ถอดรหัสนวัตกรรม

"A

วิธีวิทยา/ วิธีการ/ รูปแบบที่เหมาะสม
และเป็นไปได้ในการส�ำรวจคนไร้บ้าน
• การทำ� งานทเี่ นน้ การมสี ว่ นรว่ มกบั ภาคเี ครอื ขา่ ยทเี่ กย่ี วขอ้ งกบั การพฒั นาคณุ ภาพชวี ติ และ
สร้างเสรมิ สขุ ภาวะคนไรบ้ ้าน โดยเฉพาะหนว่ ยงานท่ีรับผิดชอบหลัก คือ กรมพฒั นาสงั คมและ
สวัสดิการ กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน
องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นของกรุงเทพมหานคร หน่วยงาน NGOs อาทิ มูลนิธิพัฒนาที่อยู่
อาศัย มูลนิธิกระจกเงา และสถาบันการศึกษา อาทิ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย มหาวิทยาลัย
มหิดล มหาวิทยาลยั ธรรมศาสตร์ มหาวทิ ยาลัยศลิ ปากร เป็นต้น
• พัฒนางานโดยการวิเคราะห์จากช่องว่างการด�ำเนินงานระดบั ประเทศ ซ่ึงพบวา่ ทผี่ ่านมายงั
ไม่มีการเก็บรวบรวมข้อมูลจ�ำนวน และสถานการณ์คนไร้บ้านอย่างเป็นระบบ ท�ำให้ข้อมูล
ท่ีรวบรวมจากหน่วยงานต่างๆ มีความแตกต่างกันค่อนข้างมาก ท�ำให้เป็นอุปสรรคต่อการ
ขบั เคลือ่ นงานในระดบั นโยบาย
• พฒั นาเครอื่ งมอื การสำ� รวจและวธิ วี ทิ ยารว่ มกบั ภาคเี ครอื ขา่ ย รวมถงึ การทดสอบเครอ่ื งมอื
การสำ� รวจและวธิ ีวิทยา
• พฒั นาเครอื ขา่ ยประสานการทำ� งานระหวา่ งภาคที ที่ ำ� งานเกย่ี วกบั คนไรบ้ า้ น ตลอดจนภาคที ่ี
ท�ำงานกับกลุ่มคนชายขอบ และกลุ่มประชากรเฉพาะที่ต่างมีความคาบเก่ียวกับประเด็น
คนไร้บ้าน

วิธีวทิ ยาการสำ� รวจสถานการณค์ นไรบ้ า้ น | 7 9

การเปล่ียนแปลง (Change)

ไดว้ ิธีวิทยาในการส�ำรวจสถานการณค์ นไร้บ้าน

• การแจงนบั คนไรบ้ า้ น และการดำ� เนนิ การแจงนบั (Homeless Point-In-Time Count) โดย
เป็นวิธีวิทยาการแจงนับคนไร้บ้านภายในคืนเดียวเพ่ือป้องกันปัญหาการนับซ�้ำ และสามารถ
กำ� หนดนยิ ามคนไรบ้ า้ นใหค้ รอบคลมุ ทง้ั ในมติ ทิ างวชิ าการและมติ ทิ างวฒั นธรรม รวมถงึ สอดคลอ้ ง
กบั บรบิ ทของคนไร้บา้ นในสงั คมไทย
• การสำ� รวจคนไรบ้ า้ น (Homeless Survey) เปน็ กระบวนการทตี่ อ่ เนอ่ื งมาจากการแจงนบั คน
ไรบ้ า้ น เปา้ หมายสำ� คญั อยทู่ ข่ี อ้ มลู ประชากรเชงิ ลกึ ของคนไรบ้ า้ น มใิ ชจ่ ำ� นวนทงั้ หมดของคนไรบ้ า้ น
และเป็นการสำ� รวจทีม่ รี ะยะเวลาดำ� เนนิ การ 1 สปั ดาห์อนั แตกตา่ งจากการแจงนับ

การบรู ณาการขอ้ มูล

หน่วยงานที่เกี่ยวข้องกว่า 10 หน่วยงาน น�ำข้อมูลสถานการณ์ท่ีได้จากการส�ำรวจไปใช้
ในการดำ� เนินงานของหนว่ ยงานตนเอง

ข้อมลู ทไ่ี ดร้ ับการยอมรบั
และเป็นประโยชน์ต่อการพัฒนา

วิธีวิทยาในการส�ำรวจคนไร้บ้านได้รับการยอมรับและถูกบรรจุอยู่ในแผนการด�ำเนินงานของ
นโยบาย “โครงการพัฒนาคุณภาพชวี ิตกล่มุ คนไรบ้ า้ น 2 ปี (พ.ศ. 2559 - 2560)” ซงึ่ คณะ
รัฐมนตรีมีมติเห็นชอบเมื่อวันท่ี 8 มีนาคม 2559 รวมท้ังมีงบประมาณสนับสนุน โดยหน่ึงใน
แนวทางพฒั นาคณุ ภาพชวี ติ กลมุ่ คนไรบ้ า้ นคอื การสำ� รวจขอ้ มลู คนไรบ้ า้ นทวั่ ประเทศ ใหเ้ ปน็ ฐาน
ขอ้ มลู เดยี วทที่ ำ� และใชร้ ว่ มกนั ระหวา่ งเครอื ขา่ ยคนไรบ้ า้ น หนว่ ยงานภาครฐั และภาคประชาสงั คม
และเปน็ ขอ้ มูลต้ังตน้ สำ� หรับการพฒั นาแกไ้ ขปัญหาคนไรบ้ า้ น

8 0 | วธิ วี ิทยาการสำ� รวจสถานการณค์ นไร้บา้ น

สรปุ องคป์ ระกอบนวตั กรรม

วธิ วี ิทยาการส�ำรวจสถานการณ์คนไร้บ้าน

BASE ON PROBLEM CHANGE

• คนไร้บ้าน (homeless) เป็นปรากฏการณ์และประเด็น • วิธีวิทยาในการส�ำรวจสถานการณ์คนไร้บ้าน ทั้งการแจง
ปัญหาที่ปรากฏในสังคมไทย โดยเฉพาะในเขตเมืองมากกว่า นับ และการส�ำรวจ
3 ทศวรรษ เป็นกลุ่มประชากรเข้าถึงยาก ทั้งในแง่ของการเข้า • หน่วยงานท่ีเก่ียวข้องน�ำข้อมูลจากการส�ำรวจไปใช้กับการ
ถึงเพื่อจัดเก็บข้อมูล และการแก้ไขปัญหาเพ่ือให้ได้รับสิทธิ ท�ำงานของตนเอง
และสวัสดิการสังคม • วิธีวิทยาในการส�ำรวจคนไร้บ้านได้รับการยอมรับและ
• ในประเทศไทยข้อมูลและสถานการณ์สุขภาพของคนไร้บ้าน ถูกบรรจุอยู่ในแผนการด�ำเนินงานของนโยบาย “โครงการ
ท้ังในเชิงปริมาณ/ มหภาค และภาพรวมทางประชากรยังไม่มี พัฒนาคุณภาพชีวิตกลุ่มคนไร้บ้าน 2 ปี (พ.ศ. 2559 - 2560)”
การจัดเก็บโดยวิธีวิทยาที่เป็นระบบ

NEW SMART ฒไตรพลงั

• พัฒนาเครือข่ายประสานการท�ำงานระหว่างภาคีท่ีทำ� งาน ๐
เกี่ยวกับคนไร้บ้าน และการประสานความต้องการระหว่าง
หน่วยงานและภาคีเครือข่ายเพ่ือให้ได้วิธีวิทยา/ วิธีการ/ รูป AA
แบบท่ีเหมาะสมและเป็นไปได้ในการส�ำรวจคนไร้บ้าน
• การวเิ คราะหจ์ ากชอ่ งวา่ งจากการทำ� งานเดมิ พฒั นาเครอื่ ง
มือการส�ำรวจและวิธีวิทยาร่วมกัน

Social Knowledge > Policy

วธิ วี ทิ ยาการสำ� รวจสถานการณค์ นไร้บา้ น | 8 1

PROCESS
IMPROVEMENT

A

A

I

เพ่ือการพัฒนา

การติดตามโครงการ เเละประเมินผล
อย่างเป็นระบบเพื่อให้เกิดข้อเสนอแนะ
ในการพัฒนาโครงการต่างๆ

8 2 | การประเมณิ คณุ ภาพข้อเสนอโครงการของ สสส.

12 การประเมินคุณภาพ
ข้อเสนอโครงการ สสส.

การตรวจสอบและประเมนิ ขอ้ เสนอโครงการของ สสส. ด้านประสทิ ธิภาพ ถกู ต้องตาม
หลักวิชาการ และได้มาตรฐานตามเกณฑ์ตามแบบประเมินองค์ประกอบของข้อเสนอ
โครงการ เพ่ือเป็นประโยชน์แก่ สสส. ในการปรับปรุงและพัฒนาข้อเสนอโครงการใน
ระยะตอ่ ไปใหม้ ปี ระสทิ ธภิ าพยง่ิ ขน้ึ และบรรลวุ ตั ถปุ ระสงคใ์ นการดำ� เนนิ โครงการของภาคี
เครอื ขา่ ย

เฒรุ่ความเปน็ มาและความส�ำคญั (Base on problem) INNOVATION
PROCESS
สสส. เป็นองค์กรท่ีมีรายได้ด�ำเนินงานโดยไม่ต้องผ่านวิธีการงบประมาณ ซึ่งในแต่ละปี สสส.
ได้สนับสนุนโครงการด้านการสร้างเสริมสุขภาพปีละนับพันโครงการ ดังนั้นเพื่อแสดงให้สาธารณะเชื่อม่ัน [ฐ
และวางใจในประสทิ ธภิ าพ ผลสำ� เรจ็ ในการด�ำเนนิ งานและการประเมนิ ผลการด�ำเนนิ งานของ สสส. จงึ ได้มี [51
การพฒั นาและจดั ทำ� ตวั ชวี้ ัดผลการด�ำเนินงานเพ่อื ใหไ้ ดผ้ ลการปฏิบัตงิ านท่นี ่าเช่ือถอื และไดร้ บั การยอมรับ
โดยก�ำหนดให้มีผู้ทรงคุณวุฒิจากหน่วยงานภายนอกเป็นผู้ท�ำการวัดผลตัวช้ีวัดเพ่ือให้การจัดท�ำข้อเสนอ 111
โครงการที่ได้รับการสนับสนุนงบประมาณจาก สสส. มีประสิทธิภาพ ถูกต้องตามหลักวิชาการ และ
ไดม้ าตรฐานตามเกณฑท์ กี่ ำ� หนดไว้ รวมทง้ั ตรวจสอบคณุ ภาพขอ้ เสนอโครงการในเชงิ เนอื้ หาและการจดั การ PROMPT
และเพอ่ื เป็นฐานขอ้ มลู ในการปรับปรุงข้อเสนอโครงการในระยะต่อไปใหม้ ีประสทิ ธภิ าพมากย่งิ ขึ้น PROPOSAL
ต้ังแต่ปีงบประมาณ 2553 เป็นต้นมา สสส. ได้น�ำเคร่ืองมือ Balanced Scorecard มาประยุกต์ PROTOTYPE
ใช้เป็นแนวทางหลักในการประเมินผลการด�ำเนินงานขององค์กร และได้มีการก�ำหนดตัวชี้วัดด้านการ [ÿ] SUSTAINING
ปฏิบัติการว่าด้วย “ร้อยละของข้อเสนอโครงการท่ีมีองค์ประกอบส�ำคัญตามเกณฑ์คุณภาพที่ก�ำหนด” SCALING
การประเมนิ คุณภาพข้อเสนอโครงการจึงเป็นกระบวนการประเมนิ ท่ตี อบตัวชี้วัดนี้ SYSTEM CHANGE

การประเมิณคณุ ภาพข้อเสนอโครงการของ สสส. | 8 3

ฒวิธีการท�ำงานท่ีสร้างจุดเปลี่ยน (New Smart)

เฟ้นหาช่องว่าง เพ่ือการพัฒนา
การตรวจสอบคณุ ภาพข้อเสนอโครงการ เรมิ่ ตน้ จดั ทำ� ตง้ั แตป่ ี 2552 โดยสำ� นกั พัฒนายุทธศาสตร์ แผน และสมรรถนะเป็น
ผดู้ ำ� เนนิ การ โดยในปแี รกไดใ้ ชเ้ กณฑก์ ารวดั ผลภายใตก้ รอบแนวคดิ การประเมนิ ของสำ� นกั งานคณะกรรมการพฒั นาระบบราชการ
(ก.พ.ร.) ผู้ทรงคุณวุฒิและนักวิชาการภายนอกที่มีประสบการณ์ในด้านการทบทวนและ/หรือประเมินโครงการให้แก่ สสส.
หลังจากนนั้ ไดม้ ีการได้มกี ารดำ� เนินงานอยา่ งต่อเนื่องเป็นประจ�ำทุกปี จนกระทง่ั ในปี 2556 ฝ่ายติดตามและประเมนิ ผล ได้รบั
มอบหมายใหเ้ ป็นเจา้ ภาพรับผิดชอบในการประเมินคุณภาพขอ้ เสนอโครงการ และในปี 2558 คณะผู้เช่ียวชาญจากหลากหลาย
คณะทเี่ กย่ี วขอ้ ง เหน็ ชอบใหม้ กี ารยกระดบั เกณฑใ์ หเ้ ขม้ ขน้ ขน้ึ เพอื่ ใหเ้ กดิ ขอ้ เสนอแนะเพอื่ การพฒั นา (Room for improvement)

กระบวนการตรวจสอบคุณภาพโครงการมกี ารปรับเปลีย่ นไปตามความเหมาะสม
ในแต่ละปี โดยมีหลกั การหลกั ดงั นี้
1. การคัดเลอื กโครงการ: เป็นโครงการไดผ้ ่านการอนมุ ตั ิสนับสนุนงบประมาณไปแลว้ ใชว้ ธิ ีการสมุ่ คัดเลือกโครงการเพือ่
• ประเมินคุณภาพ โดยมีสัดส่วนการกระจายข้อเสนอและงบอนุมัติทุกส�ำนักและแผนของ สสส. รวมท้ัง
สะทอ้ นความคุม้ คา่ ของเงินงบประมาณที่อนมุ ัติ หลกั เกณฑใ์ นการคดั เลอื กกล่มุ ตวั อยา่ งประกอบดว้ ย
• เป็นขอ้ เสนอโครงการทไ่ี ด้รบั การอนุมตั ทิ ีม่ รี ะยะเวลาครอบคลมุ 12 เดอื น
• เป็นข้อเสนอโครงการท่ีไดร้ ับงบประมาณตั้งแต่ 4 ลา้ นบาทขึน้ ไป เนอ่ื งจากคิดเป็นสัดส่วน 70% ของงบประมาณ
ทีอ่ นุมัติโครงการทงั้ หมดในช่วงเวลาทน่ี ำ� มาประเมนิ
• เปน็ ขอ้ เสนอโครงการ 3 ประเภท ไดแ้ ก่ โครงการพฒั นาและปฏบิ ตั กิ าร โครงการวจิ ยั และวชิ าการ และโครงการอปุ ถมั ภ์
2. คณะผทู้ รงคณุ วฒุ จิ ากภายนอกซง่ึ ขอความรว่ มมอื จากสำ� นกั ทใี่ หท้ นุ ทสี่ ง่ รายชอ่ื ผทู้ รงคณุ วฒุ จิ ากภายนอก และขอความ
เหน็ ชอบจากคณะกรรมการประเมนิ ผลของ สสส. ให้เขา้ ร่วมเปน็ องคค์ ณะในการประเมนิ คุณภาพของเอกสารขอ้ เสนอโครงการ
โดยมีการพิจารณาเป็นรายปี
3. การทบทวนโครงการในเบอื้ งตน้ โดยการสง่ ขอ้ เสนอโครงการใหแ้ กผ่ ทู้ รงคณุ วฒุ ิ เพอ่ื นำ� ไปทำ� การประเมนิ ในเบอ้ื งตน้ ตาม
แบบวเิ คราะหอ์ งคป์ ระกอบของขอ้ เสนอโครงการ (ตามมาตรฐานของ สสส.) และใหข้ อ้ คดิ เหน็ รายบคุ คลในเบอื้ งตน้ กอ่ นการรว่ ม
ประชุมเชิงปฏิบตั กิ าร
4. จัดประชุมเชิงปฏิบัติการเพื่อทบทวนและประเมินข้อเสนอโครงการร่วมกัน โดยลักษณะการประชุมเชิงปฏิบัติการ
จะเปน็ การประชมุ กล่มุ ย่อย แต่ละกลุ่มไดอ้ ภิปรายเพ่อื ร่วมกำ� หนดฉนั ทามติ (Consensus) ให้ข้อเสนอแนะ/ข้อคดิ เหน็ แลว้ จึง
อภิปรายเพ่อื สรุปขอ้ เสนอแนะในการปรบั ปรุงคุณภาพข้อเสนอโครงการในภาพรวมร่วมกัน

8 4 | การประเมณิ คณุ ภาพข้อเสนอโครงการของ สสส.

เกณฑ์ประเมินคุณภาพข้อเสนอโครงการ
1. วิเคราะหค์ วามสอดคล้องของข้อเสนอโครงการต่อวตั ถุประสงค์ของแตล่ ะแผน
• กิจกรรมการดำ� เนนิ งานโครงการตอบสนองตอ่ วัตถุประสงค์ของแผนหรอื ไม่
• กลุ่มเปา้ หมายในการดำ� เนนิ การของโครงการตอบสนองตอ่ วัตถปุ ระสงคข์ องแผนหรอื ไม่
2. วิเคราะห์ตามแบบประเมินคุณภาพข้อเสนอโครงการโดยพิจารณาจากองค์ประกอบของข้อเสนอโครงการ
10 ประการไดแ้ ก่ ชอื่ โครงการ หลกั การและเหตผุ ล วตั ถุประสงคแ์ ละตัวชวี้ ดั พื้นท่แี ละกลุ่มเป้าหมาย แผนการ
ดำ� เนนิ งาน การบริหารโครงการ แผนงบประมาณ การกำ� กบั และตดิ ตาม ผลที่คาดวา่ จะได้รบั และผรู้ บั ผดิ ชอบ
โครงการ
3. เกณฑ์ที่ใช้ในการประเมินคุณภาพข้อเสนอโครงการ มีการพิจารณาใน 2 มิติร่วมกันคือ การประเมินใน
เชิงคุณภาพ (เนื้อหาสาระของข้อเสนอโครงการในแต่ละองค์ประกอบ) และเชิงปริมาณ (ร้อยละของข้อเสนอ
โครงการทผ่ี ่านเกณฑ์ในเชงิ คณุ ภาพ)
รวมทง้ั ไดม้ กี ารกำ� หนดระดบั คะแนนเชงิ คณุ ภาพในแตล่ ะองคป์ ระกอบของขอ้ เสนอโครงการเปน็ 5 ระดบั ไดแ้ ก่



ระดับคะแนน ค่าคะแนน คุณสมบัติ
A
B 5 มีคุณภาพครบถ้วนสมบูรณ์ เป็นตัวอย่างที่ดีได้
C
D 4 มีเนื้อหาสาระครบถ้วนตามแนวทางท่ีให้ไว้
E
3 อยู่ในระดับที่ยอมรับได้ แต่มีบางประเด็นที่น่าจะเพิ่มเติมให้สมบูรณ์
ได้ตามแนวทางท่ีให้ไว้

2 ควรปรับปรุงอย่างยิ่ง เพื่อเพิ่มสร้างความเข้าใจที่ชัดเจนให้กับข้ันตอน
อื่นๆ ในกระบวนการบริการโครงการ

1 ไม่สมควรผ่านการอนุมัติ

ซึ่งก�ำหนดว่าเกณฑ์ตัวชี้วัดของคุณภาพข้อเสนอโครงการ คือ ร้อยละของข้อเสนอโครงการที่ผ่านเกณฑ์
เชิงปริมาณระดบั ยอมรับได้ ขนึ้ ไป

การประเมณิ คณุ ภาพขอ้ เสนอโครงการของ สสส. | 8 5

นอกจากน้ี ในปี 2559 การประเมินคุณภาพข้อเสนอโครงการยังเปิดโอกาสให้ .J\' A
นกั วชิ าการในสำ� นกั และนกั วชิ าการทป่ี ฏิบัตงิ าน ได้เข้ามาแลกเปลย่ี นเรยี นรู้กระบวนการ
ป ร ะ เ มิ น คุ ณ ภ า พ ข ้ อ เ ส น อ โ ค ร ง ก า ร โ ด ย ใ ช ้ ม า ต ร ฐ า น เ ดี ย ว กั บ ผู ้ เ ช่ี ย ว ช า ญ
ท่ีได้ร่วมประเมินคุณภาพข้อเสนอโครงการเพ่ือลดช่องว่างระหว่างแนวปฏิบัติท่ีดี
(Best practices) จากผลการประเมินของผู้ทรงคุณวุฒิภายนอก และ การเรียนรู้
ผา่ นประสบการณข์ องนกั วชิ าการทปี่ ฏบิ ตั งิ านจรงิ (Actual Practices) รวมทงั้ ยกระดบั
การท�ำงานบนกระบวนการหลักของ สสส. ใหม้ ีมาตรฐาน

การเปล่ียนแปลง (Change)

• กระบวนการและเกณฑ์การประเมินคุณภาพข้อเสนอโครงการท่ีเป็นมาตรฐานและได้รับการยอมรับจากผู้ทรงคุณวุฒิ
ถกู ต้องตามหลกั วิชาการและมาตรฐานองคก์ ร
• พัฒนาแบบประเมินองค์ประกอบของข้อเสนอแผนงาน/โครงการ ท่ีมีการปรับรูปแบบและเค้าโครงข้อเสนอของแผนงาน/
โครงการให้ครอบคลุมทุกแผนและเหมาะสมกับโครงการแต่ละประเภท ประกอบด้วย 1) โครงการพัฒนาศักยภาพ
2) โครงการพฒั นาและปฏิบตั กิ าร 3) โครงการอปุ ถมั ภ์กิจกรรม 4) โครงการวจิ ยั /ประเมินผล 5) โครงการเปิดรับทั่วไป
และ 6) โครงการสอื่ สารและรณรงค์ เพ่อื ด�ำเนินการในปี 2556
• ปี 2557 ปรับปรุงแบบประเมินคุณภาพข้อเสนอโครงการ 3 ประเภท ให้สอดคล้องกับแนวทางการเขียนแบบแผนงาน
ชุดโครงการ และโครงการ คอื โครงการพฒั นาและปฏิบัตกิ าร โครงการอปุ ถัมภ์กจิ กรรม โครงการศึกษาวจิ ยั /ประเมินผล
• ขอ้ เสนอแนะเพือ่ การพฒั นา (Room for Improvement) เพ่อื ให้ขอ้ เสนอมคี วามสมบูรณ์
• ภาพรวมคุณภาพข้อเสนอโครงการมีการพัฒนาข้ึนในแต่ละปี แต่ในบางองค์ประกอบยังคงต้องมีการปรับปรุง เช่น
การก�ำกับติดตามและประเมินผลในระดับโครงการ การก�ำหนดตัวช้ีวัดที่ส่วนใหญ่จะเป็นตัวช้ีวัดระดับผลผลิต
แต่ไมส่ อดคลอ้ งกับตัวช้วี ดั ของแผนการด�ำเนนิ งานรายปี/ แผนหลกั 3 ปี ของ สสส.
• สร้างกลไกธรรมาภบิ าล (Good Governance) ในขัน้ ตอนการกล่ันกรองข้อเสนอโครงการ เพ่ือให้สอดคลอ้ งกบั ระเบียบ
ท่ีปรบั ปรงุ ใหม่ของ สสส.
• ยกระดับมาตรฐานการท�ำงานของนักวิชาการและเจ้าหน้าท่ี สสส. ด้วยการแลกเปลี่ยนเรียนรู้โดยใช้มาตรฐานเดียวกับ
ผ้เู ช่ียวชาญในกระบวนการประเมนิ คณุ ภาพขอ้ เสนอโครงการ

1 8 6 | การประเมิณคณุ ภาพขอ้ เสนอโครงการของ สสส.

สรุปองคป์ ระกอบนวตั กรรม

การตรวจสอบคณุ ภาพขอ้ เสนอโครงการ สสส.

BASE ON PROBLEM CHANGE

• ในแต่ละปี สสส. ได้สนับสนุนโครงการด้านการสร้างเสริม • กระบวนการและเกณฑ์การประเมินคุณภาพข้อเสนอ
สุขภาพปีละนับพันโครงการ โครงการที่เป็นมาตรฐานและได้รับการยอดรับจากผู้ทรง
• เพ่ือแสดงให้สาธารณะเช่ือม่ันและวางใจในประสิทธิภาพ คุณวุฒิ ถูกต้องตามหลักวิชาการและมาตรฐานองค์กร
ผลสำ� เรจ็ ในการดำ� เนนิ งาน และการประเมนิ ผลการดำ� เนนิ งาน • มีแบบประเมินคุณภาพข้อเสนอโครงการของ สสส.
จึ ง ไ ด ้ มี ก า ร พั ฒ น า แ ล ะ จั ด ท� ำ ตั ว ชี้ วั ด ผ ล ก า ร ด� ำ เ นิ น ง า น • ขอ้ เสนอแนะเพอื่ การพฒั นา (Room for Improvement)
เพื่อให้ได้ผลที่น่าเชื่อถือและได้รับการยอมรับ เพ่ือให้ข้อเสนอมีความสมบูรณ์
• ยกระดบั มาตรฐานการทำ� งานของนกั วชิ าการและเจา้ หนา้ ท่ี
สสส.
• สร้างกลไกธรรมาภิบาล (Good Governance)

NEW SMART ฒไตรพลัง

• เริ่มจัดท�ำการตรวจสอบคุณภาพข้อเสนอโครงการโดยใช้ A,
เกณฑ์การวัดผลภายใต้กรอบแนวคิดการประเมินของ ก.พ.ร. fr
และเคร่ืองมือ Balanced Scorecard มาประยุกต์ใช้
• พัฒนากระบวนการตรวจสอบคุณภาพข้อเสนอโครงการท่ี ฒo
เหมาะสมกับองค์กร
Knowledge
Policy

การประเมณิ คุณภาพขอ้ เสนอโครงการของ สสส. | 8 7

COMMUNITY ข้อมูลของชุมชน
WELLNESS
เรียนรู้ข้อมูลศักยภาพของชุมชน
ตลอดจนระหวา่ งแกนนำ� จากองคก์ ร
หลักของแต่ละพ้ืนท่ี โดยการท�ำ
แบบสอบถาม เพื่อให้คนในชุมชน
น�ำไปต่อยอดในการพัฒนาต่างๆ

6

8 8 | โปรแกรมระบบขอ้ มลู ต�ำบล

13 โปรแกรมระบบข้อมูลต�ำบล
(THAILAND COMMUNITY NETWORK APPRAISAL
PROGRAM: TCNAP) เคร่ืองมือส่งเสริมการเรียนรู้ชุมชน

โปรแกรมระบบข้อมูลต�ำบล เป็นเคร่ืองมือที่มุ่งเน้นให้เกิดการเรียนรู้และน�ำใช้ข้อมูลชุมชนร่วมกันของ
ทุกฝ่ายที่เก่ียวข้องเพื่อสร้างประโยชน์ให้กับชุมชนท้องถ่ิน เป็นโปรแกรมด้านการจัดเก็บข้อมูลต�ำบล
ทม่ี ปี ระสทิ ธภิ าพผา่ นแบบสอบถาม พรอ้ มคยี ข์ อ้ มลู ผา่ นโปรแกรมเพอื่ วเิ คราะห์ และประมวลผลใหเ้ หน็ ถงึ
ขอ้ มลู ทเ่ี ปน็ ปญั หาและความตอ้ งการของพนื้ ที่ รวมถงึ ขอ้ มลู ทแ่ี สดงใหเ้ หน็ ถงึ ทนุ และศกั ยภาพของพนื้ ท่ี
โดยข้อมูลท้ังหมดจะออนไลน์ผ่านระบบอินเตอร์เน็ต และเช่ือมต่อข้อมูลให้คนในพ้ืนที่น�ำไปต่อยอด และ
ใหค้ นในพนื้ ทอี่ นื่ เขา้ มาแลกเปลย่ี นรู้

ฒเรุ่ความเปน็ มาและความส�ำคัญ (Base on problem) INNOVATION
PROCESS
แนวคิดการพัฒนาระบบข้อมูลต�ำบล เร่ิมต้ังแต่ปี 2545 จากประสบการณ์ของการน�ำใช้เครื่องมือ
ในการศึกษาชุมชนสำ� หรบั การฝกึ ปฏิบตั ิงานนักศึกษาพยาบาล ภายใตโ้ ครงการบัณฑิตคืนสสู่ งั คม (Nurse ๏
of the Community: NOC) คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแกน่ กิจกรรมดงั กล่าวทำ� ให้ได้เรียนรู้ lawJaH
ข้อมูลศักยภาพของชุมชน ตลอดจนระหว่างแกนน�ำจาก 4 องค์กรหลักของแต่ละพ้ืนที่ และนักศึกษา
พยาบาลชมุ ชน โ๏ไ
การดำ� เนนิ กิจกรรมระหว่างปี 2549 - 2552 ไดม้ กี ารพฒั นาระบบสุขภาพชมุ ชน ทั้งในระดบั พ้ืนทแี่ ละ
ระดับประเทศในหลายโครงการ ได้แก่ การพัฒนานวัตกรรมบริการสุขภาพระบบดับปฐมภูมิการจัดการ PROMPT
ความรเู้ กยี่ วกบั การพฒั นาระบบสขุ ภาพชมุ ชน การพฒั นาระบบสขุ ภาวะชมุ ชน และการพฒั นาตำ� บลสขุ ภาวะ PROPOSAL
เปน็ ตน้ พบวา่ การจัดทำ� แผน/ โครงการในการพฒั นาชุมชนท้องถ่นิ ตอ้ งทราบถงึ ปญั หาและความต้องการ PROTOTYPE
ของพ้ืนท่ี ส่งผลให้มีการเรียนรู้และการสังเคราะห์องค์ความรู้เก่ียวกับการพัฒนาชุมชนท้องถิ่นเพ่ือน�ำไป SUSTAINING
สู่การพัฒนาต�ำบลสุขภาวะ ท้ังในด้านทุนทางสังคมและศักยภาพของต�ำบล องค์ประกอบของระบบย่อย SCALING
ในชุมชน กระบวนการจัดการระบบย่อยผู้ที่เกี่ยวข้องและบทบาทหน้าท่ี เครื่องมือที่ใช้ในการพัฒนา และ SYSTEM CHANGE
เง่อื นไขในการพฒั นาจนนำ� ไปสู่การพฒั นากรอบข้อมลู สำ� หรบั การพฒั นาต�ำบลสุขภาวะ
โปรแกรมระบบขอ้ มลู ตำ� บล | 8 9

ฒวิธีการท�ำงานท่ีสร้างจุดเปล่ียน (New Smart)

พัฒนาเคร่ืองมือ เพื่อส่งเสริม
การเรียนรู้ชุมชน
ในช่วงต้นปี 2553 ได้มีแนวคิดการรวบรวมข้อมูลท่ีได้จากการวิจัยชุมชนซึ่งมีรูปแบบของข้อมูลเชิงคุณภาพ ให้สามารถ
บันทึกและจัดเก็บในรูปแบบของข้อมูลเชิงปริมาณ จึงได้มีการจัดท�ำแบบสอบถามเพ่ือเป็นเคร่ืองมือในการจัดเก็บข้อมูล ซ่ึงใน
ระยะเริม่ ตน้ เปน็ การพฒั นาในสว่ นของขอ้ มลู พื้นที่แสดงถึงศกั ยภาพของชุมชน (TCNAP) ซงึ่ ประกอบด้วยขอ้ มูลพ้นื ฐาน 7 สว่ น

ข้อมูลพื้นฐานที่แสดงถึงศักยภาพของต�ำบล

แกนนำ คนเก่ง
คนสำคญั องคก์ ร เงนิ
ทรัพยากร แหล่งประโยชน์

การมสี ว่ นรว่ มกจิ กรรม 07 01 02 ข้อมูล ผู้ใหข้ อ้ มูล
ส่วนรวม การแก้ปญั หา ขอ้ มลู ทนุ ที่ การส่ือสาร ประเภทของข้อมลู
การไกลเ่ กลีย่ ขอ้ พพิ าท ขอ้ มลู การเมอื ง แสดงศกั ยภาพ ช่องทางการสือ่ สาร
การปกครอง การใชป้ ระโยชน์

ข้อ ูมลระ ัดบ ุบคคล ขอมลู พนื้ ฐาน ขอ้ มูลระดบั กลุ่ม
และครอบค ัรว ทแ่ี สดงถึงศกั ยภาพ และชมุ ชน
ขอ้ มูล 06 ของตำบล 03
พฤติกรรมเสย่ี ง
เศรษฐกิจชมุ ชน ขอ้ มลู การ ปญั หาการเจ็บป่วย
ดูแลสขุ ภาพ การดแู ลสุขภาพ
ปัญหาและการ
จดั การสง่ิ แวดล้อม ขอ้ มูล 05 04
การอนุรกั ษ์
การใช้พลังงานทดแทน ส่ิงแวดล้อม ขอ้ มูลประชากร

ปัญหาและการ ข้อมลู ส่วนบุคคล จำนวนประชากร
จัดการส่งิ แวดล้อม การเกดิ การตาย การจดั การศกึ ษา
การอนรุ ักษ์ การอพยพย้ายถนิ่
การใช้พลังงานทดแทน

9 0 | โปรแกรมระบบขอ้ มูลต�ำบล