Unit 7

หนว่ ยท่ี 7

การจดั การเล้ยี งดสู ตั วป์ กี

92

หัวข้อเรือ่ ง
1. การเตรียมโรงเรอื นและอปุ กรณ์
2. การเลยี้ งสัตว์ปกี ใหเ้ น้ือ
3. การเลีย้ งสตั วป์ กี ให้ไข่

จดุ ประสงค์การเรยี นรู้
1. จัดเตรยี มวัสดุและอุปกรณ์ก่อนทล่ี ูกสัตวป์ กี จะมาถึงฟาร์มไดถ้ ูกตอ้ ง
2. อธิบายการเล้ยี งสตั วป์ กี ใหเ้ นื้อแต่ละระยะได้
3. อธบิ ายการเลี้ยงสัตว์ปีกให้ไข่แต่ละระยะได้

เน้อื หาการสอน
สัตว์ปีกท่ีเล้ียงเพ่ือต้องการเน้ือสาหรับบริโภค ท่ีเล้ียงเป็นการค้าในปัจจุบันมีมากมายหลายชนิดแต่

สัตว์ปีกให้เน้ือท่ีผู้บริโภคนิยมบริโภคและมีความสาคัญทางเศรษฐกิจของประเทศคือ ไก่เนื้อ และเป็ดเน้ือ
สาหรับสัตว์ปกี ใหไ้ ขท่ ี่เลี้ยงไวเ้ พ่อื ต้องการไขส่ าหรับบรโิ ภคท่ีสาคัญได้แก่ ไก่ไข่ เปด็ ไข่ และนกกระทา ซ่ึงสัตวป์ กี
เหล่าน้ีมีมากมายหลายพันธุ์ ท้ังสัตว์ปีกพันธุ์แท้และสัตว์ปีกลูกผสม ซึ่งในแต่ละพันธุ์มีข้อดีข้อด้อยในการเล้ียง
และประสิทธิภาพการผลิตท่ีแตกต่างกัน เพื่อให้สัตว์ปีกที่เล้ียงแสดงขีดความสามารถได้ตามศักยภาพของสาย
พันธุ์ ผู้เล้ียงจงึ ตอ้ งมกี ารจัดการใหเ้ หมาะสมดงั ตอ่ ไปน้ี

1. จัดสภาพแวดลอ้ มให้เหมาะสม ได้แก่ อุณหภมู ิ การระบายอากาศ คุณภาพอากาศและพื้นที่
การเล้ียง

2. การสุขาภบิ าล การปอ้ งกันโรคและการบาดเจบ็ ต่าง ๆ
3. การจัดการอาหารเพื่อใหไ้ ก่ไดร้ ับโภชนะที่เหมาะสม ใช้วัตถุดิบอาหารสัตว์คุณภาพดีและมี
การจดั การอุปกรณใ์ หอ้ าหารอย่างเหมาะสม
4. การดูแลสวัสดิภาพสัตว์ตลอดการเล้ยี ง

ระบบการเล้ียงสตั ว์ปกี ท่ดี ี คอื การนาสตั วป์ กี เข้าเลี้ยงพร้อมกันทั้งโรงเรอื น และยา้ ยเข้ากรงตับหรอื ขาย
พร้อมกันทั้งหมด (all-in all-out) โรงเรือนเดียวกันจะเริ่มต้นเล้ียงไก่อายุเท่ากัน ภายหลังจากท่ีจับไก่ออก
หมดแล้ว โรงเรือนจะมีเวลาว่าง ซึ่งเป็นเวลาท่ีผู้เล้ียงจะต้องทาความสะอาดโรงเรือนและอุปกรณ์ต่าง ๆ
ใหส้ ะอาด ทาการฆา่ เชอ้ื โรคทั้ง ภายในและภายนอกโรงเรอื น ฆ่าเช้อื โรคอุปกรณ์ตา่ ง ๆ ทใ่ี ช้ เช่น อุปกรณ์ให้น้า
ให้อาหาร ผ้าม่าน ฯลฯ หลังจากทาความสะอาดโรงเรือนและอุปกรณ์แล้ว จะมีการหยุดพักโรงเรือน (Down
time) อยา่ งนอ้ ย 7-14 วนั เพอ่ื ตัดวงจรการติดตอ่ ของโรคระบาดบางชนิด

การเลย้ี งสัตว์ปกี ต่างอายกุ ันในโรงเรือนเดียวกนั ลูกสตั วป์ กี ควรมาจากพอ่ แม่พันธ์ฟุ ารม์ เดยี วกัน พอ่ แม่
พันธ์ุควรมอี ายใุ กล้เคียงกัน เพื่อให้ได้ลูกไก่ท่ีซ้ือมาเลี้ยงมีขนาดตวั เท่ากัน ถ้าเลือกลูกไก่ท่ีมาจากฟาร์มเดียวกัน
ไม่ได้ ควรแยกลกู ไกท่ ่มี าต่างฟาร์มอยู่ต่างห้อง

93

1. การเตรียมโรงเรอื นและอุปกรณ์
1.1 การทาความสะอาดโรงเรอื นและอุปกรณ์
การทาความสะอาดโรงเรือนและอุปกรณ์ เป็นข้ันตอนท่ีมีความสาคัญในการเตรียมโรงเรือนและ

อปุ กรณ์ใหพ้ ร้อมกอ่ นนาไกร่ ุ่นใหม่เข้าเลยี้ งต้องมีการจัดการอยา่ งดี เพอ่ื ปอ้ งกนั ความผิดพลาดซ่งึ เป็นสาเหตุทา
ให้เกิดการระบาดของโรค จากไก่รุ่นเก่ามายังไก่รุ่นใหม่ได้ ขั้นตอนการทาความสะอาดโรงเรือนและอุปกรณ์
ดังต่อไปน้ี

1) ย้ายไกอ่ อกจากโรงเรอื นใหห้ มด
2) นาอปุ กรณ์ และวสั ดกุ ารเล้ียงไก่ท่ีสามารถเคล่ือนย้ายได้ออกจากโรงเรอื น เชน่ รางอาหาร
รางนา้ และถงุ อาหาร สว่ นอปุ กรณ์ไฟฟ้าท่ตี ิดตั้งตายตัว และอาจเกดิ ความเสียหายจากการลา้ งทาความสะอาด
เชน่ มอเตอรพ์ ัดลม เคร่อื งใหอ้ าหารอัตโนมตั ิ หลอดไฟ ให้ถอดออกและเคลอื่ นยา้ ยไปเกบ็ ไว้ในที่ปลอดภัย
3) ขนวัสดรุ องพ้นื ออก ถ้าวัสดรุ องพืน้ แห้งเปน็ ฝุ่น และอยตู่ ้นลมของโรงเรือนอน่ื ให้พน่ นา้ พอ
หมาดเพ่อื ป้องกนั การฟุ้งกระจาย และจะนาเชอื้ โรคไปสู่โรงเรือนใกลเ้ คียง แล้วขนวสั ดุรองพื้นเก่าไปเกบ็ ไว้ในท่ี
จัดเก็บหรือนาไปทาปุ๋ย ถ้าโรงเรือนมีทางเข้าออก 2 ทาง ให้ขนวัสดุรองพื้นเก่าออกทางด้านท้ายของโรงเรอื น
เพ่ือไม่ให้ผ่านดา้ นหน้าของโรงเรอื นอ่นื
4) กวาดหยกั ไย่ ฝนุ่ ละอองออกใหม้ ากท่ีสุด ท้งั ด้านใน และด้านนอกของโรงเรอื น รวมทั้งหอ้ ง
เก็บอาหาร เพราะหยักไย่ท่ีตดิ กับโรงเรอื นใช้น้าฉีดล้างออกได้ยาก ดายหญ้าบริเวณรอบโรงเรอื นออก ห่างจาก
โรงเรอื นอยา่ งน้อย 3 เมตร และตัดหญา้ ทสี่ ูงบริเวณรอบโรงเรอื นออกในรศั มี 15-30 เมตร
5) ล้างทาความสะอาดโรงเรือนด้วยน้าผสมผงซักฟอก เพื่อขจัดคราบไขมันท่ีเกาะอยู่ตาม
โรงเรือนด้วยเครือ่ งฉีดนา้ แรงดันต่า 250 - 300 ปอนด์ต่อตารางนิ้ว ล้างให้ทั่วทุกซอกทุกมุมโดยเริม่ ล้างหลังคา
ให้เสร็จก่อน เพ่ือให้น้าท่ีล้างหลังคาตกมาบนมูลไก่ท่ีเกาะอยู่ตามพ้ืน ทาให้หลุดร่อนได้ง่าย เม่ือล้างเสร็จให้ใช้
เคร่อื งฉีดน้าแรงดนั ล้างผงซักฟอกออก
6) ปล่อยโรงเรือนให้แห้งพอหมาด ฉีดยาฆ่าแมลงให้ทั่วทั้งโรงเรอื นด้วยเครือ่ งฉีดน้าแรงดันที่
ปรับให้มีขนาดของละอองน้าพอเหมาะและท้ิงไว้ 24 ช่ัวโมง แล้วจึงกวาดตวั แมลงท่ีตายออกจากโรงเรือน การ
ใชย้ าฆา่ แมลงควรใช้ยาหลายชนิดหมนุ เวียนกนั เพ่อื ปอ้ งกนั การดอ้ื ยาของแมลง
7) พ่นยาฆ่าเช้อื ให้ทั่วทง้ั โรงเรือน
8) โรยพ้นื ด้วยปูนขาวหรอื ปนู ดิบหรือโซดาไฟเพ่ือกาจดั ไขข่ องแมลง
9) ล้างทาความสะอาดอปุ กรณ์ต่าง ๆ ใหส้ ะอาด พ่นด้วยยาฆ่าเช้ือแลว้ นาไปเก็บไว้ในห้องเก็บ
อปุ กรณ์
10) ซ่อมแซมโรงเรือน และอุปกรณ์ต่าง ๆ ท่ีชารุดเสียหาย เช่น ตาข่าย ประตู หลังคา พื้น
รางอาหาร รางนา้ กรงตบั และอุดรูข้างโรงเรอื นทีเ่ ปน็ รรู ะบายน้าขณะลา้ งโรงเรือน

94

11) ถา้ มเี ครื่องพน่ ไฟ ใหใ้ ชเ้ ครื่องพ่นไฟกาจัดขนไก่ออกใหห้ มด
12) เชือกแขวนถงั อาหารและรางน้า ควรนามาลา้ งให้สะอาดและจุ่มนา้ ยาฆา่ เชื้อโรค
13) นาผ้าม่านสะอาดมาขึงให้รอบโรงเรือนโดยเกี่ยวกับตะขอท่ียึดกับตาข่ายของโรงเรือน
ให้ใช้เชือกขึงเป็นรปู ฟันปลาจากด้านล่างถึงด้านบนให้ผ้าม่านแนบสนิทกับตาขา่ ยโรงเรอื น เพ่ือป้องกันไม่ให้ตา
ข่ายกระพือเพราะแรงลมทาให้ผ้าม่านขาดเร็ว และลูกไก่ตกใจ ขึงผ้าม่านด้านบนให้ห่างจากหลังคา
30 เซนตเิ มตร การขงึ ผ้าม่านตอ้ งไม่ให้มีช่องให้ลมเขา้ ได้ ยกเวน้ บรเิ วณดา้ นบน (ภาพที่ 7.1)
14) นาวัสดุรองพื้นเข้าโรงเรือน วัสดุรองพื้นท่ีนิยมใช้ ได้แก่ แกลบ ขี้กบ หรืออาจจะใช้ทราย
หยาบ เปลือกถั่ว ฟางขา้ วสบั โดยพิจารณาจากคุณสมบตั ิ เบา ฟู ไมจ่ ับตวั เปน็ ก้อนได้ง่าย ดดู ซับความช้นื ได้ดี มี
ขนาดใหญ่พอสมควร คือ รอดตะแกรงขนาด 1/4 น้ิวไมไ่ ด้ ฟาร์มไกไ่ ข่มักใช้แกลบเพราะหาไดง้ ่าย แมจ้ ะดูดซับ
ความชนื้ ได้ไมด่ เี ท่าที่ควร แกลบมีคณุ สมบัติเปน็ ด่างทาให้แหง้ เร็วไมจ่ ับตัวเป็นกอ้ นง่าย ขก้ี บมลี ักษณะฟู ดดู ซับ
ความช้ืนไดด้ กี ว่าแกลบ แต่ควรระวงั อนั ตรายจากเส้ียนไม้ หรือชนดิ ของตน้ ไมท้ ่เี ป็นพษิ จะเปน็ อันตรายต่อลูกไก่
ได้ วัสดุรองพื้นโรงเรือนใส่หนา 4.5 เซนติเมตร แต่บริเวณภายในวงล้อมเครื่องกกวัสดุรองพ้ืนควรหนา 9
เซนติเมตร เพื่อป้องกันลูกไก่คุ้ยวัสดุรองพ้ืนออกจนถงึ พื้นปูน เพราะอาจทาให้ลูกไก่ปอดบวม การคานวณวัสดุ
รองพืน้ เพ่อื สัง่ ซ้ือ คานวณจากวสั ดุรองพ้ืน 1 ลูกบาศกเ์ มตร ตอ่ พ้นื ท่ี 12.5 ตารางเมตร
15) พน่ ยาฆา่ เช้ือให้ทวั่ ภายในโรงเรอื นอีกคร้งั พร้อมกบั คราดเพอื่ กลับวสั ดรุ องพ้นื
16) บรเิ วณรอบโรงเรือนให้ราดด้วยนา้ มนั เครื่องทใ่ี ช้แล้ว หรอื ปูนดบิ ใหท้ วั่
17) เมอื่ ทาความสะอาดเสรจ็ ใหป้ ดิ โรงเรอื นห้ามคนเขา้ โดยไมจ่ าเปน็ อยา่ งนอ้ ย 7-14 วัน

ภาพที่ 7.1 การขึงผ้าม่านกนั ลมในระหวา่ งการกกลูกสัตวป์ ีก

1.2 การจัดเตรยี มวสั ดแุ ละอุปกรณ์ก่อนทล่ี กู สตั วป์ ีกจะมาถงึ ฟาร์ม
ก่อนเปิดโรงเรือนหลังจากพักโรงเรือน ต้องจัดเตรียมอ่างน้ายาฆ่าเช้ือโรคจุ่มเท้าหน้าโรงเรือนให้
เรียบร้อย และผ้ทู ี่เข้าไปในโรงเรอื นควรเป็นบุคคลที่เกี่ยวขอ้ งเท่านน้ั และไม่ควรเข้าโรงเรือนไกอ่ ายมุ ากมาก่อน
ถ้าเข้าโรงเรือนไก่อายมุ ากมาก่อนต้องอาบน้า สระผม เปลี่ยนเส้ือผ้าก่อนเข้าโรงเรือนลูกไก่ จัดเตรียมวัสดุและ
อปุ กรณก์ อ่ นทล่ี กู ไกจ่ ะมาถงึ ฟาร์ม 3 วัน เริ่มจากตดิ ตั้งอุปกรณต์ ่าง ๆ ที่ไม่ทาใหเ้ กิดความเกะกะ และอุปกรณ์ท่ี
คาดว่าเมื่อลูกไก่อยู่ในโรงเรือนแล้วไม่สามารถติดต้ังได้สะดวก เช่น หลอดไฟ มอเตอร์พัดลม เชือกแขวนถัง

95

อาหาร รางน้า ให้เรียบร้อยพร้อมใช้งาน ตรวจสอบผ้าม่านอย่าให้มีรูร่ัวลมเข้าได้ จากน้ันจัดเตรียมกกซึ่งมี
ขัน้ ตอนดงั ต่อไปน้ี

1) การเตรียมก้นั แผงกก โดยใชแ้ ผงกั้นกกทท่ี าด้วยแผ่นสังกะสีสูง 0.45 เมตร ยาว 1.20 เมตร จานวน
ประมาณ 7 - 8 แผ่น ต่อเครื่องกก 1 เครอื่ ง ใช้กกลกู ไกไ่ ด้ 500 ตวั หรือใชเ้ สยี มไม้ไผ่ หรือแผงลวดตาขา่ ยขนาด
2.5 x 2.5 เซนติเมตร สูงประมาณ 30 เซนติเมตรซึ่งเหมาะสาหรับฤดูร้อน ใช้แผงสังกะสีดีท่ีสุดเพราะช่วย
ประหยดั คา่ ไฟฟ้าหรือก๊าซหุงตม้ แผงกัน้ กกตอ้ งวางอยา่ ใหเ้ กิดเปน็ มุมแหลม เพราะลูกไกอ่ าจไปซุกตามมุมและ
ทับกนั ตาย

2) การติดตัง้ เครอ่ื งกก โดยสารวจสภาพเครือ่ งกก และทดลองว่าทางานปกตหิ รอื ไม่ โดยเสยี บไฟทิ้งไว้
ให้เครือ่ งกกทางาน 48 ช่วั โมง หลังจากน้ันคอ่ ยปิด แล้วเปิดเครอ่ื งอกี ครั้งก่อนที่ลูกไก่เดนิ ทางมาถึงฟารม์ 4 - 6
ช่งั โมง เครื่องกกที่นิยมใชใ้ นประเทศไทยมี 2 ชนดิ คอื เคร่อื งกกไฟฟา้ และเคร่ืองกกกา๊ ซ เครอ่ื งกกไฟฟา้ ทใ่ี ชใ้ น
ปจั จุบันเป็นเครอ่ื งกกแบบฝาชี ขนาดเส้นผ่าศนู ยก์ ลาง 4 ฟตุ สาหรับกกลกู ไก่ 500 ตวั โดยติดต้ังให้ขอบเครื่อง
กกสูงจากวัสดุรองพื้น 15.24 เซนติเมตร ขอบเคร่ืองกกห่างจากแผงก้ัน 76.2 เซนติเมตรในฤดูหนาว และ
91.44 เซนตเิ มตรในฤดรู ้อน ไม่ควรใช้เคร่อื งกก 2 เคร่ืองในแผงก้ันกกอันเดียวกัน การแขวนเครอื่ งกกตอ้ งไม่ให้
เอยี งไปดา้ นใดด้านหน่งึ

ในการใช้เครื่องกกแกส๊ ควรติดต้ังเครื่องกกให้สูงจากพ้ืน 1.20 - 1.50 เมตร ข้ึนกับปริมาณลูกไกท่ ีก่ ก
เครื่องกกแก๊สท่ีนิยมใช้มี 2 ขนาด คือ ขนาดกกลูกไก่ได้ 500 ตัว และ 1,000 ตัว การแขวนเครื่องกกต้องใหห้ ัว
เครื่องกกเชิดขน้ึ ประมาณ 20 องศา เพ่ือให้ความร้อนลอยออกจากตัวเคร่อื งกกได้ วัสดุที่ใช้แขวนตรงบริเวณที่
ตดิ กับตวั เครอ่ื งกกต้องเปน็ โซ่เหล็ก เพื่อป้องกันการละลาย ต่อสายกา๊ ซออกจากถังก๊าซที่มตี ัวปรับความดันก๊าซ
ติดอยู่บนสายเมน แล้วแยกสายก๊าซไปตามเคร่ืองกก โดยการใช้ข้อต่อสามทางเป็นตัวแยก รัดเข็มขัดตรงรอย
ต่อให้แน่นทุกจุด ตรวจสอบว่ามีก๊าซรั่วหรือไม่ โดยใช้ฟองน้าชุบน้าท่ีละลายผงซักฟอก เปิดก๊าซแล้วนามาหุ้ม
รอยตอ่ ถ้ามฟี องอากาศเกดิ ข้ึนแสดงว่ามีกา๊ ซร่วั ให้รบี แก้ไข

4) การเตรียมพื้นท่ีกกลูกไก่ เกณฑ์กาหนดให้ ลูกไก่ 1 ตัว ต้องการพื้นท่ีใต้กก 90 ตารางเซนติเมตร
หรือประมาณ 10 - 11 ตัวต่อตารางเมตร ในการเล้ยี งไก่ในโรงเรือนระบบปดิ ลูกไก่ต้องการพื้นทใ่ี นการกกน้อย
กว่าการเลย้ี งในโรงเรอื นระบบเปดิ โดยในพื้นทก่ี กในโรงเรอื นระบบปดิ 1 ตารางเมตร กกลกู ไกไ่ ด้ 20 ตัว

ภาพที่ 7.2 การจัดเตรียมพ้นื ท่ีกก

96

5) การเตรียมอุปกรณ์การให้น้า เตรียมน้าสาหรับลูกไก่ให้เสร็จเรียบร้อยก่อนลูกไก่มาถึงฟาร์ม

1 - 2 ชั่วโมง โดยใช้กระติกนา้ ขนาด 1 แกลลอน ตอ่ ลูกไก่ 50 ตวั ในระยะการกกลูกไกใ่ ห้พจิ ารณาถงึ ความยาว

รางทีใ่ ห้น้าเป็นหลกั โดยกระตกิ น้าทน่ี ยิ มใช้กนั ทัว่ ไป มี 2 ขนาด ดังน้ี

- กระติกนา้ ขนาด 4 ลิตร มเี สน้ ผา่ ศูนยก์ ลางจานรอง 18 เซนติเมตร

- กระตกิ นา้ ขนาด 8 ลติ ร มีเสน้ ผา่ ศนู ยก์ ลางจานรอง 22.5 เซนติเมตร

ในกรณีทม่ี กี ระตกิ นา้ ไม่เพียงพออนโุ ลมให้ใช้ 1 กระติกตอ่ ลกู ไก่ 50 ตวั โดยยึดหลักความจรงิ ที่วา่

ลูกไก่ไม่ไดก้ ินน้าทกุ ตัวในเวลาเดียวกัน

6) การจดั เตรยี มน้าด่มื ก่อนลูกไก่มาถึงฟารม์ 2 ชวั่ โมง ตอ้ งเตรยี มน้าด่ืมใหเ้ รียบรอ้ ย โดยผสมวติ ามิน

ในนา้ ดมื่ ให้ลกู ไกก่ ิน 3 วนั แรก ถ้าลกู ไกเ่ ดินทางมาไกลเกิน 50 กโิ ลเมตร ควรผสมนา้ ตาลทรายลงไปในน้าด้วย

โดยใช้นา้ ตาลทราย 10 เปอร์เซน็ ต์โดยน้าหนัก เพ่อื ให้ลกู ไก่ฟื้นตวั เรว็ ขนึ้ และให้ลูกไกด่ ืม่ หมดใน 6

ชั่วโมง เพราะน้าตาลเกดิ การบดู ได้ง่าย

7) การเตรียมอปุ กรณใ์ หอ้ าหาร อุปกรณใ์ หอ้ าหารลูกไก่สปั ดาห์แรก เปน็ ถาดพลาสติกแบบกลมขนาด

เส้นผ่าศูนย์กลาง 33.75 เซนติเมตร หรือถาดแบบส่ีเหลี่ยม กว้าง 48 เซนติเมตร ยาว 72 เซนติเมตร และสูง

6.5 เซนติเมตร หรืออาจใช้กล่องใส่ลูกไก่ตัดตามรอยปะเอากระดาษก้ันกลาง และกระดาษรองพน้ื ออก โดยใช้

1 ถาด ต่อลูกไก่ 100 ตัว ถ้าเป็นถาดพลาสติกต้องจัดเตรียมให้พร้อมวางซ้อนกันไว้ข้างแผงล้อมกกแต่ละแผง

(ภาพที่ 7.2) เตรียมปลายขา้ วหรือขา้ วโพดไวใ้ หล้ กู ไกก่ ินก่อนเมื่อมาถึง เพราะยอ่ ยไดง้ ่าย และชว่ ยปอ้ งกันมูลติด

ก้นลูกไก่

การจดั วางกระติกน้าและถาดอาหารกระจายหลายจุดสาหรับเคร่ืองกก เอส บี เอ็ม และเครอ่ื งกกฝาชี

แบบใช้หลอดไฟฟ้า (ภาพท่ี 7.3) ให้วางตามแนวขอบเคร่ืองกกเป็นวงกลม ห่างจากขอบแผงกั้นกกด้านใน

ประมาณ 33 เซนติเมตร วางกระติกน้าคกู่ ันในแนวขอบเครื่องกกหรือวางขนานกบั ขอบเครือ่ งกกกไ็ ด้ เมื่อลกู ไก่

กินน้าแล้ว 2 ช่ัวโมงจึงให้อาหารลูกไก่ การวางถาดอาหารให้ส่วนหน่ึงของถาดอยู่ด้านในของเคร่ืองกก อีกส่วน

หน่ึงของถาดอยู่ด้านนอกเครื่องกกเพ่อื ให้ลูกไก่กนิ อาหารได้ทั่วทุกตัวเพราะลูกไก่ท่ีอ่อนแอ และหนาว อาจไม่

ออกมานอกเคร่ืองกก ค่อย ๆ เลอ่ื นถาดอาหารและนา้ ออกนอกเคร่ืองกกเม่อื ลูกไกอ่ ายมุ ากข้นึ ในการให้น้าแก่

ลูกไก่อายุ 1 วัน ปริมาณของน้าไม่สาคัญเท่าความยาวของขอบภาชนะให้น้า และเม่ือลูกไก่อายุ 5 - 7 วัน ให๎

เปลี่ยนที่ให้น้าเป็นกระติกน้าขนาดใหญ่ โดยเปล่ียนคร้ังละ 1 - 2 กระติก พร้อมกับเปลี่ยนจากถาดอาหารมา

เป็นถาดรองของถังอาหาร และเปลี่ยนออกหมดเมอ่ื ลูกไกอ่ ายุ 10 วนั ในกรณที ีเ่ ปล่ียนจากกระตกิ น้าเปน็ รางน้า

อัตโนมตั ิ ควรนารางน้าเข้าแทนกระติกน้าในวนั ท่ี 5 ของการกก แล้วยา้ ยกระตกิ น้ามาต้ังไว้ใกล้กบั รางน้า วันท่ี

7 ใหค้ ัดเอากระตกิ น้าออก วันที่ 10 นากระตกิ นา้ ออกทง้ั หมด

97

เครอื่ งกกแก๊ส เคร่ืองกกฝาชีแบบใช้หลอดไฟฟ้า

ภาพที่ 7.3 การวางกระติกน้า และถาดอาหาร

การจดั อปุ กรณ์การให้แสงสว่าง ให้ตรวจหลอดไฟทุกหลอดว่าใช้งานได้ดี ไมก่ ะพริบ หลอดและโคมไฟ
ตอ้ งสะอาด เพราะถ้าหลอดและโคมไฟสกปรกจะทาใหค้ วามเข้มของแสงลดลง เมอ่ื ลกู ไกม่ าถึงฟารม์ ตอ้ งเปิดไฟ
ใหส้ วา่ งทัง้ โรงเรือนแม้ในเวลากลางวนั เนอ่ื งจากโรงเรอื นมีแสงสลวั เพราะมีผ้าม่านกนั้ อยู่ ให้ความเข้มของแสง
เท่ากับ 4 แรงเทียนต่อพ้ืนท่ี 1 ตารางเมตร โดยติดหลอดไฟอยู่สูงจากตัวไก่ 2 เมตร หรือใช้หลอดขนาด 40
แรงเทยี น 1 หลอดต่อพื้นที่ 18 ตารางเมตร

8) การจัดเตรียมอื่น ๆ ก่อนที่ลูกไก่มาถึงฟาร์ม ต้องจัดเตรียมคนงานเพ่ือนาลูกไก่เข้าเล้ียงให้พร้อม
จัดเตรียมแบบฟอร์มการจดบันทึกต่าง ๆ จัดเตรียมโปรแกรมทางาน ระบุวันที่การปฏบิ ัติงานต่าง ๆ ใส่แฟ้มให้
เรยี บรอ้ ย จัดเตรียมโปรแกรมวัคซีน และควรส่งั ซื้อวคั ซีนไว้กอ่ นถงึ วนั ทาวคั ซนี

2. การเล้ยี งสตั วป์ กี ใหเ้ น้ือ
2.1 การเลีย้ งไกเ่ นอื้
การจัดการเล้ียงดูไก่เน้ือแบ่งออกเป็น 2 ระยะ คือ การจัดการไก่เนื้อระยะแรกเกิดถึงอายุ 2 สัปดาห์

และการจัดการไก่เนือ้ ระยะรุ่นจนถงึ ส่งตลาด ซึง่ ในแตล่ ะระยะมกี ารจดั การในการเล้ียงท่ีแตกต่างกัน ตงั้ แตก่ าร
เตรียมโรงเรือน การเตรยี มอุปกรณใ์ หอ้ าหารและน้า การจัดการอาหาร การจดั การสขุ ภาพ และการจดั การอ่ืนๆ
เช่น การให้แสงสว่าง การระบายอากาศในโรงเรือน และการจดบันทึกข้อมูล เป็นต้น โดยมีรายละเอียดดังนี้

1) การเลีย้ งไก่เน้อื ระยะแรกเกดิ ถงึ อายุ 2 สปั ดาห์ การเลี้ยงไกเ่ นอ้ื ระยะนี้ต้องใหก้ ารดแู ลเอา
ใจใสเ่ ปน็ อย่างดีเนอ่ื งไกย่ ังมีขนาดเลก็ ส่งิ สาคญั ในดา้ นการจัดการการเลยี้ งสาหรับไกเ่ นอื้ ระยะนี้ ได้แก่

(1) การเตรียมโรงเรือนเลี้ยงไก่เน้ือ การเตรียมโรงเรือนนับว่าเป็นขั้นตอนที่สาคัญของการ
เลี้ยง ไก่เน้ือ เป็นข้ันตอนที่ต้องให้ความสาคัญ เอาใจใส่และต้องปฏิบัติอย่างเคร่งครัด เพ่ือให้โรงเรือนและ
อุปกรณ์ที่ใช้ เลี้ยงไก่เน้ือมีความสะอาด และปลอดจากเช้ือโรคต่าง ๆ มากที่สุด จัดเป็นขั้นตอนท่ีมีผลกระทบ
โดยตรงต่อ สุขภาพของไก่เนอ้ื ถ้าผู้เลี้ยงมีการเตรียมโรงเรอื นไม่ดีอาจเป็นสาเหตุให้เกดิ โรคระบาดขึน้ ในฟารม์
ได้

98

(2) การจดั การไก่เน้อื ในระยะกก ระยะกกจดั เป็นระยะทสี่ าคัญท่ีตอ้ งการดูแลเอาใจ

ใส่เป็นอย่างมาก เน่ืองจากลูกไก่ยังเล็กเกิดปัญหาสุขภาพและตายได้ง่าย ดังนั้นการจัดการในระยะน้ีจึงต้อง

ระมัดระวัง และปฏิบัติงานในแต่ละข้ันตอนอย่างเคร่งครัด เร่ิมตั้งแต่การเตรียมรับลูกไก่ การจัดการเม่ือลูกไก่

มาถึงฟาร์ม และการจัดการต่างๆ ในระหวา่ งการกกลกู ไก่ ได้แก่ การจดั การการใหอ้ าหาร การจัดการการให้น้า

การจัดการเกี่ยวกับพื้นที่ในการกกลูกไก่ การจัดการเกี่ยวกับอุณหภูมิในการกกลูกไก่ การจัดการเก่ียวกับ

ความช้ืนภายในโรงเรือน การจัดการเกี่ยวกับการระบายอากาศภายในโรงเรือน การจัดการเก่ียวกับแสงสว่าง

ภายในโรงเรอื น การใหว้ ัคซีน และการจดบันทกึ ขอ้ มูล

2) การเลี้ยงไก่เนื้อระยะรุ่นถึงส่งตลาด การจัดการการเล้ียงไก่เนื้อในช่วงระยะรุ่นจนถึงส่ง

ตลาด (2 สัปดาห์ขึ้นไป) ถือว่ามีความสาคัญเช่นเดียวกับในระยะกก เน่ืองจากไก่เนื้อมีอัตราการเจริญเติบโต

อย่างรวดเร็ว มีความสามารถในการเปลี่ยนอาหารเป็นเน้ือสูง จึงเป็นสัตว์ท่ีเกิดความเครียดไดง้ ่าย การจัดการ

ไก่เนอ้ื ระยะรุ่นถึงส่งตลาด ไดแ้ ก่ มพี น้ื ท่ใี นการเลย้ี งไก่เน้ืออย่างเพยี งพอใหส้ ัตวอ์ ยู่อย่างสบาย มอี าหารใหไ้ กเ่ นื้อ

กินตลอดเวลา น้าที่ใช้เล้ียงควรเป็นน้าที่สะอาดมีคุณภาพดี ปราศจากส่ิงเจือปน มีการควบคุมอุณหภูมิภายใน

โรงเรือนใหอ้ ย่ใู นระดับทเ่ี หมาะสม มกี ารระบายอากาศที่ดีและเพียงพอ ควบคมุ ความชืน้ สัมพันธภ์ ายในโรงเรอื น

ให้อยู่ในช่วงที่เหมาะสม มีแสงสว่างอย่างเพียงพอเพื่อให้ไก่มองเห็นอาหารอย่างชัดเจน มีการให้วัคซีนไก่เนื้อ

ตามช่วงอายุอย่างเคร่งครัด มีการกาจัดไก่ตายหรือไก่คัดท้ิงอย่างถูกวิธี ควรจดบันทึกข้อมูลต่าง ๆ ที่

เกี่ยวข้อง เม่ือถึงวันจับไก่เน้ือสู่ตลาดต้องมีการอดอาหารไก่เนื้ออย่างน้อย 8 ช่ัวโมงก่อนถึงเวลาเชือดไก่

ควรจับไก่เน้ือและบรรทุกไก่เนื้อในเวลากลางคืน หลังจากจับไก่เน้ือออกจากโรงเรือนหมดแล้ว ผู้เล้ียงต้องขน

วัสดุรองพ้ืนและมูลไก่ ออกจากโรงเรือนให้หมด ไม่ควรกองทิ้งไว้ภายในฟาร์ม เพราะจะเป็นแหล่งเพาะและ

แพร่กระจายเชอ้ื โรคสู่ไกฝ่ ูงอื่น ๆ ในฟาร์มได้

2.2 การเลีย้ งเป็ดเนื้อ
การเลี้ยงเป็ดเนื้อในประเทศไทยในปัจจุบันยังคงมีท้ังการเล้ียงแบบหลังบ้าน และการเลี้ยงในเชิง
อตุ สาหกรรม ซ่ึงมีรูปแบบการเล้ียง 3 ลักษณะ คือ การเลย้ี งแบบไล่ท่งุ การเลย้ี งแบบปล่อยลาน และการเลี้ยง
ในโรงเรอื น ไม่วา่ ผเู้ ล้ยี งเปด็ เน้อื จะเล้ียงเปด็ ในระบบใด ผูเ้ ล้ียงควรมกี ารจัดการการเลย้ี งเป็ดในแต่ละระยะอย่าง
ถูกตอ้ ง
การจัดการเล้ยี งดูเป็ดเนือ้ แบ่งออกเปน็ 2 ระยะ คอื การจัดการลูกเป็ดระยะแรกเกิดถึงอายุ 2 สปั ดาห์
และการจัดการระยะเป็ดรุ่นจนถึงส่งตลาด เพ่ือให้การเลี้ยงประสบผลสาเร็จและได้รับ ผลตอบแทนสูงสุดใด
ผู้เล้ียงควรมีการจัดการการเล้ียงเป็ดในแต่ละระยะอย่างถูกต้อง ตั้งแต่การเตรียมอุปกรณ์ให้อาหารและน้า
การจดั การอาหาร การจดั การสุขภาพ และการจดั การอืน่ ๆ เช่น การใหแ้ สงสวา่ ง การระบายอากาศในโรงเรือน
และการจดบนั ทึกขอ้ มูล เป็นตน้

1) การเลี้ยงลูกเป็ดระยะแรกเกิดถึงอายุ 2 สัปดาห์ การจัดการในระยะนี้ต้องทาด้วยความ
ระมัดระวงั ต้ังแตก่ ารเตรยี มรบั ลูกเปด็ การจัดการเมอ่ื ลูกเป็ดมาถึงฟาร์ม และการจัดการต่าง ๆ ในระหว่างการ
กกลูกเป็ด มีการให้อาหารครั้งละน้อย ๆ แต่บ่อยครั้งประมาณวันละ 4-5 ครั้ง จะช่วยกระตุ้นให้ลูกเป็ดกิน

99

อาหารได้มาก และควรเปิดไฟให้แสงสวา่ งตลอดเวลา เพือ่ ใหล้ กู เป็ดมองเหน็ สงิ่ ตา่ ง ๆ ในวงกกอยา่ งทวั่ ถึง มกี าร
จัดหานา้ สะอาดและมีคุณภาพดไี ว้ให้ลูกเป็ดกินอยา่ งเพยี งพอ พ้ืนทแ่ี ละอณุ หภูมใิ นการกกลกู เป็ดควรเหมาะสม
กับขนาดลูกเป็ดตามระยะเวลาของการเจริญเติบโต มีการระบายอากาศในโรงเรอื นที่ดี มีการให้วัคซีนลูกเป็ด
ตามโปรแกรม และมีการจดบันทกึ ขอ้ มูลต่าง ๆ

2) การเล้ียงเปด็ เนื้อระยะรุน่ ถงึ สง่ ตลาด การเลยี้ งเป็ดในโรงเรือนแบบการเลี้ยงไก่เน้ือจะต้อง
มพี ้ืนท่ี ในการเลี้ยงเปด็ อย่างเพยี งพอ เป็ดสามารถอยู่ไดอ้ ยา่ งสบายไม่เครยี ด มีอาหารให้เป็ดเนื้อกนิ ตลอดเวลา
ควรให้ อาหารวันละหลายคร้ังเพื่อกระตุ้นให้เป็ดกินอาหาร มีน้าสะอาดและมีคุณภาพดีอย่างเพียงพอ
ตลอดเวลา ภายในโรงเรอื นต้องมีการระบายอากาศท่ีดี มีแสงสว่างเพียงพอให้เป็ดมองเหน็ อาหารและน้าอย่าง
ชัดเจน มีการทาวัคซีนให้กับเป็ดตามช่วงอายุอย่างเคร่งครัด มีการจดบันทึกข้อมูลต่าง ๆ ท่ีเก่ียวข้อง เช่น
วันทรี่ ับลกู เป็ด พนั ธ์เุ ปด็ ท่ีเล้ยี ง จานวนเปด็ ทเ่ี ลี้ยงท้งั หมด จานวนเป็ดทีต่ ายและคัดทง้ิ ในแต่ละวนั นา้ หนักเป็ด
เฉล่ียเมื่อเร่ิมต้นเลี้ยง ปริมาณอาหารท่ีเป็ดกินในแต่ละวนั เป็นต้น เมื่อถึงกาหนดจับเป็ดส่งตลาดต้องมีการจับ
และขนสง่ เป็ดสู่โรงฆ่าชาแหละเปด็ อย่างเหมาะสม โดยอดอาหารเปด็ อย่างน้อย 8-10 ชัว่ โมงกอ่ นฆ่า แต่ให้เป็ด
ได้กินน้าตามปกติ หลังจากจับเป็ดออกจากโรงเรือนหมดแล้ว ควรทาการขนวัสดุรองพื้นและมูลเป็ดออกจาก
โรงเรอื น ขนมลู เป็ดออกนอกฟาร์มทนั ที เพ่ือป้องกันการแพร่กระจายของเชอื้ โรคไปยังเปด็ ฝูงอนื่ ๆ ในฟารม์

3. การเล้ียงสตั ว์ปกี ใหไ้ ข่
การจัดการเล้ียงดูไก่ไข่แบ่งออกเป็น 3 ระยะ คือ การจัดการไก่ไข่ระยะกก การจัดการไก่ไข่ระยะรุ่น

และการจัดการไก่ไข่ระยะ ส่วนการจัดการเล้ียงดูเป็ดไข่แบ่งออกเป็น 4 ระยะ คือ การจัดการเป็ดไข่ ระยะกก
การจดั การลกู เป็ดเลก็ การจัดการเป็ดไข่ระยะรุ่น และการจัดการเปด็ ไขร่ ะยะไข่ ซ่ึงการ จดั การในการเลี้ยงไกไ่ ข่
และเปด็ ไขแ่ ต่ละระยะ มกี ารจดั การในการเลีย้ งที่แตกตา่ งกัน ตง้ั แต่การ เตรียมโรงเรอื น การเตรียมอปุ กรณ์ให้
อาหารและน้า การจัดการอาหาร การจัดการสุขภาพ และการ จัดการอื่นๆ เช่น การให้แสงสว่าง การระบาย
อากาศในโรงเรอื น และการจดบนั ทึกขอ้ มูล เปน็ ต้น

3.1) การเล้ียงไกไ่ ข่
การเลย้ี งไกไ่ ข่ในประเทศไทย ในไก่ไข่ระยะแรกเกิดจนถงึ ไกไ่ ขร่ ะยะรุ่นมที ั้งการเล้ียงแบบปล่อยพน้ื และ
การเล้ียงในกรงรวม แบ่งออกเป็น 3 ระยะ คือ การจัดการไก่ไข่ระยะกก การจัดการไก่ไข่ระยะรุ่น และ
การจัดการไก่ไข่ระยะไข่ ซึ่งในแต่ละระยะมีการจัดการในการเลี้ยงที่แตกต่างกัน ต้ังแต่การ เตรียมโรงเรือน
การเตรียมอุปกรณ์ให้อาหารและน้า การจัดการอาหาร การจัดการสุขภาพ และการ จัดการอื่นๆ เช่น การให้
แสงสว่าง การระบายอากาศในโรงเรือน และการจดบันทึกข้อมูล เป็นต้น สาหรับในไก่ไข่ระยะไข่เป็นการเลยี้ ง
แบบปลอ่ ยพืน้ และเลี้ยงในกรงตับ โดยมกี ารจัดการการ เลี้ยงไกไ่ ขใ่ นระยะต่าง ๆ ดังนี้

(1) การเลย้ี งไกไ่ ข่ระยะกก ก่อนนาลูกไกไ่ ข่เข้ามาเลยี้ งในฟาร์มแต่ละร่นุ ผูเ้ ล้ยี งจะต้องมีการ
จัดเตรียมโรงเรือนและอุปกรณ์ต่าง ๆ ไว้ให้พร้อม ตั้งแต่การทาความสะอาดโรงเรือนและอุปกรณ์ จานวน
อุปกรณ์ต้องมีปรมิ าณเพียงพอกับปริมาณลูกไก่ไข่ท่ีนามาเล้ียง มีการติดต้ังอุปกรณ์ต่างๆ ที่จาเป็นให้เรียบร้อย
ก่อนนาลูกไก่เข้าฟาร์ม ข้ันตอนในการทาความสะอาดโรงเรือนและอุปกรณ์สาหรับเล้ียงไก่ไข่มีข้ันตอนต่างๆ

100

เช่นเดียวกับไก่เนื้อ สาหรับการจัดการการเลี้ยงไก่ไข่ระยะกก ได้แก่ การกกลูกไก่ การให้อาหารและน้า
มกี ารปรับอุณหภมู ิในวงกกที่เหมาะสม มกี ารใหว้ คั ซนี ลกู ไก่ในระยะกกตามโปรแกรมการให้วัคซนี อย่างเครง่ ครัด
ทาการตัดปากไกเ่ พ่ือให้ไก่จิกกนิ อาหารได้สะดวก ป้องกันการเลือกกินอาหาร และป้องกนั อันตรายจากการจิก
กนั เอง รวมท้ังมีการจดบนั ทึกขอ้ มูลต่าง ๆ ท่เี กย่ี วขอ้ ง เช่น วนั ท่เี ข้าไก่ จานวนไก่ท่เี ร่ิมเล้ยี ง อตั ราการตายและ
คัดท้ิงในแต่ละวัน ชนิดของอาหารและปริมาณท่ีกิน อุณหภูมิในแต่ละวัน ประวัติการให้ยาและการเกิดโรค
ประวตั ิการทาวัคซีน นา้ หนกั ตัวไก่ ตน้ ทนุ ค่าอาหาร พันธ์ุ ยาและวคั ซนี เปน็ ต้น

(2) การเลย้ี งไกไ่ ขร่ ะยะรุน่ ไกไ่ ข่ในช่วงอายุ 4-16 สัปดาห์ หรอื ไกไ่ ข่ระยะรุ่น จัดเปน็ ระยะท่ีมี
ความสาคัญเน่ืองจากเป็นช่วงที่มีการเจริญเติบโตของโครงสร้างร่างกาย ผู้เลี้ยงต้องมีการจัดการเลี้ยงอย่างมี
ประสทิ ธภิ าพเพอื่ ใหไ้ ก่ไข่ระยะนี้มีการเจรญิ เติบโตของโครงสร้างที่สัมพันธก์ ับการเพิม่ น้าหนักตัวตามมาตรฐาน
สายพันธ์ุ และให้ไก่ทุกตัวภายในฝูงมีความสมบูรณ์ แข็งแรงและสม่าเสมอ โดยการจัดการเลี้ยงไก่ไขร่ ะยะรนุ่ ที่
สาคัญ ได้แก่ การจดั การเรื่องความหนาแน่นไกไ่ ข่ในฝงู การให้อาหารที่เหมาะสมกับอายุ ปริมาณการให้อาหาร
ต้องพิจารณาตามมาตรฐานการให้อาหารของไก่ไข่แต่ละสายพันธ์แุ ละน้าหนักตัวของฝูงไก่ มีการสุ่มช่ังนา้ หนกั
ไก่เพ่ือควบคุมความสม่าเสมอของฝูงไก่ไข่ มีการระบายอากาศท่ีดี มีการทาความสะอาดโรงเรือนสม่าเสมอ
มีการให้แสงสว่างที่เหมาะสมเพื่อเตรียมพร้อมสาหรับให้ไข่ มีการทาวัคซีนและการถ่ายพยาธิภายในและ
ภายนอก ตามโปรแกรมอยา่ งเคร่งครัด อาจจะมีการให้หนิ เกลด็ เพิม่ เติม และตอ้ งมกี ารบันทกึ รายละเอยี ดต่างๆ
ท่ีเกี่ยวกับการเลี้ยงดไู กไ่ ข่ เชน่ นา้ หนักตวั ไก่ ปรมิ าณอาหารท่ีกนิ เปน็ ต้น

(3) การเลย้ี งไกไ่ ข่ระยะไข่ กรณที ี่ตอ้ งการเล้ียงไกไ่ ขบ่ นกรงตับจะต้องมีการย้ายไก่รุน่ ข้นึ เลี้ยง
ในกรงตับกอ่ นที่ไกจ่ ะให้ไข่ประมาณ 2 สัปดาห์ เพ่ือให้ไก่ไขม่ ีการปรับตวั เนอ่ื งจากการเปลี่ยนท่ีอยู่ การจัดการ
การเล้ียงไก่ไข่ระยะไข่ ได้แก่ มีการจัดเตรียมโรงเรอื นและอุปกรณ์ โดยทาความสะอาดและฆ่าเช้ือให้เรียบร้อย
ก่อนทจ่ี ะถงึ กาหนดลูกไกไ่ ขเ่ ข้าฟาร์ม กรณเี ลยี้ งไกไ่ ขแ่ บบปล่อยพน้ื ควรมีการจดั เตรียมรังไขส่ าหรับให้ไกว่ างไข่
มีการให้อาหารไก่ไข่อย่างเต็มที่ ไม่ควรจากัดอาหารโดยพิจารณาจากมาตรฐานของสายพันธุ์ไก่ไข่ ต้องมีน้าให้
ไก่ไข่กินอย่างเพียงพอ โดยทั่วไปถ้าเป็นการเลี้ยงระบบกรงตับจะเปิดน้าให้เต็มรางน้าตลอดเวลา การเลี้ยงใน
ระบบฝูง ควรใช้รางน้าอัตโนมัติ น้าท่ีเลี้ยงต้องสะอาดและมีอุณหภูมิต่า และควรทาความสะอาดรางน้าอย่าง
น้อยวันละ 2 คร้ัง การให้แสงสว่างแก่ไก่ไข่ในช่วงไก่สาวก่อนให้ไข่มีความสาคัญมาก จึงต้องมีโปรแกรมการ
ควบคุมแสง โดยมีจุดประสงค์คือเพื่อควบคุมความเป็นสาวของไก่ไข่และให้ไก่เริ่มให้ผลผลิตในอายุและ
ระยะเวลาท่ีถูกต้อง เพ่ือให้ไก่สามารถผลิตไข่ได้สูงสุด เพ่ือควบคุมขนาดของฟองไข่ และเพื่อกระตุ้นให้กิน
อาหารได้เพิม่ ขนึ้ ในระยะไข่จะมีการใหแ้ สงสว่างวนั ละ 15-17 ชวั่ โมงขน้ึ กบั สายพันธ์ขุ องไก่ โดยจะตอ้ งมีความ
เขม้ ของแสงประมาณ 40 ลกั ซ์ (Lux)

การเก็บไข่ไก่ ควรเก็บให้บ่อยครั้ง กรณีที่เล้ียงแบบปล่อยพ้ืน ควรเก็บไข่อย่างน้อยวันละ 4 ครั้ง
กรณีเลี้ยงแบบกรงตับ ควรเกบ็ ไข่อยา่ งนอ้ ยวันละ 3 ครัง้ ท้ังนี้เพอ่ื ปอ้ งกนั ไข่เสียหายจากการแตก มกี ารคดั ไก่ที่
ไมไ่ ข่ออกจากฝงู เพอื่ ใหไ้ มส่ น้ิ เปลืองอาหาร และให้มีผลผลิตของฝูงสูงขน้ึ เมอ่ื ไก่ไขม่ อี ายุประมาณ 80 สปั ดาห์
หรือเม่ือมีอัตราการไข่ต่ากว่า 60 เปอร์เซ็นต์ ควรปลดไก่ออกขาย มีการทาวัคซีนไก่ไข่ท่ีจาเป็นตามโปรแกรม
อย่างเคร่งครัด โดยให้เหมาะสมกับการระบาดของโรคในท้องถิ่นนั้น ๆ รวมทั้งถ่ายพยาธิทั้งพยาธิภายในและ

101

พยาธภิ ายนอกอยา่ งสม่าเสมอ มีการจดบันทกึ การเลี้ยงอย่าง ละเอียด เช่น การให้อาหาร จานวนไข่ จานวนไก่
ตาย การใหย้ าและวคั ซนี เปน็ ต้น

3.2) การเล้ยี งเปด็ ไข่
การเลีย้ งเปด็ ไข่ในประเทศ เปน็ การเลี้ยงแบบปลอ่ ยพืน้ ซงึ่ มที ้ังการเลี้ยงแบบปล่อยทุง่ แบบปล่อยลาน
และเล้ยี งในโรงเรือน โดยการเลย้ี งเปด็ ไขไ่ มจ่ าเปน็ ต้องมีแหล่งนา้ สาหรบั ให้เป็ดลงเลน่ นา้ การจดั การเล้ยี งดูเป็ด
ไขแ่ บง่ ออกเปน็ 4 ระยะ คอื การจัดการเป็ดไข่ระยะกก การจดั การลกู เป็ดเล็ก การจัดการเปด็ ไข่ระยะรุ่น และ
การจัดการเป็ดไข่ระยะไข่ ซ่ึงในแต่ละระยะมีการจัดการในการเล้ียงที่แตกต่างกัน ตั้งแต่การเตรียมโรงเรือน
การเตรียมอุปกรณ์ให้อาหารและน้า การจัดการอาหาร การจัดการสุขภาพ และการจัดการอื่น ๆ เช่น การให้
แสงสวา่ ง การระบายอากาศในโรงเรือน และการจดบนั ทึกข้อมูล เปน็ ต้น มรี ายละเอียดดงั นี้

(1) การเลี้ยงลูกเป็ดไข่ระยะกก (อายุ 1 วนั ถึง 3 สัปดาห)์ การเลี้ยงลกู เป็ดไข่ระยะกกมีการ
จัดการเช่นเดียวกับการเล้ียงลูกเป็ดเนื้อ โดยมีการกกลูกเป็ดในระยะ 3 สัปดาห์แรก มีการให้อาหารคร้ังละ
น้อย ๆ แต่บ่อยครัง้ ประมาณวันละ 4-5 ครั้ง และจดั หานา้ สะอาดและมคี ุณภาพดีไว้ให้ลูกเป็ดกินอย่างเพียงพอ
มกี ารระบายอากาศและแสงสว่างภายในโรงเรือนอย่างเหมาะสม มีการให้วัคซีนแก่ลูกเปด็ และมกี ารจดบันทึก
ขอ้ มลู ตา่ ง ๆ

(2) การจัดการเลยี้ งดูลกู เปด็ เลก็ (อายุ 3-8 สัปดาห)์ ลูกเปด็ ในระยะนจ้ี ะโตเรว็ มาก ตอ้ งขยบั
ขยายที่อยู่ให้กว้างขนึ้ อปุ กรณใ์ ห้นา้ และอาหารต้องเปลยี่ นให้มีขนาดใหญ่และมีจานวนมากขนึ้ ตามจานวนของ
ลกู เปด็ จัดวางอุปกรณใ์ ห้น้าและอาหารให้กระจายท่ัวไปในโรงเรือน เพ่อื ใหล้ ูกเป็ดสามารถกนิ อาหารและน้าได้
ตลอดเวลา

(3) การเลี้ยงเป็ดไข่ระยะรุ่น เป็ดไข่ระยะรุ่นหรือเป็ดสาว หมายถึง เป็ดท่ีมีอายุ 3-5 เดือน
เป็ดระยะนี้ จะมีขนแก่ข้ึนเต็มตัว มีความแข็งแรงทนทานต่อโรค การเล้ียงดูในระยะนี้นบั ว่ามีความสาคัญและ
ต้องมีการเอาใจใส่อย่างมาก เพราะเป็นระยะของการเจริญเติบโต นอกจากน้ียังต้องมีการควบคุมอาหารและ
น้าหนักตัวอย่าง เคร่งครัด เพื่อไม่ให้เป็ดอว้ นหรือผอมเกินไป เพราะจะมผี ลต่อการใหไ้ ข่ของเป็ดในระยะตอ่ ไป

(4) การเลี้ยงเป็ดไข่ระยะไข่ เป็ดจะเร่ิมให้ไข่เมื่ออายุ 20-22 สัปดาห์ ท้ังนี้ข้ึนกับความ
สมบูรณ์ของ เป็ดและพันธุ์เป็ดที่เล้ียง สาหรับการเลี้ยงดูเป็ดไข่ เริ่มจากการย้ายเป็ดสาวเข้าเล้าเป็ดไข่ ซ่ึงควร
ย้ายก่อนทเี่ ป็ดจะเริม่ ไขป่ ระมาณ 2-3 สปั ดาห์ เพอื่ ให้เปด็ ได้เคยชนิ กบั สถานที่และรังไข่ การจัดการเปด็ ระยะไข่
ได้แก่ จัดเตรียมรังไข่ ให้น้าและอาหารเป็ดระยะไข่อย่างเต็มท่ีเพื่อให้เป็ดได้รับโภชนะท่ีเพียงพอในการให้ผล
ผลิตไข่ ให้แสงสว่างวนั ละ 17-18 ชั่วโมง มีการระบายอากาศท่ีดี มีการตรวจดูสุขภาพของเป็ดทกุ วนั มีการฉีด
วคั ซนี ปอ้ งกันโรคอหวิ าต์และโรคเพลก ถ่ายพยาธิและกาจดั พยาธิภายนอกกอ่ นเป็ดเรมิ่ ไข่ ดูแลวัสดุรองพื้นอย่า
ให้ช้ืนแฉะหรือแข็งเป็นแผ่น มีการบันทึกข้อมูลต่าง ๆ เช่น ปริมาณอาหารที่กิน ผลผลิตไข่ เป็ดคัดท้ิงและ
เป็ดตาย การให้ยาหรือวัคซีน เป็นต้น ในระหว่างเลี้ยงเป็ดไข่ต้องคัดเป็ดที่ไม่ไข่หรือให้ไข่น้อยออกจากฝูงอยู่
เสมอ เพราะเป็ดเหล่านจี้ ะกินอาหารทุกวัน ทาให้ต้นทุนการผลิตไข่ต่อฟองสูงข้ึน ปกติเป็ดจะให้ไข่ได้ประมาณ
1 ปี หลงั จากนน้ั ไขก่ ็จะลดลงจนเลย้ี งไมค่ มุ้ คา่ อาหาร ควรปลดขายเป็ดทั้งฝงู