะการชอบขุดเรื่องเกา่ ๆ
มาพดู นีเ้ องทีท่ าใหเ้ ธอกับสามีทะเลาะกนั จนถึงข้ันเลิกรากนั ไป

ตัวอยา่ งคาพงั เพย

ความหมาย ต่างมีอารมณ์ร้อนพอ ๆ กนั ต่างไมย่ อมลดละกนั

ตัวอยา่ งสถานการณ์

คุณโสภา และคณุ สาลีมกั ขัดแยง้ กนั เสมอ
เพราะขิงก็รา ข่ากแ็ รงด้วยกันทง้ั คู่

ถอ้ ยคา หรือ ขอ้ ความทีก่ ลา่ วสืบต่อกันมา
ชา้ นานแล้ว
มักเกี่ยวข้องกบั สศาสนา ความดี ความช่ัว

รักดหี ามจ่ัว รกั ช่วั หามเสา

ทาดีได้ดี ทาชั่วไดช้ ่ัว แพเ้ ปน็ พระ ชนะเปน็ มาร

ตวั อยา่ งสภุ าษติ

ความหมาย การกระทาความดียอ่ มได้ผลดีตอ่ ตัว
การกระทาความชั่วยอ่ มไดร้ บั ผลรา้ ย

ตัวอยา่ งสถานการณ์

ผูท้ ีม่ ีนา้ ใจชอบชว่ ยเหลือผู้อื่น ยอ่ มไดร้ ับส่งิ ดๆี ตอบแทน ตรงกนั ขา้ ม
กบั ผูท้ ีไ่ มม่ นี ้าใจเอารัดเอาเปรียบ เมื่อยามตกทุกขไ์ ด้ยากก็คงไมม่ ใี คร

อยากช่วยเหลือ ตรงกบั สภุ าษติ ที่ว่า ทาดีได้ดี ทาชว่ั ได้ช่ัว

ตวั อยา่ งสภุ าษติ

ความหมาย การจะคบคา้ สมาคมกับใคร ควรพิจารณานิสัยใจคอกนั ใหด้ ี

เสียก่อน เหมือนกบั การเลือกซือ้ ผ้ากต็ ้องดเู นื้อผ้าเสียก่อน

ตัวอยา่ งสถานการณ์

คุณยายบอกว่า คบคนใหด้ หู น้า ซือ้ ผ้าใหด้ ูเนือ้ จะได้
ไมต่ อ้ งมาน่งั เสียใจทีหลัง กห็ มายความวา่ สอนให้รจู้ ัก

พิจารณาคนนั่นเอง

ตวั อยา่ งสภุ าษติ

ความหมาย เมือ่ มจี งั หวะ โอกาสดีๆ กค็ วรรีบไขวค่ วา้ โอกาสนน้ั เอาไว้

ตัวอยา่ งสถานการณ์

บริษทั ดงั จากตา่ งชาติเปดิ รับสมัครพนกั งานใหม่ ๑ อตั รา นายชนิ ลงั เลวา่
จะสมคั รดหี รือไม่ แม่จึงบอกกับเขาวา่ โอกาสแบบนี้ไม่ไดม้ มี างา่ ย ๆ
น้าขน้ึ ใหร้ ีบตัก

ตัวอยา่ งสภุ าษติ

ความหมาย อยา่ ปลอ่ ยปละละเลยในส่งิ ทีร่ กั อย่าน่งิ นอนใจ

ตวั อยา่ งสถานการณ์

พอ่ แมค่ ู่หนึ่งเลี้ยงลูกมาดีมาก ไม่เคยใหท้ ้ายลูกเลย เวลาลกู ทาผดิ
กว็ ่ากล่าวตกั เตือนหรือลงโทษ ตรงกับสภุ าษิตทีว่ า่
รักวัวให้ รักลูกใหต้ ี

ตวั อยา่ งสภุ าษติ

ความหมาย รจู้ กั สะสม รู้จกั หา

ตวั อยา่ งสถานการณ์

ครอบครัวนีไ้ ม่เคยลาบากไมว่ า่ เศรษฐกจิ ของประเทศ
จะเปน็ อย่างไร เพราะพวกเขารู้จักเกบ็ รจู้ กั เขี่ย



๑. สมชายพาสมหญงิ คนรกั ไปรับประทานอาหารใน
โอกาสพิเศษ เมอ่ื ถึงเวลาจ่ายเงินค่าอาหาร ปรากฏสมชาย
มีเงนิ ไมพ่ อจา่ ย เขาจึงแกป้ ญั หาโดยแอบถอดนาฬกิ าจ่าย
เป็นคา่ อาหารเพิ่มเตมิ

ตรงกบั สานวนที่ว่า.........................................................

ตกกระไดพลอยโจน อฐั ยายซือ้ ขนมยาย
ตานา้ พริกละลายแม่น้า ขายผา้ เอาหน้ารอด

๒. พอ่ แมข่ องฉนั อตุ ส่าหเ์ ก็บสะสมเงนิ ไว้ ต้ังใจว่าสน้ิ ปี
จะไปซื้อบ้านสาหรบั อยู่อาศัย แต่พี่สาวกม็ าขอยืมเงนิ เพื่อเป็น
คา่ ผ่าตดั พี่เขยที่ถูกรถชน พ่อแม่แม้ไม่อยากใหย้ ืม แตก่ จ็ าใจ
ตอ้ งให้เงินสะสมกอ้ นนัน้ แก่พีส่ าวไป แล้วก็ยังไปเยีย่ มดู
อาการพี่เขยที่โรงพยาบาลอีกดว้ ย

ตรงกับสานวนที่วา่ .........................................................

เขา้ ตาจน ขว้างงูไมพ่ น้ คอ
หวานอมขมกลืน ผงเข้าตาตัวเอง

๓. เดก็ ชายขวานฟ้าเป็นเดก็ กาพร้า มีฐานะยากจน เขา
ต้องทางานแบบตีนถีบปากกัด เพือ่ เลี้ยงตัวเองและนอ้ ง ๆ แม้
ทุกวันหยุด หรือภายหลงั เลกิ เรียน เขากต็ อ้ งทางานตัวเปน็
เกลียว แตเ่ ขาไม่เคยร้สู กึ ท้อแท้ทีต่ ัวเองตอ้ งทางานอาบเหงื่อ
ตา่ งน้า เพราะถือคติวา่ .......................................................จะทาให้ผา่ นพ้น
ความยากลาบาก และเกดิ ความภาคภมู ใิ จ

นา้ ข้นึ ให้รีบตกั เกบ็ หอมรอมรบิ
พึ่งลาแข้งตัวเอง เกบ็ เบีย้ ใตถ้ นุ ร้าน

๔. ด.ญ. น้าหวาน : “อารีเพื่อนของเรานี่ ตงั้ แตอ่ อกไป
อยูโ่ รงเรียนใหม่ กไ็ ม่ส่งข่าวอะไร
ใหพ้ วกเรารู้บ้างเลย”

ด.ญ. น้าเย็น : “น่ันสิ..................................................ไปเลย
ฉันกไ็ ม่ไดข้ ่าวเหมือนกนั ”

หาทายายาก หายวับไปกับตา
หาตัวจับยาก หายเข้ากลบี เมฆ

๕. “หลอ่ ฮง่ั กว้ ย” เป็นพืชลม้ ลุกอย่ใู นตระกูลเดียวกบั พวกแตง

ผลจะกลม ๆ มีขนาดใหญ่กวา่ ไขเ่ ป็ดเล็กน้อย เป็นผลไมม้ ีฤทธ์ิเยน็ มี
สรรพคุณทางยามาก ชว่ ยระงบั อาการไอ แกเ้ สียงแหบแหง้ บรรเทาอาการ
หลอดลมอักเสบ แก้ความดนั โลหิตสูง ช่วยบารุงหลอดเลอื ด เพ่ิมพลงั หยาง
โดยเฉพาะปอด และทางเดนิ หายใจ และมักนามาใชแ้ ตง่ รสหวานโดยไม่
ทาให้น้าตาลในเลือดเพิม่ สงู ขึน้ ลกั ษณะและสรรพคุณของหล่อฮ่วั ก้วย
ตรงกับสานวนท่วี า่ .....................................................

คมในฝกั เล็กพรกิ ขีห้ นู
เพชรนา้ หนงึ่ เป็นกอบเปน็ กา

๖. ปา้ หมอนตอ้ งการผลประโยชน์จากป้าแมน้ จงึ ใช้
คาพูดออ่ นหวานหว่านลอ้ ม เพื่อให้ไดส้ ่ิงที่ต้องการ การกระทา
ของปา้ หมอนตรงกบั สานวนที่ว่า..........................................................

กาแพงมีหู ประตมู ีช่อง หนั หนา้ เขา้ หากัน
เอานา้ เย็นเขา้ ลบู
แพเ้ ปน็ พระ ชนะเปน็ มาร

๗. น้าหวานทางานที่คณุ ครูสง่ั แตท่ าอย่างไรก็ทาไม่ไดเ้ สียที จึง
เดินไปชวนนา้ ผึง้ ใหม้ าทางานด้วยกนั คอ่ ย ๆ ชว่ ยกนั คดิ ช่วยกนั
ปรึกษาหารือ จนทางานได้สาเรจ็ ตรงกับสานวนทว่ี า่ ............................................

นกสองหวั สองหวั ดีกวา่ หัวเดียว
ขว้างงูไม่พน้ คอ ดนิ พอกหางหมู

๘. สมศรมี ีปัญหาจาเปน็ ตอ้ งใช้เงิน พยายามคดิ หาทางออก โดย

การไปยืมคนโนน้ คนนี้ จนกระท่ังกอ่ นออกจากบ้านสมศรสี อ่ งกระจก ก็
เห็นสร้อยคอทองคาทีเ่ ธอแขวนอยู่ จึงกลา่ วขึน้ วา่ “........................................จริง ๆ
เลยเรา เครียดอยู่ตั้งนาน แค่เอาสรอ้ ยไปจานากไ็ ดเ้ งินมาแล้ว”

ฝนทงั่ ใหเ้ ปน็ เขม็ เอาน้าเยน็ เขา้ ลูบ
งมเข็มในมหาสมุทร เสน้ ผมบงั ภเู ขา

๙. เขาเปน็ คนมีจิตใจดี แตช่ อบพูดจาแบบ..............................................
ตรงไปตรงมา จนทาให้ถกู เข้าใจผิดอยู่บอ่ ย ๆ

ปากหนกั ขวานผ่าซาก
ปากหอยปากปู ปากวา่ ตาขยบิ

๑๐. ชาตชิ ายเกิดในครอบครวั ที่มีฐานะยากจน ทางานรบั จา้ งไป

วนั ๆ แต่ทาตวั เป็น...........................................แอบรกั แอบชอบ ลกู สาวเจ้านาย ซง่ึ
มีฐานะรา่ รวย สูงศกั ด์ิกวา่ ตนเอง ความรักของชาตชิ าย จึงยากจะสมหวัง
เพราะฝา่ ยหญงิ กย็ อ่ มจะเลือกคู่ครองทม่ี ีฐานะเหมาะ สมกับตนเอง ในขณะ
ทพ่ี อ่ แม่ฝ่ายหญิงกค็ งจะไมย่ อมใหล้ กู สาวแต่งงานกบั คนจนอยา่ งแน่นอน

ยืนกระต่ายขาเดียว กระต่ายตื่นตมู
กระตา่ ยหมายจนั ทร์ กระต่ายแหย่เสือ