บทที่ 7มอเตอร์และการควบคุมเบื้องต้น

1. แมเ่ หลก็
ถาวร แมเ่ หลก็ ถาวร (Permanent Magnet) เป็นโลหะชนดิ หน่งึ ทม่ี ี

ความสามารถดงึ ดดู โลหะจาพวกเหลก็ ได้ แสดงสภาวะเป็นแมเ่ หลก็ ตลอดเวลา ใน
แมเ่ หลก็ หน่งึ แทง่ มขี วั้ แมเ่ หลก็ 2 ขวั้ คอื ขวั้ เหนอื (North Pole) หรอื ขวั้ N และ
ขวั้ ใต้ (South Pole) หรอื ขวั้ S

การดดู กนั และผลกั กนั ของขวั้ แมเ่ หลก็
ถาวร

2. แม่เหลก็ ไฟฟ้า

นกั วทิ ยาศาสตรช์ าวสวเี ดนชอ่ื ฮนั ซ์ ครสิ เตยี น เออรส์ เตด(Hans
Christian Oersted) ไดค้ น้ พบความสมั พนั ธอ์ ยา่ งหน่งึ โดยบงั เอญิ เออรส์ เตด
สรปุ ผลการทดลองในครงั้ น้ไี วว้ า่ “ เมอ่ื มกี ระแสไหลผา่ นเสน้ ลวดตวั นา จะเกดิ เสน้
แรงแมเ่ หลก็ ขน้ึ มารอบเสน้ ลวดตวั นานนั้

การหาเสน้ แรงแมเ่ หลก็ รอบเสน้ ลวดตวั นาและทศิ
ทางการเกดิ

การหาเสน้ แรงความเขม้ สนามแมเ่ หลก็ เกดิ จากวสั ดุทใ่ี ช้
ทาแกน

ความเขม้ ของสนามแมเ่ หลก็ ไฟฟ้าทเ่ี กดิ ขน้ึ สามารถเปลย่ี นแปลงไปตามสว่ นประกอบตา่ งๆ
ทใ่ี ชง้ าน ดงั น้ี

1. จานวนรอบของการพนั ขดลวดตวั นา
2. ปรมิ าณกระแสทไ่ี หลผา่ นขดลวดตวั นา
3. ชนดิ ของวสั ดทุ ใ่ี ชท้ าแกนรองรบั ขดลวดตวั นา
4. ขนาดของแกนรองรบั ขดลวดตวั นาทน่ี ามาใชง้ าน

3. มอเตอรไ์ ฟฟ้าเบอื้ งต้น

มอเตอรไ์ ฟฟ้า (Electric Motor) คอื เครอ่ื งกลไฟฟ้า
(Electromechanical) มหี น้าทเ่ี ปลย่ี นพลงั งานไฟฟ้า (Electric Energ) ใหเ้ ป็น
พลงั งานกล (Mechanical Energy) ในรปู ของการหมนุ เคล่อื นท่ี

1. สว่ นอยกู่ บั ท่ี
2. สว่ นหมนุ เคล่อื นท่ี หรอื อารเ์ มเจอร์

ก. มอเตอร์ ข. ดา้ นหน้า ค. ดา้ นหลงั
ไฟฟ้า
โครงสรา้ งสว่ นประกอบหลกั ของมอเตอร์
ไฟฟ้า

4. การทางานของมอเตอร์
ไฟฟ้ า

การทาใหม้ อเตอรไ์ ฟฟ้าหมุนเคลอ่ื นท่ี จะตอ้ งอาศยั สนามแมเ่ หลก็ ในการ
ทางาน 2 ชดุ คอื สนามแมเ่ หลก็ ถาวร และสนามแมเ่ หลก็ ไฟฟ้า โดยทาใหเ้ กดิ การ
ผลกั ดนั กนั ของสนามแมเ่ หลก็ ทงั้ สอง สง่ ผลใหเ้ กดิ การหมนุ เคลอ่ื นทข่ี องสว่ นเคลอ่ื นท่ี

ทศิ ทางการหมนุ เคลอ่ื นทข่ี องขดลวดตวั นา

5. ชนิดของมอเตอร์
ไฟฟ้า มอเตอรไ์ ฟฟ้าทผ่ี ลติ ขน้ึ มาใชง้ าน แบง่ ตามการจา่ ยไฟฟ้าจากแหล่งจ่ายแรงดนั

ทจ่ี า่ ยใหม้ อเตอรไ์ ฟฟ้าทางาน แบง่ ออกได้ 2 ชนิด คอื มอเตอรไ์ ฟฟ้ากระแสตรง (DC
Motor) และ มอเตอรไ์ ฟฟ้ากระแสสลบั (AC Motor)

1. มอเตอรไ์ ฟฟ้ากระแสตรง

หลกั การทางานเบอ้ื งตน้ ของมอเตอรไ์ ฟฟ้า
กระแสตรง

2. มอเตอรไ์ ฟฟ้ากระแสสลบั

หลกั การทางานเบอ้ื งตน้ ของมอเตอรไ์ ฟฟ้า
กระแสสลบั

6. การควบคมุ มอเตอรไ์ ฟฟ้า
เ6บ.1อื้ ระงบตบ้นการทางานท่ีใช้มอเตอร์

ไฟฟ้า 1. การทาใหเ้ กดิ ความปลอดภยั ต่อผปู้ ฎบิ ตั งิ าน (Safety of Operator)
2. การเรม่ิ หมนุ และการหยุดหมนุ (Starting and Stopping)
3. การควบคมุ การหมุน และความเรว็ ในการหมนุ (Motor and Speed Control)
4. การควบคมุ การกลบั ทศิ ทางการหมนุ (Reversing)
5. การป้องกนั ความเสยี หาย (Damage Protection)

6.2 รปู แบบการควบคมุ มอเตอร์
ไฟฟ้า 1. การควบคมุ ดว้ ยมอื (Manual Control)

2. การควบคุมกง่ึ อตั โนมตั ิ (Semi Automatic Control)
3. ระบบการควบคมุ มอเตอรไ์ ฟฟ้าเบอ้ื งตน้

6.3 ระบบการควบคมุ มอเตอรไ์ ฟฟ้าเบอื้ งต้น

ระบบการควบคุมมอเตอรไ์ ฟฟ้า เป็นระบบทน่ี าเอาอุปกรณ์ควบคมุ ทางไฟฟ้า
ชนิดตา่ งๆทใ่ี ชใ้ นการควบคมุ มอเตอรไ์ ฟฟ้ามาตอ้ ใชง้ าน เพอ่ื ทาการควบคุมการ
ทางานของมอเตอรไ์ ฟฟ้าตามระบบทก่ี าหนดเอาไว้

7. บทสรปุ

แมเ่ หลก็ ถาวร เป็นโลหะทส่ี ามารถดงึ ดดู โลหะจาพวกเหลก็ ได้ แสดงสภาวะเป็นแมเ่ หลก็
ตลอดเวลา มขี วั้ แมเ่ หลก็ 2 ขวั้ คอื ขวั้ เหนือ (N) และขวั้ ใต้ (S) เกดิ สนามแมเ่ หลก็ มกี ารวง่ิ เคลอ่ื นทจ่ี ากขวั้
เหนือ (N) ไปยงั ขวั้ ใต้ (S) ทาใหเ้ กดิ เสน้ แรงแมเ่ หลก็ ขน้ึ มารอบแทง่ แมเ่ หลก็ คุณสมบตั แิ มเ่ หลก็ ขวั้
เหมอื นกนั ผลกั กนั ขวั้ ตา่ งกนั ดดู กนั

แมเ่ หลก็ ไฟฟ้าเป็นแมเ่ หลก็ ทเ่ี กดิ ขน้ึ ในขดลวดตวั นา เมอ่ื มกี ระแสไหลผา่ นขดลวดตวั นาจะเกดิ
เสน้ แรงแมเ่ หลก็ ขน้ึ มารอบขดลวดตวั นา ความเขม้ สนามแมเ่ หลก็ ไฟฟ้าเปลย่ี นแปลงไปไดต้ ามจานวนรอบ
ของการพนั ขดลวดตวั นา ปรมิ าณกระแสทไ่ี หลผา่ นขดลวดตวั นา ปรมิ าณกระแสทไ่ี หลผา่ นขดลวดตวั นา
ชนิดของวสั ดุทใ่ี ชท้ าแกนรองรบั ขดลวดตวั นา ขนาดของแกนรองรบั ขดลวดตวั นาทน่ี ามาใชง้ าน

มอเตอร์ คอื เครอ่ื งกลไฟฟ้า ทาหน้าทเ่ี ปลย่ี นพลงั งานไฟฟ้าใหเ้ ป็นพลงั งานกล ทางานดว้ ย
หลกั การเหน่ียวนาแมเ่ หลก็ ไฟฟ้า ใชก้ ารผลกั กนั ของสนามแมเ่ หลก็ สองชุด ทาใหเ้ กดิ การหมนุ เคลอ่ื นท่ี
มอเตอรไ์ ฟฟ้าทผ่ี ลติ มาใชง้ าน แบ่งตามแหลง่ จา่ ยไฟฟ้าทจ่ี า่ ยใหม้ อเตอรไ์ ฟฟ้าทางาน แบง่ ออกไดเ้ ป็น
มอเตอรไ์ ฟฟ้ากระแสตรง และมอเตอรไ์ ฟฟ้ากระแสสลบั

การควบคมุ มอเตอรไ์ ฟฟ้า คอื การบงั คบั ใหม้ อเตอรไ์ ฟฟ้าทางานตามความตอ้ งการของผูใ้ ช้
ขน้ึ อยกู่ บั จดุ ประสงคข์ องการทางาน และการใชง้ าน ไดแ้ ก่ ระบบการทางานทใ่ี ชม้ อเตอรไ์ ฟฟ้า และ
รปู แบบการควบคมุ ใหม้ อเตอรไ์ ฟฟ้าทางาน