49 7.1 Pembentukan Imej oleh Kanta Formation of Images by Lenses 1 Antara yang berikut, yang manakah kanta planocekung? Which of the following is a planoconcave lens? A C B D TP 2 BT ms.202 2 Satu objek diletakkan 30 cm di hadapan satu kanta cembung yang mempunyai panjang fokus 10 cm. Apakah ciri-ciri imej yang terbentuk? An object is placed 30 cm in front of a convex lens which has a focal length of 10 cm. What are the characteristics of the image formed? A Nyata, tegak dan membesar Real, upright and magnified B Maya, tegak dan mengecil Virtual, upright and diminished C Nyata, songsang dan mengecil Real, inverted and diminished D Maya, tegak dan membesar Virtual, upright and magnified TP 2 BT ms.209 3 Seorang pelajar menggunakan kanta cembung untuk memeriksa bahagian dalam jam tangan. Apakah jarak antara kanta dengan jam itu untuk melihat imej yang lebih besar? A student uses a convex lens to check the internal parts of a wrist watch. What is the distance between the lens and the watch in order to see a larger image? A Dua kali jarak fokus Twice the focal length B Sama dengan jarak fokus Same as the focal length Aras R Aras R Aras S C Kurang daripada jarak fokus Less than the focal length D Lebih besar daripada dua kali jarak fokus More than twice the focal length TP 3 BT ms.208 4 Rajah 1 menunjukkan imej yang dibentuk oleh sebuah kanta cembung. Diagram 1 shows an image formed by a convex lens. KUCING Kanta cembung Convex lens Rajah 1 / Diagram 1 Apakah ciri imej yang terhasil? What is the characteristic of the image? A Nyata / Real B Maya / Virtual C Lebih kecil / Smaller D Sama saiz / Same size TP 2 BT ms.208 5 Rajah 2 menunjukkan satu gambar rajah sinar. Diagram 2 shows a ray diagram. Objek Object 2F F F 2F Rajah 2 / Diagram 2 Antara yang berikut, yang manakah salah satu ciri imej yang terbentuk? Which of the following is one of the characteristics of the image formed? A Nyata Real B Songsang Inverted C Lebih besar daripada objek Bigger than the object D Terletak bertentangan dengan objek Located on the opposite side of the object TP 3 BT ms.208 Aras R Aras S Tema 3: Tenaga dan Kelestarian Hidup BAB 7 Cahaya dan Optik Light and Optics Kertas 1 / Paper 1 07 PT SPM Sains Tg5 (24-25)_Bab 7_49-54_2PP.indd 49 2/6/25 6:24 PM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.
50 6 Rajah 3 menunjukkan kedudukan objek Q di hadapan kanta cembung. Antara kedudukan A, B, C dan D, di manakah imej bagi objek Q terbentuk? Diagram 3 shows the position of an object Q in front of a convex lens. Among the positions A, B, C and D, where is the image of object Q formed? 3F 2F F 0 3F2FF A B C D Objek Q Object Q Rajah 3 / Diagram 3 TP 3 BT ms.208 7.2 Peralatan Optik Optical Instruments 7 Antara pernyataan berikut, yang manakah benar tentang mikroskop ringkas? Which of the following statements is correct about a simple microscope? A Imej akhir ialah imej nyata The final image is a real image B Objek diletakkan pada titik fokus, F The object is placed at the focal point, F C Ia mengandungi satu kanta cembung sahaja It contains only one convex lens D Ia digunakan untuk melihat objek seni yang tidak boleh dilihat oleh mata kita It is used to see tiny objects that cannot be seen by our naked eyes TP 3 BT ms.210 8 Maklumat berikut menunjukkan ciri-ciri imej yang dibentuk oleh suatu objek. The following information shows the characteristics of an image formed by an object. • Maya / Virtual • Songsang / Inverted • Lebih besar / Magnified • Terbentuk di infiniti / Formed at infinity Apakah objek itu? What is the object? Aras S Aras S Aras S A Prisma Prisms B Kanta cekung Concave lens C Kanta mata Eye lens D Teleskop Telescope TP 3 BT ms.212 9 Rajah 4 menunjukkan sebuah peralatan optik. Diagram 4 shows an optical device. Rajah 4 / Diagram 4 Bagaimanakah alat ini dapat membantu menyelesaikan masalah had penglihatan manusia? How can this tool help to overcome the limitations of human sight? A Melihat objek seni To observe tiny objects B Melihat objek yang sangat jauh To view distant objects C Melihat tulisan kecil pada surat khabar To view small posts in newspaper D Melihat burung terbang dalam hutan To look at birds flying in the forest TP 3 BT ms.212 10 Apakah yang menyebabkan medan penglihatan kamera DSLR lebih besar? What causes the field of vision of DSLR camera to become wider? A Panjang fokus kanta yang lebih pendek Shorter focal length of the lens B Panjang fokus kanta yang lebih panjang Longer focal length of the lens C Jenis peralatan optik Types of optical instrument D Saiz objek Size of object TP 3 BT ms.214 Aras S Aras S 07 PT SPM Sains Tg5 (24-25)_Bab 7_49-54_2PP.indd 50 2/6/25 6:24 PM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.
51 Kertas 2 / Paper 2 Bahagian A / Section A 7.1 Pembentukan Imej oleh Kanta / Formation of Images by Lenses 7.2 Peralatan Optik / Optical Instruments 1 Rajah 1 menunjukkan suatu objek, X di hadapan sebuah kanta cembung. BT ms.203 Diagram 1 shows an object, X in front of a convex lens 2F F F 2F Objek X Object X O Kanta cembung Convex lens Objek X Object X Kanta cembung Convex lens Rajah 1 / Diagram 1 (a) Lukis rajah sinar untuk menunjukkan pembentukan imej bagi objek X pada Rajah 1. TP 3 Aras S Draw a ray diagram to show the formation of the image of object X in Diagram 1. [2 markah/marks] (b) Ukur saiz imej yang terbentuk. TP 3 Aras S Measure the size of the image formed. [1 markah/mark] (c) Nyatakan satu ciri imej yang terbentuk. TP 2 Aras R State one characteristic of the image formed. [1 markah/mark] (d) Antara peralatan berikut, yang manakah membentuk imej akhir yang maya, songsang dan dibesarkan? Bulatkan jawapan yang betul. TP 3 BT ms.210–211 Aras S Which of the following instruments will form a final image that is virtual, inverted and magnified? Circle the correct answers. [2 markah/marks] 07 PT SPM Sains Tg5 (24-25)_Bab 7_49-54_2PP.indd 51 2/6/25 6:24 PM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.
52 2 Rajah 2 menunjukkan sinar cahaya yang melalui suatu kanta cekung. BT ms.209 Diagram 2 shows a ray of light passes through a concave lens. Paksi utama Principle axis Objek Object F F Objek Object Paksi utama Principle axis Rajah 2 / Diagram 2 (a) Apakah maksud panjang fokus kanta? TP 2 Aras R What is the meaning of focal length? [1 markah/mark] (b) Bagaimanakah untuk menentukan kedudukan imej bagi kanta? TP 3 Aras S How to determine the position of image of lens? [1 markah/mark] (c) Apakah yang berlaku apabila sinar cahaya melalui pusat optik kanta tersebut? TP 3 Aras S What happens when a ray of light passes through the optical centre of the lens? [1 markah/mark] (d) Nyatakan tiga ciri imej yang terbentuk oleh kanta tersebut. TP 3 Aras S State three characteristics of the image formed by the lens. [3 markah/marks] 3 Rajah 3 menunjukkan gambar rajah sinar cahaya bagi sejenis peralatan optik. BT ms.211 Diagram 3 shows the ray diagram of an optical instrument. Fe Fo Fe Sinar dari objek jauh Light ray from distant object Fe Fo Sinar dari objek jauh Light ray from distant object Rajah 3 / Diagram 3 07 PT SPM Sains Tg5 (24-25)_Bab 7_49-54_2PP.indd 52 2/6/25 6:25 PM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.
53 (a) Namakan dua kanta dalam peralatan optik ini. TP 2 Aras R Name two lenses in this optical instrument. [2 markah/marks] (b) Apakah fungsi kanta objek? TP 3 Aras S What is the function of objective lens? [1 markah/mark] (c) Di manakah kedudukan imej akhir yang terbentuk? TP 3 Aras S Where is the position of the final image formed? [1 markah/mark] (d) Nyatakan dua ciri imej akhir yang terhasil oleh kanta mata. TP 3 Aras S State two characteristics of the final image formed by the eyepiece. [2 markah/marks] Bahagian C / Section C 7.1 Pembentukan Imej oleh Kanta / Formation of Images by Lenses 4 Kaji pernyataan berikut: BT ms.203,207 Study the following statement: Puan Alia dan Puan Aini yang menghidap rabun dekat memakai cermin mata berkanta cembung. Cermin mata Puan Alia mempunyai panjang fokus yang lebih pendek berbanding dengan Puan Aini. Hal ini kerana kanta cermin mata mereka mempunyai ketebalan yang berbeza. Puan Alia and Puan Ani, who are long-sighted wear convex lens spectacles. Puan Alia’s spectacles have a shorter focal length than that of Puan Ani. This is because the lenses of their spectacles have different thicknesses. Anda dibekalkan satu kanta cembung tebal, satu kanta cembung nipis, pemegang kanta dan skrin putih. Rancang satu eksperimen dalam makmal untuk mengkaji kesan ketebalan kanta terhadap panjang fokus kanta. Perancangan anda haruslah mengandungi aspek-aspek berikut. You are given one thick convex lens, one thin convex lens, lens holders and a white screen. Plan an experiment in the laboratory to study the effect of the thickness of lens on the focal length of the lens. Your planning should include the following aspects. (a) Pernyataan masalah TP 2 Aras R Problem statement [1 markah/mark] (b) Hipotesis KBAT Menilai TP 5 Aras T Hypothesis [1 markah/mark] (c) (i) Faktor yang perlu diubah TP 3 Aras S Factor that needs to be changed [1 markah/mark] 07 PT SPM Sains Tg5 (24-25)_Bab 7_49-54_2PP.indd 53 2/6/25 6:25 PM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.
54 (ii) Faktor yang perlu dikawal TP 3 Aras S Factor that needs to be controlled [1 markah/mark] (d) Lakaran susunan radas berlabel TP 3 Aras S Sketching of the labelled apparatus arrangement [3 markah/marks] (e) Jangkaan pemerhatian TP 3 Aras S Expected observation [1 markah/mark] (f) Dua langkah berjaga-jaga TP 3 Aras S Two precautionary steps [2 markah/marks] 7.2 Peralatan Optik / Optical Instruments 5 (a) Teleskop dan mikroskop merupakan dua instrumen optik yang digunakan untuk memerhati imej yang diperbesar. BT ms.210–215 Telescope and microscope are two optical instruments used to observe magnified images. (i) Nyatakan kegunaan teleskop dan mikroskop. TP 3 Aras S State the use of telescopes and microscopes. [2 markah/marks] (ii) Nyatakan dua ciri imej akhir teleskop dan mikroskop selain saiz imej yang lebih besar. TP 3 State two characteristics of the final image of telescopes and microscopes besides the larger image size. [2 markah/marks] (b) Banding dan bezakan antara teleskop dengan mikroskop. KBAT Menganalisis TP 4 Aras S Compare and contrast between telescope and microscope. [4 markah/marks] (c) Encik Ramlan bercadang memasang sebuah kamera litar tertutup (CCTV) di kedai serbaneka kepunyaannya. CCTV tersebut dipasang berhampiran kaunter pembayaran untuk memastikan beliau dapat memantau bahagian dalam kedai. Beliau mempunyai dua pilihan, K dan L. Encik Ramlan plans to install a closed-circuit camera (CCTV) in his convenience store. The CCTV was installed near the payment counter to ensure he could monitor the inside of the store. He has two options, K and L. Berikut ialah ciri-ciri bagi K dan L: The following are the characteristics of K and L: Ciri Characteristic Jenis K Type K Jenis L Type L Fungsi Function Dalaman Indoor Luaran Outdoor Panjang fokus Focal length 3.6 mm 5.0 mm Resolusi Resolution 1080p 720p Menurut keperluan dan konsep CCTV, jenis yang manakah patut dipilih oleh Encik Ramlan? Wajarkan pilihan anda. KBAT Menilai TP 5 Aras T According to the requirements and CCTV concepts, which type should Encik Ramlan choose? Justify your choice. [4 markah/marks] 07 PT SPM Sains Tg5 (24-25)_Bab 7_49-54_2PP.indd 54 2/6/25 6:25 PM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.
55 8.1 Tekanan dalam Bendalir Pressure in Fluids 1 Kaji pernyataan berikut. Study the following statement. Penyebaran tekanan yang dikenakan pada sesuatu bendalir dalam satu sistem tertutup adalah secara seragam pada keseluruhan bendalir tersebut dan ke semua arah. The transmission of pressure exerted on a fluid in an enclosed system is uniform throughout the fluid and in all directions. Antara yang berikut, yang manakah dihuraikan oleh pernyataan di atas? Which of the following is described by the statement? A Hukum Boyle Boyle’s law B Prinsip Pascal Pascal’s principle C Prinsip Bernoulli Bernoulli’s principle D Prinsip Archimedes Archimedes principle TP 2 BT ms.222 2 Rajah 1 menunjukkan satu aktiviti yang dijalankan oleh seorang murid. Diagram 1 shows an activity carried out by a student. X Y Z Air / Air / Water Water Rajah 2 / Diagram 2 Mengapakah air dari lubang Z terpancut keluar paling jauh? Why is water from hole Z shoots out the farthest? A Disebabkan tekanan di dalam air Due to the pressure in the water Aras R Aras R B Disebabkan ketumpatan air Due to the density of water C Disebabkan suhu air Due to the temperature of water D Disebabkan daya graviti Due to the gravitational force TP 2 BT ms.222 3 Antara yang berikut, yang manakah benar tentang sistem hidraulik? Which of the following is correct about the hydraulic system? A Tekanan yang dikenakan ke atas omboh kecil lebih besar daripada omboh besar The pressure exerted on the smaller piston is greater than on the larger piston B Tekanan yang dikenakan ke atas omboh besar lebih besar daripada omboh kecil The pressure exerted on the larger piston is greater than on the smaller piston C Tekanan yang dikenakan ke atas omboh besar lebih kecil daripada omboh kecil The pressure exerted on the larger piston is smaller than on the smaller piston D Tekanan yang dikenakan ke atas omboh kecil adalah sama dengan tekanan pada omboh besar The pressure exerted on the smaller piston is equal to that on the larger piston TP 3 BT ms.224 4 Rajah 2 menunjukkan satu sistem hidraulik. Diagram 2 shows a hydraulic system. Beban Load Luas omboh Y = 5 m2 Luas omboh X = 0.5 m2 Daya/ Daya / Force Force Luas omboh Area of piston X = 0.5 m2 Beban Load Luas omboh Area of piston Y = 5 m2 100 N Rajah 2 / Diagram 2 Berapakah berat beban yang perlu diletakkan ke atas omboh Y untuk mengimbangi daya 100 N pada omboh X? Aras S Aras S Tema 3: Tenaga dan Kelestarian Hidup BAB 8 Daya dan Tekanan Force and Pressure Kertas 1 / Paper 1 08 PT SPM Sains Tg5 (24-25)_Bab 8_55-60_2PP.indd 55 2/6/25 6:26 PM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.
56 How much weight must be placed on piston Y to balance the 100 N force on piston X? A 500 N C 2 000 N B 1 000 N D 10 000 N TP 3 BT ms.223 5 Rajah 3 menunjukkan jek hidraulik. Diagram 3 shows a hydraulic jack. Berat / Weight = 4 000 N Daya / Force Luas permukaan omboh X = 0.02 m2 Luas permukaan omboh Y = 2 m2 Cecair / Liquid Silinder Cylinder Berat / Weight = 8 000 N Cecair / Liquid Silinder Cylinder Luas permukaan omboh Y / Area of piston Y = 2 m2 Luas permukaan omboh X Area of piston X = 0.02 m2 Daya / Force Rajah 3 / Diagram 3 Berapakah daya yang diperlukan untuk mengangkat model kereta itu? How much force does it take to lift the car model? A 200 N C 80 N B 100 N D 40 N TP 3 BT ms.224 6 Antara alat berikut, yang manakah menggunakan prinsip pemindahan tekanan dalam cecair? Which of the following tools applies the principle of transmission of pressure in liquid? A Dron C Kaburetor Drone Carburettor B Kren D Penunu Bunsen Crane Bunsen burner TP 2 BT ms.224–225 7 Apakah yang berlaku dalam sistem brek hidraulik apabila pemandu kereta menekan pedal brek? What happens in the hydraulic brake system when the car driver presses the brake pedal? A Omboh dalam silinder utama ditolak ke dalam The piston in the main cylinder is pushed inside B Omboh besar ditolak ke luar The big piston is pushed outside C Tekanan akan menarik kasut brek Pressure will pull the brake shoe D Spring akan menarik kasut brek The spring will pull the brake shoe TP 3 BT ms.226 8 Rajah 4 menunjukkan aras air dalam turus menegak apabila udara mengalir melalui tiub Venturi. Diagram 4 shows the water levels in the vertical column when air flows through the Venturi tube. Aras S Aras R Aras S Aras S A B C Udara / Udara / AirAir Rajah 4 / Diagram 4 Mengapakah aras air paling tinggi di B? Why is the water level highest at B? A Air mengalir paling perlahan The water flows the slowest B Udara mengalir paling perlahan The air flows the slowest C Tekanan yang dihasilkan paling rendah The pressure produced is the lowest D Tekanan yang dihasilkan paling tinggi The pressure produced is the highest TP 3 BT ms.227 9 Rajah 5 menunjukkan aras air dalam turus menegak yang melibatkan prinsip Bernoulli. Diagram 5 shows the water levels in vertical columns involving Bernoulli’s principle. A B C Air / Water Rajah 5 / Diagram 5 Mengapakah aras air paling tinggi di A? Why is the water level highest at A? A Air mengalir masuk dengan halaju tinggi Water flowing in at high velocity B Air mengalir keluar dengan halaju rendah Water flowing out at low speeds C Tekanan yang dihasilkan paling rendah The pressure produced is the lowest D Tekanan yang dihasilkan paling tinggi The pressure produced is the highest TP 3 BT ms.227 10 Antara yang berikut, yang manakah berfungsi atas prinsip Bernoulli? Which of the following works on Bernoulli’s principle? A Brek kereta Car brake B Penunu Bunsen Bunsen burner C Kerusi rawatan gigi Dental treatment chair D Lori pengangkut sampah Garbage truck TP 2 BT ms.229 Aras S Aras R 08 PT SPM Sains Tg5 (24-25)_Bab 8_55-60_2PP.indd 56 2/6/25 6:26 PM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.
57 Kertas 2 / Paper 2 Bahagian A / Section A 8.1 Tekanan dalam Bendalir / Pressure in Fluids 1 Rajah 1 menunjukkan satu eksperimen untuk mengkaji kesan halaju bendalir terhadap tekanan dalam bendalir itu. BT ms.227 Diagram 1 shows an experiment to study the effect of fluid velocity on the pressure in the fluid. Bendalir Fluid X Y Z Rajah 1 / Diagram 1 Titik Point Ketinggian turus air (cm) Height of water column (cm) X Y Jadual 1 / Table 1 11 Rajah 6 menunjukkan sebuah objek berbentuk aerofoil bergerak di udara. Diagram 6 shows an aerofoil-shaped object moving in the air. A B C D Rajah 6 / Diagram 6 Antara kawasan A, B, C dan D, yang manakah mempunyai tekanan udara paling rendah? Among areas A, B, C and D, which has the lowest air pressure? TP 3 BT ms.229 12 Garisan kuning dibuat sebagai garisan keselamatan di sepanjang landasan LRT di stesen LRT. Mengapakah kita perlu berdiri di belakang garisan kuning tersebut? Aras S Aras S A yellow line is made as the safety line along the railway track at the LRT station. Why do we need to stand behind the yellow line? A Untuk mengelakkan kita daripada tertolak ke belakang To prevent us from being pushed backwards B Untuk mengelakkan kita daripada tertarik ke hadapan To prevent us from being pulled forwards C LRT menghasilkan aliran udara halaju rendah sewaktu bergerak LRT produces a low velocity air flow when moving D Tekanan tinggi terhasil di sekeliling badan LRT sewaktu bergerak High pressure is produced around the LRT body when it is moving TP 3 BT ms.229 08 PT SPM Sains Tg5 (24-25)_Bab 8_55-60_2PP.indd 57 2/6/25 6:26 PM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.
58 (a) Ukur ketinggian paras air X dan Y dalam tiub Bernoulli dan lengkapkan Jadual 1. TP 2 Aras R Measure the height of the water levels, X and Y in the Bernoulli tube and complete Table 1. [2 markah/marks] (b) Apakah hubungan antara kelajuan air dan ketinggian turus air? KBAT Menilai TP 5 Aras T What is the relationship between the water velocity and the height of water column? [1 markah/mark] (c) Tulis satu inferens berdasarkan pemerhatian yang dibuat. KBAT Menganalisis TP 4 Aras S Write one inference based on the observations made. [1 markah/mark] (d) Apakah faktor yang dimanipulasikan dalam eksperimen ini? TP 3 Aras S What is the factor being manipulated in this experiment? [1 markah/mark] Bahagian B / Section B 8.1 Tekanan dalam Bendalir / Pressure in Fluids 2 Rajah 2 menunjukkan satu sistem hidraulik. Suatu daya, F dikenakan ke atas omboh kecil. BT ms.223–225 Diagram 2 shows a hydraulic system. A force, F is exerted on the small piston. Minyak Oil Omboh besar Large piston Omboh kecil Small piston F P Q Rajah 2 / Diagram 2 (a) (i) Namakan prinsip yang digunakan dalam sistem hidraulik ini. TP 2 Aras R Name the principle used in this hydraulic system. [1 markah/mark] (ii) Bandingkan tekanan pada titik P dan pada titik Q. KBAT Menganalisis TP 4 Aras S Compare the pressure at point P and at point Q. [1 markah/mark] 08 PT SPM Sains Tg5 (24-25)_Bab 8_55-60_2PP.indd 58 2/6/25 6:26 PM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.
59 (b) Jadual 2 menunjukkan daya dan luas permukaan pada omboh kecil P dan omboh besar Q dalam sebuah sistem hidraulik X dan Y. Table 2 shows the forces dan surface areas of small piston P and large piston Q in hydraulic systems X and Y. Sistem hidraulik Hydraulic system Luas permukaan omboh P (cm2 ) Surface area of piston P (cm2 ) Luas permukaan omboh Q (cm2 ) Surface area of piston Q (cm2 ) Beban (N) Load (N) X 50 200 40 Y 10 150 150 Jadual 2 / Table 2 Berdasarkan maklumat dalam Jadual 2, jika daya yang sama 10 N dikenakan pada omboh P, Based on the information in Table 2, if the same force 10 N is applied on piston P, (i) bandingkan kecekapan sistem hidraulik X dan Y. KBAT Menganalisis TP 4 Aras S compare the efficiency of hydraulic systems X and Y. [1 markah/mark] (ii) Terangkan mengapa. TP 3 Aras S Explain why. [1 markah/mark] (c) Nyatakan hubung kait antara luas permukaan omboh P dan omboh Q untuk kedua-dua sistem hidraulik tersebut. KBAT Menilai TP 5 Aras T State the relationship between the surface areas of piston P and of piston Q for both hydraulic systems. [1 markah/mark] (d) Jek hidraulik merupakan salah satu alat yang menggunakan aplikasi sistem hidraulik. Bagaimanakah jek hidraulik boleh memudahkan sesuatu kerja? TP 3 Aras S Hydraulic jack is one of the tools that use application of hydraulic system. How can a hydraulic jack make a job easier? [1 markah/mark] 08 PT SPM Sains Tg5 (24-25)_Bab 8_55-60_2PP.indd 59 2/6/25 6:26 PM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.
60 Bahagian C / Section C 8.1 Tekanan dalam Bendalir / Pressure in Fluids 3 (a) Rajah 3.1 menunjukkan tiga jentera penting yang digunakan dalam kehidupan harian. BT ms.226 Diagram 3.1 shows three important machines used in daily life. Kren Crane Lori pengangkut sampah Garbage truck Jentolak Bulldozer Rajah 3.1 / Diagram 3.1 (i) Senaraikan dua prinsip asas dalam operasi sistem yang diaplikasikan pada jentera-jentera tersebut. TP 2 Aras R List two basic principles in the operating system applied to the machines. [2 markah/marks] (ii) Nyatakan dua kebaikan prinsip asas yang diaplikasi pada jentera-jentera tersebut. TP 3 Aras S State two advantages of the basic principles applied to the machines. [2 markah/marks] (b) Rajah 3.2 menunjukkan bentuk bahagian pada sebuah kenderaan. BT ms.229 Diagram 3.2 shows the shape of a part of a vehicle. Rajah 3.2 / Diagram 3.2 Dengan menggunakan prinsip Bernoulli, bincangkan bagaimana bentuk ini menyebabkan kenderaan tersebut berfungsi dengan lancar. TP 3 Aras S Using Bernoulli’s principle, discuss how this shape causes the vehicle to function smoothly. [4 markah/marks] (c) Terdapat garisan kuning yang dibuat pada stesen komuter dan LRT. BT ms.229 There are yellow lines made at the commuter and LRT stations. Wajarkan mengapa orang awam tidak boleh berdiri melepasi garisan kuning tersebut. Justify why the public should not stand over the yellow line. KBAT Menilai TP 5 Aras T [4 markah/marks] 08 PT SPM Sains Tg5 (24-25)_Bab 8_55-60_2PP.indd 60 2/6/25 6:26 PM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.
Praktis Topikal SPM Sains Tingkatan 5 – Jawapan J1 Bab 1 Mikroorganisma Kertas 1 1 D 2 A 3 D 4 D 5 B 6 C 7 C 8 D 9 B 10 C 11 D 12 A 13 B 14 C 15 C 16 D Kertas 2 1 (a) Suhu/ Temperature (b) Suhu melebihi 37 °C tidak sesuai bagi/ menghalang pertumbuhan bakteria/ membunuh bakteria. Temperatues more than 37 °C are not suitable for/ prevent the growth of bacteria/ kill bacteria. (c) 0. Suhu rendah menyebabkan bakteria tidak aktif. Low temperatures cause bacteria to become inactive. (d) Bakteria bertumbuh dan membiak dengan pesat pada suhu optimum, 37 °C. Bacteria grow and reproduce rapidly at the optimum temperature, 37 °C (e) Pertumbuhan bakteria ialah suatu proses yang menghasilkan bilangan koloni paling banyak pada suhu optimum, 37 °C. The growth of bacteria is a process that produces the highest number of bacterial colonies at the optimum temperature, 37 °C. 2 (a) Kawasan jernih terhasil (pada agar-agar nutrien) A clear region is formed (on nutrient agar) (b) Kepekatan antibiotik/ Concentration of antibiotic (c) 1. Menggunakan jenis bakteria yang sama / Use the same type of bacteria atau/ or 2. Meletakkan piring Petri pada suhu yang tetap / 37 °C // Put the Petri dish at a constant temperature / 37 o C (d) Pneumonia (e) 1. Antibiotik digunakan untuk merawat penyakit yang disebabkan oleh jangkitan bakteria Antibiotic is used to treat diseases caused by bacteria atau/ or 2. Penyakit kayap disebabkan oleh jangkitan virus (dan bukan bakteria) / Shingles are caused by virus (and not by bacteria) 3 (a) (i) Fungi – P dan / and S Protozoa – Q dan / and R (ii) P (b) (i) Alga (ii) Autotrof, kerana mempunyai klorofil yang menyerap cahaya matahari untuk proses fotosintesis. Autotroph, because it has chlorophyll that absorbs sunlight for photosynthesis. 4 (a) (i) Bakteria pengikat nitrogen / Nitrogen-fixing bacteria (ii) Menukarkan nitrogen di udara kepada nitrat dalam tanah / Convert nitrogen to nitrate in the soil. (b) Bakteria / Bacteria (c) Menukarkan selulosa kepada glukosa. Converts cellulose to glucose. (d) (i) Penapaian / Fermentation (ii) Karbon dioksida / Carbon dioxide 5 (a) Apakah kesan antibiotik ke atas pertumbuhan bakteria? What is the effect of antibiotic on the growth of bacteria? (b) Antibiotik merencat pertumbuhan bakteria/ Antibiotik boleh merawat jangkitan bakteria yang menyebabkan batuk. Antibiotics inhibit the growth of bacteria/ Antibiotics can treat bacterial infections that cause cough. (c) (i) Kehadiran antibiotik/ penisilin Presence of antibiotics/ penicilin (ii) Jenis bakteria/ Type of bacteria (d) Cakera kertas turas dicelup penisilin Filter paper disc dipped in penicillin Agar nutrien + kultur bakteria Nutrient agar + bacterial culture Cakera kertas turas dicelup air suling Filter paper disc dipped in distilled water Piring Petri Petri dish (e) Kehadiran penisilin Presence of penicilin Keluasan kawasan jernih Area of clear area Ada/ Yes Besar/ Big Tiada/ Nil Tiada/ Nil (f) – Sterilkan semua bahan buangan terlebih dahulu sebelum dibuang Sterilise all waste materials before disposal – Pakai sarung tangan semasa melakukan eksperimen Wear gloves when doing experiments – Basuh tangan dengan air dan sabun sebelum dan selepas menjalankan eksperimen Wash your hands with soap and water before and after conducting the experiment – Rendam radas yang telah digunakan dalam disinfektan selepas selesai eksperimen Soak the apparatus that has been used in disinfectant after the experiment is conducted (Pilih dua/ Choose two) 6 (a) (i) Teknik aseptik ialah prosedur penjagaan kesihatan yang dijalankan untuk menghalang jangkitan patogen atau menyingkirkan patogen yang sedia ada./ Aseptic technique is a healthcare procedure carried out to prevent infections caused by pathogens or to eliminate existing pathogens. (ii) Pensterilan, pendidihan, penggunaan antiseptik, penggunaan disinfektan dan penggunaan sinaran. Sterilisation, boiling, use of antiseptics, use of disinfectants and use of radiation. (b) Sabun/ Soap Merupakan cara termurah, termudah dan berkesan untuk mencegah penyebaran virus. Sabun dan air yang mengalir terbukti efektif dalam menyingkirkan pelbagai jenis patogen. The cheapest, easiest, and effective way to prevent the spread of virus. Soap and running water are proven to be effective in getting rid of various types of pathogens. Pensanitasi tangan/ Hand sanitiser Mengandungi minima 70% alkohol dan dipercayai lebih efektif digunakan jika berada di luar rumah dan ketika tiada sumber air untuk membasuh tangan. It contains a minimum of 70% alcohol and it is believed to be more effective to use when outdoors and there is no source of water for hand washing. Jawapan 11 PT SPM Sains Tg5 (24-25)_Jwp_J1-12_3PP.indd 1 2/7/25 9:34 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.
Penerbit Ilmu Bakti Sdn. Bhd. (732516-M) 2025 J2 (c) – Suhu di dalam autoklaf melebihi 130 °C, manakala pendidihan berlaku pada suhu 100 °C. The temperature in the autoclave above 130 °C, while boiling occurs at a temperature of 100 °C – Suhu yang tinggi di dalam autoklaf dapat membunuh mikroorganisma berserta sporanya, manakala pendidihan hanya membunuh mikroorganisma. The high temperature in the autoclave can kill microorganisms and their spores, while boiling only kills microorganisms. – Autoklaf mengambil masa yang singkat untuk membunuh mikroorganisma berbanding dengan pendidihan memerlukan masa yang lebih lama. Autoclaving takes a short time to kill microorganisms compared to boiling which takes longer time. – Autoklaf lebih cekap membunuh mikroorganisma dan sesuai digunakan pada pelbagai instrumen seperti peralatan di hospital dan makmal. Autoclaves are more efficient in killing microorganisms and are suitable for use on various instruments such as equipment in hospitals and laboratories. Bab 2 Nutrisi dan Teknologi Makanan Kertas 1 1 D 2 C 3 B 4 A 5 A 6 C 7 A 8 C 9 A 10 B Kertas 2 1 (a) X: Ayam / Chicken Y: Roti / Bread (b) (i) Perubahan suhu air / Change in water temperature // Nilai kalori makanan / Calorific value of food (ii) Jisim air / Mass of water (c) Nilai kalori ialah nilai/ bacaan yg ditunjukkan oleh kenaikan suhu air. The calorific value is the value/ reading indicated by the increase in water temperature. 2 (a) Nitrogen perlu untuk pertumbuhan anak benih yang sihat Nitrogen is needed for healthy growth of seedling (b) Jenis larutan kultur / Type of culture solution (c) Saiz anak benih besar, daun besar dan daun hijau. Size of seedling is bigger, bigger leaves and green leaves. (d) Anak benih memerlukan nitrogen untuk tumbuh. dengan subur / Seedling needs nitrogen for healthy growth. (e) Larutan kultur lengkap ialah bahan yang menghasilkan anak benih yang besar, daun hijau dan daun besar. Complete culture solution is a substance that produces a bigger size seedling, green leaves and bigger leaves. 3 (a) (i) Anoreksia nervosa / Anorexia nervosa (ii) Obesiti / Obesity (b) (i) Kurang pengambilan makanan kerana bimbang bertambah berat badan. Less intake of food due to worries of gaining weight. (ii) Pengambilan makanan yang berlebihan daripada keperluan kalori. Excessive intake of food more than calorie requirement. (c) Tekanan darah tinggi / High blood pressure (d) Kurangkan pengambilan makanan/ Kerap bersenam Reduce the food intake / Exercise regularly 4 (a) 1 143.5 kJ (b) (i) Sandwic telur / Egg sandwich (ii) Kerana telur mempunyai nilai kalori paling rendah berbanding dengan ayam dan daging. Because eggs have the lowest calorific value compared to chicken and beef. (c) Malnutrisi / obesiti / tekanan darah tinggi / anoreksia nervosa Malnutrition / obesity / high blood pressure / anorexia nervosa (d) Menjejaskan penglihatan / Menjejaskan kesihatan ginjal dan sistem saraf Affects vision / Affects kidneys and nerve system 5 (a) X: Sebatian ammonium / Ammonium compound Y: Protein tumbuhan / Plant protein (b) Kilat, letusan gunung berapi Lightning, volcanic eruptions (c) Larut resap nitrat / Nitrate leaching (d) Mengekalkan kesuburan tanah. Maintains the fertility of soil. 6 (a) Apakah kesan kekurangan makronutrien terhadap pertumbuhan tumbuhan? What are the effects of macronutrients deficiencies on the growth of plants? (b) Kehadiran makronutrien yang lengkap perlu untuk pertumbuhan anak benih yang normal. Presence of complete macronutrients is needed for the normal growth of seedlings. (c) (i) Jenis larutan kultur/ Type of culture solution (ii) Jenis anak benih/ Type of seedling (d) X Tiub pengudaraan Aeration tube Kertas hitam Black paper Benih jagung Maize seedling Larutan kultur lengkap Complete culture solution Larutan kultur tanpa nitrogen Culture solution without nitrogen Y (e) Tabung didih Boiling tube Jenis larutan Type of solution Keadaan anak benih Condition of seedling X Larutan kultur lengkap Complete culture solution Y Larutan kultur tanpa nitrogen Culture solution without nitrogen (f) – Balut tabung didih dengan kertas hitam untuk mengelakkan pertumbuhan alga yang boleh mengganggu keputusan eksperimen. Wrap the boiling tube with black paper to prevent the growth of algae that can interfere with the results of the experiment. – Larutan kultur mestilah ditukar seminggu sekali dengan jenis larutan yang sama. The culture solution must be changed once a week with the same type of solution. 7 (a) (i) Penggunaan baka bermutu / penggunaan teknologi moden/pengurusan tanah yang cekap / pendidikan dan bimbingan kepada petani / penyelidikan dan pembangunan/ penggunaan tanah dan kawasan perairan secara optimum Use of quality breeds / efficient land management / education and guidance for farmers / research and development / optimal use of land and water resources (Pilih dua/Choose two) (ii) – Penggunaan baka bermutu – dapat mempelbagaikan sumber makanan The use of quality breeds – can diversify food sources 11 PT SPM Sains Tg5 (24-25)_Jwp_J1-12_3PP.indd 2 2/7/25 9:34 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.
Praktis Topikal SPM Sains Tingkatan 5 – Jawapan J3 – Penggunaan teknologi moden – mesin dapat mempercepat pemprosesan dan pengeluaran makanan The use of modern technology – machines can speed up the processing and manufacturing of food – Pengurusan tanah yang cekap – dapat mengekalkan kesuburan tanah Efficient land management – can maintain soil fertility (Pilih dua/Choose two) (b) P – Tidak menyebabkan pencemaran / mesra alam Does not cause pollution / environmentally friendly – Tidak memudaratkan organisma lain kecuali perosak tumbuhan Does not harm other organisms except the plant pests – Tidak menyebabkan perosak tumbuhan berdaya tahan Does not cause resistant to plant pests – Lebih murah/ Cheaper Q – Mudah digunakan untuk mengawal populasi perosak tanaman Easy to use to control plant pest populations – Mengambil masa yang lebih pendek untuk mengawal populasi perosak tanaman Takes a shorter time to control plant pest populations (c) Pempasteuran/ Pasteurisation Kerana proses pempasteuran boleh mengekalkan nutrien dan rasa susu. Proses pendinginan tidak membunuh mikroorganisma di dalam susu. Oleh itu, susu hanya boleh kekal beberapa hari sahaja. Because pasteurisation process can retain the nutrients and taste of the milk. Cooling process does not kill microorganisms in the milk. So, the milk can only last for a few days. Bab 3 Kelestarian Alam Sekitar Kertas 1 1 D 2 C 3 B 4 B 5 A 6 A 7 D 8 C 9 A 10 C 11 B 12 D 13 A 14 A Kertas 2 1 (a) Jejak karbon ialah jumlah pelepasan gas karbon dioksida ke atmosfera daripada semua aktiviti manusia atau produk yang digunakan setiap hari seperti kenderaan, bangunan dan industri. Carbon footprint is the total release of carbon dioxide gas into the atmosphere from all human activities or products which are used daily such as vehicles, buildings and industries. (b) (i) Satu ukuran pelepasan karbon dioksida secara langsung daripada pembakaran bahan api fosil termasuk penggunaan tenaga domestik oleh relau dan pemanas air dan pengangkutan. A measure of direct carbon dioxide emissions from burning of fossil fuels, such as domestic energy consumption by furnaces and water heaters and transportation. (ii) Ukuran pelepasan karbon dioksida secara tidak langsung daripada keseluruhan kitaran hayat produk yang digunakan termasuk pembuatannya dan pelupusannya. A measure of indirect carbon dioxide emissions from the entire life cycle of a product used including its manufacture and disposal. (c) (i) Gas, minyak dan arang batu, elektrik rumah, pengangkutan persendirian, pengangkutan awam, penerbangan percutian. Gas, oil and coal, home electricity, private transports, public transports, holiday flights. (ii) Perkhidmatan awam, perkhidmatan kewangan, rekreasi dan riadah, bangunan dan perabot, pembuatan kereta, pakaian dan barang peribadi, makanan dan minuman. Public services, financial services, recreational and leisure, buildings and furnishings, car manufacture, clothes and personal items, food and drink. (d) Gas, minyak dan arang batu digunakan secara meluas dalam industri yang melibatkan pembakaran seperti penjanaan tenaga elektrik. Pembakaran bahan-bahan ini akan menghasilkan gas karbon dioksida yang terbebas ke atmosfera sebagai gas rumah hijau. Gas, oil and coal are widely used in industries involving combustion such as electricity generation. The burning of these substances will produce carbon dioxide gas which is released into the atmosphere as greenhouse gases. 2 (a) Kitaran hayat produk ialah pendekatan untuk menguruskan produk pada setiap peringkat sehingga mengurangkan kesan negatif terhadap persekitaran. Peringkat awal kitaran hayat produk ialah menentukan bahan dan proses yang diperlukan untuk membuat produk yang dapat mengurangkan jejak karbon sehinggalah produk tersebut dihantar dan digunakan oleh pengguna. Product lifecycle is an approach of managing the product at every level, thus reducing the negative impact on the environment. The initial stage of the product life cycle is to determine the materials and processes needed to create a product that can reduce the carbon footprint until the product is delivered and used by the users. (b) (i) Pembuatan/ Manufacture (ii) Pengedaran/ Distribution (iii)Penggunaan/ Use (c) (i) Air limpahan daripada sampah sarap boleh mengalir ke dalam aliran sungai berdekatan, bau busuk di kawasan persekitaran, udara tercemar akibat pembebasan gas toksik, dan berlaku pencemaran tanah. Wastewater from sewage can flow into nearby streams, foul odours in the environment, contaminated air as a result of the release of toxic gases, and soil pollution. (ii) Produk boleh dikitar semula, digunakan semula atau dikompos. Kitar semula membolehkan bahan-bahan yang membentuk produk digunakan semula untuk membuat barang baharu; produk dan bahan seperti botol kaca atau tin boleh digunakan semula; dan produk yang diperbuat daripada bahan berasaskan tumbuhan dapat diuraikan menjadi baja kompos. Product can be recycled, reused or composted. Recycling allows the materials that make up our products to be used again to make a new item; products and materials such as glass bottles or tin containers can be reused; and products made from plant-based materials can be decomposed into compost fertilisers. 3 (a) Fasa pelupusan / Disposal phase (b) Botol plastik akan kekal dalam ekosistem selama 1 000 tahun sebelum diuraikan. Setiap tahun bilangannya akan bertambah dan ini akan mencemarkan alam sekitar. Kawasan seperti sungai, tasik dan laut dipenuhi dengan botol plastik dan ini menyebabkan kerosakan habitat semula jadi kawasan tersebut. Botol yang terdedah kepada haba matahari juga akan membebaskan gas toksik yang boleh menjejaskan kesihatan manusia dan hidupan lain. Plastic bottles will remain in the ecosystem for 1 000 years before being decomposed. Every year the number will increase and this will pollute the environment. Areas such as rivers, lakes and oceans will be flooded with plastic bottles and this will damage the natural habitats of the areas. Bottles exposed to heat from the Sun will also release toxic gases that can affect human health and other living things. 11 PT SPM Sains Tg5 (24-25)_Jwp_J1-12_3PP.indd 3 2/7/25 9:34 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.
Penerbit Ilmu Bakti Sdn. Bhd. (732516-M) 2025 J4 (c) Kitar semula botol plastik/ Guna semula botol plastik/ Upcycle botol plastik Recycle plastic bottles/ Reuse plastic bottles/ Upcycle plastic bottles (d) Sebarang jawapan yang munasabah diterima dengan syarat botol plastik dinaiktaraf menjadi produk baharu dan boleh dikomersial atau dijual. Any reasonable answer is accepted provided that the plastic bottle is upgraded to a new and commercial product for sale. 4 (a) Kesan rumah hijau / Greenhouse effect (b) Gas karbon dioksida / Carbon dioxide gas (c) – Pembakaran bahan api fosil/ Pembakaran terbuka Fossil fuel burning/ Open burning – Penebangan hutan/ Penebangan pokok tidak terkawal Deforestation/ Uncontrolled cutting down of trees (d) – Menyebabkan pemanasan global dan suhu Bumi menjadi lebih panas. Causes global warming and the Earth's temperature becomes warmer. – Mencairkan ais di kutub menyebabkan paras air laut meningkat. Melting of ice at the poles, causing sea level to rise. 5 (a) (i) – Jejak karbon sesuatu produk merujuk kepada impak negatif terhadap kelestarian alam sekitar disebabkan oleh produk tersebut sepanjang kitar hayatnya. The carbon footprint of a product refers to the negative impacts on environmental sustainability caused by the product throughout its life cycle. – Tapak tangan karbon sesuatu produk merujuk kepada impak positif terhadap kelestarian alam sekitar disebabkan oleh produk tersebut sepanjang kitar hayatnya. The carbon handprint of a product refers to the positive impacts on environmental sustainability caused by the product throughout its life cycle. (ii) Tapak tangan karbon sesuatu produk bertujuan untuk mengurangkan jejak karbon bagi produk tersebut dan menambahkan impak positif terhadap kelestarian alam sekitar. The carbon handprint of a product aims to reduce the carbon footprint of the product and increase the positive impacts on environmental sustainability. (b) – Menggunakan bahan yang rendah jejak karbon/ Using materials with low carbon footprint – Menggunakan bahan yang mengeluarkan kurang gas rumah hijau/ Using materials that emit less greenhouse gases – Menggunakan sumber tenaga yang boleh baharu/ Using renewable source of energy – Menggunakan produk yang mempunyai kitar hayat yang panjang/ Using products with extended life cycle – Menyingkirkan karbon dioksida melalui singki karbon/ Removing carbon dioxide from the air through carbon sinks – Menggurangkan sisa dengan menggunakan konsep 5R/ Reducing wastes using 5R concept (c) – 55% ialah gas karbon dioksida daripada pembakaran bahan api fosil bagi tujuan penjanaan tenaga elektrik, perindustrian dan pembakaran dalam enjin kenderaan bermotor. 55% is carbon dioxide gas from combustion of fossil fuels for the purpose of generating electricity, industries or combustion in motor vehicle engines. – 30% ialah gas metana yang dibebaskan oleh sektor penternakan, pembakaran bahan api fosil dan juga secara semula jadi seperti di kawasan paya, laut, kawasan tadahan air, dan tanah lembap. Selain itu, kawasan pelupusan sampah tempat di mana pereputan berlaku juga turut melepaskan gas metana. Kawasan perlombongan arang batu juga membebaskan gas metana. 30% is methane gas that is released by the livestock sector, combustion of fossil fuels as well as natural areas such as swamp, seas, water catchments, and wetlands. In addition, waste disposal areas where decomposition occurs also release methane gas. The coal mining areas also release methane gas. – 5% ialah gas nitrus oksida yang dilepaskan oleh penggunaan baja yang berlebihan dalam pertanian. Bakteria di dalam tanah menukarkan nitrogen daripada baja kepada gas nitrus oksida. Selain itu gas nitrus oksida juga dilepaskan semasa pembakaran bahan api dan juga aktiviti perindustrian. 5% is nitrous oxide gas released by excessive use of fertilisers in agriculture. Bacteria in the soil convert nitrogen from fertilisers to nitrous oxide gas. In addition, nitrous oxide gas is also released during fuel burning as well as industrial activities. – Klorofluorokarbon (CFC) ialah gas yang dibebaskan oleh penyaman udara dan peti sejuk. Ia juga dilepaskan semasa penggunaan tin aerosol seperti racun serangga. Chlorofluorocarbon (CFC) is a gas released by air conditioners and refrigerators. It is also released during the use of aerosol cans such as insecticides. Bab 4 Kadar Tindak Balas Kertas 1 1 D 2 D 3 C 4 A 5 D 6 A 7 B 8 C 9 A 10 C 11 B 12 A 13 D Kertas 2 1 (a) (i) Isi padu gas yang dikumpul Volume of gas collected (ii) Kepekatan asid hidroklorik/ Jisim marmar Concentration of hydrochloric acid/ Mass of marble (b) Semakin kecil saiz marmar, semakin tinggi isi padu gas yang dikumpulkan. The smaller the size of the marble, the higher the volume of gas collected. (c) Saiz bahan tindak balas pepejal Size of solid reactant (d) Karbon dioksida Carbon dioxide 2 (a) Masa/Time (s-1) Kepekatan natrium tiosulfat (mol dm-3) Concentration of sodium thiosulphate (mol dm-3) 10 20 30 40 50 60 0.05 0.10 0.15 0.20 0.25 0.30 70 80 90 100 110 120 (b) Semakin tinggi kepekatan larutan natrium tiosulfat, semakin tinggi kadar tindak balas. The higher the concentration of the sodium thiosulphate solution, the higher the rate of reaction. (c) Semakin tinggi kepekatan bahan tindak balas, semakin singkat masa diambil untuk tanda ‘X’ pada kertas putih tidak kelihatan. The higher the concentration of the reactant, the shorter the time taken for the ‘X’ mark on white paper to disappear from sight. (d) Mendakan sulfur terbentuk. Precipitated sulphur is formed. 3 (a) (i) Proses pertukaran satu atau dua bahan tindak balas untuk menghasilkan satu atau lebih hasil tindak balas./ A process in which one or more reactants are converted to one or more products. 11 PT SPM Sains Tg5 (24-25)_Jwp_J1-12_3PP.indd 4 2/7/25 9:34 AM PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.