Unit 4

หนว่ ยท่ี 4

การจดั การผลผลติ และ
การจาหนา่ ย

38

หวั ข้อเร่อื ง
1. การจัดการผลผลติ สัตว์ปีก
2. การจาหนา่ ยผลผลิตสัตวป์ กี

จดุ ประสงคก์ ารเรียนรู้
1. อธิบายข้นั ตอนและวธิ ีการจัดการผลผลติ สัตวป์ กี ได้
2. อธบิ ายการจาหนา่ ยผลผลติ สตั ว์ปกี ได้

เนื้อหาการสอน

1. การจดั การผลผลิตสัตว์ปีก
1.1 การจดั การผลผลิตและการจาหน่ายสตั วป์ กี ใหเ้ น้ือ
1.1.1 การจัดการไก่เนอ้ื กอ่ นการจบั (Pre-processing management) กอ่ นจะเริ่มตน้ จับไก่

จะต้องมกี ารจัดการตามขน้ั ตอนดงั ต่อไปน้ี
- แสงสว่าง (Light) จะต้องให้แสงสว่าง 23 ช่ัวโมง/วันท่ีระดับความเข้มแสงต่าสุด 5-10 ลักซ์

หรือ 0.5-1.0 ฟุตเทียนติดต่อกันอย่างน้อย 3 วันก่อนถึงกาหนดการจับไก่เพ่ือให้ไก่มีอาการสงบในขณะจับไก่
- การอดอาหาร (Feed withdrawal) การอดอาหารก่อนการจับส่งโรงงานชาแหละเป็น

ขั้นตอนที่สาคัญและจาเป็นมากเพื่อไม่ให้มีอาหารตกค้างอยู่ในระบบทางเดินอาหาร ลดความเส่ียงในการ
ปนเปื้อนมูลระหวา่ งการขนส่งและในโรงงานชาแหละ การอดอาหารจะต้องมีระยะเวลาที่เหมาะสม ซงึ่ ถ้ามีการ
อดอาหารนานเกินไปจะส่งผลให้มีการสูญเสียน้าหนักตัวมากเกินไป ระยะเวลาที่อาหารถูกขับถ่ายออกมาจน
หมดใช้เวลาประมาณ 8-12 ชัว่ โมง การอดอาหารไมเ่ พียงพอจะทาใหม้ ีอาหารตกค้างอยใู่ นระบบทางเดินอาหาร
ทาใหก้ ารประเมินน้าหนักตวั มีชีวิตผิดพลาดและเสี่ยงต่อการปนเป้ือนมูลในระหว่างการชาแหละ แตถ่ ้ามกี ารอด
อาหารนานเกินไปก็จะทาให้เกิดการสูญเสียน้าหนักตัวมากเกินไปซึ่งจะส่งผลเสียหายทางเศรษฐกิจและได้ผล
ผลิตเนื้อไมต่ รงตามเปา้ หมายทตี่ งั้ ไวเ้ ชน่ กัน

1.1.2 ขอ้ ปฏิบตั ิในการอดอาหารไกก่ ่อนจับสง่ โรงงานชาแหละ
(1) ก่อนถงึ กาหนดการอดอาหารอยา่ งน้อยในช่วง 24 ช่ัวโมงจะตอ้ งมีอาหารให้ไก่กิน

เป็นปกติ ซึ่งถ้าหากมีการเปล่ียนแปลงอย่างใดอย่างหน่ึงก็อาจจะทาให้ไก่กินอาหารมากหรือน้อยเกินไปจึง
อาจจะส่งผลต่อเวลาที่ระบบทางเดินอาหารว่างก็ได้ ปัจจัยที่มีผลต่อการกินอาหารของไก่ ได้แก่ ปริมาณอาหาร
และพน้ื ที่การใหอ้ าหาร โปรแกรมการให้แสงสว่างและอุณหภูมภิ ายในโรงเรือน เป็นตน้

(2) ระหว่างการอดอาหารให้ลดระดับจานอาหารลงมาต่าสุดจะกว่าจะเร่ิมต้นจับไก่
เพอ่ื ลดการจิกกินวัสดุรองพนื้

(3) เมื่อเร่ิมต้นการอดอาหารไม่ควรรบกวนไก่โดยไม่จาเป็น เช่น การเดินเข้าไปใน
โรงเรือนหรือการเปิดประตูโรงเรอื นโดยไมจ่ าเป็น

39

(4) ถ้ามีโปรแกรมการให้เมล็ดธัญพืช (Whole grain) จะต้องงดให้เมล็ดธัญพืชอย่าง
น้อย 2 วนั ก่อนกาหนดการจบั ไก่เพ่ือลดการตกค้างของเมล็ดธัญพืชในระบบทางเดนิ อาหาร

ระยะเวลาในการอดอาหาร สามารถคานวณได้ ดงั น้ี
เวลาในการอดอาหาร = เวลาทอี่ ดอาหารในโรงเรือน + เวลาทใ่ี ชใ้ นการจบั ไก่ + เวลาท่ีใช้ในการขนส่ง
+ เวลาท่ไี ก่พกั หนา้ โรงงานชาแหละก่อนเข้าเชือด/รอคิวเชอื ด

1.1.3 การอดอาหารและการสูญเสยี น้าหนกั ตัว
เมื่อไก่ขับถ่ายมูลออกมาจนระบบทางเดินอาหารว่างเปล่าแล้ว น้าหนักตัวท่ีลดลงหลังจากนัน้
จะหมายถึง ปริมาณโปรตีนและไขมันที่สะสมไว้ในร่างกายถูกดึงออกมาใช้เป็นพลังงานทาให้ผลผลิตเน้ือและ
คุณภาพเนื้อลดลง หลังจากท่ีระบบทางเดินอาหารว่างเปล่าแล้วน้าหนักตัวท่ีลดลงหลังจากน้ันจะประมาณ
0.1 - 0.5 % ต่อชั่วโมง การลดลงของนา้ หนกั ตัวจะผันแปรขึน้ อยูก่ ับปจั จัยต่างๆ ไดแ้ ก่

(1) อายุ ไก่ทม่ี ีอายุมากจะสูญเสียนา้ หนักมากกว่า
(2) เพศ ไกเ่ พศผจู้ ะสญู เสยี นา้ หนกั ตวั มากกวา่ ไกเ่ พศเมยี
(3) อุณหภูมิโรงเรือน การลดน้าหนักตัวจะเพิ่มข้ึนเมื่อไก่อยู่ในสภาพอุณหภูมิสูงหรือ
ตา่ เกินไป
(4) การรบกวนการกินอาหารของไก่ก่อนการอดอาหารจะส่งผลให้ระยะเวลาในการ
ขับถา่ ยมูลไมแ่ นน่ อน
(5) เวลาในการขนส่ง ถา้ หากใชเ้ วลาในการขนสง่ มากจะส่งผลให้ไก่สูญเสยี นา้ หนักตัว
มากขึ้น
(6) อุณหภูมิในขณะขนส่งและขณะพัก ในขณะที่ขนส่งหรือในขณะพักไก่ไว้หน้า
โรงงานชาแหละถ้ามอี ณุ หภมู สิ ูงจะสง่ ผลให้มกี ารสูญเสยี นา้ หนักตวั มากขึน้

1.1.4 การวางแผนการอดอาหาร
การวางแผนการอดอาหารไก่จะต้องมีการตรวจสอบดูแลอย่างใกล้ชิดและอาจจะมีการ
ปรับเปลี่ยนโปรแกรมได้ถ้าหากจาเป็น เนื่องจากถ้าหากมีการจัดการท่ีไม่เหมาะสมจะส่งผลเสียต่อสวัสดิภาพ
สัตว์ ผลกาไร คุณภาพไก่มีชีวิตและคุณภาพของเนื้อไก่ตลอดจนระยะเวลาเก็บบนชั้นจาหน่าย (Shelf life)
การตรวจสอบว่ามีการอดอาหารเหมาะสมหรือไม่ให้สังเกตมูลไก่ท่ีขับถ่ายออกมา ถ้าหากไก่ขับถ่ายมูล
เหลวปนนา้ แสดงว่าการอดอาหารเหมาะสม ถ้ามมี ูลปนน้าและมีวัสดรุ องพนื้ อยู่ในกระเพาะพกั และกระเพาะบด
แสดงว่าการอดอาหารนานเกินไปหรืออาจจะนานเกิน 12 ช่ัวโมง แต่ถ้ายังมีอาหารตกค้างอยู่ในกระเพาะพัก
หรือมมี ูลปนเปอ้ื นในโรงงานชาแหละแสดงว่าระยะเวลาในการอดอาหารสั้นเกินไปหรือน้อยกว่า 8 ช่วั โมง
การให้น้าระหว่างการอดอาหารต้องแน่ใจว่าไก่จะได้รับน้าดื่มอย่างเต็มที่ตามความต้องการ
จนกระทั่งเร่ิมต้นการจับไก่ ถ้าไก่อดน้าจะทาให้เกิดการสูญเสียความช้ืนจากร่างกายมาก (Dehydration) และ
อตั ราการวา่ งของระบบทางเดนิ อาหารจะช้าลง นอกจากน้ีจะส่งผลให้อัตราการตายสงู ขึน้ ด้วย

40

การจดั การใหน้ ้าในระหว่างการอดอาหารทาไดโ้ ดย
- เพมิ่ จานวนอปุ กรณ์ให้นา้
- แบ่งไก่ออกเป็นหอ้ งเลก็ ๆ
- ถ้าใหน้ ้าแบบถังอัตโนมัติรปู ระฆงั จะตอ้ งค่อยๆ เก็บถังน้าเมอื่ จะจบั ไก่ในบริเวณน้นั

1.1.5 การจบั ไก่ (Catching)
คุณภาพของเน้ือไก่จะลดลงและอาจจะเกิดความเสียหายมาก ถ้าหากมีการจับไก่ท่ีไม่ถูกต้อง
ฉะน้ันพนักงานจับไก่จะต้องจับไก่อย่างนิ่มนวลและจับอย่างถูกวิธี อุปกรณ์ในการจับไก่ ภาชนะในการบรรจุไก่
และยานพาหนะในการเคลื่อนย้ายจะต้องเหมาะสม ก่อนการเริม่ จับไก่และในระหว่างการจับไก่ฝงู นนั้ จะต้องอยู่
กันอยา่ งสงบนิ่งและมกี ิจกรรมน้อยทส่ี ุดเพ่ือป้องกนั การเกิดรอยฟกช้า บาดแผล ปกี หกั และขาหัก เป็นต้น

ตารางท่ี 10.1 ข้อปฏิบตั กิ อ่ นเร่มิ กระบวนการจบั ไก่ จะต้องมกี ารตรวจสอบและมกี ารเตรียมการดงั ต่อไปนี้

การตรวจสอบ การทางาน/กิจกรรม
เวลาที่จะเริ่มตน้ จบั ไกแ่ ละขนส่ง คานวณระยะเวลาท่ีจะต้องใช้ในการจับไก่ เวลาท่ี
จ ะ ต้ อ ง ใ ช้ ใ น ก า ร ข น ส่ ง แ ล ะ คิ ว ห รื อ เ ว ล า ที่ จ ะ เ ข้ า
จานวนกลอ่ งบรรจุไก่ (Crates) และโมดูล โรงงานชาแหละเพ่ือจะได้คานวณเวลาในการเริ่มต้น
(Modules) ท่ใี ชใ้ นการบรรจุไก่ อดอาหารและเวลาที่จะเรมิ่ ตน้ จับไก่ที่เหมาะสมได้
อุปกรณ์ต่าง ๆ ท่จี ะต้องใช้ คานวณหรือประมาณการจานวนกล่องบรรจุไก่และ
โมดูลท่ีจะต้องใช้ รวมทั้งจานวนรถบรรทุกท่ีจะต้อง
พ้ืนดิน/ทางเข้าโรงเรอื น ใช้ในการขนส่งให้เหมาะสมกับจานวนไก่ก่อนจะ
วัสดรุ องพ้นื เรม่ิ ตน้ จับไก่
อปุ กรณ์ใหอ้ าหาร ต้องแน่ใจว่าอุปกรณ์ทุกอย่างที่จาเป็นจะต้องใช้ทั้ง
รถบรรทุก กล่องบรรจุไก่ โมดูล แผงตาข่ายกั้นไก่
จะต้องสะอาดและผ่านการฆ่าเชื้ออย่างเหมาะสม
มาแล้วและจะต้องอย่ใู นสภาพทใ่ี ชง้ านไดด้ ี
พื้นดิน/ทางเข้าโรงเรือนจะต้องเรียบไม่เป็นหลุมเป็น
บ่อหรือไม่ทาให้การขนส่งไก่สะดุดซ่ึงจะทาให้ไก่
ไดร้ ับบาดเจบ็ ได้
ถ้ามีวัสดุรองพื้นส่วนใดส่วนหน่ึงเปียกแฉะอาจจะ
ต้องเอาออกหรือใช้วัสดุรองพื้นที่แห้งมากลบปิด
เอาไวเ้ พือ่ ป้องกันการสกปรก
ให้เอาอุปกรณ์ให้อาหารออกหรือยกระดับให้สูงขึ้น
เพื่อไม่ให้กดี ขวางการทางานของพนักงานจับไก่

การตรวจสอบ 41
การกนั้ ห้อง/แบ่งเป็นห้องเล็ก
ความเข้มแสง การทางาน/กจิ กรรม
ในโรงเรือนขนาดใหญ่จาเป็นต้องใช้ตาข่ายกั้นซอย
การระบายอากาศ เป็นห้องเลก็ ๆ (Pen) เพ่ือป้องกนั ไก่ไปสมุ ทับรวมกัน
ในพนื้ ทเ่ี ดียวกัน
ในระหว่างการจับไก่ให้ลดความเข้มแสงลงให้มาก
ที่สุดเท่าที่จะทาได้แต่ต้องไม่เป็นอุปสรรคต่อการ
จับไก่ เพื่อให้ไก่อยู่กันอย่างสงบ การจับไก่ในช่วง
กลางคืนจะเหมาะสมที่สุดเน่ืองจากสามารถควบคุม
ความเข้มแสงได้ดีกว่าช่วงกลางวัน ในขณะจับไก่ให้
เปิดแสงสฟี า้ เพื่อใหฝ้ ูงไกส่ งบลง
จะต้องมีการระบายอากาศท่ีดีตลอดระยะเวลาใน
การจับไก่เพ่ือป้องกันความร้อนสะสมในโรงเรือน
ลมจะต้องพัดผ่านตัวไก่ตลอดเวลาและต้องคอย
สังเกตอาการผิดปกติของไก่ เช่น อาการหอบ
เปน็ ตน้

ที่มา : ประภากร (2560)

วิธีการจับขาไก่ที่ถูกต้องจะต้องจับด้วยมืออย่างนุ่มนวลทั้ง 2 ขาและจะต้องเต็มมือ ถ้าหากจับท่ีตัว
จะต้องใช้มอื ทัง้ 2 ขา้ งรวบให้ปีกชดิ กบั ลาตัวเพ่ือปอ้ งกนั การดิน้ ของไก่

ภาพท่ี 4.1 แสดงการจับไกท่ ี่ถูกต้องโดยการใชม้ ือรวบขาทั้งสองข้างหรือใช้มือจบั รอบอก

42
นอกจากนี้การจบั ไก่ลงกล่องจะต้องนุ่มนวล หา้ มโยนหรอื ยดั ไก่ลงกล่อง การใช้โมดูลในการเคล่ือนย้าย
ไก่จะเหมาะสมที่สดุ เน่ืองจากไกเ่ กดิ ความเครียดน้อยและมีการสญู เสียน้อยกว่าการใช้กล่องบรรจไุ ก่ จานวนไก่ท่ี
จะบรรจุไกล่ งกลอ่ งหรือโมดลู จะต้องเหมาะ ในชว่ งฤดรู ้อนจะตอ้ งลดจานวนตัวต่อกล่องหรือโมดลู ลงและจะต้อง
มีพัดลมเป่าในขณะบรรจุไก่ลงกล่องและนาข้ึนรถบรรทุก ควรมีช่องว่างระหว่างโมดูลหรือระหว่างกล่องอย่าง
น้อย 10 เซนติเมตร หรือ 2 น้ิว ของทุกๆ 2 ช้ันของกล่อง หรืออาจจะใช้กล่องเปลา่ คั่นกลางเป็นระยะๆ เพื่อให้
มกี ารระบายอากาศดขี น้ึ ในขณะที่ไกอ่ ย่บู นรถบรรทกุ ความร้อนสะสมจะเพ่มิ ขน้ึ อย่างรวดเรว็ โดยเฉพาะอย่างย่ิง
ในช่วงท่ีรถจอดอยู่กับท่ีจะไม่มีลมพัดผ่าน ดังน้ันจะต้องออกเดินทางทันทีที่จับไก่ข้ึนรถบรรทุกเสร็จเรียบร้อย
และการขนส่งจะต้องใช้ระยะเวลาให้น้อยท่ีสุดและจะต้องจอดพักรถให้น้อยที่สุดด้วย เม่ือรถบรรทุกไก่ถึง
โรงงานชาแหละแล้วในระหว่างรอคิวชาแหละจะต้องมีพัดลมเป่าตลอดเวลาเพื่อระบายความร้อนที่สะสม
อาจจะมีการฉีดพน่ สเปรยน์ ้าเพอ่ื ลดความร้อนลงไดแ้ ตจ่ ะต้องระวงั ไม่ให้ความช้ืนในบรรยากาศสงู เกิน 70%
1.1.6 การจาหนา่ ยไกเนือ้
การจาหน่ายไกเน้ือควรมีการเตรียมความพรอมในเรื่องการงดอาหาร การจบั ไก การชัง่ ไก การขนส่งไก
รายละเอยี ด ดงั นี้

1) งดอาหารไกกอ่ นถงึ โรงฆ่า 10 ชั่วโมง ควรจบั ไก่เวลากลางคืนโดยเปิดไฟสลวั ๆ พอมองเห็น
ยา้ ยอปุ กรณใ์ ห้นา้ อาหารออก ใช้ผ้าล้อมตอ้ นไก่ให้อยู่ในบริเวณจากดั

ภาพที่ 4.2 ใช้ผ้าลอ้ มต้อนไก่ให้อยู่ในบริเวณจากัด
2) จบั ไกใสรถขนยา้ ยมาหน้าฟาร์มดว้ ยความระมดั ระวังไม่ให้ไกเกดิ แผลถลอก

ภาพท่ี 10.3 จบั ไก่ใสรถขนย้ายมาหน้าฟาร์ม

43

3) จับไกใส่กลองจานวนตามขนาดน้าหนกั ไก่ ไมควรเกิน 15 ตวั

ภาพท่ี 4.4 จบั ไกใสกลองดว้ ยความระมัดระวงั
4) ช่งั น้าหนกั ไก ครั้งละ 3-4 กลองโดยวางซ้อนกัน จดบันทึกน้าหนกั ไกพรอมจานวนกล่อง

ภาพท่ี 4.4 ช่งั น้าหนกั ไก คร้ังละ 3-4 กลองโดยวางซ้อนกนั

5) ขนย้ายกลองไกใ่ สรถโดยวางเรียงซ้อนกันให้พอดีกบั ช่องว่างของรถ การขนส่งไมควรหยดุ
รถบอ่ ยและนานจนเกินไปเพราะจะทาให้ไกมีอตั ราการตายขณะขนส่งสงู

ภาพที่ 4.5 นากลองไก่ใสรถโดยวางเรียงซอ้ นกนั

44

1.1.7 การฆ่าและชาแหละ (Processing Poultry)
เมื่อไกถึงโรงฆ่าจะต้องสุมตรวจสุขภาพไก จากเจ้าหน้าท่ีสัตวแพทย์ จากน้ันพนักงานจับไกหัว
ห้อยลง นาขาไกแขวนกับห่วงแขวนไก่ (Shackles) จากน้ันจะเคล่ือนไปตามรางผ่านเครื่องทาสลบ จากน้ัน
พนกั งานทาหนา้ ทฆี่ ่าไกโดยจบั หวั ไกหงายขึน้ ใช้มดี เชือดท่ีลาคอตรงรอยต่อระหวา่ งคอกบั หวั ไกทางด้านซ้ายซ่ึงมี
เส้นเลือดใหญ่ 2 เส้นมารวมกันจากน้ัน 60-90 วินาทีเลือดไหลจากตัวไกหมด ซากไกจะเคล่ือนตามราง
ผ่านถังน้าร้อนลวกไกอุณหภูมิ 95-97 องศาเซลเซียส เวลาประมาณ 30 วินาที แล้วเคลื่อนไปยังเครื่องถอน
ขนท่เี ปน็ น้ิวยางตีรอบซากไก ตอ่ มาซากไกจะกลับหัวขน้ึ เพ่อื ให้เครื่องถอนขนออกเกือบหมดอีกครง้ั

ภาพท่ี 4.6 นาขาไกแขวนกับห่วงแขวนไก่ ภาพท่ี 4.7 การทาให้ไกส่ ลบ

ภาพท่ี 4.8 การเชอื ดไกเ่ พื่อเอาเลือดออก ภาพท่ี 4.9 การลวกนา้ ร้อนและถอนขน

ภาพท่ี 4.10 ซากไกที่ผ่านการฆ่าและถอนขน

45
จากนั้นซากไกจ่ ะถูกตัดหัวและขาออก ผ่าทอ้ งดึงเอาเคร่ืองในออก เพื่อให้เจ้าหน้าทสี่ ัตวแพทย์ตรวจอีก
ครงั้ เคร่อื งในจะถูกเก็บไว้เฉพาะหัวใจ กน๋ึ และตบั นอกนนั้ จะทิ้งลงถัง ต่อมาซากไกจ่ ะถูกเคร่ืองดูดดูดเอาปอด
และอวัยวะอื่นท่ีตกค้างออก จากนั้นซากไกจะถูกนาไปผ่านช่องทาความสะอาดด้วยเคร่ืองฉีดน้าแรงดันสูงจน
สะอาดท้งั ภายนอกและภายใน

ภาพที่ 4.11 ซากไกที่ผ่านการฆา่ และถอนขน ภาพที่ 4.12 ซากไกท่ผี ่านการนาเครื่องในออก

ภาพที่ 4.13 การลา้ งทาความสะอาดซากไก่
นาซากไกทีผ่ ่านการนาเครื่องในออกมาผ่านขั้นตอนการแชเย็น (Chilling) ดว้ ยการแช่ลงในนา้
เย็นจนซากมีอณุ หภูมิ 4 องศาเซลเซียส หรอื ตา่ กว่าแล้วแขวนให้สะเดด็ น้า 4-5 นาที นาไปเก็บในห้อง
เยน็ รอการจาหนา่ ย หรือชาแหละบรรจหุ ีบห่อต่อไป

46

ภาพที่ 4.14 การแชเ่ ยน็ ซากไก่ ภาพที่ 4.15 ซากไกร่ อการชาแหละ

ภาพที่ 4.16 การชาแหละแยกชนิ้ ส่วน

ภาพท่ี 4.17 การแยกชิน้ สว่ นบรรจหุ บี หอ่

47

ภาพท่ี 4.18 การชาแหละตัดแต่งซากไก่ เชน่ ไก่ไม่มีกระดูก อกไก่ไรห้ นงั ฯลฯ

ภาพท่ี 4.19 การแปรรปู

ภาพท่ี 4.21 การบรรจุหบี ห่อและการเก็บในห้องเยน็
สาหรับการฆ่าชาแหละไก่ในโรงฆ่าขนาดเล็กท่ีไม มีระบบสายพานลาเรียงอัตโนมัติ แต่ใช้คน
จัดการทั้งหมดตั้งแต่เชือดคอ ลวกน้า ถอนขน เอาเครื่องในออก ล้างทาความสะอาด โดยส่วนมากการฆ่า
ชาแหละลกั ษณะดงั กล่าวนี้ จะใช้เครอื่ งถอนขนมาช่วยถอนขนเพื่อประหยัดแรงงานและเวลา

48

ภาพที่ 4.22 เครื่องถอนขน และนิว้ ยางภายในเคร่ือง
1.1.8 ตลาดและการจาหนา่ ยผลผลติ ไก่เนอ้ื

ไกเ่ นื้อแบบรบั จ้างเล้ยี ง

ไก่เนอ้ื แบบอิสระ

ภาพที่ 4.24 วถิ กี ารตลาดไกเ่ นือ้

49

2. การจาหนา่ ยผลผลติ สัตว์ปีก
ตลาดสัตว์ปีก หมายถึง สถานท่ีรวบรวมแลกเปล่ียน ซ้ือขาย สัตว์ปีกและผลิตภัณฑ์จากสัตว์ปีก

ตลอดจนวัสดุ อุปกรณ์ที่เกี่ยวข้องกับการผลิตสัตว์ปีก ซ่ึงมีองค์ประกอบ 2 ส่วนคือ ผู้ซ้ือและผู้ขาย ได้แก่
เกษตรกรทั้งรายย่อย รายกลาง ผู้ประกอบการรายใหญ่ พ่อค้าคนกลางรวมถึงบริษัทผู้ส่งออก การตลาดเป็น
เร่ืองของการจัดการท่ีต้องมีการตัดสินใจ เพื่อใช้ทรัพยากรท่ีมีอยู่ตอบสนองความต้องการของผู้บริโภคอย่างมี
ประสทิ ธภิ าพเพื่อเกดิ ผลกาไร

ตลาดนับว่ามีบทบาทสาคัญและเป็นข้ันตอนสุดท้ายในการเลี้ยงไก่ ซึ่งจะเป็นตัวช้ีว่าธุรกิจการเล้ียงไก่
จะประสบความสาเร็จมากน้อยเพียงใด ถ้าผู้เลี้ยงไก่สามารถขายไข่ได้ราคาดี มีผลกาไรมากเท่าไร ก็จะยิ่งได้รับ
ความสาเรจ็ เทา่ น้ัน โดยทั่วไปแลว้ ตลาดไก่เนอ้ื แบ่งได้ 3 ประเภท ดงั น้ี

1) การขายปลีก โดยการนาไก่ไปวางขายในตลาดสด และขายตามบ้าน โดยติดพ่วงด้วย
อาหารชนดิ อ่นื ๆ สะดวกแกผ่ บู้ ริโภคไม่ต้องออกไปซ้ือทต่ี ลาดสด

2) การขายส่ง ลักษณะการขายแบบนี้จะได้ราคาท่ีต่ากว่าการขายปลีก การขายส่งอาจทาได้
โดยการนาไปขายให้กับตลาดกลาง หรอื สง่ ขายตามรา้ นค้าขายปลกี หรือร้านค้าขายส่งในท้องถ่ิน ราคาจะข้ึนอยู่
กบั ราคาตลาดในกรุงเทพมหานครเป็นผกู้ าหนด

3) การขายประกันราคา ผู้เลี้ยงไก่บางรายอาจขายไก่ในรูปของการทาสัญญากับบริษัทผลิต
อาหารสัตว์ โดยท่ีบริษัทดังกล่าวขายพันธุ์ไก่ อาหารและยาสัตว์ให้ แล้วบริษัทจะรับซื้อไก่ทั้งหมดในราคา
ประกาศตลอดท้ังปีท่ผี ู้เล้ียงมีกาไรพอสมควรและไม่ต้องเสยี่ งกับการลงทุนเม่ือราคาไก่ตก ราคาไกก่ ็เช่นเดียวกับ
ราคาผลิตทางการเกษตรอื่นๆ ท่ีผู้ผลิตไม่สามารถที่จะตั้งราคาได้เอง ราคาจึงข้ึนลงไม่แน่นอนตามปริมาณการ
ผลิตและความตอ้ งการของตลาดมบี ทบาททส่ี าคญั ต่อราคาในประเทศเปน็ อย่างมาก

ภาพท่ี 4.25 การจาหน่ายไกเ่ น้ือ

50

1.2 การจัดการผลผลติ และการจาหน่ายสัตวป์ กี ให้ไข่
การขายไข่ให้ได้ราคาดีน้ันข้ึนอยู่กับคุณภาพของไข่เป็นสาคัญ ซึ่งคุณภาพของไข่ประกอบด้วยคุณภาพ
ภายนอกและคุณภาพภายในของไข่ โดยคุณภาพภายนอกเป็นส่ิงแรกท่ีผู้ซ้ือมองเห็น คือไข่เปลือกสะอาด สีเข้ม
รูปทรงสวยไม่บุบร้าว และขนาดไข่ พบว่าขนาดไข่ฟองโตเป็นท่ีนิยมซื้อมากกว่าขนาดไข่ฟองเล็ก สาหรับ
คุณภาพไข่ภายในตรวจสอบได้จากเคร่ืองมือส่องไข่เพ่ือตรวจดู ช่องอากาศ ไข่ขาว ไข่แดง จุดเลือดจุดเน้ือ ซ่ึง
จาเป็นต้องมีการสุ่มตรวจคุณภาพภายในเมื่อส่งออกไข่ไปต่างประเทศ ดังนั้นจึงสรุปได้ว่าผู้ซ้ือภายในประเทศ
มักเลือกซ้ือไข่ที่มีขนาดและน้าหนักมาก มีความสะอาด และความใหม่ของไข่ ดังน้ันเพื่อให้การผลิตไข่มี
คณุ ภาพตรงกบั ความต้องการของตลาด ควรปฏิบัตดิ งั นี้

1) เลอื กเล้ียงพนั ธไ์ุ ก่ และเปด็ ทไี่ ข่ดกฟองโต
2) ควรเปล่ียนวัสดุรองพื้นเสมอเพื่อให้ไข่สะอาด ถ้าเล้ียงในกรงตับควรทาความสะอาดพ้ืน
กรงเสมอเชน่ กนั
3) ควรเก็บไข่บอ่ ย ๆ อยา่ งนอ้ ยวันละ 3 ครัง้ โดยเฉพาะในฤดรู ้อน
4) ไขส่ กปรกควรใช้ผา้ หยาบ ๆ เชด็ อย่าลา้ งน้า
5) ถาดบรรจไุ ขค่ วรเป็นถาดท่มี กี ารระบ่ายอากาศดีไม่ควรเก็บไขไ่ ว้ในภาชนะท่ีทึบ
6) เก็บไข่ไว้ในห้องอุณหภูมิปกติ หรือเก็บในห้องเย็น 35-50 ˚ F ความช้ืนสัมพัทธ์
70 เปอรเ์ ซน็ ต์

1.2.1 คุณภาพของฟองไข่ คุณภาพของฟองไข่จะดูจากท้ังภายนอกและภายในฟองไข่ คือ ส่ิงที่

มองเห็นได้ด้วยตาเปลา่ ไดแ้ ก่

1) ลกั ษณะรปู ทรง เชน่ สองข้างแหลม สองขา้ งปาน รปู ไข่แหลมขา้ งเดยี ว กลม

2) ลกั ษณะสี เชน่ ขาว หมน่ กลาง สีเข้ม เขม้ จัด

3) ลกั ษณะเปลอื ก เชน่ หยาบ เกลีย้ ง เปน็ สนั รอ่ ง หรือริ้วรอย

4) ลักษณะขนาด เช่น ใหญพ่ ิเศษ ใหญม่ าก ใหญก่ ลาง เล็ก เลก็ มากหรือจ๋ิว

ปัจจุบันการคัดไข่ใช้เคร่ืองคัดท่ีมีความเท่ียงตรงมากกว่าการใช้สายตาคัด และยังรวดเร็วเหมาะกับ

ฟารม์ ท่ีมีขนาดใหญ่ จานวนผลผลิตไข่ตอ่ วนั โดยเครอื่ งคดั สามารถแยกไขต่ ามขนาดเป็นเบอร์ได้ ดงั น้ี

เบอร์ 0 มนี า้ หนกั มากกว่า 70 กรัม/ฟอง

เบอร์ 1 มีน้าหนกั 65-70 กรมั /ฟอง

เบอร์ 2 มนี า้ หนัก 60-65 กรมั /ฟอง

เบอร์ 3 มีนา้ หนัก 55-60 กรัม/ฟอง

เบอร์ 4 มนี า้ หนกั 50-55 กรัม/ฟอง

เบอร์ 5 มีนา้ หนกั 45-50 กรัม/ฟอง

เบอร์ 6 มนี ้าหนัก นอ้ ยกวา่ 45 กรัม/ฟอง

51

1.2.2 คณุ ภาพภายในฟองไข่ คือ คุณภาพของไข่ไก่โดยการวัดคุณภาพของโปรตีนไข่ขาว (albumen)
ได้แก่

ค่าฮอกยูนิต วัดได้โดยใช้เครื่องมือวัดเรียกว่า Haugh unit micrometer โดยการต่อยเปลือกไข่ แยก
ออกจากเปลือกบนพ้ืนเรียบ หน่วยฮอกยูนิตได้จากการคานวณน้าหนักไข่และความสูงของไข่ขาวข้น ไข่ที่
ออกมาใหม่จะมีความสด มีความสงู ของไข่ขาวข้นมาก เมือ่ เวลาผา่ นไปไขข่ าวจะเหลวมีคุณภาพลดลง มคี วามสงู
ลดลง

มาตรฐานคุณภาพไข่กระทรวงเกษตรสหรัฐอเมรกิ า USDA ได้กาหนดค่าค่าฮอกยูนิต เป็นค่ามาตรฐาน
เพ่อื กาหนดคณุ ภาพไขท่ ีก่ าหนด โดยแบง่ คุณภาพไขต่ ามคา่ ฮอกยูนิตเปน็ ชว่ งระดับ คือ

เกรดดบั เบลิ้ เอ (AA) คา่ H.U. อยูใ่ นช่วงระหว่าง 83-100
เกรดเอ (A) คา่ H.U. อยใู่ นช่วงระหว่าง 59-75
เกรดบี (B) คา่ H.U. อยใู่ นช่วงระหวา่ ง 35-51
เกรดซี (C) คา่ H.U. อยู่ในช่วงระหว่าง 11-21
ไข่ท่ีออกมาจากแม่ไก่ใหม่จะมีความสดใหม่และมีคุณภาพอยู่ในช่วงดับเบิ้ลเอ เม่ือเวลาผ่านไป
ค่าฮอกยูนิตลดลง

ภาพท่ี 4.26 มาตรฐานคณุ ภาพไขข่ องกระทรวงเกษตรสหรัฐอเมริกา USDA
การกาหนดค่าฮอกยูนิตของแต่ละประเทศอาจแตกต่างกัน กระทรวงเกษตรประเทศไทย กาหนด
คณุ ภาพความสดของไข่ไกไ่ ว้ ดังนี้

ระดับชนั้ คุณภาพ AA ค่า H.U. มากกวา่ 72
ระดบั ชั้นคุณภาพ A ค่า H.U. อยู่ในชว่ งระหว่าง 60 – 71
ระดับชัน้ คณุ ภาพ B ค่า H.U. น้อยกวา่ 60

52

1.2.3 การเปล่ียนแปลงภายในไข่ระหว่างเก็บรกั ษา
1) การระเหยของน้าและการสูญเสยี แกส๊ จากภายในไข่
2) การเคลื่อนไหวของนา้ ภายในไข่
3) ไขข่ าวข้นเปลย่ี นเปน็ ไข่ขาวใส
4) การเส่ือมเสยี โดยจลุ ินทรีย์
5) การดดู กล่ินท่ไี ม่ต้องการ

1.2.4 การเก็บรกั ษาไข่
1) เก็บในที่อุณหภูมติ ่า
2) เกบ็ ในท่มี คี วามชื้นสัมพทั ธ์ 80-90 %
3) เกบ็ ในบรรยากาศของ CO2 0.55-2.5 %
4) จุ่มในน้ามนั
5) ลวกผิวเปลือกไข่
6) นามาทาผลิตภณั ฑไ์ ขเ่ คม็ หรือไข่เยี่ยวม้า
7) แชเ่ ยอื กแข็งหรือทาแหง้

1.2.5 ตลาดและการจาหน่ายผลผลติ ไขไ่ ก่

ภาพท่ี 4.27 วิถกี ารตลาดไข่ไก่

53

การตลาดไก่ไข่ นับได้ว่ามีบทบาทสาคัญและเป็นขั้นตอนสุดท้ายของการเล้ียงไก่ไข่ ซ่ึงจะเป็นตัวทชี่ ว้ี า่
ธุรกิจการเลี้ยงไก่ไข่ประสบความสาเร็จมากน้อยแค่ไหน ขึ้นอยู่กับการจาหน่ายซึ่งแบ่งออกเป็น 3 ประเภท คือ

1) การขายปลีก มขี อ้ ดี คอื ขายให้ผู้บรโิ ภคโดยตรงในราคาสงู
2) การขายส่ง จะได้ราคาต่ากว่าการขายปลีกเนื่องจากราคาขายจะข้ึนอยู่กับ ล้งไข่ เป็นผู้
กาหนดราคา
3) การขายประกันราคา บรษิ ัทจะรับซ้ือไข่ไก่เอง ทัง้ หมดในราคาประกันตลอดปี แม้ราคาไข่
จะสงู ขน้ึ ผเู้ ล้ยี งแบบนจี้ ะได้ราคาเท่าท่ีทาสัญญาไว้ ผูเ้ ลยี้ งไกไ่ ข่ แบบอสิ ระ จะขายไดร้ าคาสูงกว่าเม่ือไข่ราคาสูง
แตจ่ ะขาดทุนเม่ือราคาไข่ตกตา่
การเลี้ยงแบบประกันราคา โดยฟาร์มเล้ียงไก่ขายไข่ไก่ให้กับบริษัทอาหารสัตว์ ตามราคาประกัน
ตามสญั ญาท่ีทางบรษิ ัทจะขายพนั ธุ์ไก่ อาหาร ยาและอน่ื ๆ ให้แล้วรับซอ้ื ผลผลติ ท่ีได้ท้ังหมดในราคาประกันไม่
วา่ ราคาไข่ในขณะนน้ั จะขนึ้ หรอื ลงก็ตาม
1.2.6 การจาหน่ายผลผลิตไข่ไก่ การจาหน่ายไข่ในประเทศไทยแบง่ ได้เป็น 3 ลกั ษณะ คือ
1) ขายไข่คละ เป็นการขายไข่ที่สะดวกและประหยัดแรงงานในการคัดไข่ แต่ขายได้ราคาต่า
กว่าไข่คัดขนาด
2) ขายไข่โดยช่ังน้าหนัก เป็นการขายท่ียุติธรรม เพราะไม่คานึงถึงขนาดไข่ ผู้ซ้ือต้องการ
จานวนฟองมากกเ็ ลอื กซื้อฟองเลก็ ๆ แตถ่ ้าเลอื กไข่ฟองโตก็จะได้จานวนฟองไข่น้อยลง

3) ขายไข่โดยคัดขนาด ปัจจุบันการคัดไข่ใช้เคร่ืองคัดที่มีความเที่ยงตรงมากกว่าการใช้
สายตาคดั และยังรวดเร็วเหมาะกับฟารม์ ทีม่ ขี นาดใหญจ่ านวนผลผลิตไขต่ ่อวนั มาก

ขายสง่ ขายปลกี (คดั ขนาด) ขายแบบชง่ั น้าหนกั

ภาพท่ี 4.28 ลกั ษณะการจาหน่ายผลผลิตไข่ไก่

ภาพที่ 4.29 เครื่องคัดขนาดไข่

54
ภาพท่ี 4.30 เครื่องคดั ขนาดและบรรจุไข่

ภาพที่ 4.30 ขน้ั ตอนการทางานเครอ่ื งคดั ขนาดและบรรจุไข่

55
1.2.7 ช่องทางการจดั จาหน่ายไขไ่ ก่
ตลาดนับว่ามีบทบาทสาคัญและเป็นข้ันตอนสุดท้ายในการเล้ียงไก่ไข่ ซึ่งจะเป็นตัวชี้ว่า ธุรกิจการเล้ียง
ไก่ไข่จะประสบความสาเร็จมากน้อยเพียงใด ถ้าผู้เล้ียงไก่ไข่สามารถขายไข่ได้ราคาดี มีผลกาไรมากเท่าไร ก็จะ
ยิง่ ไดร้ บั ความสาเร็จเทา่ น้ัน โดยทวั่ ไปแล้วตลาดไข่ไกแ่ บ่งได้ 3 ประเภท ดงั น้ี

1) การขายปลีก ลักษณะการขายแบบน้ีมักเกิดจากฟาร์มไก่ไข่ท่ีอยู่ใกล้ในเมืองใหญ่ ใกล้
แหล่งชุมชนหรืออยู่ใกล้ถนนใหญ่ ทั้งน้ีเพราะว่าสามารถท่ีจะขายไข่ให้กับผู้บริโภคได้ และสามารถขายไข่ได้ใน
ราคาสงู การขายไข่แบบน้ีอาจทาได้โดยการนาไข่ไปวางขายในตลาดสด ขายตามบ้าน หรืออาจมีบางฟาร์มที่ต้ัง
ร้านขายไข่ไวร้ ิมถนนที่มีรถยนต์วิ่งผา่ นไปมา

ภาพที่ 4.31 การขายปลีก
2) การขายส่ง ลักษณะการขายแบบน้ีจะได้ราคาที่ต่ากว่าการขายปลีก การขายส่งอาจทาได้
โดยการนาไข่ไปขายให้กับตลาดกลางไข่ไก่หรือลังไข่ หรือส่งขายตามร้านค้าขายปลีกหรือร้านค้าขายส่งใน
ท้องถ่ิน ซึ่งอาจเป็นร้านขายอาหารสัตว์หรือร้านรวบรวมไข่ในท้องถ่ิน ราคาไข่จะขึ้นอยู่กับราคาท่ีคลังไข่ใน
กรุงเทพมหานครเป็นผ้กู าหนด

ภาพท่ี 4.32 การขายส่ง
3) การขายประกันราคา ผู้เลี้ยงไก่ไข่บางรายอาจขายไข่ในรูปของการทาสัญญากับบริษัท
ผลิตอาหารสัตว์ โดยท่ีบริษัทดังกล่าวขายพันธ์ไก่ อาหารและยาสัตว์ให้ แล้วบริษัทจะรับซื้อไข่ท้ังหมดในราคา
ประกาศตลอดท้ังปีท่ีผู้เลี้ยงมีกาไรพอสมควรและไม่ต้องเส่ียงกับการลงทุนเม่ือราคาไข่ตก ราคาไข่ไก่ก็
เช่นเดียวกับราคาผลิตทางการเกษตรอ่ืน ๆ ท่ีผู้ผลิตไม่สามารถที่จะตั้งราคาได้เอง ราคาจึงข้ึนลงไม่แน่นอน
ตามปรมิ าณการผลิตและความต้องการของตลาดมีบทบาทท่ีสาคญั ต่อราคาในประเทศเปน็ อย่างมาก

56

1.2.8 การบรรจหุ ีบห่อ
ความสาคัญของบรรจภุ ัณฑ์ หนา้ ทโี่ ครงสร้างของบรรจุภัณฑ์ คอื ตอ้ งคุม้ ครองปกป้องผลติ ภณั ฑ์ท่ีห่อหุ้ม
ให้คงสภาพเดิมไว้ได้ ช่วยรักษาคุณภาพและต้องสะดวกในการขนส่งผลิตภัณฑ์จากผู้ผลิตไปยังผู้บริโภค ดังน้ัน
ผู้ผลิตจึงต้องรู้จักเลือกวัสดุท่ีใช้ทาบรรจุภัณฑ์ท่ีมีคุณสมบัติเหมาะสมกับชนิดและลักษณะของผลิตภัณฑ์ วัสดุท่ี
ใช้ต้องสามารถปกป้องรักษาคุณภาพสินค้า ง่ายแก่การขนส่งและป้องกันความเสียหายท่ีอาจเกิดระหว่างการ
ขนสง่ ด้วย
ในปัจจุบันพฤติกรรมผู้บริโภคเปล่ียนแปลงไปทาให้บรรจุภัณฑ์เปลี่ยนแปลงและมีความหลากหลาย
สวยงามมากข้ึนทั้งการออกแบบรูปร่างและชนิดของวัสดุท่ีใช้มีการคานึงถึงความสวยงามสะดุดตาแก่ผู้พบ
เห็น สะดวกในการใช้ผลิตภัณฑ์บรรจุภัณฑ์ท่ีทาจากวัสดุช้ันดีและการออกแบบสวยงาม จะช่วยให้
ผลิตภัณฑ์ดูมีคุณค่า หรูหรา และมีระดับมากข้ึน ทาให้ผู้ผลิตสามารถที่จะกาหนดราคาผลิตภัณฑ์ให้สูงข้ึนได้
จึงอาจกล่าวได้ว่าบรรจุภัณฑ์ช่วยกระตุ้นให้เกิดการซื้อบรรจุภัณฑ์ที่มีรายละเอียดครบถ้วนและสวยงาม
จะสามารถทาหน้าที่แทนพนักงานขายได้ เครื่องหมายยี่ห้อสัญลักษณ์ต่าง ๆ บนบรรจุภัณฑ์จะช่วยให้คนทั่วไป
รู้จักสินค้ามากข้ึน ขนาดท่ีเหมาะสมกับผลิตภัณฑ์ทาให้ผลิตภัณฑ์ท่ีขายเหมาะสมกับความต้องการของผู้
ใช้ได้อย่างดีนอกจากนี้ การเปล่ียนบรรจุภัณฑ์เสียใหม่ของผลิตภัณฑ์ใด ๆ จะทาให้ผลิตภัณฑ์น้ัน ๆ กลายเป็น
ผลติ ภณั ฑใ์ หมใ่ นสายตาของผู้บริโภค ลกั ษณะของบรรจภุ ณั ฑ์ทด่ี ี มดี งั น้ี

1) จูงใจใหซ้ ื้อ บรรจุภัณฑจ์ งึ ต้องสะดดุ ตานา่ สนใจ
2) นาเสนอข้อมลู เก่ียวกับสนิ ค้า
3) เร้าอารมณ์ให้อยากซื้อ ขนาดและรูปแบบที่เหมาะสมของบรรจุภัณฑ์ช่วยเร้าอารมณ์ให้
ผู้พบเห็น และอยากซอื้ สินค้าได้เป็นอยา่ งดี
4) สะดวกในการใช้ บรรจุภัณฑ์ต้องทาจากวัสดุที่เหมาะสมกับชนิดสินค้า และออกแบบให้
สามารถหยบิ จับใชผ้ ลิตภัณฑ์นั้น ๆ ได้สะดวก ปลอดภยั ไมม่ นี ้าหนกั มากเกนิ ไป

ภาพท่ี 4.33 ชนิดและลกั ษณะของผลิตภัณฑ์ไข่ไก่

57

3. การคานวณต้นทนุ การผลิต
การคานวณต้นทุนการผลิต มีความจาเป็นในการวางแผนการผลิตเพราะจะทาให้สามารถประมาณ

ค่าใช้จ่ายท้ังหมด และทราบต้นทุนในการผลิตสัตว์ปีกต่อตัว ต้นทุนการผลผลิตไข่ไก่ต่อฟองว่ามีราคาประมาณ
เท่าไร แขง่ ขันกับผู้ผลิตรายอืน่ ไดห้ รือไม่ การประกอบธุรกิจมีความเป็นไปได้มากน้อยแค่ไหน สภาวการณ์ตลาด
สนิ คา้ สตั ว์ปีกนนั้ ๆ เป็นอย่างไร เพ่อื ประกอบการตดั สินใจในการวางแผนการผลิต

ข้อมลู ทนี่ ามาคดิ ตน้ ทนุ การผลิต ได้แก่ ค่าเสื่อมราคาของโรงเรือน ค่าอปุ กรณ์ และค่าเคร่ืองจักรต่าง ๆ
ค่าแรงงาน ซ่ึงคานวณจากความสมารถในการเลี้ยงสตั ว์ปีก 1 คน ส่วนค่าอาหารเป็นค่าใช้จ่ายประมาณ 70-80
เปอรเ์ ซ็นต์ ของตน้ ทุนหมุนเวียน ส่วนค่ายาและวัคซีน คา่ วสั ดรุ องพื้น คา่ ไฟฟ้า หรอื ค่าแก๊สและค่าใชจ้ ่ายอื่น ๆ
จดั เป็นส่วนท่ีต้องนามาคานวณตน้ ทนุ การผลิตด้วย ได้แก่

การคานวณตน้ ทุนการผลติ : การคานวณกาไร/ขาดทนุ

ค่าลูกไก่ ...................................................... บาท
คา่ อาหาร ...................................................... บาท
ค่ายาและวคั ซนี ...................................................... บาท
ค่าไฟฟ้า ...................................................... บาท
ค่าขนส่ง ...................................................... บาท
คา่ เสือ่ มราคา ...................................................... บาท
ค่าแรงงาน ...................................................... บาท
คา่ ดอกเบยี้ ...................................................... บาท
คา่ อ่นื ๆ ...................................................... บาท
จานวนเงนิ ทจี่ าหนา่ ยได้ ...................................................... บาท
ต้นทุนในการผลิต ...................................................... บาท
กาไรสุทธิ ...................................................... บาท
กาไร/ตัว ...................................................... บาท

58

59