Revisi Cepat SPM Kimia Tingkatan 4 & 5

Penerbit Ilmu Bakti Sdn. Bhd
Nota Grafik Berwarna

Kimia

Suharfizza Senawi
Amimah Ayub (Guru Cemerlang)
Reena Sethu (Guru Cemerlang)

Penerbit Ilmu Bakti Sdn. BhdTingkatan 4 Tingkatan 4

Bab 1 Pengenalan kepada Kimia
Alat pelindung diri

Topeng muka Kaca mata keselamatan
Untuk melindungi organ Untuk mengelakkan
penafasan daripada bahan kimia debu atau percikan
dalam bentuk serbuk atau wasap. bahan kimia daripada
memasuki mata.
Sarung tangan
Untuk melindungi tangan Baju makmal
daripada kecederaan Untuk melindungi
atau jangkitan semasa badan dan baju daripada
mengendalikan bahan kimia. tumpahan bahan kimia.

Sarung tangan
Untuk melindungi kaki
daripada kecederaan akibat
tumpahan bahan kimia, objek
tajam atau bahan toksik.

Peralatan keselamatan di dalam makmal

Kebuk wasap Pancuran air
Untuk menjalankan eksperimen yang membebaskan Untuk
wasap beracun, mudah terbakar atau berbau sengit. membersihkan
badan apabila
bahan kimia
terkena pada
bahagian badan.

Alat pemadam Pencuci tangan Pencuci mata
kebakaran Digunakan untuk Untuk
Untukmemadamkan menanggalkan bahan kimia, membasuh mata
kebakaran yang minyak, kotoran dan apabila bahan
berlaku di makmal. mikroorganisma pada tangan. kimia terkena
mata.

N1

Bab 2 Jirim dan Struktur Atom
Teori zarah jirim

Jirim

Unsur Sebatian
u Bakti Sdn. Bhd
Bahan yang terdiri daripada satu jenis Bahan yang terdiri daripada dua atau
atom sahaja. lebih unsur berbeza yang terikat secara
kimia.
Atom Molekul

Zarah unsur yang Zarah neutral Molekul Ion
paling kecil. terdiri daripada
Tingkatan 4 atom-atom bukan Zarah neutral yang Zarah bercas
logam serupa
yang terikat secara terdiri daripada positif atau negatif
ikatan kovalen.
atom-atom bukan yang terikat secara

logam serupa kimia melalui

yang terikat secara ikatan ion.

Contoh: Logam Contoh: Gas ikatan kovalen.
magnesium hidrogen
Contoh: Gas Contoh: Natrium

nitrogen dioksida klorida

Mg Mg Mg Mg HH HH CI Na CI Na
Mg Mg Mg Mg Na CI Na CI
HH ONO CI Na CI Na
ONO

Penerbit Ilm Zarah subatom

Elektron - Proton
-
Simbol e Simbol p
+
Cas –1 + ++ Cas +1
relatif relatif
-
Jisim 1 Jisim 1
relatif 1 840
- - relatif
Neutron

Petala Simbol n

Cas 0
relatif

Nukleus - Jisim 1
relatif

N2

Kandungan

Nota Grafik N1 – N32 4.6 Unsur dalam Kala 3 51

4.7 Unsur Peralihan 55
Penerbit Ilmu Bakti Sdn. Bhd
TINGKATAN 4 Praktis Sumatif 4 58

Tema 1: Kepentingan Kimia Bab Ikatan Kimia 60

Bab Pengenalan kepada Kimia 1 5

1 5.1 Asas Pembentukan Sebatian 60

1.1 Perkembangan Bidang Kimia dan 5.2 Ikatan Ion 62

Kepentingan dalam Kehidupan 1 5.3 Ikatan Kovalen 66
1.2 Penyiasatan Saintifik dalam
5.4 Ikatan Hidrogen 69
Kimia 2
1.3 Penggunaan, Pengurusan dan 5.5 Ikatan Datif 72

Pengendalian Radas serta Bahan 5.6 Ikatan Logam 73

Kimia 4 5.7 Sebatian Ion dan Sebatian
Praktis Sumatif 1 7
Kovalen 74

Praktis Sumatif 5 82

Tema 2: Asas Kimia Tema 3: Interaksi antara Jirim

Bab Jirim dan Struktur Atom 8 Bab Asid, Bes dan Garam 84

2 6

2.1 Konsep Asas Jirim 8 6.1 Peranan Air dalam Menunjukkan

2.2 Perkembangan Model Atom 13 Keasidan dan Kealkalian 84

2.3 Struktur Atom 14 6.2 Nilai pH 88

2.4 Isotop dan Penggunaannya 16 6.3 Kekuatan Asid dan Alkali 90

Praktis Sumatif 2 19 6.4 Sifat-sifat Kimia Asid dan Alkali 92

6.5 Kepekatan Larutan Akueus 95

3Bab Konsep Mol, Formula dan 6.6 Larutan Piawai 101

Persamaan Kimia 21 6.7 Peneutralan 104

6.8 Garam, Hablur dan Kegunaan

3.1 Jisim Atom Relatif dan Jisim dalam Kehidupan Harian 107

Molekul Relatif 21 6.9 Penyediaan Garam 109

3.2 Konsep Mol 23 6.10 Tindakan Haba ke atas Garam 117

3.3 Formula Kimia 27 6.11 Analisis Kualitatif 123

3.4 Persamaan Kimia 33 Praktis Sumatif 6 129

Praktis Sumatif 3 36

Bab Jadual Berkala Unsur 38 Bab Kadar Tindak Balas 132

4 7

7.1 Penentuan Kadar Tindak Balas 132

4.1 Perkembangan Jadual Berkala 7.2 Faktor yang Mempengaruhi

Unsur 38 Kadar Tindak Balas 138

4.2 Susunan Unsur dalam Jadual 7.3 Aplikasi Faktor yang

Berkala Unsur Moden 39 Mempengaruhi Kadar Tindak

4.3 Unsur dalam Kumpulan 18 40 Balas dalam Kehidupan 145

4.4 Unsur dalam Kumpulan 1 42 7.4 Teori Perlanggaran 147

4.5 Unsur dalam Kumpulan 17 48 Praktis Sumatif 7 151

Tema 4: Kimia Industri Tema 3: Haba
Bab Bahan Buatan dalam
154 3Bab Termokimia 248
8 Industri

8.1 Aloi dan Kepentingannya 154 3.1 Perubahan Haba dalam

8.2 Komposisi Kaca dan Tindak Balas 248

Kegunaannya 158 3.2 Haba Tindak Balas 251

8.3 Komposisi Seramik dan 3.3 Aplikasi Tindak Balas

Eksotermik dan Endotermik
Penerbit Ilmu Bakti Sdn. BhdKegunaannya 160
dalam Kehidupan Harian 269
8.4 Bahan Komposit dan
Praktis Sumatif 3 271
Kepentingannya 162

Praktis Sumatif 8 164 Tema 4: Teknologi Bidang Kimia

TINGKATAN 5 Bab Polimer 273

4

Tema 1: Proses Kimia 4.1 Polimer 273

1Bab Keseimbangan Redoks 166 4.2 Getah Asli 279

4.3 Getah Sintetik 287

1.1 Pengoksidaan dan Penurunan 166 Praktis Sumatif 4 289

1.2 Keupayaan Elektrod Piawai 181

1.3 Sel Kimia 184 Bab Kimia Konsumer dan

1.4 Sel Elektrolisis 190 5 Industri 290

1.5 Pengekstrakan Logam daripada

Bijihnya 205 5.1 Minyak dan Lemak 290

1.6 Pengaratan 209 5.2 Bahan Pencuci 292

Praktis Sumatif 1 213 5.3 Bahan Tambah Makanan 299

5.4 Ubat-ubatan dan Bahan

Tema 2: Kimia Organik Kosmetik 301

Bab Sebatian Karbon 216 5.5 Aplikasi Nanoteknologi dalam

2 Industri 306

2.1 Jenis-jenis Sebatian Karbon 216 5.6 Aplikasi Teknologi Hijau dalam

2.2 Siri Homolog 218 Pengurusan Sisa Industri 309

2.3 Sifat Kimia dan Saling Praktis Sumatif 5 311

Pertukaran Sebatian antara

Siri Homolog 226 Kertas Model SPM 313

2.4 Isomer dan Penamaan Mengikut

IUPAC 241 Jawapan 330

Praktis Sumatif 2 246

Bab Tema 1: Kepentingan Kimia

1 Pengenalan kepada Kimia

Penerbit Ilmu Bakti Sdn. Bhd1.1Perkembangan Bidang Kimia dan Kepentingan dalam BAB 1 TINGKATAN 4
Kehidupan

  1 Kimia merupakan kajian tentang komposisi, struktur, sifat jirim dan interaksi
antara jirim.

  2 Bahan kimia adalah sangat penting dalam kehidupan kita. Rajah 1.1 menunjukkan
contoh bahan kimia yang lazim digunakan dalam kehidupan seharian.

Peta Bulatan

Internet Buku teks

UBAT-UBATAN
• Antibiotik
• Antiseptik
• Vitamin
• Kemoterapi
• Analgesik

PERTANIAN Contoh MAKANAN
• Herbisid bahan kimia • Pengawet
• Pestisid • Pewarna
• Fungisid INDUSTRI • Perisa
• Baja • Cat • Pengantioksida
• Hormon • Polimer • Penstabil
• Kaca dan seramik
• Detergen
• Aloi

Buku rujukan Perpustakaan

Rajah 1.1 Contoh bahan kimia dalam kehidupan seharian

1

 3 Kerjaya berkaitan dengan bidang SEMAK CEPAT 1.1
kimia:
(a) Ahli kimia 1 Apakah maksud kimia?
(b) Ahli farmakologi 2 Berikan dua contoh bahan kimia
(c) Ahli farmasi
(d) Jurutera kimia dalam bidang berikut.
(e) Ahli sains forensik
(f) Ahli toksikologi Bidang Bahan kimia
(g) Ahli geokimia
BAB 1 TINGKATAN 4 (h) Guru kimia Bakti Sdn. BhdPerubatan
Makanan
Pertanian
Industri

3 Berikan lima kerjaya berkaitan
dengan bidang kimia.

1.2 Penyiasatan Saintifik
dalam Kimia

Rajah 1.2 Kerjaya berkaitan dengan bidang kimia   1 Kaedah saintifik ialah pendekatan
sistematik yang digunakan oleh ahli
sains untuk menjalankan penyiasatan
terhadap sesuatu fenomena.

 2 Langkah-langkah kaedah saintifik
ditunjukkan dalam Rajah 1.3.

Membuat u Membuat Peta Alir
pemerhatian inferens Mengenal pasti
Penerbit Ilm
masalah

Membuat Mengenal pasti Mengawal
hipotesis pemboleh ubah pemboleh ubah

Merancang Mengumpul Mentafsir data
eksperimen data

Membuat Menulis laporan
kesimpulan

Rajah 1.3 Langkah-langkah kaedah saintifik

Istilah Penting • Pemboleh ubah – Variables
• Kaedah saintifik – Scientific method

2

Aktiviti 3.2

Tujuan:   9 Gas hidrogen dibiarkan mengalir
Menentukan formula empirik bagi selama 10 saat dengan membenarkan
kuprum(II) oksida. gelembung gas terbebas ke dalam air
sebelum pemanasan dimulakan.
BAB 3 TINGKATAN 4 Radas: Bakti Sdn. Bhd
Tabung didih, penyumbat getah, salur 10 Kuprum(II) oksida dipanaskan dengan
getah, salur kaca 12 cm panjang, salur kaca lampu spirit dalam aliran gas hidrogen
10 cm panjang, lampu spirit, kaki retort yang berterusan.
dan pengapit, bongkah kayu, penimbang
elektronik, spatula 11 Pemanasan dihentikan apabila warna
hitam serbuk kuprum(II) oksida berubah
Bahan: sepenuhnya kepada warna perang.
Air, serbuk kuprum(II) oksida, ketulan zink, asid
hidroklorik 1.0 mol dm–3, kayu uji, putik kapas 12 Aliran gas hidrogen diteruskan sehingga
suhusalurkacamenurunkepadasuhubilik.
Prosedur:
13 Salur kaca berisi serbuk perang
Salur kaca Serbuk kuprum(II) ditanggalkan. Titisan air di hujung salur
Salur (12 cm) oksida kaca dilap dengan putik kapas.

getah Salur kaca 14 Jisim salur kaca dan kandungannya
(10 cm) ditimbang dan direkodkan.
Lubang Etanol
udara 15 Proses pemanasan, penyejukan dan
Salur Asid penimbangan diulang sehingga jisim
hidroklorik tetap diperoleh.
kaca 1.0 mol dm–3
16 Keputusan direkodkan di dalam jadual.

Info Dinamik

(12 cm)

Air Ketulan zink Kaedah ini boleh digunakan untuk
menentukan formula empirik bagi
Bongkah kayu logam oksida reaktif yang lain seperti
oksida stanum dan oksida plumbum.
  1 Jisim salur kaca yang berukuran 12 cm
panjang ditimbang menggunakanu Keputusan:
penimbang elektronik dan bacaan
direkodkan. Penerangan
Salur kaca
  2 Serbuk kuprum(II) oksida diisikan ke Salur kaca + kuprum(II) oksida
dalam salur kaca. Kayu uji digunakan Salur kaca + kuprum
untuk menolak serbuk kuprum(II)
oksida ke bahagian tengah salur kaca.

  3 Jisim salur kaca dan kandungannya
ditimbang dan direkodkan.
Penerbit Ilm Jisim (g)
  4 Tabung didih diisikan dengan air x
y
z

sehingga 2 penuh. Pengiraan:
3
  5 Tabung didih ditutup dengan penyumbat Unsur Cu O
getah yang bersambung dengan salur Jisim (g)
kaca sepanjang 12 cm. Tabung didih Bilangan mol z–x y–z
diapitkan pada kaki retort. atom (mol) z–x y–z
  6 Ketulan zink dimasukkan ke dalam Nisbah mol atom 64 16
tabung didih yang lain. Asid hidroklorik
a b

1.0 mol dm–3 ditambahkan ke dalam Perbincangan:
  7 Ttaabbuunnggddididihihdiittuutsuephdinengggaan13pepneynuumhb. at   1 Perubahan warna hitam kuprum(II)
getah dengan salur kaca sepanjang
10 cm. Tabung didih diapitkan pada kaki oksida kepada perang menunjukkan
retort yang lain. bahawa kuprum(II) oksida telah
  8 Salur kaca berisi serbuk kuprum(II) bertukar kepada kuprum.
oksida disambungkan kepada kedua-   2 Langkah berjaga-jaga yang diambil
dua tabung didih. dalam aktiviti ini adalah seperti berikut:
(a) Gas hidrogen kering dibiarkan

mengalir melalui tabung

32

pembakaran selama 10 saat untuk (c) Proses pemanasan, penyejukan dan
menyingkirkan udara di dalam penimbangan diulang sehingga
salur kaca. Campuran udara dan jisim tetap diperoleh untuk
hidrogen akan menghasilkan memastikan semua kuprum(II)
letupan apabila dinyalakan. oksida telah bertindak balas
(b) Gas hidrogen hendaklah dialirkan lengkap dengan oksigen untuk
secara berterusan sepanjang membentuk kuprum.
eksperimen untuk mengelakkan
kuprum panas bertindak balas Kesimpulan:
dengan oksigen dan membentuk Formula empirik bagi kuprum oksida ialah
kuprum(II) oksida semula. CuaOb.
Penerbit Ilmu Bakti Sdn. Bhd BAB 3 TINGKATAN 4
SEMAK CEPAT 3.3 Maklumat yang diperoleh daripada

[JAR: H = 1, C = 12, O = 16, S = 32, Zn = 65] persamaan tadi:

KBAT Menilai (a) Bahan tindak balas ialah natrium,

1 Satusebatianmengandungi9.75gzink, Na dan gtiansdoakksigebna,laOs2. ialah
4.8 g sulfur dan 9.6 g oksigen. Apakah (b) Hasil

formula empirik bagi sebatian ini? (c) nEamtrpiautmmooklsNidaab, eNrati2nOd.ak balas
2 Hidrokarbon X mengandungi 2.64 g
  5 KeadmdaeaennnggfaihznaikssailalktsauentiadmpuoablamhOoa2nl Ntuiann2dtOua.kk
karbon dan 0.44 g hidrogen. Jisim
molekul relatif bagi hidrokarbon X balas dan hasil tindak balas ditulis
ialah 98.Tentukan formula empirik dan
formula molekul bagi hidrokarbon X. seperti berikut:
3 Formula empirik bagi asid pentanoik
riaellaahtifCn3yHa6Oia.laJhika11ji6si,mapmakoalehkfuolrmula (a) (p) untuk pepejal
molekul bagi asid pentanoik?
(b) (ce) untuk cecair
3.4 Persamaan Kimia
(c) (ak) untuk larutan akueus
  1 Persamaan kimia ialah persamaan
yang ditulis dengan menggunakan (d) (g) untuk gas
simbol dan formula kimia.
Info Dinamik
  2 Suatu tindak balas kimia boleh
diwakili dengan satu persamaan kimia. Beberapa simbol yang biasa digunakan
dalam persamaan kimia:
  3 Maklumat asas berikut boleh • → = menghasilkan
diperoleh daripada persamaan kimia: • = tindak balas berbalik
(a) Bahantindakbalasyangterlibat. • ↑ = gas dihasilkan
(b) Hasiltindakbalasyangdiperoleh. • ↓ = mendakan terbentuk
(c) Bilangan mol bahan tindak • Δ = pemanasan
balas dan hasil tindak balas.
(d) Keadaan fizikal setiap bahan  6 Rajah 3.3 menunjukkan langkah-
kimia. langkah dalam menulis persamaan
kimia.
  4 Contohnya, natrium bertindak
balas dengan gas oksigen untuk Peta Alir
menghasilkan natrium oksida.
Persamaan kimia bagi tindak balas Tulis formula Tentukan Seimbangkan
ini adalah seperti berikut. kimia yang bilangan bilangan atom
4Na(p) + O2(g) → 2Na2O(p) betul bagi
atom bagi setiap
setiap bagi unsur dengan
bahan setiap menambahkan
tindak balas unsur.
dan hasil pekali di
tindak balas. hadapan setiap
formula kimia.

Rajah3.3Langkah-langkah menulis persamaan kimia

33

 7 Persamaan kimia boleh ditafsir (b) Terangkan persamaan secara
kualitatif:
secara kualitatif dan kuantitatif.
Pepejal natrium bertindak
Contohnya, balas dengan cecair air untuk
membentuk larutan akueus
2Na(p) + 2H2O2(cNe)aO→H(ak) +sHec2a(rga) natrium hidroksida dan gas
(a) Terangkan persamaan hidrogen.

kuantitatif:  8 Kuantiti bahan tindak balas dan
hasil tindak balas boleh dihitung
2 mol Na bertindak balas menggunakan stoikiometri daripada
maklumat bernombor yang diberi.
BAB 3 TINGKATAN 4 dengan 2 mol Hm2oOl untukBakti Sdn. Bhd
menghasilkan 2 NaOH

dan 1 mol H2.

ECXOANMTOPHLE

  1 Persamaan kimia berikut menunjukkan tindak balas antara magnesium dengan asid
sulfurik.

Mg(p) + H2SO4(ak) → MgSO4(ak) + H2(g)
Hitung isi padu gas hidrogen pada STP, jika 12.0 g magnesium bertindak balas
dengan asid sulfurik berlebihan.
[JAR: Mg = 24; 1 mol gas menempati 22.4 dm3 pada STP]
12
Bilangan mol Mg = 24 = 0.5 mol

Daripada persamaan, 1 mol Mg menghasilkan 1 mol H2.
0.5 × 1 H2.
Oleh itu, 0.5 mol Mg menghasilkan 1 = 0.5 mol

Isi padu gas H2 pada STP = 0.5 × 22.4 = 11.2 dm3

  2 Satu eksperimen dijalankan untuk mengkaji tindak balas antara magnesium dengan
u
asid hidroklorik. 800 cm3 gas hidrogen dikumpul pada suhu bilik. Hitung jisim
maksimum bagi magnesium yang diperlukan untuk menghasilkan gas hidrogen
Penerbit Ilm tersebut.
[JAR: Mg = 24; 1 mol gas menempati 24.0 dm3 pada keadaan bilik]
Persamaan kimia ialah Mg + 2HCl → MgCl2 + H2
0.8 = 0.033 mol
Bilangan mol H2 = 24

Daripada persamaan, 1 mol Mg menghasilkan 1 mol H2.
Oleh itu, 0.033 × 1 0.033 mol Mg menghasilkan 0.033
1 = mol H2.

Jisim Mg = 0.033 × 24 = 0.8 g

  3 Persamaan kimia berikut menunjukkan tindak balas antara ferum dengan bromin.

2Fe(p) + 3Br2(g) → 2FeBr3(p)

2.8 g ferum terbakar dengan lengkap dalam bromin. Apakah jisim bagi hasil tindak
balas tersebut?
[JAR: Fe = 56, Br = 80]
2.8
Bilangan mol Fe = 56 = 0.05 mol

Daripada persamaan, 2 mol Fe menghasilkan 2 mol FeBr3.
0.05 × 2 mol FeBr3.
Oleh itu, 0.05 mol Fe menghasilkan 2 = 0.05

Jisim FeBr3 = 0.05 × [56 + 3(80)] = 0.05 × 296 = 14.8 g

34

5Bab Tema 2: Asas Kimia
Ikatan Kimia

BAB 5 TINGKATAN 4 5.1 Asas Pembentukan Bakti Sdn. Bhd  3 Atom-atom gas adi bersifat lengai
Sebatian yang bermaksud, atom-atom ini
tidak berkongsi, melepaskan atau
Kestabilan Gas Adi menderma elektron dengan unsur
lain atau antara atom yang sama.
 1 Unsur-unsur bergabung secara
semula jadi untuk membentuk  4 Ini kerana, atom gas adi telah
sebatian. Hal ini kerana, sebatian mencapai susunan elektron duplet
yang terbentuk adalah lebih stabil atau oktet yang stabil.
daripada unsur bebas.
Susunan Elektron Duplet atau Oktet
 2 Walau bagaimanapun, gas adi yang Stabil
(Kumpulan 18) tidak reaktif
secara kimia dan wujud sebagai gas  1 Gas adi stabil kerana mempunyai
monoatom secara semula jadi. susunan elektron duplet atau oktet.

He Ne Ar Kr

2 2.8 u 2.8.8 2.8.18.8
Penerbit Ilm
Duplet Oktet

Rajah 5.1 Susunan elektron bagi gas adi

 2 Berdasarkan Rajah 5.1, helium, He itu, atom tersebut telah mencapai
mempunyai dua elektron di dalam susunan elektron oktet yang
petala paling luar (petala valens). stabil.
Susunan ini dikenali sebagai  5 Kerana itu, elektron mempunyai
susunan elektron duplet yang tenaga yang sangat rendah. Jadi,
stabil. atom sukar untuk membebas atau
menerima elektron.
 3 Bilangan elektron maksimum yang
boleh diisi di dalam petala pertama Peraturan Oktet
ialah dua. Oleh itu, petala tersebut
dianggap telah penuh.  1 Bagi mencapai susunan elektron
oktet yang stabil, atom-atom
 4 Bagi gas adi yang lain (Ne, Ar, di dalam kumpulan utama lain
Kr, Xe dan Rn), petala valensnya dalam Jadual Berkala Unsur akan
mengandungi lapan elektron. Oleh

Istilah Penting • Lengai – Inert • Petala valens – Valence shell
• Kestabilan – Stability

60

bertindak balas antara satu sama  4 Contohnya, pembentukan sebatian
lain melalui pelbagai cara. natrium klorida:
  2 Peraturan oktet yang menjadikan
atom-atom cenderung untuk ➤
mencapai susunan elektron yang
stabil. Na + Cl
 3 Walau bagaimanapun, jika petala
Penerbit Ilmu Bakti Sdn. Bhd paling luar ialah petala pertama, 2.8.1 2.8.7 BAB 5 TINGKATAN 4
maka bilangan elektron maksimum –
yang boleh diisi ialah dua. Oleh itu, +
susunan elektron duplet yang stabil Na Cl
telah dicapai.
 4 Susunan elektron duplet adalah 2.8 2.8.8
stabil seperti susunan elektron
oktet memandangkan tiada petala Rajah 5.2 Atom natrium memindahkan satu
yang diisi dengan elektron selain elektron valens kepada atom klorin untuk
daripada petala pertama. Hal ini mencapai susunan elektron oktet yang stabil
menepati peraturan oktet.
  5 Ikatan kovalen terbentuk apabila
Imbas kod QR atau layari atom bukan logam bergabung
https://youtu.be/XGZllwtlzyg dengan atom bukan logam yang
untuk menonton video bagi lain. Kedua-dua atom tersebut
mempelajari dengan lebih lanjut akan berkongsi elektron untuk
mengenai susunan elektron membentuk ikatan kimia.
duplet dan oktet.
 6 Contohnya, pembentukan gas
Untuk tujuan pembelajaran klorin:

Ikatan Kimia Cl + Cl

 1 Terdapat dua kaedah bagi atom 2.8.7 2.8.7
sesuatu unsur untuk mencapai
susunan duplet atau oktet yang Cl Cl
stabil:
(a) Pemindahan elektron 2.8.8 2.8.8
(b) Perkongsian elektron
Rajah 5.3 Dua atom klorin berkongsi sepasang
 2 Kedua-dua kaedah ini akan elektron untuk mencapai susunan elektron oktet
membentuk dua jenis ikatan kimia:
(a) Ikatan ion yang stabil
(b) Ikatan kovalen
SEMAK CEPAT 5.1
Info Dinamik
1 Nyatakan dua jenis ikatan kimia.
Pembentukan ikatan kimia hanya 2 Mengapakah gas adi tidak
melibatkan elektron valens.
membentuk sebatian?
 3 Ikatan ion terbentuk di antara
atom logam dengan atom bukan
logam. Atom logam memindahkan
elektron kepada atom bukan logam.

61

BAB 5 TINGKATAN 4 5.2 Ikatan Ion Bakti Sdn. BhdPembentukan Ion

u  1 Ikatan ion ialah ikatan kimia yang  1 Ion ialah zarah bercas yang terbentuk
terbentuk di antara dua ion yang apabila suatu atom menerima atau
mempunyai cas berbeza melalui menderma elektron.
pemindahan elektron.
 2 Jadi, ion ialah satu atom atau
 2 Ikatan ion terbentuk di antara atom sekumpulan atom yang membawa
logam dengan atom bukan logam. cas positif atau cas negatif.
Contohnya, ion magnesium, Mg2+,
 3 Dalam suatu ikatan ion, atom ion hidrogen, H+, ion iodida, I– dan
logam menderma elektron untuk
membentuk ion bercas positif yang  3 iZoanranhitrnate,uNtrOal3–.bermaksud zarah
disebut sebagai kation, manakala yang mempunyai bilangan proton
atom bukan logam menerima (+) dan bilangan elektron (–) yang
elektron untuk membentuk ion sama. Oleh itu, jumlah cas bagi
bercas negatif yang disebut sebagai zarah tersebut ialah sifar.
anion.
Pembentukan kation (ion bercas positif)
 4 Sebatian yang terbentuk disebut
sebagai sebatian ion.  1 Kation terbentuk daripada atom-
atom logam.
 5 Rajah 5.4 menunjukkan satu
contoh ikatan ion yang terbentuk  2 Atom logam daripada Kumpulan
di antara ion natrium, Na+ dengan 1, 2 dan 13 dalam Jadual Berkala
ion klorida, Cl–. Unsur, masing-masing mempunyai
1, 2 dan 3 elektron valens.
–
+  3 Atom-atom logam ini membentuk
kation dengan melepaskan elektron
Na Cl valens untuk mencapai susunan
elektron oktet yang stabil.
Rajah 5.4 Ikatan ion antara ion natrium, Na+
dengan ion klorida, Cl–  4 Apabila bilangan proton di dalam
Penerbit Ilm nukleus suatu atom melebihi
bilangan elektron selepas elektron
dilepaskan, ion positif terbentuk.

CEXOANMTOPHLE +
  1 Pembentukan kation dengan cas +1. K

Menderma 1 elektron
K

Bilangan proton = 19 Bilangan proton = 19
Bilangan elektron = 19 Bilangan elektron = 18
Cas = +1 (positif)
Cas = 0 (neutral)

K → K+ + e–
Satu atom kalium neutral kehilangan satu elektron untuk membentuk ion kalium

(kation) bercas +1.

62

6.9 Penyediaan Garam

Garam Terlarutkan dan Garam Tak Terlarutkan

 1 Garam merupakan sebatian ion. Jadi, kebanyakan garam boleh larut di dalam
air. Walau bagaimanapun, ada sesetengah garam yang tidak larut di dalam air.

 2 Jadual 6.10 menunjukkan keterlarutan bagi jenis garam berbeza di dalam air.
Penerbit Ilmu Bakti Sdn. Bhd
Jadual 6.10 Keterlarutan garam di dalam air

Jenis garam Keterlarutan di dalam air BAB 6 TINGKATAN 4
Garam natrium, kalium dan ammonium
Garam nitrat Semua larut di dalam air
Garam karbonat
Semua larut di dalam air
Garam klorida
Semua tidak larut di dalam air, kecuali
Garam sulfat • KNAamaltimruiumomnkiuakrmabrbokonanarbta,toK,nN2aCatO,2C3(NOH3 4)2CO3
•
•

Semua larut di dalam air, kecuali
• Argentum klorida, AgCl
• Plumbum(II) klorida, PbCl2

Semua larut di dalam air, kecuali
• BPKlaaurlsmiuiumbmusmsuu(lIflIaf)atst, u,BClafaaStSO,OP4 4bSO4
•
•

NOTA: plumbum(II) klorida, aPirbCsel2j,upklutemtabpuimla(rIuI)tbdriodmaildaam,
Plumbum halida seperti tidak larut di dalam PabirBpr2a, ndaasn.
plumbum(II) iodida, PbI2

Eksperimen 6.4 (c) Dimalarkan: Kuantiti garam, isi padu
dan suhu air
Tujuan:
Mengkaji keterlarutan garam nitrat, sulfat, Radas:
karbonat dan klorida. Tabung uji, rod kaca, spatula, rak tabung uji
Pernyataan masalah:
Adakah semua garam larut di dalam air? Bahan:
Hipotesis: Garam nitrat, garam sulfat, garam karbonat,
Sesetengah garam larut di dalam air, garam klorida, air suling
manakala sesetengah lagi tidak larut di
dalam air. Prosedur:
Pemboleh ubah:  1 5.0 cm3 air suling dituang ke dalam
(a) Dimanipulasikan: Jenis garam
(b) Bergerak balas: Keterlarutan garam di lima tabung uji berbeza.
 2 0.3 g kuprum(II) nitrat, magnesium
dalam air
nitrat, zink nitrat, plumbum(II) nitrat dan
kalsium nitrat ditambahkan ke dalam
setiap tabung uji menggunakan spatula.

Istilah Penting • Garam tak terlarutkan – Insoluble salt
• Garam terlarutkan – Soluble salt

109

 3 Tabung uji digoncang untuk mencampurkan campuran dan pemerhatian direkodkan.
 4 Eksperimen diulang dengan merujuk jadual berikut untuk menggantikan garam nitrat.

BAB 6 TINGKATAN 4 Keputusan: Formula garam Bakti Sdn. BhdKeterlarutan dalam air
Jenis garam
CPbu((NNOO33))22,, CMag(N(NOO3)32)2, Zn(NO3)2, Larut
Nitrat CuSO4, MgSO4, ZnSO4
Sulfat PbSO4, BaSO4 Larut
CuCl2, MgCl2, ZnCl2 Tidak larut
Klorida PbCl2, AgCl
Na2CO3, K2CO3, (NH4)2CO3 Larut
Karbonat CuCO3, MgCO3, ZnCO3 Tidak larut

Larut
Tidak larut

Kesimpulan:
Sesetengan garam larut di dalam air dan sesetengah garam tidak larut di dalam air.

Penyediaan Garam Terlarutkan Peta Pokok
Rajah 6.19 menunjukkan penyediaan garam terlarutkan.

Garam terlarutkan

u
Penerbit Ilm
• Garam natrium Garam lain
• Garam kalium
• Garam ammonium

Penyediaan Penyediaan

Asid + alkali → garam + air • Asid + logam reaktif → garam + gas hidrogen
(Peneutralan) • Asid + oksida logam → garam + air
• Asid + karbonat logam → garam + air + gas karbon dioksida

Rajah 6.19 Penyediaan garam terlarutkan

Terdapat dua perkara yang perlu dipertimbangkan semasa penyediaan garam:
1 Apakah bahan kimia yang digunakan?
2 Bagaimanakah cara untuk memisahkan garam tersebut daripada bahan lain?
110

AAcktitvivitiyti 66..36

Tujuan: (B) Penyediaan garam
Menyediakan garam terlarutkan melalui
tindak balas asid dan alkali. Rod kaca
Radas:
Pipet, pam, buret, kaki retort dengan Larutan Hablur
pengapit, kelalang kon, bikar, jubin putih, garam xxxxxxxxxxxxxxxxxxxx natrium
tungku kaki tiga, rod kaca, kasa dawai, penunu Larutan klorida
Bunsen, spatula, corong turas, kertas turas
Bahan:
Asid hidroklorik 1.0 mol dm–3, larutan natrium
hidroksida 1.0 mol dm–3, larutan fenolftalein
Prosedur:
(A) Menentukan isi padu asid untuk

peneutralan

Buret
Penerbit Ilmu Bakti Sdn. Bhd Panaskan garam
yang telah
disejukkan BAB 6 TINGKATAN 4

Hablur Air Kertas
natrium suling turas
klorida Hablur natrium
klorida

 1 Eksperimen diulang dengan menambah
isi padu asid hidroklorik 1.0 mol dm–3
yang dihitung ke dalam 25 cm3 larutan
natrium hidroksida 1.0 mol dm–3 di
dalam bikar tanpa larutan fenolftalein.
Kaki retort Asid hidroklorik  2 Larutan tidak berwarna di dalam bikar
1.0 mol dm–3
disejatkan untuk membentuk larutan
 3 tLeapruuta( n43
25.0 cm3 larutan natrium air tersejat). supaya
hidroksida 1.0 mol dm–3 tepu disejukkan
+ penunjuk fenolftalein penghabluran berlaku.
 4 Hablur putih yang terbentuk dituras,
 1 Buret diisi dengan asid hidroklorik dibilas dengan sedikit air suling dan
1.0 mol dm–3 dan bacaan awal direkodkan. dikeringkan di antara kertas turas.

 2 25.0 cm3 larutan natrium hidroksida (C) Penghabluran semula garam
1.0 mol dm–3 dikeluarkan menggunakan  1 Hablur natrium klorida tak tulen
pipet dan dipindahkan ke dalam kelalang
kon. diletakkan di dalam bikar.
 2 Air suling yang mencukupi ditambahkan
 3 Dua hingga 3 titik larutan fenolftalein untuk menenggelamkan hablur.
ditambahkan ke dalam kelalang kon dan
warna awal larutan direkodkan. Campuran dipanaskan sambil dikacau
dengan perlahan dan lebih banyak air
 4 Kelalang kon diletakkan di bawah buret suling ditambahkan perlahan-lahan
dan jubin putih diletakkan di bawahnya. sehingga semua hablur larut.
 3 Larutan dituras ke dalam kelalang
 5 Pentitratan dimulakan dengan kon yang bersih untuk menyingkirkan
menambahkan asid hidroklorik ke bendasing.
dalam kelalang kon sambil kelalang  4 Cecair turasan dipanaskan untuk
dipusingkan dengan berhati-hati. mendapatkan larutan tepu.
 5 Larutan tepu dibiarkan menyejuk kepada
 6 Pentitratan dihentikan apabila warna suhu bilik supaya penghabluran berlaku.
larutan berubah daripada merah jambu  6 Hablur dituras, kemudian dibilas dengan
cair kepada tidak berwarna. Bacaan akhir sedikit air suling dan dikeringkan di
buret direkodkan. antara dua kertas turas.

  7 Isi padu asid hidroklorik 1.0 mol dm–3
yang digunakan dihitung.

Info Dinamik

Penghabluran semula ialah kaedah untuk menulenkan garam.

111

Kegunaan Seramik
Jadual 8.3 menunjukkan kegunaan seramik.

Jadual 8.3 Kegunaan seramik

Kegunaan Contoh
Bahan binaan Batu bata, simen dan konkrit, jubin, mangkuk tandas
Perkakas dapur Periuk, pinggan, cawan
Barang perhiasan Pasu, tembikar
Penebat Dinding reaktor nuklear, bahagian enjin, dinding relau
Barang elektrik Kabel elektrik dan plag
Perubatan Gigi palsu, implan tulang, penggantian sendi lutut
BAB 8 TINGKATAN 4 Bakti Sdn. Bhd
Info Dinamik

Jadual di bawah menunjukkan sifat-sifat seramik yang menjadikan seramik sesuai
digunakan sebagai bahan binaan.

Bahan binaan u Sifat
Batu bata • Terdapat dalam jumlah yang banyak
• Lebih ringan daripada batu
Simen dan konkrit • Tahan cuaca
• Murah
Jubin • Boleh tahan suhu tinggi
Penerbit Ilm • Boleh dihasilkan dalam jumlah yang banyak
• Lebih kuat daripada bahan pengikat
• Boleh tahan mampatan
• Tahan lama
• Kalis air
• Tahan lelasan
• Tahan lama

SEMAK CEPAT 8.3 8.4 Bahan Komposit dan
Kepentingannya
1 Nyatakan tiga sifat seramik.
2 Banding dan bezakan antara  1 Bahan komposit merupakan
gabungan dua atau lebih bahan
seramik tradisional dengan seramik bukan homogen (bahan matriks
termaju. KBAT Menganalisis dan bahan pengukuhan) yang
3 Terangkan dengan contoh manfaat mempunyai sifat fizik yang berbeza
seramik dalam bidang perubatan. daripada bahan asalnya.
4 Mengapakah seramik lebih sesuai
digunakan sebagai perkakas dapur  2 Bahan matriks melitupi dan
berbanding dengan logam tulen? mengikat bahan pengukuhan
untuk membentuk bahan baharu
KBAT Menganalisis (bahan komposit).

Istilah Penting • Matriks – Matrix • Pengukuhan – Strengthening
• Bahan komposit – Composite material

162

 3 Bahan komposit lebih baik dari segi sifat berbanding dengan bahan asal.
 4 Jadual 8.4 menunjukkan lima jenis bahan komposit dan sifatnya.

Jadual 8.4 Jenis, komponen, sifat dan kegunaan bahan komposit

BahanPenerbit Ilmu Bakti Sdn. BhdKomponen Sifat berbanding Kegunaan BAB 8 TINGKATAN 4
komposit • Konkrit (simen bahan asal Untuk membina
Konkrit bangunan,
diperkukuhkan dan batu) • Lebih kuat jambatan
Superkonduktor • Keluli • Tidak berkarat
• Kuprum(II) oksida • Lebih tahan terhadap Digunakan dalam
Kaca gentian • Barium karbonat mesin MRI, kereta
• Itrium oksida daya yang kuat api Maglev,
Kaca fotokromik • Gentian kaca • Mengalirkan haba generator, membuat
Fiber optik • Poliester bahagian komputer
tanpa rintangan pada Untuk membuat
• Argentum klorida suhu yang sangat topi keledar, panel
• Kaca rendah pembinaan, paip,
• Silika tangki air, raket
• Natrium karbonat • Kekuatan tegangan
• Kalsium oksida tinggi Untuk membuat
kanta optik, cermin
• Tidak mengakis depan kenderaan
• Boleh dibentuk
• Lebih kuat Digunakan
• Menjadi gelap apabila sebagai kabel
terdedahkepadacahaya telekomunikasi,
• Menjadi cerah apabila endoskopi

keadaan gelap
• Boleh menghantar

data digital pada
kelajuan yang tinggi
• Mudah lentur
• Lebih nipis
• Lengai secara kimia

SEMAK CEPAT 8.4 3 Rajah di bawah menunjukkan satu
contoh bahan komposit, iaitu fiber optik.
1 Nyatakan komponen dalam
superkonduktor dan sifatnya.
Bahan komposit ini digunakan secara
2 Rajah di bawah menunjukkan
sepasang cermin mata yang meluas dalam bidang telekomunikasi.
diperbuat daripada kaca soda kapur. Huraikan dengan ringkas sifat bahan

Cadangkan bahan komposit yang komposit ini dan terangkan mengapa
boleh digunakan untuk memperbaik bahan komposit ini sesuai digunakan
sifat kaca di atas dan terangkan. dalam bidang telekomunikasi.

KBAT Mengaplikasi KBAT Menganalisis

Istilah Penting
• Konkrit diperkukuhkan – Reinforced concrete

163

2Bab Tema 2: Kimia Organik

Sebatian Karbon

2.1 Jenis-jenis Sebatian KarbonBakti Sdn. Bhd

BAB 2 TINGKATAN 5   1 Sebatian karbon ialah sebatian yang mengandungi unsur karbon.
 2 Sebatian karbon boleh dikelaskan kepada dua:

(a) Sebatian organik – Sebatian yang terdapat di dalam benda hidup atau
dihasilkan oleh benda hidup, yang mengandungi ikatan karbon-hidrogen.
Contohnya, petrol, gula dan polivinil klorida (PVC).

(b) Sebatian tak organik – Sebatian yang berasal daripada sumber mineral
yang mempunyai ikatan karbon-hidrogen. Contohnya, karbon monoksida,

 3 PengCelOas,aknarlabnojnutdmioekmsidbaa,hCagOik2 adnansekbaaltsiiaunmorkgaarnbioknkaetp, CadaaCdOu3a. kumpulan, iaitu
hidrokarbon dan bukan hidrokarbon. Rajah 2.1 menunjukkan pengelasan bagi
sebatian organik.

Peta Pokok

Sebatian organik

Hidrokarbon Bukan hidrokarbon
Mengandungi atom C dan Mengandungi atom C dan

H sahaja H, serta atom-atom lain
u
Penerbit Ilm
Hidrokarbon tepu Hidrokarbon tak tepu Alkohol Asid
Hidrokarbon yang Hidrokarbon yang mengandungi karboksilik
mengandungi ikatan sekurang-kurangnya satu ikatan
kovalen tunggal antara kovalen ganda dua atau ganda

atom karbon tiga antara atom karbon

Alkana Alkena Alkuna
H H H H H H H H
| | | | | | | |
H—C—C—C—H H—C—C—C==C H—C≡ C—C—H
| | | | | | |
H H H H H H H
Ikatan kovalen tunggal Ikatan kovalen ganda dua Ikatan kovalen ganda tiga

Rajah 2.1 Pengelasan sebatian organik

Sumber dan Kegunaan Hidrokarbon

 1 Sumber utama bagi hidrokarbon adalah seperti berikut:

(a) Minyak mentah (b) Gas asli (c) Arang batu

Istilah Penting • Alkuna – Alkyne
• Hidrokarbon – Hydrocarbon

216

 2 Minyak mentah dan gas asli terbentuk daripada penguraian haiwan dan
tumbuh-tumbuhan yang wujud jutaan tahun yang lalu, manakala arang batu
pula terhasil daripada kayu mati.

 3 Jadual 2.1 menunjukkan kegunaan hidrokarbon dalam kehidupan harian.

Jadual 2.1 Kegunaan hidrokarbon

Jenis hidrokarbon Kegunaan
Gas petroleum (propana, butana) Digunakan dalam gas memasak, pendiangan dan
pemanggang
Penerbit Ilmu Bakti Sdn. Bhd
Nafta Digunakan dalam industri petrokimia
Petrol Digunakan sebagai bahan api untuk kenderaan ringan

Kerosin Digunakan sebagai bahan api untuk kapal terbang

Diesel Digunakan sebagai bahan api untuk kenderaan berat
Minyak pelincir Digunakan sebagai pelincir dan lilin

Minyak bahan api Digunakan sebagai bahan api untuk stesen jana kuasa
Bitumen Digunakan sebagai bahan untuk menurap jalan raya

 4 Selepas minyak mentah diekstrak dengan menggerudi telaga ke dalam takungan BAB 2 TINGKATAN 5
bawah tanah, minyak mentah perlu melalui proses penyulingan berperingkat
dan proses peretakan di dalam kilang penapisan minyak petroleum.

 5 Penyulingan berperingkat merupakan proses untuk memisahkan pecahan
hidrokarbon di dalam petroleum pada suhu berbeza berdasarkan saiz molekul
masing-masing.

 6 Peretakan merupakan proses pemecahan molekul berat hidrokarbon kepada
molekul yang lebih ringan dengan kehadiran haba, tekanan dan mangkin.

 7 Proses ini menghasilkan produk seperti gas metana, gas etana, gas propana dan
lain-lain. Rajah 2.2 menunjukkan proses penyulingan berperingkat di dalam
kilang penapisan petroleum.

Gas petroleum (< 40 °C)

Menara pemeringkatan Petrol (40 – 75 °C)
Nafta (75 – 150 °C)
Kerosin (160 – 250 °C)
Diesel (125 – 300 °C)

Wap minyak mentah Minyak pelincir
(300 – 350 °C)

Minyak bahan api
(350 – 500 °C)

Petroleum 400 °C Bitumen ( > 75 °C)
(Minyak
mentah) Relau

Rajah 2.2 Proses penyulingan berperingkat di dalam kilang penapisan petroleum

Istilah Penting • Penapisan petroleum – Petroleum refinery
• Proses peretakan – Cracking process

217

4Bab Tema 4: Teknologi Bidang Kimia
Polimer

Penerbit Ilmu Bakti Sdn. Bhd4.1 Polimer

 1 Polimer diperbuat daripada ratusan atau ribuan molekul (monomer) yang

bergabung untuk membentuk molekul berantai panjang.
 2 Monomer merupakan molekul kecil yang mensintesis polimer.
 3 Perkataan “poli” bermaksud banyak dan “mono” bermaksud satu atau tunggal.
 4 Tindak balas pempolimeran berlaku apabila banyak molekul kecil (monomer)

bergabung melalui ikatan kovalen.
 5 Sekumpulan atom dalam polimer disebut sebagai unit berulang. Contohnya,

iunniibt ebregraublaunnggddaelnamgapnomlieetmenbaen(ptuolkitieknaat)ainalkaohv—alCenHu2—nCtuHk2—m.eUmnbite-nutnuikt berulang BAB 4 TINGKATAN 5
polimer,

iaitu politena.
 6 Unit berulang bagi politena dan sebahagian daripada polimer politena

ditunjukkan dalam Rajah 4.1.

1 2 H H 1 2 H H H H H H H H

| | | | | | | | | |

—C—C— —C—C—C—C—C—C—C—C—

| | | | | | | | | |

H H n H H H H H H H n H

Unit berulang bagi politena Polimer politena

Rajah 4.1 Politena

 7 Contoh lain bagi polimer, unit berulang dan monomernya ditunjukkan dalam
Jadual 4.1.

Jadual 4.1 Polimer yang biasa digunakan, unit berulang dan monomernya

Polimer Unit berulang Monomer

—­ CH2­—CH2­—­ CH2­­—CH2—­ 1 2 H H CH2=CH2
Polietena (Politena) Etena
| |

—C—C—

| |

H H n

H H H H 1 2 H H CH3CH=CH2
Propena
| | | | | |
H H
—C—C—C—C— —C—C—— C—C
H—C C—H
| | | | | |
| |
H CH3 H CH3 H CH3 n
Polipropena (PP) H H
 2—CH2—­ CH=CH—­ CH2­—n Butadiena
—CH2—­ CH=CH­—CH2­—
Polibutadiena

Istilah Penting • Monomer – Monomer • Unit berulang – Repeating unit
• Polimer – Polymer

273

Polimer Unit berulang Monomer

H H H H H H — CH2—­ C| H—n |
H2C=CH
| | | | | | | | | | | |
Stirena
—C—C—C—C—C—C—C—C—C—C—C—C—

| | | | | | | | | | | |

H H H H H H H H H H H H

Polistirena (PS)

H H H H H H H H H HH
Bakti Sdn. Bhd H H H H| C| =C|
| H H | | H H | | H | | H H | | —  CH2—CH=CH—CH2­—n— CH2—HC| —n
C | | C—C | | C—C | C—C | | C—C | | |
|
| C=C | | C=C | | C | | C=C | | C=C C=C
H | | | | | | | H
H H H H H H H H H | |
H H H H H H
H

Polistirena butadiena Stirena dan butadiena

F F F F F F F F F F 1 2 F F CF2=CF2
Tetrafluoroetena
| | | | | | | | | | | |

—C—C—C—C—C—C—C—C—C—C— —C—C—

| | | | | | | | | | | |

F F F F F F F F F F F F n

Politetrafluoroetena (Teflon)



 8 Polimer boleh dikelaskan berdasarkan tiga aspek:

BAB 4 TINGKATAN 5 (a) Diperoleh daripada bahan semula jadi atau bahan sintetik

(b) Sifat – polimer termoplastik, polimer termoset, polimer elastomer

(c) Proses pempolimeran

Polimer Semula Jadi dan Polimer Sintetik u

 1 Secara umum, terdapat dua sumber utama polimer, iaitu polimer semula jadi
dan polimer yang diperbuat daripada bahan sintetik.

 2 Polimer semula jadi dan polimer sintetik mempunyai pelbagai sifat yang
berperanan penting dalam kehidupan harian.

 3 Polimer semula jadi seperti protein boleh dihasilkan daripada pelbagai sumber
seperti haiwan, tumbuh-tumbuhan dan mikroorganisma.

 4 Jadual 4.2 menunjukkan contoh polimer semula jadi dan monomernya.
Penerbit Ilm
Jadual 4.2 Contoh polimer semula jadi dan monomernya

Polimer semula jadi Monomer
Getah asli Isoprena
Protein Asid amino
Kanji Glukosa
Selulosa Glukosa
Gelatin Kolagen

 5 Kebanyakan polimer sintetik diperbuat daripada petroleum dan hidrokarbon
lain. Contohnya, rantai molekul etilena boleh bergabung untuk membentuk
politena buatan.

Istilah Penting
• Polimer sintetik – Synthetic polymer

274

 6 Jadual 4.3 menunjukkan contoh polimer sintetik dan monomernya.

Jadual 4.3 Contoh polimer sintetik dan monomernya

Polimer sintetik Monomer

Politena Etena

Polipropena Propena (propilena)

Polivinil klorida Vinil klorida (kloroetena)
Penerbit Ilmu Bakti Sdn. Bhd
Polistirena Stirena

Poliamida (nilon) Amida

  7 Satu contoh polimer sintetik ialah polivinil klorida atau nama umumnya, PVC.
Polimer ini merupakan polimer sintetik ketiga paling banyak dihasilkan di dunia.

 8 PVC merupakan bahan termoplastik yang kuat dan digunakan untuk membuat
paip, kabel, alatan perubatan dan lain-lain. Rajah 4.2 menunjukkan kegunaan

PVC dalam kehidupan harian.

Pembinaan Domestik Pembungkusan Wayar dan kabel BAB 4 TINGKATAN 5

Automotif Perubatan Mainan Pakaian

Rajah 4.2 Kegunaan polivinil klorida (PVC)

  9 Secara umum, sifat polimer boleh membentuk bentuk baharu yang
dibahagikan kepada tiga jenis: boleh diproses dan diguna semula.
(a) Polimer termoplastik  3 Ikatan hidrogen yang kuat antara
(b) Polimer termoset molekul polimer termoplastik
(c) Polimer elastomer membantu menghalang lapisan zarah
daripada menggelongsor apabila
Polimer termoplastik tekanan yang sederhana dikenakan.
 4 Contoh-contoh bagi polimer
 1 Polimer termoplastik ialah bahan termoplastik ialah polivinil klorida
bersifat kenyal yang terdiri daripada (PVC), teflon, nilon, akrilik, poliester,
polimer yang bergabung melalui polistirena dan polipropena.
daya tarikan antara molekul. Walau
bagaimanapun, daya tarikan ini tidak Rajah 4.3 Struktur polimer termoplastik
mempunyai ikatan kimia sebenar.

 2 Maka, polimer termoplastik
bergerak balas terhadap suhu dan
tekanan yang tinggi dan kemudian

Istilah Penting • Termoplastik – Thermoplastic • Polimer termoset – Thermosetting polymer
• Elastomer – Elastomer

275

Jawapan

Tingkatan 4 (b) Untuk menjalankan eksperimen
yang membebaskan wap toksik,
menyebabkan kebakaran atau
menghasilkan bau sengit

(c) Untuk memadamkan kebakaran di
dalam makmal

3 Hidrokarbon dan pelarut organik
disimpan di dalam kawasan redup yang
jauh daripada cahaya matahari dan
sumber haba.

Praktis Sumatif 1

1 C 2 D 3 D 4 A 5 C
6 A 7 D
JAWAPANPenerbit Ilm1Bab Pengenalan kepada Kimia
u
Bakti Sdn. BhdSemak Cepat 1.1

1 Kimia ialah kajian komposisi bahan,
bentuk asas jirim dan hubungan antara
jirim.

2 Bidang Bahan kimia

Perubatan Antibiotik, vitamin

Makanan Pengawet, pewarna

Pertanian Baja, pestisid

Industri Cat, aloi

3 Doktor, ahli farmasi, penyelidik 2Bab Jirim dan Struktur Atom
bioteknologi, jurutera bioperubatan
dan jurutera nanoteknologi Semak Cepat 2.1

Semak Cepat 1.2 1 Jirim ialah apa sahaja yang memenuhi

1 Kaedah saintifik ialah pendekatan ruang dan mempunyai jisim seperti
secara sistematik yang digunakan oleh
ahli sains untuk menyiasat fenomena. buku, udara dan tanah.

2 Langkah-langkah dalam kaedah saintifik: 2 (a) Suhu tetap apabila pepejal berubah
1. Membuat pemerhatian
2. Membuat inferens sepenuhnya kepada cecair pada
3. Mengenal pasti masalah
4. Membuat hipotesis tekanan tertentu
5. Mengenal pasti pemboleh ubah
6. Mengawal pemboleh ubah (b) Suhu tetap apabila cecair berubah
7. Merancang eksperimen
8. Mengumpul data kepadapepejalpadatekanantertentu
9. Mentafsir data
10. Membuat kesimpulan 3 (a) Peleburan (b) Molekul
11. Menulis laporan
(c) (i) (ii)

4 (a) (i)
(ii)



(b) Suhu (°C)

Semak Cepat 1.3 80

1 Cermin mata keselamatan, topeng Masa (s)
muka, sarung tangan, kot makmal dan
kasut makmal 5 Haba yang hilang ke persekitaran
diseimbangkan oleh tenaga haba yang
2 (a) Untuk membasuh dan
membersihkan mata apabila berlaku dibebaskan semasa zarah tertarik antara
kemalangan pada bahagian mata satu sama lain untuk mebentuk pepejal.

330

Semak Cepat 2.2 (b) JMR bagi Na2CO3 = 2(23) + 12 + 3(16)

1 Proton, elektron dan neutron = 106
2 (a) X: Elektron   Y: Nukleus
2 2X + 3(32) + 12(16) = 342

(b) Zarah Proton Neutron  2X = 342 – 288

Cas relatif +1 0 X = 54 = 27
2
3 (a) Jisim bagi satu atom aluminium
Jisim relatif 1 1
ialah 27 kali lebih besar daripada
Penerbit Ilmu Bakti Sdn. Bhd 1
Semak Cepat 2.3 12 kali jisim satu atom karbon-12.

1 (a) Nombor nukleon sesuatu unsur 27
9
ialah jumlah bilangan proton dan (b) = 3 kali

bilangan neutron dalam nukleus

atom unsur tersebut. Semak Cepat 3.2

(b) Nombor proton ialah bilangan 1 (a) 1.0 × 6.02 × 1023 = 6.02 × 1023 atom

proton dalam nukleus sesuatu atom. (b) 0.5 × 6.02 × 1023 = 3.01 × 1023 ion

2 (a) 24 (b) 2.8.2 (c) 4.0 × 6.02 × 1023 = 2.408 × 1024 molekul

3 35 – 17 = 18 2 (a) 4.5 × 6.02 × 1023 = 2.709 × 1024 atom

4 (a) 2.4 (b) 0.4 × 6.02 × 1023 × 5 = 1.204 × 1024 atom

(b) (i) 11 + 12 = 22 (ii) +1 (c) 6.0 × 6.02 × 1023 = 3.612 × 1024 atom

(c) 1.62 × 1024
6.02 × 1023
C 3 (a) = 2.691 mol

(b) 4.5 × 1023 = 0.748 mol
6.02 × 1023

Semak Cepat 2.4 4 (a) 31 = 0.775 mol
40
1 Isotop merupakan atom unsur yang
17.25
sama dengan bilangan proton yang sama (b) 65 + 12 + 3(16) = 0.138 mol

tetapi bilangan neutron yang berbeza. 23.45
+ 32 +
2 1. Isotop mempunyai bilangan proton/ (c) 2(39) 4(16) = 0.135 mol

nombor proton yang sama. 45.22
24
2. Isotop mempunyai bilangan 5 (a) = 1.884 mol

neutron yang berbeza. 0.46
24
3. Isotop mempunyai nombor nukleon (b) = 0.019 mol

yang berbeza. 5.4
22.4
3 (a) Untuk menganggarkan usia artifak (c) = 0.241 mol

(b) Jisim atom relatif bagi C 0.45
22.4
= (99 × 12) + (1 × 13) = 12.01 (d) = 0.02 mol
100

Praktis Sumatif 2 Semak Cepat 3.3

1 D 2 B 3 A 4 A 5 B 1 JAWAPAN
6 D 7 C 8 A 9 C 10 B
Unsur Zn S O

Jisim (g) 9.75 4.8 9.6

3Bab Konsep Mol, Formula dan Bilangan 9.75 = 0.15 4.8 = 0.15 9.6 = 0.60
mol 65 32 16
Persamaan Kimia

Semak Cepat 3.1 Nisbah 0.15 = 1 0.15 = 1 0.6 =4
mol 0.15 0.15 0.15

1 (a) JMR bagi MgSO4 = 24 + 32 + 4(16) Oleh itu, formula empirik ialah ZnSO4.
= 120

331