โวหาร ม.1

หอ้ งเรียนภาษาไทย BY ครวู ภิ ารตั น์

บรรยายโวหาร อปุ มาโวหาร
พรรณนาโวหาร
เทศนาโวหาร สาธกโวหาร

ใชเ้ ลา่ เรื่องหรอื อธบิ ายลาดับ ช่วยใหข้ อ้ ความเกดิ ความแจม่ แจ้ง
เหตุการณ์ มักพบในตารา ละเอียดลออ เพ่อื ให้ผู้อ่านเกิด
บทความ จดหมายเหตุ ข่าว ความซาบซึง้ เพลิดเพลิน

ใชแ้ สดงความแจ่มแจง้ ของเน้อื หา เปน็ โวหารเปรียบเทียบโดยยกสง่ิ
เพอ่ื ให้คนอ่านคลอ้ ยตาม หรอื เห็น ต่าง ๆ ขึ้นมาเปรียบกนั เพ่อื ให้
ดว้ ย ผู้อ่านเขา้ ใจชดั เจน มักมีคาว่า ดุจ
ด่ัง เหมือน เป็นต้น
ห้องเรียนภาษาไทย BY ครวู ิภารตั น์
มุ่งแสดงความชดั เจน โดยยกตวั อยา่ ง
มาอธบิ าย หรอื สนับสนนุ ความคิดเห็น
ใหห้ นกั แนน่ นา่ เชื่อถือ

เปน็ โวหารที่กลา่ วถึงความงามตามธรรมชาติ สถานที่ หรือ
ความรสู้ กึ นึกคดิ ม่งุ ให้ความรู้สกึ คล้อยตาม ซาบซึ้ง ให้ความรสู้ กึ
ละเอียดลออ เพือ่ ใหผ้ อู้ ่านเกดิ อารมณ์คลอ้ ยตาม ใช้ถ้อยคาที่ไพเราะ
มีความหมายลึกซึ้ง

กลา่ วอยา่ งละเอียด ใหผ้ อู้ า่ นเห็นภาพ

ห้องเรียนภาษาไทย BY ครูวิภารัตน์

ทอ้ งฟ้าสีคราม มืดครึ้ม เมฆลอยรวมกันเป็นกลมุ่ กอ้ น เป็นเหตใุ หฝ้ นจะตอ้ ง
ตกในไม่ช้า

ห้องเรียนภาษาไทย BY ครูวิภารตั น์

ต้นผักบุ้งชายนา้ ทอดยาวชูดอกงามทกั ทายสายลมอยไู่ หวๆ ปลุกดวงดาวสี
ม่วงท่หี ลบั ใหลอยู่ใจกลางดอกใหล้ ืมตาตื่น แตง่ แตม้ พืน้ ดินและพืน้ นา้ ให้งดงาม
ดว้ ยสีม่วงขาวพราวตา

ดว้ ยความที่เป็นพรรณไม้เลื้อยไล้ ไปตามน้าตามดิน ไมช่ ตู ้นไต่ตรงข้นึ
สฟู่ ้าหรอื เลาะเลี้ยวเกี่ยวหลกั เหมือนเช่นไมเ้ ถาชนิดอื่น ต้นผกั บุง้ จึงมีชือ่ เรยี กอกี
อยา่ งวา่ ผกั ทอดยอด ฟังดนู ุ่มนวล เนิบช้า และอ่อนโยนสมชือ่ สมอาการยิง่ นกั

จาก “ดวงดาวดอกผกั บงุ้ ” ในหนงั สอื เร่อื งเล่าของดอกไม้
ของนภวรรณ รักษติ านนท์

ห้องเรียนภาษาไทย BY ครวู ภิ ารัตน์

เปน็ โวหารสาหรับใชเ้ ล่าเรือ่ งหรอื อธิบายเล่าเรอื่ งราวตา่ ง ๆ
ตามลาดบั เหตกุ ารณ์ เล่าความเป็นไป ประวตั ศิ าสตร์ นทิ าน นิยาย
พงศาวดาร ฯลฯ มักเลอื กใชถ้ อ้ ยคาทีส่ อ่ื ความหมายตรงไปตรงมา
กะทัดรดั ชัดเจน

สือ่ ความตรงไปตรงมา กระชบั ชดั เจน

หอ้ งเรียนภาษาไทย BY ครูวภิ ารตั น์

…เช้าวันนี้มีคลน่ื เรอื โคลงเคลงแต่ไม่เปน็ ไรเพราะเป็นเวลานอน ครั้น
สายเรือเขา้ ในอ่าวคล่นื กส็ งบ เขา้ เทยี บทา่ ทอ่ี อสฮนุ ส์ ออสฮุนสน์ ี้เปน็ เมืองใหญข่ อง
มณฑลยตุ สนั ต์ มีเจ้าหน้าทป่ี ระจาเมืองและราษฎรมาคอยรับเปน็ อนั มาก ทั้งฝนตก
ออกจะมาก ๆ ถึงเปียกก็ไม่มีใครหลบ …

ไกลบ้าน : รชั กาลที่ ๕

หอ้ งเรียนภาษาไทย BY ครูวภิ ารตั น์

พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจฬุ าโลกมหาราช ทรงพระราชนิพนธบ์ ท
ละครเรื่อง รามเกียรต์ิ ข้นึ เมื่อ พ.ศ.๒๓๔๐ อันเปน็ ชว่ งเวลาแห่งการฟนื้ ฟวู รรณกรรม
ใหร้ ุ่งเรืองทดั เทียมอยุธยา นบั เปน็ พระราชนิพนธบ์ ทละครเร่อื งแรก ในรชั สมยั ของ
พระองค์ ทง้ั นี้ เพื่อรวบรวมเรื่องไวม้ ใิ ห้สูญหายและใช้เป็นบทสาหรับเลน่ ละคร
เพือ่ ให้ความบันเทิงสุข และคติสอนใจแกป่ ระชาชน

เรียบเรียงจาก บทละครเรือ่ งรามเกียรต์ิ เลม่ ๔
พระราชนพิ นธ์ในพระบาทสมเด็จพระพทุ ธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช

ห้องเรียนภาษาไทย BY ครวู ภิ ารตั น์

เป็นโวหารเกีย่ วกบั การสัง่ สอน ชี้แจงเหตุผลที่ถกู ตอ้ ง อธบิ าย
คณุ โทษ หรือกลา่ วถงึ ข้อเทจ็ จริง พึงจาไวเ้ ปน็ คติสอนใจ การเรียบ
เรียงถ้อยคาต้องเนน้ ยา้ ข้อคิดใหม้ ีพลังโนม้ นา้ วใจใหค้ ลอ้ ยตาม เห็น
แจง้ รู้จริงดว้ ยเนื้อความทีส่ อนน้นั ในเทศนาโวหารมกั จะแทรกเหตผุ ล
หรือเนือ้ ความเปรียบเทียบ ให้เกดิ ความเขา้ ใจและเชอ่ื ถือในคาสอน

ห้องเรียนภาษาไทย BY ครูวภิ ารัตน์ สานวนสอดแทรกคาแนะนา
สงั่ สอนอย่างมีเหตุผล

...สรรพสมบัติท้งั หลาย อะไรจะประเสรฐิ เท่าปญั ญาเป็นไมม่ ี เพราะใครจะ
แย่งเอาไปมิได้ ซื้อขายมไิ ด้ และเปน็ สมบตั ิอนั มติ ายตัว...

หโิ ตปเทศ : เสถียรโกเศศ - นาคะประทปี

ห้องเรียนภาษาไทย BY ครวู ภิ ารตั น์

“…การทีเ่ ราศึกษาวชิ าความรนู้ ้นั ความจริงไมใ่ ชเ่ พือ่ ใครเลย แตเ่ พื่อตวั
เราเองในการที่จะได้ดาเนนิ ชีวติ ต่อไปในวนั หนา้ ถา้ เรียนดีก็จะไดใ้ ชค้ วามรู้ที่
เรียนมา ประกอบกจิ การให้เป็นประโยชน์ เป็นที่พึง่ แกต่ น และเปน็ ทีช่ ืน่ ชมแก่วงศ์
ตระกูลตอ่ ไปด้วย

พระบรมราโชวาทพระบาทสมเด็จพระบรมชนากาธเิ บศร มหาภูมิพลอดุลยเดช
มหาราช บรมนารถบพิตร ในพิธีพระราชทาน ประกาศนยี บัตรแก่นกั เรียน
โรงเรียนวชริ วธุ วิทยาลัย
ณ หอประชุมวชริ วธุ วทิ ยาลยั วันที่ ๑๖ กุมภาพนั ธ์ พ.ศ.๒๕๐๐

หอ้ งเรียนภาษาไทย BY ครวู ภิ ารตั น์

สาธก แปลว่า ยกตวั อยา่ งมาอ้างใหเ้ หน็ คือ การยกตัวอย่างหรือ
อทุ าหรณป์ ระกอบการขยายขอ้ ความที่อาจเข้าใจยาก หรือเมื่อต้องการให้
เขา้ ใจแจ่มแจง้ ยง่ิ ขึ้น

สานวนท่มี ีการยกตัวอยา่ ง

หอ้ งเรียนภาษาไทย BY ครูวภิ ารตั น์

การกระทาความดีสามารถทาไดด้ ้วยกนั ทกุ คน เราพึงระลึกอยู่
เสมอวา่ เราอย่บู นผืนแผ่นดนิ ไทยไดอ้ ยา่ งมีความสุขและอย่าง
ภาคภูมใิ จ เพราะบรรพบรุ ุษไทยได้ตอ่ สูเ้ พื่อรกั ษาแผน่ ดินนีด้ ้วยเลือด
ดว้ ยเนือ้ และด้วยชีวิต ดังเชน่ คุณหญิงโม แม้ทา่ นจะเปน็ สตรี ทา่ นยงั
ได้ใชอ้ บุ ายอย่างฉลาดเฉลียว สามารถเอาชนะทหารของเจ้าอนวุ งศ์
กษัตรยิ ์แห่งเมืองเวียงจนั ทน์ จนไดร้ ับพระราชทานนามว่า ท้าวสรุ นารี

หนังสือเรียนภาษาไทย ชัน้ ป.๖ เล่ม ๒

ห้องเรียนภาษาไทย BY ครูวภิ ารัตน์

นอกครู เป็นสานวนหมายความวา่ ไมถ่ ือตามหรอื ไมท่ าตามคาสั่งสอน
ของครบู าอาจารย์ สานวนนี้บางทีก็มีคาวา่ “หวั ล้าน” ติดอยู่ด้วย คอื “หวั ลา้ นนอกครู”
มีนิทานเลา่ กนั มาแตโ่ บราณว่า มีชายคนหนึ่งผมไมข่ ้นึ จึงไปหาอาจารยข์ อใหช้ ว่ ย
ใหผ้ มข้นึ อาจารยใ์ ห้ไปดานา้ ในสระ ๓ ครง้ั ชายนัน้ ดาครงั้ ที่หนึ่งโผล่ขึน้ มาผมก็
เรม่ิ ขน้ึ ครั้งทส่ี องผมกม็ ากขึน้ และคร้ังทส่ี ามก็มากขึ้นอีก ชายนัน้ อยากให้ผมดกมาก
ขึ้นอกี จึงดาครงั้ ทีส่ ี่ พอโผลข่ ึน้ มาผมเลยเกลี้ยงล้านไปท้ังหัว จึงพดู กนั ว่า “หัวลา้ น
นอกครู” คอื ไมท่ าตามคาสงั่ ของครหู ัวจึงล้าน

จากสานวนไทย (ก-ป) ของกาญจนาคพนั ธุ์

ห้องเรียนภาษาไทย BY ครวู ภิ ารตั น์

โวหารเปรียบเทียบ โดยยกตวั อยา่ งมาเปรียบเทียบ เพือ่ ให้เกิด
ความชัดเจน ใช้คาเชือ่ มที่มีความหมายเช่นเดียวกับคาว่า “เหมอื น” เช่น
ดุจ เปรียบ ประดุจ เฉก เล่ห์ ประหนึง่ เพียง เสมอ กล อยา่ ง ฯลฯ

สานวนทม่ี ีการเปรียบเทียบ

หอ้ งเรียนภาษาไทย BY ครวู ิภารตั น์

… เราก็เปน็ กษตั รยิ อ์ ันประเสริฐเป็นใหญใ่ นพระนครประเภท
หนึง่ ซึ่งจะให้ขา้ ศึกพม่ายกล่วงเขา้ มาเหยียบแดนของเรานน้ั มิควร อปุ มา
ดงั ไกรสรราชสหี อ์ นั รกั ษาถา้ แกว้ ถา้ ให้พยัคฆไ์ กรสรหมู่ชนั้ เขา้ เลียบ
เทีย่ วในแถวถน่ิ ของตัวแลว้ กจ็ ะเสียอานาจตบะเดชไป หาเป็น
เกียรติยศไม่ …

ราชาธริ าช : เจ้าพระยาพระคลงั (หน)

ห้องเรียนภาษาไทย BY ครวู ิภารัตน์

หอ้ งเรียนภาษาไทย BY ครวู ิภารตั น์

บรรยายโวหาร จากบทความขา้ งตน้ เปน็ โวหารชนดิ ใด
พรรณนาโวหาร
เทศนาโวหาร “บนเนินเขาเตีย้ มีน้าพุที่ให้น้าตลอดฤดกู าลทัง้ ฤดรู ้อนและ
ฤดหู นาว ในขณะทีน่ ้าไหลผ่านเนินเขา ผ่านหมไู่ ม้ แล้วหายไป
สาธกโวหาร ในทงุ่ กว้างเหนือหมู่บ้านขน้ึ ไปน้นั เสียงของมันฟังดูไพเราะย่งิ นกั ”
อุปมาโวหาร
พรรณนาใหผ้ อู้ ่านเหน็ ภาพตามได้

ห้องเรียนภาษาไทย BY ครวู ภิ ารตั น์

บรรยายโวหาร จากบทความขา้ งตน้ เปน็ โวหารชนดิ ใด
พรรณนาโวหาร
เทศนาโวหาร “ผคู้ นชอบที่จะย้อนคดิ ถึงอดตี เช่น เมือ่ เรายา้ ยบา้ นใหม่
ไม่ว่าบ้านใหมข่ องเราจะดอี ยา่ งไร เราก็มักจะคดิ ถึงที่เกา่ และอยาก
สาธกโวหาร กลับไปดู เมือ่ เราซื้อของชิน้ ใหม่ เรามักยังจาชิ้นเกา่ ทีม่ คี ณุ ภาพดี
อุปมาโวหาร ได้...”

มีการยกตัวอย่าง สงั เกตคาว่า “เช่น”

ห้องเรียนภาษาไทย BY ครูวิภารัตน์

จากบทความขา้ งตน้ เปน็ โวหารชนดิ ใด

บรรยายโวหาร ....ศลิ ปนิ หรือผูส้ รา้ งศิลปะกค็ ือหนว่ ยหนึง่ ของสงั คม ที่สาคัญ
พรรณนาโวหาร
เทศนาโวหาร ไดแ้ ก่ กลไกทางการเมืองและทางเศรษฐกจิ การต่อสกู้ บั อทิ ธพิ ล

สาธกโวหาร ดงั กลา่ วเปน็ เรือ่ งซบั ซ้อนใหญ่โต เปน็ ตน้ วา่ ศลิ ปินและนักเขียนมี
อปุ มาโวหาร
ขอบขา่ ยแห่งเสรีภาพได้แค่ไหน เมื่อผู้ผลิตงานศิลปะจาเป็นตอ้ ง

ยงั ชีพจากผลงานของเขาด้วย... อธบิ ายเรือ่ งราว สือ่ ความตรงไปตรงมา

(ณรงค์ จันทรเ์ รือง:ศิลปะเพือ่ ชาติ)

ห้องเรียนภาษาไทย BY ครวู ิภารตั น์

บรรยายโวหาร จากบทความขา้ งตน้ เปน็ โวหารชนดิ ใด
พรรณนาโวหาร
เทศนาโวหาร เขาใช้แขนยันพืน้ ดิน อาการเหน่อื ยออ่ นกล่นิ นา้ ฝนบนใบหญา้ และ
กล่นิ ไอดนิ โชยเขา้ จมูกวาบหวิว อยากใหม้ ีใครซักคนผา่ นมาพบเพื่อพาเขา
สาธกโวหาร กลบั ไปหาหมอในหมูบ่ ้าน มดหลายตัวเดินสวนขบวนผา่ นไปมา มันไม่มีทีทา่
อปุ มาโวหาร จะสนใจเขาเลยแมแ้ ตน่ ้อย เขามองดมู ันอยา่ งเล่อื นลอย ทาไมมันจึงเฉยเมย
กบั ฉัน มันคงรแู้ น่ ฉันอยากให้มันเปน็ คนจรงิ ๆ ฉนั จะต้องกลับบ้านให้ได้
เขาคิดพลางเหม่อมองดูยอดวนของหมู่บา้ น หาดเสี้ยวเหน็ อยไู่ ม่ไกล ดวง
อาทติ ย์สีแดงเข้มกาลังคล้อยลงเหนือยอดไมท้ างทศิ ตะวนั ตก

พรรณนาให้ผู้อ่านเห็นภาพตามได้ (นิคม รายวา: คนบนต้นไม้)

ห้องเรียนภาษาไทย BY ครวู ภิ ารัตน์

จากบทความขา้ งตน้ เปน็ โวหารชนดิ ใด

บรรยายโวหาร แลว้ สอนวา่ อย่าไว้ใจมนษุ ย์ มนั แสนสดุ ลึกล้าเหลือกาหนด
พรรณนาโวหาร ถงึ เถาวลั ย์พนั เกย่ี วที่เล้ยี วลด กไ็ มค่ ดเหมือนหนึ่งในน้าใจคน
เทศนาโวหาร มนษุ ยน์ ี้ที่รักอย่สู องสถาน บดิ ามารดารกั มกั เป็นผล
ท่พี ึง่ หนึ่งพึง่ ไดแ้ ตก่ ายตน เกิดเป็นคนคดิ เหน็ จึงเจรจา
สาธกโวหาร
อปุ มาโวหาร เรือ่ งพระอภยั มณี ตอน การผจญภยั ของสุดสาคร
ของ สุนทรภู่

สอนเรื่องการคบคน

หอ้ งเรียนภาษาไทย BY ครูวิภารัตน์

จากบทความขา้ งตน้ เปน็ โวหารชนดิ ใด

บรรยายโวหาร อันคนผมู้ ีสตปิ ัญญานั้น ถ้าจะคิดส่งิ ใดก็กวา้ งขวางโอบออ้ ม
พรรณนาโวหาร อารี เหมอื นบุคคลกลืนแก้วอนั เปน็ ทิพย์ไวใ้ นท้อง ถ้าไปสถานที่
เทศนาโวหาร ใดถึงเวลาค่ามืดก็เลด็ ลอดสว่างไปดว้ ยรัศมีแกว้

สาธกโวหาร มีการเปรียบเทียบ (สามก๊ก)
อปุ มาโวหาร สงั เกตที่คาวา่ “เหมือน”

ห้องเรียนภาษาไทย BY ครูวภิ ารตั น์

จากบทความขา้ งตน้ เปน็ โวหารชนดิ ใด

บรรยายโวหาร การอบรมสัง่ สอนลูกเครง่ ครัดมากมายเกนิ ไป ก็อาจเป็นผลรา้ ยได้
พรรณนาโวหาร เหมือนกัน เพราะฉะนั้นวธิ ีเล้ยี งลูกทีด่ ีก็คือ เดินตามทางสายกลาง อย่าให้ตึง
เทศนาโวหาร หรอื หย่อนเกนิ ไปควรเปดิ โอกาสใหเ้ ดก็ หรือลูกได้ใช้ความคดิ ไดท้ ดลอง
ได้มีประสบการณต์ ่าง ๆ ได้รู้วธิ ีชว่ ยตวั เองไดฝ้ กึ แกป้ ญั หาของตัวเองให้มาก
สาธกโวหาร ส่วนทจ่ี ะควบคมุ กนั ควรเป็นแตเ่ รือ่ ง กรอบของกฎหมาย และศีลธรรมเท่าน้ัน
อุปมาโวหาร
เหมือน ๆ จะแพแ้ ต่ไมแ่ พ้ ของ ธรรมจกั ร สรอ้ ยพกิ ลุ

สอดแทรกคาแนะนา
สัง่ สอนอยา่ งมีเหตุผล

ห้องเรียนภาษาไทย BY ครวู ิภารตั น์

จากบทความขา้ งตน้ เปน็ โวหารชนดิ ใด อธิบายเรือ่ งราว
สือ่ ควาตรงไปตรงมา

บรรยายโวหาร “ภูเขาไฟฟูจเิ ป็นภูเขาศักด์สิ ิทธทิ์ ีส่ ุดในประเทศญี่ปนุ่ มาหลาย
พรรณนาโวหาร ทศวรรษแล้ว แต่แรกภเู ขานเ้ี ปน็ ทเ่ี คารพบูชาของชนพืน้ เมืองเผา่ ไอนุซ่งึ
เทศนาโวหาร ปัจจุบันยงั อยู่ตามหมเู่ กาะฮอกไกโดซึง่ เปน็ เกาะท่อี ยูเ่ หนือสุด ชาวไอนุ
ขนานนามภูเขานี้ตามชื่อเทพธิดา “ฟชู ”ิ (funchi) ผู้เปน็ เทพธดิ าแห่งอัคคี
สาธกโวหาร ชาวญีป่ ่นุ ยงั คงนับถือภูเขาไฟฟูจติ ่อมาและเรยี กชือ่ ตามที่พวกไอนุตั้งไว้
อุปมาโวหาร บรรดาผ้นู ับถือศาสนาชนิ โตเชื่อวา่ ในธรรมชาตทิ กุ รปู แบบจะมีเทพหรือกามิ
(kami) สถติ อยใู่ นภูเขาจะศกั ดิส์ ิทธเ์ิ ปน็ พิเศษ ภูเขาฟูจิซงิ่ สงู ทีส่ ุดและงดงาม
ท่สี ุดในประเทศจึงไดร้ ับความเคารพเป็นพิเศษ เพราะถอื วา่ เปน็ สถานท่สี ถติ
ของทวยเทพ เป็นจดุ เชื่อมโยงระหว่างความลกึ ลบั ของสวรรค์และความเป็นจรงิ
ของโลกมนุษย์

(เกศกานดา จตรุ งคโชค (บรรณาธกิ าร): โลกพสิ ดาร แดนพศิ วง

ห้องเรียนภาษาไทย BY ครวู ิภารตั น์