การควบคุมคุณภาพเครื่องเอกซเรย์วินิจฉัยทางการแพทย์

45

2. การใช้เครื่องมอื วัดปริมาณรังสี ใชร้ ะยะท่ี 50 เซนติเมตร เป็นระยะตามคู่มือการใชเ้ ครือ่ งแล้วคานวณ
หาค่า2ป. รกิมาารณใชร้เคังสรีอ่ื ทงม่ีระือยวดัะป1ร0มิ 0าณเซรนงั สตีิเใมชต้รระยเะพทื่อี่ใ5ช0้ปรเซะนเมตินเมคต่ารปเรปิมน็ ารณะรยังะสตีทามี่ผคิวมู่ผู้ือปก่วายรใโชดเ้ ยควรัดือ่ รงแะลยว้ะค�ำนวณ
หาคา่ รปะรหิมวา่าณงรจงั ุดสโี ฟทก่ีรัสะขยอะงห10ล0อดเซเอนกตซิเมเรตยร์ถึงเพผิว่ือเใตชียป้ งรเะอเกมซนิ เครา่ยป์ลรบมิ ดา้วณยรคงั วสาที มีผ่ หวิ นผาูป้ ขว่ อยงผโดู้ปย่ววยดั รโดะยยะกราะหหนวด่าใงหจุ้ดโฟกัส
ขเ2เชม0อ่นอื่ งถเหซเา่รยครลมนยะะืนวอ่อื ตภหยาใดถิเชมาะวมเ่าพ้ร่อาหทยตะงเก่ีนแภรอจยซตาากุดะเผเพกรซโนู้ป1ฟตยผเื่อร8่ว์่ถาูป้กงย0ยงึงัส่วจท์กผโยขาเดรัซนิวกบอวยเนตรนงตงเตะหาฉอียเตยมเิลลกงมะยีเเ่ีอยใตทอกนงเดรกเทคาทอเรซอน่าซ่ากถเกกิยคึง่รซ่าับสซนืยกเยราเ์ลใาภร2ยชมรบยา0์ร้าถด์ถพใะร่าชเ้วงึถยรซยร้ผยังนะนภะิวคสาตย1ผาีววมิเะ8พู้ินปามาร0มริจ่ควตะหังยฉาเรหสซนนัยว1ีนเขวานเา่0ตชณของื่อ0เิ่อนงจไมงผงดุดเจตซเผู้ป้จโามรฟนู้ป่วาก่ือยตกก่วซรถยใิเัสึ่งะชม่าสขยย้รตโาอะะดภรมงกยยาาหเาะกพรมลรทถ�ำื่อผถอห่ีแนถู้่าปดตนำ�ย่าเ่วมกอดยภยาตกใภาบหค่าซพานำ�ง้คเพรรกนเวังเยตันวาอสถ์ียณมตกีวึงงหาซินไผเมดนอเิจิวรเ้ดกาผฉทยงัผซปู้ัย์คทสู้ปเข่วนรมร่วยอวิคยกยงง์กาโผ1อใรดาช0ู้ปกทรย้0ร่ใวถ่ีเนะ(ยฉ่า2เยทใยลซ)ชะ่าภ่ียน้ เาตทพเิ ่ามรกตังับสรี

I 1  d12 I2  d22 สมการท.่ี ...............(2)

เมอ่ื เ ม่อื IddI1221 dIdI 1212คคคคคคอืือือือคคืออื ออืื รรคคคคะะา่่ารรา่า่ยยปปะะปปะะยยรรรรหริิมมะะิมิมะ่าหราาาาหงณณะา่ณณทวหงรร่า่ีทรรวงังั1งงัังา่ี่สส8จสส1งีีทท0ุดีททีจ8ีีร่่วโ0ดุ่ีว่ีรเฟะดัซะโดั ยเไฟกนยซไดะัสดกตะน้จขจ้ัสิเ1ตาม1อาข8กเิ8ตกงมอ0เ0หเรคตงคเลหรรซเรซอื่อลนือ่ นงดอตงมตถมดเิ ือมเิงึถือมเตงึคตเรรครอ่ืรงอ่ื มงือมวอื ดัวปดั ปริมราิมณาณรงัรสังีสี




3. การต3ร. วกจาสรอตบรวคจ่าสคอวบามค่หาคนวาาคมรหึ่งนคา่าค(รH่ึงaคl่าf V(Halaulef VLaylueer, HLaVyLe)rท, ่ีไHดV้จLา)กเทค่ีไรด่ือ้จงามกือเควรัดื่อปงรมิมือาวณัดปรรังิมสาี ณรังสี
โดยค่าโดHยVคL่า ไHมVน่ L้อยไมก่นว่า้อย2.ก3วm่า m2.3Aml ทm่ี 8A0l kทV่ี p80ขอkVงเpครขื่อองงเอเคกรซ่ือเรงเยอ์ทก่ีผซลเิตรยก์ทอ่ น่ีผล1ิต0กม่อิถนนุ 1าย0นม2ิถ5ุน4า9ยนหร2อื 5ไม49น่ อ้ ยกวา่
2.9 mหmรือAไมl ่นท้อ่ี 8ย0กวk่าVp2.ข9อmงเคmรA่อื lงเทอ่ี ก8ซ0เรkยV์ทpี่ผขลอติ ขงเ้นึ คหรลื่อังงหเอรกือซในเรวยนั ์ทท่ีผ่ี 1ล0ิตขมึ้นิถหนุ ลายังหนร2ือ5ใ4น9ว)ันที่ 10 มิถุนายน
โแท ด4ล่ีถย.ะ่าเคยลอเเ2(ภ่าkืกอล5วกiา็ืบกอlั4ยoรพชกข9วะ4vร่ว้)ะอชแ.oังง ท่มวสสlทเtง่ีถูลหีก่ีมท่า:ก(ล็บPีนี่ยมkาอaข�้ำภีVรนดtห้อถา)้iาคeนพ่มาหแูณnยักูรลลนtัภงกกะักส6ับาคTาี0พ6รเh่า(วP0ถกรiล±caัง่ราkา±tสะยin1eีโแภ(1eด5nmส5าsยtหsพกiใlกTลชlิโร:ิihโล้aแอังลiกtmสcบดกpรkี)โคบรpัมnดูัณมฟเeeยทrขอกsขใคesช้อรับ้อน-์ม้มแs:เมิควeกูลบtูลกลpcาปบป)าoารรฟรเรบnะท(ฉะอmdันกคากรอทยiนอl์:มบึรกlิบคiกังmaดขกดสาm้ว้อาA้วีรยมรpยไsบดูฉล)eัเนเา้แทพrพรeทยกาะศศ-รึก่งยsังเคขeอะอทส่าc้รอาาีคคoะยยไมนดวnหุุูลาินค้แนdวทม้กา้�่ำาส:ตาหหง่ าคงm่าจนนหเง่าุดัทักกAศครโคsัฟกับวแ)แนยากโลลรรม์หิคัสะะะงตลขคพยค่าอสอวะวยงด�งำาารศาหมหมะบัก(ลหรหหkายอับนiนวล์lหดo่โาาาลรเโงขvขอดงอจoออกพยดุดlงงซtยอเารว:บยัยk์ถาวVละึง)
แผน่ รโบั ฟภกาัสพข(อFงoหcลaอl ดspเอoกtซTเaรbยl์ถeึงDแผis่นtaรnับcภeา:พFT(FDo)cกaำ� lหsนpดoใtหTเ้ กaบ็bขleอ้ มDลู isกtาaรnถcา่eยภ: FาพTDเอ)กกซาเหรยน์ ดทใง้ั หห้เมกด็บ7ข้อสมว่ ูลนอวยั วะ
อวัยวกะาลระถอ่ายย่าภงนาพ้อยเอก1ซ0เรยา์ยทั้งปหรมะกดอ7บดส้ว่วยนอกวาัยรวถะ่ายอภวาัยพวระังลสะีทอรยว่งาองนก้อ(ยCh1e0stราPยA)ป, รกะากรอถบ่ายดภ้วยาพกการระดูกเอว
(Lumถb่าaยsภaาcพruรังmสีทSรpวinงeอก: L(-CShpeinstePAAP)-,LกAาTร)ถ, ก่ายารภถาา่พยกภราะพดรูกงั เสอชีวอ่ (งLทuอ้mงb(AabsdaocmruemnSApPi)n,eกา:รLถ-า่SยpกinรeะดAกู Pเช- งิ กราน
(PelvLisAATP),),กแาลรถะ่ากยารภถา่าพยรภังาสพีชก่อรงะทโ้อหงลก(Aศbรี ษdoะmSkeunllAAPP),/PกAารแถล่าะยกSkรuะlดlูกLเAชTิงกราน (Pelvis AP), และการ
ก5า.รแพกถนา่าาทยรขยแภ้อ5แ์ พาม.ห พทูล่งนกยอท�ำรแ์เ่ีไขมะหด้อโร่ง้มหิกมอาลาูลเคมกท(ารศT่ีไนกิรhดวาษีe้มณะ(าATเคSพmh�ำkeื่อนeuววrAlิiเlณcmคAaรเenPพาr/ะ่ือiAPcหวsAaิเ์ปsnคoแรรcAละาisะเaะมstหoSiินo์ปkcผnuiรaลlะotlพiเfoLมรnPA้ิอนhTมผoyเลfsปพiPcรรhiียs้อytบsมsเiเcทiปniียsรtMบียsผบeinลdเทiMcโียดineบยedผใ)iชลcด้วinังิธโeดสีข)มยอใกงชาส้วรมิธทาีขี่ค(อ3มง)ฟสมิสาิกคสม์ ฟิสิกส์

จากสูตร KK(d(d)) ==MMNNK,QK,KQQKKQTPK TP สมการที่................(3)

 NKMQK,Q === NMKK(คใคแคQtนK, า่p,ปา่่าQ หเแ ฉลcนกลงa====่ว้คหย่ี l ยiวขน bมาอว่rใ(คคคคลิมaแงยนา่่าา่่าลแtคปหแแเiิเมตoา่ฉcลกกกนลิกanลงรd้คข้่วlลตห่ยียioยอวfbเิา่ขaน์รามsงโงrcอินมว่iอดaิลใmtงยนtแณุทยoลคieoตกน์เrเิมห่ากกtาnกาขลิeภนรรdคตอลrfยูมตo่า่าaงใเิ์rแิอปงรหscโeใdลบนิiดtรเ้maนoปะoยมิสทdกrคeนน็sนาเ์iากniวณtขำ�หmอรeนgาคองนตรrมeงา่ขหัง่วอใดrtปสอหยeนdeบนัรทีงเ้กaro่วสปิมบ่ีไdายdsซนดา็นรรiioึง่mnอณ้ครmดหไsgงยูณดดูนรeiขRmาัง้มกหt่วกอกสeลหายนeับงาrทีจืนกรtว่ศdeา่ีไซ0ือาใยดกนro่งึ.ร0ค้mไกmดอs0ดูณiาดูาmG8Rม้รกกก7yสาeาหลับ6จอศtืนราeบm0อืใก(rเน.aกท0Gmbอ0ายีysารG8บoกส(7yIrาอC6bศบRemUเ(dทaGbยีRdysบEooP(sIrCeObRRetUoTd Ra2diE3or)P)s)OeRtTo air)
23))

K = ค่าแก้ของอุณหภมู ิและความดนั บรรยากาศ
t,p

การควบคุมคณุ ภาพเครือ่ งเอกซเรยว์ ินจิ ฉัยทางการแพทย์ 43

( ) = ( )/ 46

โดยคานวณ ค่าปริมาณรังสี ต่อ ค(่ า ก )ระ=แส ห (ล อ )ด/ค ูณ ก ับ เวลา หรือค่า X-ray tube output ใช้
Y (d) แล้ว โ Pดสดดโสlัญงัดoยญัังสลสยคtมล กัมคำ�gกักนษกrาาษaาวณนรpณรณท ว์hท์Yี่ณY1ี่ค(ห1d(า่dาค) ปค)่แารวแปลมิ าล้วามร ้วณิมสPPัมารlolงัณพoสtนัtรีgธตังgr์รaสr่อ aะ pี pหคต(hhY่าว่ อ หก่า( ห)dงรคาาะค)่คา=คแวก่า=วสาราYมห ะKม ( สล dแส ( มัอd )ัมส 2พดก)พห/คัน+ับันmลณูธธอk์รกA์รbVะดบัะsหxคจหเวว ูณะวา่ล+ไ่างกาดงัส้บค ห ค ม่า เ ร่าวกือYลาY ค(ราd(า่dโ)พห)Xกลกร-ับิโrือบั aนkคyเkVม่าVสtียuจมXสลจbะกม-ะไerดากไดaรงัดาy้oสทส้สรมuม…่ีtมทtกuก…กp่…ี าbาาu…ร…รeรโtท……โพoพใ่ี……ลช5uลิส้โ(…t1ิโนpญัน()เ4uมเล)มtียกั ียใลษลชณ้ ์
นเ วนาลาคาค่า(่ าmkkAVVsม )มาทาแี่ไแดท ท้จนนาใกในนก คาค่าร่าแXXทในในคนสา่ ส ม มk(กYVก า ( า dรใ)รนท)ทส=ี่ =ี่1ม1กaโ โาด x ด ร ย2 ทย ท2+ที่ ี่ค1+่ีค่าbk่าVxYbY(คd+(xdอื))cคค+ค่าือ ือค วป ป ารมร ิมิมตา่าาณงณศรรักังังสยสีต์หีต่อลส่อคสอมคม่ดาก่ากกากรารระรทะทแ…ี่ แี่…ส…สห…ห…ล…ล…อ…อ…ดด…ค(1ค(ูณ5)ูณ)กกับับ
เ วลา(m Asคนคคค)คคเำว��ำวาทววานาคา นลไ่ี านมมวด่าวมตวณต(้จณmตณ่าkา่าหา่งVหงกAหงาศศ กาsศคกัาักมค)ากั่าคยยรา่าทปย่าห์แ์หแป่ีไห์รปททลดลร ิมลรอนอ้จนิมาอิมดาดคใาณดกานณา่E((ณรกEคkk(Skังรkา VVS่ารสVAังVร)A)ังีหสแK)XสใททKีหรทนทีห่ใีี่ใอื รนชสใี่ใชร ืชอนใ้มค้ใYืYอนใ้นสYา่ก(นYdก(กมาY(dก(kา)ราddก(Vารd)รทต)า )รแแ)า่ีใรตแท1นทมตทmทาmนสเนาkี่มทนAคมมคV1Aเคคs า่กท่าเsนคทา่ใใาโคนในดอืคิรคนนสสทคยทนสFิมคมท่า่ีFใ่ีิคม 1FชกคทกF่ีคFทกF้ใาDวา่ีใkD่านDา่ีรใชารDVชรกแมแD้ใYแD้ในลาคตล(นt ลร้วdือกว้่าtPถก้วPนงน)คาน่าศา�ำรา่า2ยครากัค2คถคภืคถอย่า่่าาว ่า่าาB์หยาYBพYยปมSลภY((SภรรdตFdอ(าังFิdมา)่าด)พส)พางแไีใรศณไปทรหังปักังแรนสก้ แยสัทงีับใคสทห์ีใสหสนา่ผมหนลีตม้กสคู้ปก้กดอค่กับมา่าว่ัังบดา่คาใกรผยสในรผ่าทานู้โปมทสู้กดปร…่ีส่กวม…่ีทรย่วม…ยาะกกี…่…ยรกโ…แาาโดท……ารดรส…รยี่…ท…นหย6ท…กี่�ำ……กล่ี2า(ค2าอ2…(รา่2ร)ดน()น6คา)าูณคค่าก่าับ
โนโนดโนด�ำาดยยาคคยค่า่าmmา่mYYAAY((Adsds(ds))คค,,)ค,ือือmmอืmคคAAคAา่า่ssา่กsก,,ก,รFรFรFะะDDะDแแDDแสสD,,สหห,ttหลpลtpลpออแแอแดดลลดลคคะะคะณูคณู คคณู ่ากกา่่ากบัBบั BBบั SเเSวSวเFวFลFลลมาามมาาาาแแแทททนนนคคคา่ ่า่าลลงดงใงั ในสนสมสมกมกาการารทรที่ท6ี่ ่ี22



รปู รทปู ่ี 2ที่ ภ2าภพาจพาํ ลจอางลตอาํ งแตหานแ่งหกนา่งรกหาารคห่าาปครา่มิ ปาณริมราังณสที ร่ีผงั สวิ ผีทปู้ี่ผว่ิวยผู้ปว่ ย
F SD FFSSคDDอื ค คือถFือoึงFผถFcoิวรouึงcผผปูcsuปู้วิuทsผtว่s่ีotู้ปย2to่วoภSยSkาSkiพkniniจnDาDDลiissiอstttaงaaตnnncาcceแeeหหหหนมมมง่ ากาายายยถรถถึงหึงึงราระรคะยะ่ายะยปะหะรหห่ามิ ่าง่าางรงณระระหระหงัวหวส่าว่าทีง่างจผ่ีงจุดจิวุดโุดผโฟฟโู้ปกฟกว่ัสกัสยขัสขอขององหหงลหลอลอดอดเดอเอกเกอซซกเรเซรยเยร์ ์ย์
FFD คอื FocถaึงlผFิวilผmู้ป่วDยistance หมายถึง ระยะห่างระหว่างจดุ โฟกัสของหลอดเอกซเรย์ถึงฟลิ ์ม

44 การควบคุมคุณภาพเครื่องเอกซเรยว์ นิ จิ ฉยั ทางการแพทย์

47

F DD FF FDคDDอื คค ื(เFอือkอoVFกFเcถpอooซaงึ กccฟlTเaรaซiิลmslยlเ์มpรF์sถeยopiึงl์ถtmoaหึงntัวDหdDDวeัวiัeดEstวttexรัดeapัcงรncotสังtcosีoขสeurrีอขrหDDอeงเมงiisคMsเาttครaยea่ืรอntnถ่ือeงcึcงงrวee)วัรดัหดะคหคมย่าม่าาะกายกหิโยิถโ่าลลถึงงโึโงรวรวะละลรหยตะตวะย์์พพ่าหะีีคคง่าหจงเ่าุเดวรวงะโลรลฟหาะากวหแั่าสวแลงข่าลจะองุะปดจงปโรุหดฟิมรโลกิฟมาอัสณากดขณัสรเอัองขรงสกอังหีเซงสอลหีเเกอรอลซดยกอ์์ ซด์
tp คอื ควา(kมVหpนTาขimองeอaวnัยdวะEใxนpสoว่ sนuทre่ีถ่าMยภeาteพrข)องผ้ปู ว่ ย
BSF คtpอื ค ือBaคcวkามSหcนatาtขeอrงFอaวcยั tวoะrในหสม่วานยทถถี่ึงา่ คยภ่าแากพ้จขาอกงกผาู้ปร่วกยระเจิงของรังสีใช้ค่าตามค�ำแนะน�ำของ
BSF คือIABEAackซึ่งSคc่าattBeSrFFaขcอtงoคrอหลมั านย์ ถICึงRคU่าแTกi้จssาuกeกาทร่ีก1ร0ะเจxิงข1อ0งรเซังสนีใตชิเ้คม่าตตรามใหค้ใาชแ้คน่าะน1.า41
ท่ีข2อ0งxIA2E0Aเซซนึ่งตคเิ่ามตBรSFใหขใ้ อชงค้ ค่าอ1ล.5ัม1ภ์เปIC็นRตU้นTเiพssอ่ื uนe�ำมทาี่ ค1ณู0 กxับ1ค0า่ ทเซีอ่ น่านติไเมด้ตร ให้ใช้ค่า
ESAK คือ En1t.r4a1ncทe่ี 2S0uxrfa2c0eเซAนirตKิเeมrตmรaใหห้ใมชาค้ ยา่ ถ1ึง.5ค1า่ ปเปรมิน็ าตณ้นรเังพสือ่ ีทนี่ผาวิ มผาปู้ ค่วูณยกับค่าท่ีอ่านได้
6. เปรียบESเทAียKบคคือ่าปEรnิมtrาaณnรcังeสSีทu่ีวrัดfaไดce้จาAกiเrคKรe่ือrงmมaือวหัดมราังยสถีกึงับค่าปริมาณรังสีทอี่ผ้างวิ อผิงปู้ ม่วายตรฐานของ IAEA
และ โ6ด. ยเปDรRียLบเDทMียSบCค่าคปือริมปารณิมราังณสีทรัง่ีวสัดีอได้า้งจอาิงกกเคารรื่อถ่งามยือภวาัดพรรังังสสีกีวับินคิจ่าฉปัยรดิม้วายณเครรัง่ือสงีอเ้าองกอซิงเมรายต์วรินฐิจาฉนัยขทอั่วงไป
ข(Dอiaงกgnรมoวstทิ IวMiAcยิ นeEาrิAศdจeาifcฉแeสaัลrตยleะรทSn์กc่ัcโวาiดeeรไยแnปlพceDevท(RseDยLl(์ia2พDig0n.Mศn1.oG7S2s)eC)t5niขc6คeอ0ือrrงaeกlปfรeรrมraิมeวdาnิทioณcยegารrศัaงlาeสpสvีhอตey้ารlงก์bอinาyิงรกแGDาพeeรnทpถeยa่าr์rยaพtmภl.ศาrea.พnd2รti5ัoง6oสg0frีวaินMpิจheฉydัยicbดay้วlยDSเecคpiรea่ือnrงctmเeอseกn(ซ2tเ0รo1ยf7์ ))

ตาตราารงาปงรปิมรามิ ณาณรังรสงั สีอีอา้ ้างงอองิ ิงกกาารรถถ่า่ายยภภาาพพททาางงรรังังสสีวีวนินิ จิิจฉฉัยยั ดด้วว้ ยยเเคครรื่อ่อื งงเอเอกกซซเรเยรย์ท์ท่วั ไ่ัวปไป
การควบคุมคณุ ภาพเคร่ืองเอกซเรยว์ นิ จิ ฉัยทางการแพทย์ 45

การวเิ คราะห์การถา่ ยภาพซ้ำ� หรือการทำ� ซ้�ำ (Reject/Retake Analysis)

วัตถปุ ระสงค์

เพ่ือทราบปัจจัยหรือสาเหตุของการถ่ายภาพซ�้ำและเพ่ือหาแนวทางปฏิบัติการลดอัตราการถ่ายภาพซ�้ำ
ในระบบดิจิทลั DR หรือ CR

ความถ่ี : การวิเคราะห์การถ่ายภาพซ�้ำควรจะท�ำบ่อยๆ เพียงพอที่จะแก้ไขปัญหาท่ีอาจเกิดข้ึน ค�ำแนะน�ำของ

TG-151 ใหท้ �ำทุกๆ 1 เดือน

อุปกรณ์ทีใ่ ช้

1. เคร่อื งคิดเลข
2. โปรแกรมวเิ คราะหก์ ารถ่ายซำ้� RAP (Retake analysis program) สำ� หรบั ระบบถ่ายภาพดิจทิ ลั ถา้ มี
3. โปรแกรม DICOM SR (structure report) สำ� หรับระบบถา่ ยภาพดจิ ทิ ัล ถา้ มี

เครอ่ื งมือ/ผเู้ ชย่ี วชาญ

1. เกณฑ์ประเมนิ คุณภาพของภาพถ่ายทางรงั สขี องหน่วยงาน
2. รังสีแพทย์
3. นกั รังสกี ารแพทย์ผูม้ ปี ระสบการณ์

วิธีทดสอบ

1. ก�ำหนดชว่ งเวลา 1 หรือ 3 หรอื 6 เดือน ขึ้นกับปรมิ าณการถา่ ยภาพซ�้ำ
2. บนั ทกึ ลงแบบฟอร์มทกุ ครั้งทีม่ ีการถา่ ยภาพซ้ำ�
3. เมอื่ ครบก�ำหนดควรคำ� นวณหา % Rejected rate
4. จ�ำแนกสาเหตุของการถ่ายซำ้�
5. เก็บสถิตผิ ู้เก่ยี วขอ้ ง และเครื่องมอื ท่ีใช้

วิธวี ิเคราะห์

1. แยกภาพเสยี ทีต่ อ้ งถ่ายซ้ำ�
โดยใช้เกณฑ์ประเมินคุณภาพของภาพถ่ายทางรังสีของหน่วยงาน โดยใช้เหตุผลมาตรฐานของการถ่ายซ้�ำ
9 ประเภทดงั ต่อไปนี้
1. การจดั ทา่ ผู้ป่วย (Positioning)
2. ปรมิ าณรังสที ี่ไม่เหมาะสม (Exposure error)
3. ความผดิ พลาดของกรดิ (Grid error)
4. ความผดิ พลาดของระบบ (System error)
5. ส่ิงแปลกปลอมในภาพ* (Artifact)
6. การเคลือ่ นไหวของผู้ป่วย (Patient motion)
7. การทดสอบภาพ (Test image)
8. ยกเลิกเคส (Study canceled)
9. อ่นื ๆ
46 การควบคุมคณุ ภาพเคร่ืองเอกซเรย์วินิจฉยั ทางการแพทย์

49

* ขงค*ขกยข....ายจยวรสาาะัตคายกบรถวคเเาุแบตพกคขงวมปถ.ีย...่ิมาสลา่ งม คาจสวรยตกสอเะตัาาภรปหานบกรถวาลเตเเทจแุหบพพตอุกปรตถมยีม่ิอา(าลาุ่กDรงุปคสย(กาตเeอFกกภรปร(toนรcดิเาeวลกณroทสพจceอิดnร่งิช์tiมสgอoแ(าtว่Dnrิง่สปุrปย(a)แeFกลถso(ปtoctรกา่ebลroณยปmcejกenภtลi์ชgปoectาอว่nrtdrลพaยม))iอsoaถใเหtมชน)b่าร่นใmยภjนeือเภาeคcจภพาtdราาพ)ื่อกiพ(aเIงหชmห)ป(ล่นรImaรออืเgะคดจaeดรเาg่อืบัอกAeงกหrกปAtซลiรรfrเอaะtระiยcดดfดat์ุมเบั)(cอTtอกกกa)าซุญbรอจเะlแราแeดยจจบ/มุแ์ sง่(บuTเกปap่งญุ เbน็pปแloeน็4จr/tsส4/uxาสp-เrหาpaเตyoหไุ rตดttuไุ/้ดดxbงั -ด้นerังa)้ี นy้ี tube)

ทocรปูufี่มทรcGtทDาูปo-rมี่ ;oี่iruทdา1CfIr;fี่ atac1Ce(nแusภasแeสtาBys-สดพoeiccดoงซfokภงffc้าulภoาe(Dยrภาพu,tr)พาerRรมIพtsaรังaeีคyซังสndsวส้าีทyoiาBีทoยี่fมoi)p่ีลcลคAfมkaักักลnlAีคeษeษ้าdndวณ,ยrณdาieRคaะมrะwaล.eเคoเนdึงwนลrกMื้อigื้อoา้ ับป,MยuปpภrอคrอuaIpDาดลดreวh:pสงึสdะy8กhออiล,a6บัyงงมR9ข.,ภขoรa2้าR้าาr่ัวง6dagงวใม,มiะdน(oีคrภีคลiปpIoวDมวาอapาพา:รดมeaมวั่8ขหดdeดใ6วน�ำรidา9าaตือปตi)2.a่าoอ่า6p.งrงoดกngก(rหภ,ันegันราr,uซซIือพDrm่ึงึ่งIขเD:เpกoกว6:nิดิดtา26heจ)จ52uoาา15mกrก61aกกx6oา(าtภร(ร(hภภาววoาพาาาrพงพงซaกกขซา้xรรวยา้ ิด(ิดาย)ภไ)ไ)แมามแพล่เเ่ หหละขะมมวCาาาCaะะ)aสsสesมมeหหcรรoือือurtGersidy

การควบคมุ คณุ ภาพเครือ่ งเอกซเรยว์ นิ จิ ฉยั ทางการแพทย์ 47

50

จานวนภาพถูกปฏิเสธแยกตามสาเหตุ

20 19
18

16

14

12

10

8

65 4
4
2
2 210 10
0

รปู รทูป่ีท2่ี 2แสแดสดงสงสถถิตติ ิจจิ ำ� านนววนนจจ�ำานนววนนภภาาพพถถกููกปปฏฏิเิเสสธธแแยยกกตตาามมสสาาเหเหตตุ 9ุ 9ปประรเะภเทภท

2. คำ� 2น. วคณาอนอตั วัตอรนราตั อากรัตกาารากรารทากถรำ�าท่าซรยาถ้�ำซซ่าท้าย�ำ้ ้งั ทซหงั้้ามหดมด(%(%) )==(จ(จำ� านนววนนภภาาพพทท่ีที่ทำ�าซซ้�ำา้ //จจาำ� นนววนนภภาาพพททงั้ ้ังหหมมดด))xx110000
เชน่ เชถน่ า้ ใถน้าแใผนนแผกนถก่ายถ่าภยาภพาทพ้งั ทหั้งมหดมด11161060ในใน1 1เดเือดนือนมีภมภีาพาพตต้อ้องงถถา่ ่ายยซซ�้ำ้า113322

อตั ราอกัตารราทกาำ� รซทำ้� าทซง้ั ้าหทมง้ั ดหม(%ด )(%=)(=13(123/121/16106)0x) 1x01000==11.13.838%%
**กรณไี ม*่ท*กรารบณจีไม�ำนท่ วรานบภจาาพนถวา่นยภซา�้ำพหถร่าือยไซมา้ ส่หารมือาไมรถส่ รามะบารุวถา่ รภะาบพวุ ใ่าดภคาือพภใดาคพือถภ่าายพซถ�ำ้ ่าใยหซ้ใาชใอ้ หตั ใ้ รชา้อภัตารพาภถากู พปถฏกู ิเปสฏธเิ สธ
เชน่ เชถออน่ า้ตััตอใรอรถตันาาตั้ารแกภใราผนาากานรแภพาทผกราถทำ�นพถูกซาก่าถปซำ้�ยถูกท้าฏ่าภปทยงั้เิาฏสหงั้ภพหเิธมาสทมพดธ(ั้งดท%ห((้ัง%(%ม%ห)ด)ม)=)=ด9==(89จ(((7078จ�ำ770นาใ//นนว91ใวน89น1น08ภภ1เ0)าด)าxพเอืพดxท1นือท10ถ่ีน่ถี0ม0ูกูก0ภีมป=ปภีา=ฏฏพา7ิเ7เิพถส.ส8.ถูก8ธธ6ูก6ป//ปจจ%ฏ%าำ�ฏิเนนสเิ สวธวธนน7ภ7ภ77าาพพทท้งั ัง้ หหมมดด))xx110000

3. ก�ำ3ห. นกดาหเปน้าดหเปมา้าหยมอาตั ยรอาตั กราารกถา่ารยถซา่ ย�ำ้ ทซ้าีย่ ทอย่ีมอรมับรไบัดไข้ ดอ้ขงอหงนห่วนยว่ งยางนานตต้อ้องงไมไมเ่ กเ่ กนิ นิ เเกกณณฑฑท์ ่ีกำ�าหนดเกณณฑฑ์ก์กาารรยอมรบั
3ย.อ1ม รขบั ดี จ�ำกัดของการทำ� ซ�ำ้
33 3..32ขก3333.1....้อา1321กขรขพ---....้อาแ1211ดี ไภภรจิพกมจแาาาิจ้ไ่เาไภภกกรพพกขามกณ้าไาาถถรนิ ขดั่เรพพกณ่าา่กาขต±ยยากถถินพาอั้งรรร2าาา่่พิเคงยังังร%±ยยศกิเสส่ายอศรรษ2าทใทีีอมังังษ%นร่วัีใ่มสสรทเชไรดทใีีบั ปา้งนับก็ซว่ัไาเดไ8ไ้านดด5ป้%ไก็%้ ด8้จ5%ร%งิ

3.2

3.3

3.3.2 ประเภทการทดสอบ
3.3.3 เจ้าหนา้ ทีใ่ หม่

48 การควบคมุ คุณภาพเครื่องเอกซเรย์วินิจฉยั ทางการแพทย์

4. มาตรการและแนวปฏิบตั เิ พอื่ ลดการถ่ายซำ้�
4.1 ก�ำหนดมาตรการตามสาเหตุ เพือ่ ใหเ้ จา้ หน้าทผี่ ใู้ ห้บรกิ ารถา่ ยภาพรงั สี และผ้ปู ว่ ย

ตารางที่ 1 แสดงการมาตรการและแนวปฏบิ ัติเพอ่ื ลดการถา่ ยซ้ำ�

สาเหตุ เจา้ หน้าท่ผี ู้ให้บรกิ ารถา่ ยภาพรงั สี ผูป้ ว่ ย
1. การจดั ท่า Position
- จัดท่า (Positioning) ให้ถูกต้องตาม - อธบิ าย/ซกั ซอ้ ม/เตรียมผ้ปู ว่ ย/
2. ผปู้ ว่ ยขยบั ขณะถ่ายภาพ เทคนคิ กอ่ นถา่ ยภาพ
(Patient Motion) - อธิบายให้ผู้ป่วยมีความเข้าใจก่อนถ่าย - มปี า้ ยนเิ ทศน/์ บอรด์ แนะนำ� การปฏบิ ตั ิ
3. ปรมิ าณรังสีน้อยเกนิ ไป ภาพรงั สี ตน/ขนั้ ตอนตา่ ง ๆ อาจเปน็ แผน่ รปู ภาพ
(Under Exposure) - กรณีเจ้าหน้าท่ีใหม่ มีการสอนงาน กรณีอ่านหนังสือไม่ออก เช่น ผู้ป่วย
4. ปริมาณรงั สมี ากเกนิ ไป (training) ถา้ เป็นเจ้าหนา้ ทีเ่ ดิม มีการ ต่างด้าว (ติดค�ำแนะน�ำในการปฏิบัติ
(Over Exposure) ทบทวนงานเพิ่มเตมิ (retraining) ตนก่อนตรวจไวห้ ลายภาษา)
5. สงิ่ แปลกปลอม - มกี ารตรวจสอบโดยวางแผน ลงมือท�ำ
(Artifact) เช็คก่อนดูผลลัพธ์ (Plan do check
6. เครือ่ งมอื outcome)
(Mechanical)
7. คุณภาพของภาพ (QC) - ผู้ป่วยอุบัติเหตุและฉุกเฉินจัดท�ำตาม - ผู้ปว่ ยหนกั ใหอ้ อกซเิ จนไมร่ ู้สึกตัว
สภาพผ้ปู ว่ ย

- ต้ังคา่ ปรมิ าณรังสที เ่ี หมาะสม - รีบเร่ง ผปู้ ว่ ยอาการไมค่ อ่ ยดี

- ตัง้ คา่ ปรมิ าณรังสที ่เี หมาะสม - ผ้ปู ว่ ยตัวใหญ่ ท�ำใหภ้ าพมวั

- ถามผปู้ ว่ ยหรอื ตรวจดวู า่ มสี งิ่ แปลกปลอม - ผปู้ ว่ ยลมื ถอด
เช่น สายสร้อย ชุดช้ันใน ตะกรุด
เขม็ กลดั เปน็ ตน้

- ไฟฟา้ ดับแผ่นเพลทติดเครือ่ ง - อธิบายให้ผู้ป่วยและญาติเข้าใจท่ีภาพ
- เครอ่ื งอ่านภาพ (CR reader) ขดั ข้อง ใชไ้ ม่ได้
อาจจะช�ำรุด

- แผน่ เพลทยงั ไมผ่ า่ นการควบคมุ คณุ ภาพ - ท�ำให้ผู้ป่วยหรือผู้รับบริการเกิดความ
ก่อนน�ำมาใช้งาน เช่น เกิดภาพซ้อน พงึ พอใจ
จากที่ใชง้ านมากอ่ นหน้านี้
- มีการตรวจสอบคุณภาพภาพรังสีก่อน
สง่ เข้าเครื่องใหร้ งั สีแพทย์แปลผล
- ประเมินคุณภาพของภาพรังสีถูกต้อง
ตามเกณฑ์มาตรฐาน

การควบคุมคณุ ภาพเครือ่ งเอกซเรยว์ นิ ิจฉัยทางการแพทย์ 49

4.2 สร้างเคร่ืองมือช่วยลดการถา่ ยซำ้� 52
4.2.1 แผน่ พับ, infographic, วิดทิ ัศน์ ส�ำหรบั การเตรียมตวั ผู้ปว่ ย โดยเฉพาะด้านภาษา
4อส4.2.รบ2า้สร.ง2มรเา้คเ จงรiขกn้าเือ่ค..หfงoiรแนnม่อืgผf้าอืrงoน่ทa/มgพpแี่ อืrับบhaชpi,บ่วchiปย,niลeรcfoะดx, gpเeกมroxาaนิ pรspคuถohวrา่sieายcuม,ซrceพว้าhดิึงacพทิ rhtัศอaในใrนจt์ รกสใบันาารหบกตรารรับรกิ วตากจรราทวภรจ่ผีเาตทพดิ ร่ีผพรียงัดิลมสพาตีดล(ัวผบาผู้ปด่อูป้ ่วบย่วยสอ่ ย/ำ�ยแหโสพดรายทับหเยนรฉ์/ับพกั ผนรางัูร้ะักส่วดรมีกังา้ สาวนริชกีภแาาาพชรษแพีทาพ)ยท์ ย์
4.3
4.4

5ทอใ5sนt.า่แี.rจเวมวuกใิเเิเ่นcชณคคพยt้รรือ่ฑuRำ�าาลr์44eะะสeด..หtห34ากa์แเ์แหkพาอสลลeรรรบ่อืะะถับ้ารชปปa่างรมว่รnยเระคเบัยซaับบจรวปl้�ำา้ปบyือ่ จเิหรsรคงถนงุนiมุงsรา่มกม้าือายารทpาะ/ภตะแต่ีrหารทoบรข์พกgั่งกบ้อาrคแาaปรมวบรmแรูลบแบละกคลดะเแาุมมะแิจรลอแนิ นิทถะตันควัลา่ รววปยDสาาปฏซมกIมCฏิบา้าัยพOิบทรัตใึงถMหตัิเี่แพพ่ามมิ อยื่อ่อSน่ใซลจRายำ้�ดจราใกับ(ใหSชาบ้อtร้rรยRถuิกู่ใe่าcนายttรเuaซกภrk้าณeาeจพฑนraร์eกงัnสpรสa�ำะoี lห(ทryผtร่งัs)ูป้ บัคisว่เรวพยะpบ/ื่อบrคแชoบุมพ่วgถอทยrา่ัตaวยยรmิเ์/ภคาผการแพา้รูาละรว่แถมะหบา่ว์ขบDยิช้อดIซาCมจิช้าูลOิทใีพหกMลั)าอ้ สรยมถู่ ยั่าใยหซม�้ำ่

วางแผนออก
มาตรการลด
การถ่ายซ้า

ตรวจสอบ ควบคมุ อัตราการถา่ ยซา้ ใช้มาตรการ
วิเคราะห์ โดยคานึงถงึ ความ ลดการถ่ายซ้า
อัตราการถา่ ย
ปลอดภยั คุณภาพของ
ซ้า ภาพรงั สแี ละความพงึ
พอใจของผูร้ บั บริการ

ปรบั ปรุง
กระบวนการ

ถ่ายภาพ

รปู ท่ี 3: สรุปกระบวนการลดการถ่ายซ้า
รูปท่ี 3 สรปุ กระบวนการลดการถ่ายซำ�้

แบบบันทึก :

แบบบนั ทกึ F12 : แบบบนั ทกึ การถ่ายภาพซำ�้

50 การควบคมุ คณุ ภาพเครอ่ื งเอกซเรย์วินจิ ฉยั ทางการแพทย์

การตรวจสอบคุณภาพการแสดงภาพบโี หมดของเครอื่ งอลั ตราซาวด์
เพอ่ื การวินจิ ฉัย โดยใชอ้ ุปกรณ์เน้ือเยอ่ื จำ� ลอง

(Quality control of B-mode diagnostic ultrasound
using tissue-mimicking phantom)

ผศ.ดร.ปนสั ดา อวิคุณประเสรฐิ
ภาควชิ ารงั สีเทคนคิ คณะแพทยศาสตรว์ ชริ พยาบาล มหาวิทยาลยั นวมนิ ทราธริ าช

การใช้งานเครื่องมือแพทย์ต่างๆ โดยเฉพาะเครื่องมือสร้างภาพทางการแพทย์ จ�ำเป็นต้องการควบคุม
คุณภาพของเคร่ืองและภาพการทดสอบหรือการตรวจสอบคุณภาพเคร่ืองมือ จะช่วยระบุความเสื่อมของคุณภาพ
ของภาพก่อนท่ีจะส่งผลต่อการน�ำไปสร้างภาพในผู้ป่วย และเม่ือผู้ใช้งานเร่ิมสงสัยว่าอุปกรณ์ท�ำงานผิดปกติ
การตรวจสอบคุณภาพสามารถใช้เพ่ือระบุแหล่งที่มาของความผิดปกติได้ นอกจากนี้หลังจากเครื่องมือได้รับ
การซ่อมแซม การตรวจสอบคุณภาพจะช่วยในการยืนยันได้ว่า อุปกรณ์ท�ำงานอย่างถูกต้องและได้รับการซ่อมแซม
อย่างถูกต้ององค์กรหรือสมาคมระหว่างประเทศ ได้ก�ำหนดมาตรฐานเครื่องและภาพอัลตราซาวด์ รวมถึงวิธีการ
ตรวจสอบควบคุมคุณภาพและการประกันคุณภาพเคร่ืองอัลตราซาวด์ส�ำหรับในประเทศไทยมีหลายหน่วยงาน
ที่สามารถตรวจสอบคุณภาพเครื่องอัลตราซาวด์ ขึ้นกับความพร้อมของเคร่ืองมือและก�ำลังคน เช่น กรมสนับสนุน
บริการสุขภาพ กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ บริษัทเอกชน สถาบันการศึกษา สถานพยาบาลบางแห่งท่ีมีอุปกรณ์
เนื้อเยื่อจ�ำลองสามารถท�ำการตรวจสอบคุณภาพเบ้ืองต้นโดยผู้ใช้งาน นักอัลตราซาวด์ หรือนักรังสีการแพทย์ได้
โดยในบทความนี้จะอธิบายวธิ ีการในการตรวจสอบ บันทึกผลและจดั ทำ� รายงานผลการตรวจสอบคุณภาพเครื่อง
เครื่องอัลตราซาวด์ทุกเครื่องควรได้รับการตรวจสอบประสิทธิภาพตั้งแต่เร่ิมติดต้ังเคร่ือง (acceptance
testing) และเมื่อใช้งานไปแล้วควรท�ำการทดสอบเพ่ือประเมินประสิทธิภาพ (performance evaluation)
อย่างสม่�ำเสมอ เพ่ือให้ม่ันใจว่าเครื่องท�ำงานได้อย่างถูกต้อง รวมถึงการบ�ำรุงรักษาเชิงป้องกัน (preventive
maintenance)

การทดสอบเพอื่ ตรวจรับเครอ่ื ง (Acceptance testing)

วัตถุประสงค์เพื่อประเมินประสิทธิภาพของเคร่ืองมือเมื่อติดตั้งเครื่องใหม่ หรือเม่ือมีการเปล่ียนอุปกรณ์
ทดแทน หรือหลังการซ่อมแซมท่ีอาจส่งผลต่อประสิทธิภาพของเครื่อง และเพ่ือเก็บข้อมูลท่ีได้จากการทดสอบเป็น
ค่าฐาน (baseline) ส�ำหรับการเปรียบเทียบกับการทดสอบในอนาคต และเพื่อตรวจจับการเปลี่ยนแปลงคุณภาพ
ของภาพ

การทดสอบเพ่ือประเมนิ ประสทิ ธิภาพ (Performance evaluation)

วตั ถปุ ระสงคเ์ พอ่ื ตรวจสอบประสทิ ธภิ าพของเครอ่ื งมอื เมอ่ื ระยะเวลาผา่ นไปโดยเปรยี บเทยี บผลทไ่ี ดก้ บั คา่
ฐานท่ตี รวจสอบครัง้ แรก และเพ่อื การตรวจหาปัญหากอ่ นทจี่ ะเกิดปัญหาทรี่ า้ ยแรง อาจเลอื กทดสอบในบางรายการ
บอ่ ยขนึ้ เช่น ตรวจสอบทางกายภาพและทางกลไกอยา่ งนอ้ ยทกุ ๆ 3 เดือน รายการตรวจสอบการทำ� งานของเครอ่ื ง
หรืออุปกรณ์ต่างๆ ควรทดสอบอย่างนอ้ ยทกุ ๆ 6 เดือน ส�ำหรับรายการอืน่ ๆ ตรวจสอบอย่างน้อยทกุ ปี

การควบคุมคณุ ภาพเครื่องเอกซเรย์วินิจฉยั ทางการแพทย์ 51

การตรวจสอบเพื่อประเมินประสิทธิภาพเครื่องอัลตราซาวด์ ประกอบด้วย การตรวจสอบทางกายภาพ
และทางกลไก (physical and mechanical inspection) การส�ำรวจความสม่�ำเสมอของภาพและสิง่ แปลกปลอม
ในภาพ (Image uniformity and artifact survey) ความแม่นทางเรขาคณิต (geometric accuracy) ความไว
ของระบบ (system sensitivity) ความละเอียด (resolution) ความเปรียบต่าง (contrast) จอแสดงภาพ
(image display) และการท�ำงานในโหมดดอปเปลอร์ (Doppler function)

อุปกรณท์ ดสอบ
1. อุปกรณจ์ �ำลองเนอ้ื เย่อื (Tissue-mimicking phantoms)

อุปกรณ์จ�ำลองท่ีมีสมบัติทางเสียงเหมือนเน้ือเย่ือมนุษย์ ภายในมีวัสดุท่ีมีสมบัติในการส่งผ่านคล่ืนเสียง
อัลตราซาวด์เหมือนเน้ือเย่ือมนุษย์ เช่น อัตราเร็วของเสียงในวัสดุท่ีใช้ท�ำอุปกรณ์เนื้อเยื่อจ�ำลอง มีค่าใกล้เคียงกับ
อตั ราเรว็ ของเสยี งในเนื้อเย่อื ของมนษุ ย์ เท่ากับ 1540±10 m/s ทอี่ ุณหภูมิ 22ºC สมบตั กิ ารลดทอนและการกระเจงิ
คลน่ื อัลตราซาวด์ วสั ดุท่ีใชท้ ำ� จากเจลนำ้� ทเ่ี ติมกราไฟทห์ รอื ยางยรู ีเทน ภายในบรรจวุ ตั ถุท่ีทราบต�ำแหนง่ และขนาด
ตา่ งๆ รวมถงึ วตั ถทุ ไ่ี มส่ ะทอ้ นเสยี งเพอ่ื จำ� ลองลกั ษณะของถงุ นำ�้ (anechoic cysts) ในขนาดเสน้ ผา่ นศนู ยก์ ลางตา่ งๆ
วตั ถทุ ม่ี โี ครงสรา้ งสะทอ้ นเสยี งและเสน้ ไนลอนบางขนาดเสน้ ผา่ นศนู ยก์ ลาง 2 มลิ ลเิ มตร เพอื่ ตรวจสอบคา่ รายละเอยี ด
และความแม่นของการวัดระยะทาง อุปกรณ์เน้ือเยื่อจ�ำลองบางชนิดประกอบด้วยวัตถุรูปกรวยหรือทรงกระบอก
มคี วามเข้มข้นของกราไฟทท์ ่ีปริมาณต่างๆ เพ่ือจำ� ลองเน้ือเย่อื ท่ีมโี ครงสร้างสะท้อนเสียงได้มากกว่า (hyperechoic)
หรอื นอ้ ยกวา่ (hypoechoic) เมอ่ื เปรยี บเทียบกบั เน้อื เย่อื โดยรอบ
อปุ กรณ์จำ� ลองเนอื้ เยื่อ มี 2 แบบ แบบทท่ี �ำจากวสั ดทุ มี่ ีเจลน้�ำเติมกราไฟท์ (aqueous gel and graphite
particles) และแบบยางยรู เี ทน (urethane) มีขอ้ ดี ขอ้ เสยี ตา่ งกัน ดงั ตารางท่ี 1

ตารางที่ 1 เปรยี บเทยี บข้อดีขอ้ เสยี ของอปุ กรณเ์ นือ้ เย่อื จำ� ลองที่ทำ� จากวัสดุตา่ งกนั

ขอ้ ดี ขอ้ ดี

เจลนำ้� เตมิ กราไฟท์ • อัตราเร็วเสียงใกล้เคียงเน้ือเย่ือมนุษย์ (1540 • เมอ่ื ใชง้ านไปนานๆ สว่ นของนำ�้ อาจจะระเหย
(aqueous gel and m/s) หรือแหง้
graphite particles)
• การลดทอนเสียงเป็นสัดส่วนความถี่ของคลื่น • อายุการใช้งานสั้น
อลั ตราซาวด์ (0.5 or 0.7 dB/cm-MHz) • ต้องมีแผ่นกั้นส�ำหรับสแกน (scanning

• การกระเจิงของเสยี งใกล้เคียงเน้ือเยอ่ื มนุษย์ window)

ยางยูรเี ทน • ไมเ่ กิดการระเหยเก็บรกั ษาง่าย • อัตราเร็วเสียงอยู่ในช่วง 1430-1450 m/s
(urethane) • อายุใช้งานนาน ส่งผลต่อความแม่นในการโฟกัสคลื่นเสียง
• ไม่ต้องมีแผ่นก้ันส�ำหรับสแกน (scanning เนื่องจากการหน่วงเวลาของวงจรการรับส่ง
window) พ้ืนผิวมีความยืดหยุ่นและเปล่ียนรูป สัญญาณจะก�ำหนดอัตราเร็วของเสียงไว้ท่ี
ไดส้ ำ� หรับทรานสดวิ เซอรแ์ บบตา่ งๆ 1540 m/s
• การกระเจิงของเสียงใกล้เคยี งเนอ้ื เยือ่ มนษุ ย์ • ความยาวของสัญญาณขึ้นกับอัตราเร็วและ
ความถเ่ี สยี งเมอ่ื เคลอ่ื นผา่ นเนอื้ เยอ่ื จะส่งผล
ต่อการแสดงความละเอียด
• พ้ืนผิวเกิดความเสียหายได้ง่าย กรณีท่ีมีเจล
คา้ งหรือไมไ่ ด้ทำ� ความสะอาด

52 การควบคมุ คณุ ภาพเครื่องเอกซเรยว์ ินิจฉยั ทางการแพทย์

2. อุปกรณจ์ �ำลองเส้นเลอื ด (blood-mimicking fluid หรือ Doppler test objects)

ภายในมีส่วนของอปุ กรณ์จ�ำลองเนอ้ื เย่อื (Tissue-mimicking phantoms) และอุปกรณ์จ�ำลองเส้นเลือด
ท่ีประกอบด้วยท่อกลวง 1-2 ท่อ มีของเหลวที่มีสมบัติเหมือนเลือด เช่น กลีเซอรอล (glycerol) ถูกสูบผ่านปั๊ม
เพือ่ จำ� ลองหรือเลยี นแบบการไหลของเลือดในร่างกายสามารถตรวจสอบความแมน่ ของปรมิ าตรการไหล (Volume
flow accuracy) ความแมน่ ของความเรว็ (Velocity accuracy) การแยกทศิ ทางการไหล (flow directions) เปน็ ตน้

การประเมินสว่ นประกอบภายนอก (Visual inspection)

การประเมินส่วนประกอบภายนอกของเครื่องควรท�ำทุกเดือน (monthly) หรือตามท่ีผู้ผลิตแนะน�ำและ
บนั ทกึ ผลการตรวจสอบไว้เพือ่ อา้ งอิงโดยรายการทดสอบ ดงั นี้
1. ทรานสดิวเซอร์ หรือหัวโพรบ (Transducer หรือ Probe) : ตรวจสอบหัวโพรบและบริเวณพื้นผิว
ส่งสัญญาณสายเคเบิลขอ้ ตอ่ ตา่ งๆ ตอ้ งไมม่ ีการหลดุ ลยุ่ รอยแตกการแยกการหลุดลอก สีซดี จาง
2. สายไฟ (Power cord) : ตรวจสอบสายไฟ สายเคเบลิ ปลั๊กตา่ งๆ ตอ้ งไม่หลุดลุย่ รอยแตก เปล่ยี นสี
3. แผงควบคุม (Control panel) : ตรวจสอบสวิตซแ์ ละปุ่มตา่ งๆ บนแปน้ พมิ พ์ ตรวจสอบแสงไฟของปุม่
ตา่ งๆ และความสะอาดของแผงควบคุม
4. จอภาพ (Monitor) : ตรวจสอบความสะอาด ไม่มีรอยขีดข่วน ค่าความสว่าง (brightness) และ
ความคมชดั (contrast) ถกู ต้ังค่าไว้ทีร่ ะดบั เหมาะสม
5. ลอ้ และระบบล็อค (Wheels and wheel locks) : ล้อและระบบท�ำงานได้ปกติ
6. แผ่นกรองฝุ่น (Dust filters) : ไดร้ บั การท�ำความสะอาดตามระยะเวลา ไมม่ ฝี ุ่นเกาะ
7. ตัวเคร่อื ง (Scanner housing) : อย่ใู นสภาพแข็งแรง และสะอาด

ก่อนการตรวจสอบคุณภาพเคร่ือง

1. ปรับต้งั ค่าการแสดงผลของจอภาพ (เชน่ brightness, contrast) ใหเ้ หมาะสม ภายใตส้ ภาวะแสงท่ีใช้
ในการตรวจผ้ปู ่วย ควรใช้ภาพทดสอบ (test pattern) เช่น TG184
2. บันทึกการตัง้ ค่าตา่ งๆ ของเครอ่ื งและหัวโพรบ ทุกครั้งที่ทำ� การทดสอบ เช่น dynamic range, gray
level map, body part menu selection, power level, gain level, time gain compensation (TGC) ฯลฯ
ส�ำหรับการทดสอบในครง้ั ตอ่ ไป ควรใชก้ ารตั้งค่าเดมิ เพ่ือใหส้ ามารถน�ำผลท่ีได้มาเปรียบเทียบกัน
3. กรณีที่มีการน�ำหัวโพรบไปใช้กับเคร่ืองมากกว่า 1 เคร่ือง ในการทดสอบค่าต้องบันทึกหมายเลข
เครอ่ื งท่ที ดสอบและหมายเลขหัวโพรบดว้ ย (scanner-transducer)

การควบคุมคณุ ภาพเคร่อื งเอกซเรย์วนิ จิ ฉัยทางการแพทย์ 53

การตรวจสอบคุณภาพเครอ่ื งอลั ตราซาวด์
1. ความสมบูรณ์ของทรานสดวิ เซอร์ (Transducer Integrity)

ปัญหา : หากองคป์ ระกอบทรานสดิวเซอร์ชำ� รุดเสียหาย (dead element) ส่งผลใหเ้ กิดเงาเสน้ สดี �ำจากพ้นื ผิวของ
ทรานสดิวเซอร์และปรากฏบนภาพ
วธิ ีการ :
1. ทำ� ได้ 2 วิธี คือ สแกนหัวโพรบในอากาศโดยไมต่ ้องสแกนวัตถุ (Air scan) สงั เกตเงาเสน้ สีด�ำ โดยหาก
• ไมม่ ีเสน้ สีด�ำเลย แสดงว่าองคป์ ระกอบทรานสดิวเซอร์อยู่ในสภาพสมบูรณ์
• มเี สน้ เงาด�ำ 1-2 เสน้ เลก็ ๆ อนุโลมใหใ้ ช้ทรานสดิวเซอร์นั้นได้
• มเี ส้นเงาดำ� 1-2 เส้นหนาๆ อนุโลมให้ใช้ทรานสดิวเซอรน์ ั้นได้ แต่ควรพจิ ารณาเพ่อื เปล่ียน
• มีข้อบกพรอ่ งหรอื ช�ำรดุ มาก ไม่ควรทรานสดิวเซอรน์ ั้น
2. อีกวิธีให้ใช้เจลจ�ำนวนเล็กน้อยทาบนหน้าโพรบ จากน้ันน�ำคลิปหนีบกระดาษหรือไขควงเล็กๆ วางบน
โพรบและค่อยๆ เลื่อนจากขอบด้านหนึ่งไปด้านหน่ึงในระหว่างเคล่ือนคลิปหนีบกระดาษให้สังเกตว่าต้องไม่พบ
เสน้ สีดำ� ในแถบสีขาว

2. ความสมำ�่ เสมอของภาพ (Image Uniformity)

ปัญหา : เมื่อเกิดความไม่สม่�ำเสมอของภาพจะส่งผลต่อความถูกต้องของการวินิจฉัยหรือบดบังการมองเห็น
รอยโรคหรือเพ่มิ ความเสย่ี งของการวนิ ิจฉัยผิดพลาด จำ� เปน็ ตอ้ งทำ� การตรวจสอบความสมำ�่ เสมอของภาพ
วธิ กี าร :
1. ปรบั คา่ การขยาย (gain) ใหม้ คี วามสวา่ งเทา่ กนั ทกุ ระดบั ความลกึ ปรบั ความไวและตำ� แหนง่ โฟกสั ของระบบ
เพ่ือใหไ้ ดภ้ าพทม่ี ีระดบั ความเขม้ ความสม่�ำเสมอ
2. สแกน phantom บรเิ วณทม่ี โี ครงสรา้ งเปน็ เนอ้ื เดยี วกนั ไมม่ วี ตั ถใุ ดๆ (หรอื ใช้ phantom สำ� หรบั ตรวจสอบ
ความสมำ�่ เสมอ) ภาพท่ีไดค้ วรมคี วามสมำ�่ เสมอ ไมค่ วรมรี ว้ิ ยาวสีด�ำตามแนวตั้งหรือแนวขวางสังเกตบรเิ วณขอบภาพ
ควรมีความสม่ำ� เสมอไม่มีการลดลงของสญั ญาณ
สาเหตุ : อาจเกิดจากอปุ กรณฮ์ าร์ดแวรท์ �ำงานผดิ ปกติ เช่น องคป์ ระกอบทรานสดิวเซอรเ์ สีย หนา้ สัมผัสทางไฟฟา้
กขาอรงคสวาบยทไฟางหเรสือียแงผ(aงวcoงจuรsไtมic่ดcีวoงuจpรปlinรgะ)มรวะลหผวลา่ ภงผาพู้ป่วทย�ำแงลานะทเกริดานข้อสดผิวิดเพซอลรา์ไดม่ดหี รือข้อบกพร่องของซอฟต์แวร์ห5ร7ือ

โดยใช้เรนปู ้อื ทเยี่ 1อ่ื รจุ่นก�ำาSรลรoปูอทnทงดoี่รส1นุ่TอEกบSpาคoรhวnทaาoดnมสtสToอมEmบ่pาคเhสMวaมาonอมtdขoสeอมmlง4�่ำภเ1Mสา6มพoบอdรโขeิษดอlยทั 4งใG1ภช6aาเ้ mนพบ้ือmรเิษยe่ือทั xจGาลamองmex
54 การควบคุมคณุ ภาพเครือ่ งเอกซเรยว์ ินจิ ฉยั ทางการแพทย์
3. ความไวของระบบ (System sensitivity) หรือระยะลกึ ของการทะลุผ่าน(depth of penetration)
หรือความไวสูงสดุ (Maximum sensitivity)

รูปที่ 1 การทดสอบความสม่าเสมอของภาพ โดยใช้เน้ือเยือ่ จาลอง
3. ความไวของระบบ (System sensitivity) หรุน่รSือonรoะยTEะpลhึกaขntอoงmกาMรoทdะeลl4ุผ1่า6นบริษ(ัทdGeapmtmh eox f
pรค ะวeยาnมะeลไวคึกtสวrขงูaาอสมtงดุiไกoวคาขnือรอ)ทรงระหะะลยรบุะผอื บค่านวคหาแวมมปาลารมึกยผ3ชหไสถกว.ัดรงูึงผือคสสรเันจะคุดวูงกนดาขวสับรับมาอดุ ะคคมสไงวยกววญัไ(ขวาะาาMญมมรสลอทaถไางูึงกวณสระี่xขขะทลดุiอสmอบุผ�ำะงง(ใบา่กทMรuหนะาอ้m้(รaขรบSนะxอทบyยทiงmะssะีน่สหteลลัญeอ้uมุnผึกmยmญา่าขsทยนiาอtสี่sถsณแงieุดeงึvกปเรnทniสาระts่ีรsรียyผดiiะแtงt)กับiบiผสvvผสา่บดiitันtัญนสงyyกภเาญ))นัมบาหาื้อพาคณเรรขยวือถสึ้นอื่ารตะมจกะรทำ�ถับยวอ้ล่ีะคจทนอลววงทาึกัดาใี่นมขแหถ้อลอ้ร่ีขยะงะอแกทยสงา่ีสะทรดดุ ลทรงทึกผาะีร่ขนลละอสไุผบดงด่าบช้กิวนสัดาเ(ซารเdจอมแeนราสp์รดtถงhตภรoาวfพจขpวัึ้ดนeแnกลับe
วธิ ีการ : ทรานสดิวเซอร์ ความไวสงู สดุ คือ ระยะความลึกสงู สดุ ของการทะลุผา่ นของสญั ญาณเสียงผ่านเน้ือเ
1. ทำ� ได้ 2 วธิ ี คอื สแกนวหิธวั กี โพารรบ: ในอากาศโดยไมต่ อ้ งสแกนวตั ถุ (Air scan) โดยหวั โพรบตอ้ งสะอาดและแหง้
สังเกตภาพท่ีได้จะเป็นเส้นสะท้อนก1ล.ับไทปากไลดับ้ 2มาวหิธีลคาือยเสแ้นกนใหห้บัวันโพทรึกพระในยอะจากากาศดโ้าดนยบไนมข่ตอ้องงโสพแรกบนถวึงัตระถยุ (ะAลirึกsทcี่สaุดn) โดยหัวโพรพ
ทม่ี องเหน็ เส้นสะท้อน และแห้ง สังเกตภาพที่ได้จะเป้นเส้นสะท้อนกลับไปกลับมาหลายเส้น ให้บันทึกระยะจาก
2. อกี วธิ ีใหใ้ ช้ phantom โดยวดั โรพะรยบะถจึงารกะดยา้ ะนลบกึ นทข่สี อดุ งทโพ่มี รอบงเถหึงน็ระเสย้นะสขะอทงว้อัตนถุทอ่ี ยู่ลึกที่สดุ ทีม่ องเห็น
การประเมนิ ผล : หากคา่ ที่วัดไกดาเ้ ปรล2ปีย่.รนะอไเปีกมวิน≥ิธผ6ใี หลมใ้ ช:ิล้ ลหpิเhามกaตnครt่าoจทmา่ีวกัดคโดไ่าดยb้วเปดัasรลeะ่ียlยiนnะไeจปาคกวด6รา้ เนรมม่ิบิลดนล�ำขิเเอนมงินตโกพรารจรบแาถกกงึ ้ไครขะ่ายผะbูต้ ขaรอsวeงจlวสiัตnอถeบุทคอี่ วยรู่ลเึกรทิ่มส่ีดดุ าทเนี่ม
อาจก�ำหนดให้เป็นระดับท่ีต้อผงู้ตดร�ำวเนจินสกอาบรอา(aจcกtาioหnนดleใvหe้เปl)็นแรละะดหับาทกี่ตค้อ่างทด่ีวาัดเไนดิน้เปกลา่ียรน(ไaปctio≥n10levมeิลlล) ิเแมลตะรหากค่าท่ีวัดไ
จากคา่ baseline หมายถงึ เครื่อง1ม0ีคมวลิ าลมเิ บมกตพรรจ่อางก(คdา่ ebfeacsteleinveeหl)มายถงึ เครื่องมคี วามบกพรอ่ ง (defect level)

รูปท่ี 2 การทดสอบความไวของระบบ (Sys
หรือระยะลึกของการทะลุผ่าน (depth
หรือความไวสงู สดุ (Maximum sensitivity)

รปู ที่ 2 การทดสอบความไวของระบบ (System sensitivity) หรอื
ระยะลึกของการทะลุผา่4น. ค(dวeามpแthม่นofยาpใeนnกeาtรraวtดั ioรnะ)ยะหร(อืDคisวtาaมnไcวeสูงMสดุ ea(MsuarxeimmuemntsAecncsiutirvaitcyy))

4. ความแมน่ ย�ำในการวัดระยะ (Distance Measurement Accuracy)

ความถูกต้องในการวัดระยะ ขนาด ความลึกเป็นปริมาณที่ส�ำคัญในการวินิจฉัย จ�ำเป็นต้องตรวจสอบ
ความถกู ต้องของเครื่องมอื วดั ระยะคาลิปเปอร์อเิ ล็กทรอนิกส์ของเครือ่ ง
วิธีการ : สแกน phantom และวัดระยะหา่ งของวัตถทุ ีท่ ราบคา่ ทั้งในแนวตง้ั และแนวนอน ในการวางต�ำแหนง่ ทวี่ ดั
ควรวางท่ีกึ่งกลางของวัตถุ หรือวางบริเวณขอบของวัตถุเพ่ือลดความคลาดเคล่ือนของการวัด ผู้ตรวจสอบสามารถ
ปรับโฟกัส คา่ การขยาย เพอ่ื ให้ภาพมขี นาดใหญ่และชัดข้ึนเพอ่ื ลดความผิดพลาดในการวัด

การควบคุมคุณภาพเคร่ืองเอกซเรย์วนิ จิ ฉัยทางการแพทย์ 55

ความถูกต้องในการวัดระยะ ขนาด ความลึกเป็นปริมาณท่ีสาคัญในการวินิจฉัย จาเป็นต้องตรวจสอบ
ความถูกต้องของเครื่องมือวดั ระยะคาลปิ เปอรอ์ เิ ล็กทรอนิกส์ของเครื่อง
วธิ กี าร : สแกน phantomและวัดระยะห่างของวัตถุท่ีทราบคา่ ทงั้ ในแนวตัง้ และแนวนอน ในการวางตาแหนง่ ท่ี
วัดควรวางท่ีกึ่งกลางของวัตถุ หรือวางบริเวณขอบของวัตถุเพ่ือลดความคลาดเคลื่อนของการวัด ผู้ตรวจสอบ
ห ห bคกา่าaมมรsาาbeปยยกสalรถถiาา21snะงึึงมรe..เเeเ ปามคคliแแรรnรรินคถะนน่อ่อืืeผปวเbแbbbแววงงมลรรคมมนaaaaนนตินเับssssรวคีคีวั้ง:วผอeeeeโ่ิมรนววตลฟนllllเดาา(iiiiอั้รงกnnnnv:มม�ำมิ่นัสeeee(e(เบบhดvนr(คหหคคกกeำ�ohtิน่าววมมเพพirorนcกtกรรiาารรirzaาcินเเายยiออ่่zรรรoalรถถกoิ่ิ่dมงงมขlแnงึงึาdnดดยiเเกรtsiคคtาาาsaแt้ไaยtรรเเขallกaนนื่ออื่ddnnเ้ไิินนงงพiแiขccsมมsกก่ือลteetคีคีaาาแใaะววnรหรaลnหaาาแแccภ้ะมมcาceกกcาหบบeกcu้้ไไพaาขขคuกกrมcกaaพพ่าrcแแขีcคacทรรuyลนลา่cc่อ่อ่ีว)rะะาทyuคaงงัดดหหว่ีc)่rาไใาyaัดาดทหคก)กcไ้เ่ีวญด่คปาคyคัดทเ้่แ่า่)า่าลปไทลทท่ีวี่ยดคละัี่ดว่ีี่ววน้เีย่่าชัดััดดไปไทนดดัไไไปลดด่ีวดข้ไเี่ปยป้ัดเ้้ึน้เเ≥ปปปนลไเ2พลด≥ลล่ียไี่ยป่ี้ย่ีเ่ือ3ยนปมนลนนไลิมลดปไไไปี่ยปป1ลิลคน.ิลเว≥5มาไเิ1ม232ปตมม.ตผ5ริลมมมิดร≥ิิลลิลลหมพ2ิลลลเหริลมลิิิเเเรือมมมมลาตอื ดตติติเลรม2ใรรลร3นต.หิเ0.หกหหม0รร%ารรร%ตือรืืือออหรวจ1รัดจ232ืหอ.าา..5.000กรก%%%%1คือค.่า5า่ จ2จจจ%าb.าาาb0กกกกaa%คคคคจsse่e่่่าาาาาlกlจiinnคากee่า

รูปรทปู ี่ ท3่ี 3กากราทรดทสดอสบอบคแควลแาวละมาะแมแแนแมนวม่นวนน่ นยอย�ำอนาในในน(กh(กhาoาoรrรriววizzดัดัooรรnnะะttยยaaะะllใใddนนiiแssแttนนaaววnnตตccั้งeงั้e((avavcececrcrtutuicricraaaaclclydy)di)sitsatannceceacaccucruarcayc)y)

ขว5อิธ. ีงกกถาว5ถางุ ริธ.งุเรนพนีกกแำ้�:า้าื่อาสร(รตส(cดcแร:แyyงสเวสsกพsรจดtแtน่ือ)ปูส)งกตขรอขนรpรปูนนบา่วhรpาาคงจา่aดดhวสงnตaต(าอInา่t(า่มmบIoงtงmสoคๆๆmาamวaมเาgเพgพามeบeบือ่รื่อสรรปถGาปGิิเเรขมววeรeะอณาณะoเรoงมเmกกถมรmินลขะลนิeรุ่มบอุ่มรteูปวงrบปูวรtyัตรัตใรrา่ะ)ถนyง่าถบุทกเงก)ุทรบีม่าเาขรี่กรมใีลรขานแีักลาตคากสษัรกรณคาดวแณษรณิตงจตสณะภขติวรไดอาัดขะวมพงงแจอไ่มภมภถวลงีเาอดัภุ่งมะาพนคแแีาเพอโล้าพสคถคะด(่ แงุโA(งaคสนวnnด่ัต้�ำee(งถcacว(ทุhnhตัA่มีooถenคีiiุทccceอh่ีมo(นีคcoCbทอhiycjนeรosาcทtoi)สtcรsbตาi)mjส(เ์eหชCตacริง์เygtืลอชsisเงิบn)ปtลgข)็นบห)นลiขรmาักนือดษาเตaดปณา่gต็นงะiา่nๆขลงอgักๆง)ษณะ

การปกราะรเปมรนิ ะผเมลิน:ผเมลอื่ :ตเรมวื่อจตสรอวบจดสว้อยบตดา้วเยปตลาา่ เปวตัลถ่ารุ วปู ัตรถา่ ุรงูปวรงก่างลวมงคกวลรมปครวารกปฏรชาดักเฏจชนัดภเจานยใภนาไมยใม่ นเี อไมค่มโคีเอเ่ กคดิโคขเน้ึกิดขขอ้ึนบของ
วงกลขมอชบัดขเจอนงวงบกาลงมคชรัด้งบเจรนิเวบณาขงอคบรั้งดบ้ารนิเบวณนแขลอะบด้านลบ่านงแอลาะจดม้าีสนีขลา่าวงถอือาวจ่ามเีสปีข็นาปวกถืตอวิ ่าจเาปก็นนปั้นกใตชิ้คจาาลกิปนเั้นปอใชร้์ขคอาลงิเปคร่ือง
(เคพวอ่ื าวมจเดั ปกาขอกวนรด้าา์ขง้าดอ)นขงคซอเ้าา่คงยครวถวื่องงึางกดมเลพา้ สมนื่อูงแขวแตวัดลาล่ขะะน(คควาววงดาาขโมมดอกกยงววว้า้าดังงงกรท)ละคีว่ มยัดา่ แะคไจตดวา่ลาแ้ กมะตดวสกงาู้งตแนโา่ ลดบงะยนกควันถวัดงึตารดมอ้ ะา้ กงยนไวะมลา้ จม่งา่ าทงากว่ีก(ดคัดก้าวไวนดา่าบแ้มต2นสก0งถู )%ตึงแด่างล้ากนะนั วลตดั่าอ้งรงะ(5ไคย9มวะ่มาจามากสกวูงด่า)า้ แ2นล0ซ%ะา้ วยัดถรงึ ะดยา้ ะนขวา

รปู ที่ 4 การทดสอบการแสดงรปู ร่าง ร(Iูปmทaี่แg4ลeกะGากรeาทรoดวmัดสeอขtบนrกyาด)ารขกแอาสรงดแวงัตสรถดปู ุงรภ่าางพ(Iถmุงนaแg้�ำลe(ะAGกneาeoรcวmัดheขotนircyา)ด(Cขกyอาsรงtแว)ัตสimถดุงaภgาinพgถ)งุ นา้ (Anechoic (Cys
56 การควบคุมคณุ ภาพเคร่อื งเอกซเรย์วนิ ิจฉยั ทางการแพทย์

6. ความละเอียดตามแนวแกนและแนวขวาง (Axial and lateral resolution)
ความละเอียด (resolution) หมายถึง ความสามารถในการตรวจวัดและแสดงภาพวัตถุท

6. ความละเอียดตามแนวแกนและแนวขวาง (Axial and lateral resolution)
ความละเอียด (resolution) หมายถึง ความสามารถในการตรวจวัดและแสดงภาพวัตถุท่ีอยู่ใกล้กัน
แยกออกจากไดช้ ัดเจน หรือการแสดงภาพวตั ถุท่ีเลก็ ทสี่ ดุ ได้ โดยความละเอียดหรือความสามารถในแยกตามแกนล�ำ
อัลตราซาวด์ เรียกว่า axial resolution และความละเอียดท่ีตั้งฉากกับแนวแกนล�ำอัลตราซาวด์เรียกว่า lateral
resolution
Axial resolution : สแกน phantom บริเวณกลุ่มวตั ถุส�ำหรับทดสอบ resolution สงั เกตวตั ถทุ ีส่ ามารถแยก
ออกจากกันได้ชัดเจนโดยไม่มีการเหลื่อมกัน บันทึกระยะห่างท่ีน้อยที่สุดระหว่างวัตถุเป็นค่าความละเอียดตาม
แนวแกน โดยเปรยี บเทยี บระยะกับคู่มอื ของ phantom น้นั ๆ
การประเมินผล : สำ� หรบั หวั โพรบความถี่ <4 MHz ค่าความละเอียดทวี่ ดั ไดค้ วรเท่ากับ 1.0 หรือ 2.0 มิลลิเมตรหรอื
คา่ ความละเอยี ดทวี่ ดั ไดค้ วรคงทเ่ี มอื่ เปรยี บเทยี บกบั คา่ ฐาน หากคา่ ทวี่ ดั ไดม้ กี ารเปลย่ี นแปลงมากกวา่ 1.0 มลิ ลเิ มตร
หมายถงึ เครอ่ื งมีความบกพร่อง 60

รปู ท่ี 5 การทดสอบความละเอยี ดตามแนวแก

Lateral resolution : สแกนกลุ่มวัตถุ pin target ในแนวต้ัง จะ
ท่ีบริเวณตาแหน่งโฟกัส (focal zone) ให้วัดระยะความกว้างของ
ลาอัลตราซาวดท์ ค่ี วามลึกน้ัน และเปน็ การประมาณคา่ ความละเอ
การประเมินผล : บันทึกความกว้างที่ได้เพ่ือเปรียบเทียบกับการต
รรปููปทที่่ี 55 กกาารรททดดสสออบบคคววาามมลละะเเออยีียดดตตาามมแแนนมววาแตแกกรนฐนา(น(AAจxxาiiaaกllรrาreeยssงooาlนluuขttiอiooงnnA)) APM2

Lateral resolution : สแกนกลุ่มวัตถุ pin target ในแนวต้ัง จะพบว่าความกว้างของวัตถุ (pin) จะแคบท่ีสุด
ท่ีบรLิเaวtณerตaาlแrหeนso่งlโuฟtกioัสn(f:ocสaแlกzนoกnลeุม่ )วใตั หถ้วุ ัดpรinะยtะaคrgวeาtมกว้างของวัตถุ โดยความกว้างน้ีจะเป็นความกว้างของ
ในแลนาวอตลั ง้ัตรจาะซพาบวดวท์า่ ค่คี ววาามมกลวึกา้ นง้นัขอแงลวะตั เถปุ ็น(pกiาnร)ปจระะแมคาบณทคส่ี ่าุดความละเอยี ดในแนวขวาง
ทบ่ี กรเิาวรณปตรำะ� แเมหินนผง่ ลโฟ:กบสั ัน(fทoึกcaคlวzาoมnกeว)้าใงหทว้ ี่ไดั ร้เพะย่ือะเปควราียมบกเทวา้ียงบกับการตรวจสอบในคร้ังต่อไป หรือสามLaาtรerถaอl r้าeงsoอluิงtคio่าn
ขอมงาวตัตรถฐุ าโนดจยากครวาายมงกานวข้าองงนี้AจAะPเปM็น2 ความกว้างของล�ำ รูปท่ี 6 การ

อัลตราซาวด์ที่ความลึกนั้น และเป็นการประมาณค่า
ความละเอียดในแนวขวาง
การประเมนิ ผล : บนั ทกึ ความกวา้ งทไี่ ดเ้ พอ่ื เปรยี บเทยี บกบั
การตรวจสอบในครง้ั ตอ่ ไป หรอื สามารถอา้ งองิ คา่ มาตรฐาน
จากรายงานของ AAPM
Lateral resolution

รปู ท่ี 6 การทดสอบความละเอียดตามแนวขวาง
7.รปูกาทรี่ (แ6Lสเaพกดtา่ืeองรrตรaทะ(รlLดดวarสจบัetอสesสบoอrี a(คlบuGlวกtrrาieาaoมรsynลoแ)ะSสluเcดอtaงiยี olรดenะต)ดDาับiมsสแpีขนlาaววyข-)วดาางของระบบเน่ืองจ
การควบคุมเมทคะยีณุ เรบภ็งกาพบัอเเาคนจร้ือมือ่ เงีเยนเือ่อ้ือกโดเซยยเื่รอรยทอว์ บี่มนิ ีลิจหัฉกาัยษกทณเาคงะรกสื่อาะงรไแทมพ้อ่สทนายมเ์สาียรถง5มแ7าสกดง(รhะyดpับeสreขี cาhว-oด
วธิ กี าร : สแกน phantom บรเิ วณกลุ่มวัตถุทม่ี ีระดับสีต่างกัน (gr
ภาพต้องมีรูปร่างวงกลม ไม่เบ้ียว มีขอบชัดเจน การไล่ระดับส

7. การแสดงระดบั สี (Gray Scale Display)
เพ่ือตรวจสอบการแสดงระดับสีขาว-ด�ำของระบบเน่ืองจากในการตรวจวินิจฉัยการแพร่กระจายของมะเร็ง
อาจมเี นอ้ื เยอื่ ทม่ี ลี กั ษณะสะทอ้ นเสยี งมาก (hyperechoic) หรอื สะทอ้ นเสยี งตำ�่ (hypoechoic) เมอื่ เทยี บกบั เนอ้ื เยอ่ื
โดยรอบ หากเครอ่ื งไมส่ ามารถแสดงระดับสีขาว-ด�ำไดถ้ กู ต้อง อาจสง่ ผลตอ่ การตรวจวนิ จิ ฉัย
วิธกี าร : สแกน phantom บรเิ วณกลุม่ วัตถทุ ่มี ีระดบั สตี ่างกัน (gray scale objects) และสังเกตภาพที่ได้ โดยภาพ
ตอ้ งมรี ปู รา่ งวงกลม ไมเ่ บย้ี ว มขี อบชดั เจน การไลร่ ะดบั สหี รอื คอนทราสในวตั ถสุ ดี ำ� ทไ่ี มม่ เี อคโค่ (anechoic target)
ตอ้ งไม่มีสญั ญาณรบกวน
การประเมนิ ผล : เปรยี บเทยี บผลที่ได้กับค่าฐาน หรอื การทดสอบครง้ั กอ่ นหน้า
**กรณีท่ีต้องการตรวจสอบเชิงปริมาณ สามารถใช้ซอฟต์แวร์ เช่น ImageJ เพื่อวัดค่า pixel value
โดยใช้เครื่องมือ ROI (region of interest) ของวัตถทุ ่ีมีระดับสีต่างๆ และค่า pixelvalue ของพืน้ หลงั เพือ่ น�ำ6ค1่า
ทไ่ี ด้เปรยี บเทยี บกับคา่ ฐาน หรอื การทดสอบครัง้ ก่อนหนา้

**กรณีท่ีต้องการตรวจสอบเชิงปริมาณ สามารถใช้ซอฟท์แวร์ เช่น ImageJ 6เพ่ือวัดค่า pixel value โดยใช้
เคร่ืองมือ ROI (region of interest) ของวัตถุที่มีระดับสีต่างๆ และค่า pixelvalue ของพื้นหลัง เพื่อนาค่าที่ได้
เปรียบเทียบกบั ค่าฐาน หรอื การทดสอบคร้งั ก่อนหน้า

รรูปูปทที่ ่ี77กกาารรททดดสสออบบกกาารรแแสสดดงงรระะดดบั ับสสี ี((GGrraayySSccaalleeDDisisppllaayy))
8. การวัดระยะทไ่ี ม่มกี ารเก็บข้อมูล (Ring down หรือ Dead zone)

Ring down หรือ Dead zone คือระยะจากด้านหน้าของทรานสดิวเซอร์ถึงสัญญาณสะท้อนที่
สามารถระบุได้สัญญาณแรก ทาให้บริเวณนี้ไม่สามารถรวบรวมหรือแสดงข้อมูลการสแกน โดย dead zone
เกิดจากการส่งและการรับสัญญาณที่บริเวณหน้าสัมผัสที่แตกต่างกันของทรานสดิวเซอร์และวัตถุ (phantom
หรือเนือ้ เย่อื ผู้ปว่ ย)
วิธีการ : สแกน phantom บริเวณกลุ่มวัตถุdead zone target group อยู่ด้านบนของ phantom สังเกต
ภาพท่ีได้ และวัดระยะห่างระหว่างพื้นผิวด้านบนสุดของภาพถึงวัตถุชิ้นแรกท่ีมองเห็นชัดเจน ศึกษาจากคู่มือ
ของ phantom ประกอบเพอ่ื จะไดท้ ราบวา่ วัตถแุ ต่ละชน้ิ มีระยะหา่ งกันเทา่ ใด
การประเมินผล : เปรียบเทียบผลท่ไี ด้กับคา่ ฐาน หรือการทดสอบครั้งกอ่ นหน้า รายงานของ AAPM กาหนดให้
ทรานสดิวเซอร์ความถ่ี 3 MHz มี dead zone <7 มิลลิเมตร และทรานสดิวเซอร์ความถี่ 3<f<7 MHz มี
dead zone <5 มิลลเิ มตร และ ทรานสดิวเซอรค์ วามถี่ 7 MHz มี dead zone <3 มลิ ลเิ มตร 2
58 การควบคมุ คุณภาพเครอื่ งเอกซเรยว์ ินจิ ฉยั ทางการแพทย์

รูปที่ 7 การทดสอบการแสดงระดบั สี (Gray Scale Display
8. การวดั ระยะทไ่ี ม่มกี ารเกบ็ ข้อมูล (Ring down หรือ Dead zone)
ปวกกส8ท แมลิธัญาาี.รรdรีกระะากญeรปกวานาบัaาัดรอรสRรdณสระบด:วiญัะเnแเzสิวมดัพยgรoญแเินะรซ่ือกndกาหผะจอeoนณทย่าละรwง<ทไ์�ำpคะรดnใ:5่บีทhวะหท้ ารaหเห่ีไม้บรปเิมnมรววิลารรtถอืณ่ม่าบลิเoียี่วงวิเDกีmหบพณ≤ม่าeานเต้ืน3วนทaรบ้าตัรผ้ีไdียเสรถMมิวกแบเิมัzแุด่สว็บลHผผoตณ้าาะลขสัznนม่ลกททe้อขสกdหวภทเทบาะลกมี่ไร่แีิธชอาารมeนรารค่มุดิีดถตาีร้นิกมอืงพaาสูลือ้วกdรนจปกมdานาเุดรตัทัวบpeนสาตรรีร(ระขถบส่ีคไahกดRz่าะ้ือะถยอdุดรดd่างo:วิaยกiเะเรงRวenก้ฐยมเิวnะnจสาภะซแมaiาันzื่อgหินเntราeาอบแลหdนซoขoกผ่าสพgผรกdุระไออnง<mดz้ปู่์คงลถดือหกวนdงooeรา้แ5วว่ึง้แสทรัดนันo์nคw:าวลยปือสัญรpเมร<หมeัตwวเทะ)nดการปะhลิถ7ถนญากนา่tะnงายa่ีุชรลa้ามใขรหสาก≥าดมีะnยขrิ้นิเท้อหถรดgอ7รณมอิหลบtแมeดร่ีวิอืรบoตงรลM่าแัเบtูลเสือทซกทmเริเง3กรอDgพสHมอรทรียrกาบแDัญาzื่อeตรoMะ่ีมรบบนคลแ์euจรaสหอทมญผHรสรละpะadแงีวา้ังิลดเะแาdzเdไกกว่าใทหอวดวิณทลezนหง่อณมตัย็เนรท้zaะี่ไซoพท้นบู่ดถีาดชdoทกอรโnd้ืหนนุ้า่ีบรัดด้กnารร(ลนzeeิpนเเยสผรถ์บับาeจoวุ่มบah)้าิเนดิงึววนคณnวddนวสaควิสด่าe่าณรnัeัญตขนเืวดอ้ศาฐาzซtaอ<ถตัหญี้ินไวึยกoารodองม3ุเdถงนษนmะบาnซรา่pสุแณeามzย้าeนอค์นหhาจตoaหสิลสะรวสขaมารdn<่ลลรัม์ะคาจอnุกดือาeือิเะ7ทมผวงาtคมzขรกเชo้อาถัสนกู่มตoถเมอามAิน้mนกี่ทอื้รือnดรริงลAถิดทมเข่ีวแภทe้ายล่ีPส7จ่สีรีอบตนดอ่ืา3MังิาเะาtงMมเพกรผก<สaมหยกว้ปูกตตprfอาถHะกตน<gมาร่ว่าhรบึงห�ำภze้รถ7ายหงวaหคาา่สtรแ)ขกnัตมรพนงร่งะMลัgนอtือถีกแดทงั้บodrะHขงุแกลชนัใoี่ไุไmeหททดดอะzิ้่อสนเuaท้้้งรรนดแpdท่าาางหรในนรอขกzนดา้สอoยสท้านู่มดnดดี่มสริูeลว้าิอวาดเนกเงยซ<ิวซาเบงอ3เหรอ

รปู ที่ 8 การวัดระยะที่ไม่มีการเก็บข้อมูล (Ring

62

รูปท่ี 8 การวัดระยะท่ีไม่มกี ารเกบ็ ข้อมูล (Ring down หรอื Dead zone)

แNNโดกooยไ้ ttขกee�ำโห:ด:นรยรดะกะใดหดาับอ้หับยดดนู่รา�ำดะเเใหนนหวินิน่า้อกกงยาา½รู่รระ(ห(หAAรวccือ่าttiง¾oion½nขอllหeงeคvรve่าอื elDsl¾s)e)f2คeขือcคอtืองคlคe่าคv่าท่าeี่เทDlป่ีเe็นปfตe็นัวcตบtัว่งlบชeี้่งคvชุณeี้คlภณุ าพภขาอพงขภอางพภทาี่จพะทต้อ่จี งะดต�ำ้อเนงดินากเานรนิแกก้ไาขร

Defect level Upper action level ตถ(m้าัวรอaต(ถmamะxย้าัวcย.aอtา่aระaiaxงยxomะทc.c.า่nยtca:าaงaiะeงoclxcถถeททpcn.c้าา้veที่าteaกaกelงpดcpeำ�bทาltcสหvtหalีท่=eaeอeนbนbดpบlด¾leดlสte=eใarใ=อหrxหbeo¾บeค้ 1lr้คr2rerา่)2r่า=o.xคo4ข0คerวr21อวr)==mาr.2งา4oมขก0ม1m1อrผา=ผ.=2m8งิดรดิ0กวพ11mพmาดั.x2ล8รลรm0าว0าะmดดั.ดxย0สรสmะ20งูะงูทส.ยส=0าุดะุด2งท2ทไท=.ม่ยี า4่ียอ่เงอ2กไmมม.มนิ 4รmรเ่ บัก2ับmไิน%ไดmด้2้ %
Expected Normal operating range  uppuepr paectrioanctiloenvellesv(e1l2s0(1+201.8+ =1.812=1.182) 1.8)
value  lowelorwaectrioanctlioenvellesv(e1l2s0(1-210.8- =1.811=8.121) 8.2)
Lower action level
Defect level

แบบบนั ทึก :

แบบบนั ทึก F13 : แบบบนั ทกึ การตรวจสอบคณุ ภาพเคร่อื งอัลตราซาวด์ : B-made QC Test
การควบคมุ คุณภาพเครื่องเอกซเรย์วินิจฉยั ทางการแพทย์ 59

60 การควบคมุ คุณภาพเคร่อื งเอกซเรย์วนิ จิ ฉัยทางการแพทย์ แบบบันทึก

แบบบันทึก F1 : การดูแลรกั ษาและตรวจสอบเคร่อื งเอกซเรย์

ความถ่ี : ทกุ วันก่อนเรม่ิ ปฏบิ ัตงิ าน
เครอื่ งเอกซเรย์.....................................................................................................................................................เดือน.....................................................................

แบบบันทึกการลบแผ่นเพลท (Erase Plate) แผนกเอกซเรย์
ปีงบประมาณ พ.ศ…..................
หมายเลข IP…................................
แบเดบือบน/นั รผาทยลกึ กาารFรท/2วดันส:ทอก่ีบารลบ1แผ2่นเพ3 ลท4 (E5ra6sur7e o8f I9ma1g0ing11Pla1t2e)13 14 15 16 17 18 19 20
Pass () / Fail
()
เดือน สภาพผดิ ปกตขิ อง แบบบันทึกการลบแผน่ เพลท แผนกเอกซเรย์ 64

............... แผ่น (ErasuปreีงบoปfรImะมaาgณingพP.ศla…t.e..)...............

แบบบันทกึ หFร2ือต:ากแหานรลง่ บบนแผ่นเพลท
หปแบมงีหคบบาวมยปบาาเรมยันละถเทขมลี่ กึ :าขIผภPกณท้ตูา…าIกุPพรรพ.วว…ล..จนั..บศ.ส...อแ..…..บ..ผ......น่........เ....พ........ล.......ท...........(....E......r...a....s...e...P. late) แผนกเอกซเรย์
เดือน/รายการ/วนั ที่ 11 22 33 44 55 66 77 88 99 1100 1111 1122 13 1144 15 166 17 18 19 20
ผผลลกกาารรททดดสสออบบ
PPaasss(())//Fail
(Fa)il ()
เเดดืออื นน สสภภาาพพผผดิ ดิ ปปกกตตขิ ิ อง
................ แขผอน่ งแผ่น
หหรรือือตตาาแแหหนน่ง่งบบนน
ภภาาพพ
ผผูต้ ้ตู รรววจจสสออบบ

เดอื น/รายการ/วันท่ี
ผลการทดสอบ
Pass () /
Fail ()

เดือน สภาพผดิ ปกติ
............... ของแผน่

หรือตาแหน่งบน
ภาพ
ผู้ตรวจสอบ

เดอื น/รายการ/วันที่
ผลการทดสอบ
Pass () /
Fail ()

เดอื น สภาพผดิ ปกติ
............... ของแผน่

หรือตาแหน่งบน
ภาพ
ผู้ตรวจสอบ

การควบคมุ คณุ ภาพเครอ่ื งเอกซเรยว์ นิ จิ ฉยั ทางการแพทย์ 61

65

แบบบันทึก F3 : การควบคมุ คณุ ภาพจอภาพ (Display monitor)

คแวบามบถบ่ี ัน: ททุกกึ 3F3เด:ือกนา(รหครวอื บ1คุมเดคอื ุณน)ภาพจอภาพ (Display monitor)

วันท่ี
ผทู้ ดสอบ

Pass (P) / Fail (F)
คุณภาพของภาพพมิ พโ์ ดยท่ัวไป
ภาพไม่มีลายเป้อื น (Smear)
ไมม่ สี ง่ิ แปลกปลอม
ภาพลดหลนั่ (ramp) แบบต่อเนอื่ ง
ความบิดเบือนทั่วไป
เสน้ ตรงต่อเน่ือง
กรอบหรือช่องเป็นสเ่ี หลย่ี ม
ความส่องสวา่ ง (Luminance)
กรอบที่มรี ะดับสีเทาวางซ้อนกัน
กรอบสเี ทา 5% มองเหน็ ในพื้น
กรอบสเี ทา 0%
กรอบสีเทา 95% มองเหน็ ในพื้น
กรอบสีเทา 100%
กล่มุ วัตถุคอนทราสสูงขนาดเลก็ สดุ มองเห็นได้ (ในมุมท้ัง 4 และตรงกลางของภาพ)
กลมุ่ เส้นคแู่ นวนอน
กลมุ่ เส้นคแู่ นวตง้ั
จานวนตวั อักษรทมี่ องเหน็ (อย่างนอ้ ย 11 ตัว หรืออา่ นไดถ้ งึ “QUALITY CONT”)
ในพน้ื ที่มืด (Dark)
ในพนื้ ทส่ี เี ทาระดบั กลาง (Mid-grey)
ในพ้ืนทส่ี ว่าง (Light)
ลกู กลง้ิ ของเคร่ืองพิมพ์
ทาความสะอาด (ถ้าจาเป็น)
ขอ้ คิดเหน็

62 การควบคมุ คุณภาพเครื่องเอกซเรยว์ ินิจฉัยทางการแพทย์

แบบบันทึก F4 : แบบบนั ทกึ การตรวจสอบเคร่อื งเอกซเรย์

ความถ่ี : ทุก 3 เดอื น
เครื่องเอกซเรย์ยีห่ อ้ :........................................................................................รุ่น........................................................
วนั ท.่ี .................................................................................ผทู้ ดสอบ..............................................................................

การควบคมุ คณุ ภาพเครือ่ งเอกซเรยว์ นิ จิ ฉยั ทางการแพทย์ 63

13** ปา้ ยและสัญลกั ษณ์เตอื นภยั ทางรงั สีติดหนา้ ประตแู ละไฟ 67
เตอื นขณะฉายรงั สีหนา้ ห้องปฏบิ ัติการ

14** ช่องหรอื บกั กใ้ี สค่ าสเซทและตวั ล็อคทางานปกติ
15** ศูนยก์ ลางลารงั สีกบั เตียง ตวั เลขบอกระยะ SID หรอื ขนาด

แ*บใบนบระนั บแทบสึกงไDฟFRถ5ใกู หต:ท้อ้ คงววนาสมอสบคม่า�ำ่ ทเสางมเทอคขนอคิ งวภ่าาถพูกต(้อMงเปeน็aปsuจั จreบุ dัน Uniformity)

ค*ว*ามไมถ่ตี่ :้องททุกด3สอเดบือสนาหรบั เครื่องเอกซเรย์เคล่ือนท่ี
หแมบาบยเบลันขทขกึองFแ5ผ:่นครบัวาภมาสพม…า่ เ…สม…อ…ข…อ…งภ…า…พ…(…M…e…as…u…re…d…U…n…if…o…rm……ity…)…………………………
หมายเลขของแผน่ รับภาพ …………………………………………………………………………………………
ค่าขอบเขต
ภาพปรากฏสมา่ เสมอ
ไม่มสี ิ่งแปลกปลอม

วันที่
ผู้ทดสอบ
ภาพปรากฏฎสมำ่�าเสมอหรอื ไม?่ (Y/N)
มสี ่ิงแปลกปลอมหรอื ไม่? (Y/N)
อธบิ าย-ส่ิงแปลกปลอม
ข้อคิดเหน็ -ความดาภาพ (heel effect etc?)
การแกไ้ ข (ถา้ เปน็ ไปได)้

64 การควบคุมคุณภาพเคร่ืองเอกซเรย์วนิ ิจฉัยทางการแพทย์

แบบบันทกึ F6 : ความคงท่ีของค่าดชั นปี ริมาณรงั สี (Consistency of Exposure Index)

ความถี่ : ทุก 3 เดือน
.............................................................................................................................
...........................................................................................................................

.........................................................
.......................................................................................................................................

ลงชอื่ ....................................................................ผทู้ ดสอบ
(...............................................................)
ตำ� แหน่ง..................................................................

การควบคมุ คุณภาพเครอ่ื งเอกซเรย์วนิ ิจฉัยทางการแพทย์ 65

แบบบันทกึ F7-1 : การทดสอบ Collimator and Beam Alignment 69

ควแาบมบถบี่ :นั ททุกึก6Fเ7ด-อื1น: การทดสอบ Collimator and Beam Alignment
เคครอื่วงาเมอถก่ี ซ: เทรยุกย์ 6ห่ี อ้เด:ือ..น...................................................................................รนุ่ ..........................................................

เครื่องเอกซเรย์ : ________________________

วัน/เดือน/ปี ที่ทดสอบ :
ผู้ทดสอบ :
 หลอดไส้เล็ก
 หลอดไสใ้ หญ่
 ทดสอบโดย Collimator/Beam alignment test tool
 ทดสอบโดย Coins for x-ray to light-beam alignment test

ความเหล่ือมลา้ ระหว่างลารังสกี ับลาแสงไฟ (ไม่เกนิ ± 1 cm หรอื 1% ที่ SID 100 cm)
+ หมายถึงลารงั สมี ขี นาดใหญ่กวา่ ขอบเขตจริง - หมายถึงลารงั สมี ขี นาดเล็กกว่าขอบเขตจรงิ

ความเหล่ือมล้าระหวา่ งลารังสกี ับลาแสงไฟ Pass Fail Note

ดา้ นแอโนด cm
cm
ดา้ นแคโทด
cm
ดา้ นบน
cm
ด้านล่าง

Beam Alignment ต้องมคี วามเบยี่ งเบนไมเ่ กิน 3 องศา

Beam Alignment Pass Fail Note
 < 1.5o
 1.5o < X < 3o
 ≥ 3o

6แ6บบบกนั าทรคึกวบF7ค-ุม2คณุ : ภาพเคสกรอ่ืาางรหเทอรกดบั ซสกเอรรยบณ์วนิCีแิจoผฉl่นัยliทmDาRงaกtตาoรดิrแกaพบัnทdยB์ uBcekaym(ไAมl่สigาnมmารeถnถtอดออกได)้
ความถ่ี : ทุก 6 เดือน

แบบบันทึก F7-2 : การทดสอบ Collimator and Beam Alignment
สำ�หรับ กรณีแผ่น DR ติดกบั Bucky (ไม่สามารถถอดออกได้)

ความถี่ : ทุก 6 เดือน 70

เคเรคอ่ื รง่อื เงอเกอซกเซรเยรย์ยห่ี์ :อ้ _:_.._.._.._..._.._.._.._.._.._..._.._.._.._.._..._.._.._.._.._..._.._.._.....................................รนุ่ ..........................................................

วัน/เดือน/ปี ท่ีทดสอบ :
ผู้ทดสอบ :
 หลอดไส้เลก็
 หลอดไสใ้ หญ่
 ทดสอบโดย Collimator/Beam alignment test tool
 ทดสอบโดย Coins for x-ray to light-beam alignment test

ความเหล่ือมลา้ ระหว่างลารงั สีกบั ลาแสงไฟ (ไมเ่ กิน ± 2 cm หรอื 2% ท่ี SID 100 cm)
+ หมายถงึ ลารงั สมี ขี นาดใหญ่กวา่ ขอบเขตจริง - หมายถงึ ลารงั สีมีขนาดเล็กกว่าขอบเขตจรงิ

ความเหลื่อมล้าระหว่างลารงั สีกับลาแสงไฟ Pass Fail Note

ดา้ นแอโนด cm
cm
ดา้ นแคโทด
cm
ดา้ นบน
cm
ด้านล่าง

Beam Alignment ต้องมีความเบีย่ งเบนไมเ่ กิน 3 องศา

Beam Alignment Pass Fail Note
 < 1.5o
 1.5o < X < 3o
 ≥ 3o

แบบบนั ทึก F8-1 : การทดสอบสัญญาณรบกวนมกดื าร(คDวaบrคkมุ Nคุณoiภsาeพ)เรคะร่ือบงบเอCกซRเรย์วินจิ ฉัยทางการแพทย์ 67

IP IP ID Type EI/S ROI 80% การแปรผล (P/F)
PV PVSD PV PVSD

แบบบนั ทกึ F8-1 : การทดสอบสัญญาณรบกวนมืด (Dark Noise) ระบบ CR

คแวบามบถบ่ี นั: ททุกกึ 6F8เ-ด1อื น: การทดสอบสัญญาณรบกวนมดื (Dark Noise) ระบบ CR

IP IP Type EI/S ROI 80% การแปรผล (P/F)
no. size ID PV PVSD PV PVSD
1 2 3 mean 4 5 6 mean ………… ………7…1

แบบบันทกึ F8-2 : การทดสอบสัญญาณรบกวนมืดล(งDชaอ่ื r.k....N..o...i.s..e..)...ร..ะ..บ...บ....D...R....................................ผทู้ ดส7อ1บ
Eต I ำ� แหน(.่ง..................D.....D......I.....................................m..P....i.e.x....ae....n.l........................................).....
FPD no. FPD size ID

แบบบันทึก F8-2 : การทดสอบสัญญาณรบกวนมืด (Dark Noise) ระบบ DR

คแวบามบถบ่ี นั: ทกึุ F68เ-ด2อื :น การทดสอบสัญญาณรบกวนมดื (Dark Noise) ระบบ DR

FPD no. FPD size ID EI DDI Pixel
mean

ลงชื่อ....................................................................ผู้ทดสอบ
(...............................................................)
ตำ� แหนง่ ..................................................................
68 การควบคมุ คุณภาพเครื่องเอกซเรยว์ ินจิ ฉัยทางการแพทย์

แบบบนั ทกึ F9 : การตรวจสอบคุณภาพเสอ้ื ตะกัว่ และหารอยแตกของเสือ้ ตะกั่วดว้ ยรังสเี อกซ์

ความถี่ : ทุก 6 เดอื น
ลงช่ือ....................................................................ผู้ทดสอบ
(...............................................................)
ตำ� แหน่ง..................................................................
การควบคมุ คณุ ภาพเครื่องเอกซเรยว์ นิ จิ ฉัยทางการแพทย์ 69

แคแบวบบาบบมนับถที่ัน:ึกททFึกุก11F01เ:ด0แือบ:นบแบบนั บทบึกันกทารกึ ตกราวรจตสรอวบจคสวาอมบสคววา่ งาแมสสงวไฟา่ งแสงไฟ 63

AวหสCเหวเCAสคนัคมpaนันมpaนรรlทาpว่ lทอื่าpiว่ ือ่bรiย.ี่lbร.ง่ยีli์ทง.ricงท์ เ.rcงaเ.อโาaa.อโาatฟ.นกttฟ.iนกt.oiiนซo..ioนซo..n..เnn..เรnย..รย..:ยหี่..::ยีห่..:..์ ..อ้.์ ....้อ...........................................................................................................................................................................................................................................................รตปM............่นุ ..ารMปตรo..บ..ะนุ่ ..�ำรd:o..เลบ..ะภe..d:..เล..lทภ.e......:เ....lท....ค....:.เ...ร....ค.....่ือ.....ร.........ง.ือ่ .....เ.........งอ......เ.....ก....อ......ซ.....ก..........เอซ.....ร.....า.....เย.....รเ.....์ อภ....ย........ำ� อ์..........เ.....ภ...............อ...................................................S.....S...../...../.N.........N...............:......:.......จ............ัง............ห.................ว......จ.....ัด.....งั..........ห...............ว..........ัด............................................................................................................................................................................





ครัง้ ที่ ความสวา่ งแสงไฟ (IAV) Background(IBG)
1

2

3

IAV : IBG(AV) :
ILBD = IAV - IBG(AV) =

ลงชื่อ ผทู้ ดสอบ
( )
ตาแหนง่

70 การควบคมุ คณุ ภาพเครอ่ื งเอกซเรยว์ ินิจฉยั ทางการแพทย์

แบบบนั ทึก F11 : แบบบันทกึ ผลการวดั ความหนาผ้ปู ่วย 64

แบบบนั ทกึ F11 : แบบบันทกึ ผลการวัดความหนาผปู้ ่วย ระยะ
Bucky
บรเิ วณฉายรังสี คา่ ความตา่ ง คา่ กระแสไฟฟ้า ระยะโฟกัสถึง ความหนา (cm)
ศกั ย์ กับเวลา ตวั รับภาพ ของอวัยวะ
(kV) (mAs)
(cm) (cm)
Chest PA (FTD) (tp)
L-Spine AP
L-Spine LAT
Abdomen AP
Pelvis AP
Skull AP/PA
Skull LAT

ลงชื่อ....................................................................ผทู้ ดสอบ
(...............................................................)
ตำ� แหน่ง..................................................................

การควบคุมคุณภาพเครือ่ งเอกซเรย์วินจิ ฉัยทางการแพทย์ 71

แบบบันทึก F12 : แบบบันทกึ อัตราการถ่ายภาพซ�ำ้

ความถ่ี : ทกุ 1 เดือน
สถานพยาบาล…………………………………………………………………………………........…………………………………………………..
ผบู้ นั ทกึ …………………………………………………........…………….…ตำ� แหนง่ ………………………………………………………………..
หอ้ งตรวจ………………………………………………………………………อาคาร……………………..……………………………………………
ตง้ั แตว่ นั ท…ี่ …………………………………………………………..………ถงึ ………………………………………………………….……………..
อตั ราการถา่ ยซำ�้ (%)……………………………………………….………อตั ราการถา่ ยซำ�้ ครงั้ ทแ่ี ลว้ (%)………………………………….

สาเหตกุ ารปฏเิ สธภาพ/การถา่ ยซ�ำ้ จ�ำนวนครงั้
1. การจดั ท่าผ้ปู ่วย (Positioning)
2. ปรมิ าณรงั สีท่ีไมเ่ หมาะสม (Exposure error)
3. ความผิดพลาดของกรดิ (Grid error)
4. ความผิดพลาดของระบบ (System error)
5. สิง่ แปลกปลอมในภาพ* (Artifact)
6. การเคลื่อนไหวของผู้ป่วย (Patient motion)
7. การทดสอบภาพ (Test image)
8. ยกเลิกเคส (Study canceled)
9. อื่นๆ
รวม
จำ� นวนภาพทงั้ หมดท่ถี า่ ย
อตั ราการถ่ายซ้�ำ

ข้อเสนอแนะ………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………............
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………...………
หมายเหตุ
* ขยายความสาเหตุการเกดิ สิ่งแปลกปลอมในภาพ (Image Artifact) อาจแบ่งเปน็ 4 สาเหตุได้ดงั นี้
ก. ระบบถ่ายภาพ (Detector)
ข. วัตถแุ ปลกปลอม (Foreign object) เชน่ เครอื่ งประดับ กระดมุ กุญแจ
ค. สารเพิ่มคอนทราส (contrast media)
ง. จากเตียงตรวจ อปุ กรณ์ชว่ ยถ่ายภาพ หรือจากหลอดเอกซเรย์ (Table/support/x-ray tube)

ลงชื่อ....................................................................ผู้ทดสอบ
(...............................................................)
ตำ� แหนง่ ..................................................................
72 การควบคมุ คุณภาพเครือ่ งเอกซเรย์วนิ จิ ฉัยทางการแพทย์

แบบบนั ทึก F13 : แแบบบันทกึ การตรวจสอบคุณภาพเครือ่ งอลั ตราซาวด์ : B-mode QC Test

ย่หี ้อ………………….…………………………. รุ่น……………………………………. ผตู้ รวจสอบ.........................................
แผนก/กลุ่มงาน....…………………………. อณุ หภมู ิหอ้ ง........................... ความช้ืนห้อง...............................7..6......
Probe ชนิด…………….…….................. ความถ่…ี ………….….................. Phantom………………....………………….
PPorowber…ชน…ิด………………………………...…...…...…....…...….. ….. ควาTมGถ…่ีC………………….……..…...…...…....…...…...…....…...…..... PGhaainnt…om…………………………………………………………………. …….

Power……………………………………….. TGC…………………………………………….. Gain…………………………………………….

Test Date baseline Action level Defect level
Image Uniformity
Vertical band (y/n) ≥ 4 dB or any change ≥ 6 dB or any change
Horizontal band (y/n) from baseline from baseline
Artifacts (y/n)
Depth of Penetration (cm) ± 6 mm ± 10 mm
Vertical Distance Accuracy Actual distance………………………….mm
(Pin 1-3) Measured (mm)
(Pin 3-5) Measured (mm) ± 1.5 mm or 1.5% ± 2.0 mm or 2%
(Pin 6-8) Measured (mm)
Horizontal Distance Accuracy Actual distance………………………….mm
(Near) Measured (mm)
(Far) Measured (mm) ± 2.0 mm or 2% ± 3.0 mm or 3%

Lateral Resolution Pin depth: Near=………..… mm, Mid=………..…… mm, Far=…..……… mm
(Near) Measured (mm) width <1.5 mm, freq ≥ 5 MHz
(Mid) Measured (mm) width <3 mm, 3.5 ≤ freq< 5 MHz
(Far) Measured (mm) width ≤4 mm, freq < 3.5 MHz

Axial Resolution Action level: 1 mm
(Near) Measured (mm) or 2 mm if freq < 4 MHz
(Mid) Measured (mm) Defect level >1 mm
(Far) Measured (mm) Major distortion or any change from baseline
Height/Width ≥20%
Image Geometry (Cyst Imaging) Actual diameter………………….mm
(Near) Cyst: Height / Width 7 mm; freq 3 MHz
5 mm; 3 MHz<freq<7
Image quality (normal/noise) MHz
(Mid) Cyst: Height / Width 3 mm; freq 7 MHz

Image quality (normal/noise)
(Far) Cyst: Height / Width

Image quality (normal/noise)
No. of Gray Scale Objects
Dead zone (mm)

เอกสารอา้ งอิง
1. The Royal Australian and New ZealanกdารCคoวlบleคgมุ eคุณoภf าRพaเdคiรoอ่ื lงoเgอiกsซtsเร. ยG์วeินnิจeฉrัยaทlาXงก-rาaรyแพQทAย์and73

QC Guideline, Version 1. RANZCR. (2013).
2. Ref.: AAPM report no. 74, 2002

เอกสารอา้ งอิง

1. The Royal Australian and New Zealand College of Radiologists. General X-ray QA and QC
Guideline, Version 1. RANZCR. (2013).

2. Ref.: AAPM report no. 74, 2002
3. การควบคมุ คุณภาพหอ้ งปฏบิ ัติการรงั สวี นิ ิจฉัย ศูนยว์ ทิ ยาศาสตร์การแพทยท์ ี่ 2 พิษณโุ ลก
4. GENERAL X-RAY QA AND QC GUIDELINE : The Royal Australian and New zealand college of

radiologists.
5. การทดสอบเพ่ือการตรวจรับและการควบคุมคุณภาพแผ่นรับภาพเครื่องเอกซเรย์ดิจิทัล [อินเตอร์เน็ต].

2560 [เข้าถึงสืบค้นเมื่อ 13 มีนาคม 2565] จาก : https://sirirajradiology.com/wpcontent/
uploads/2019/10/4-1.pdf
6. ACR 2018 Digital Mammography Quality Control Manual
7. กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข. มาตรฐานคุณภาพเคร่ืองเอกซเรย์วินิจฉัยทางการแพทย์.
พ.ศ.2562.กรงุ เทพฯ : ส�ำนักพิมพ์ บรษิ ทั บียอนด์ พบั ลสิ ช่ิง จ�ำกดั ; 2562.
8. Lambert K, McKeon T. Inspection of lead aprons: criterial for rejection. Operation radiation
safety. Health Phys. May 2001; 80 (supplement 5): S67-S69.
9. IAEA safety reports series no.39. Apply radiation safety standards in diagnostic radiology and
interventional procedures using X-rays. 2006.
10. Finnerty M, Brennan PC. Protective aprons in imaging department: manufacturer stated lead
equivalence values require validation. Eur Radiol 2005; 15: 1477-84.
11. New Jersey Department of Environmental Protection. Compliance guidance for radiographic
quality control. 2017.
12. Livingstone RS, Varghese A. A simple quality control tool for assessing integrity of lead
equivalent aprons. Indian J Radiol and Imaging 2018; 28: 258-62.
13. Lakhwani OP, Dalal V, Jindal M, Nagala A. Radiation protection and standardization. Journal of
Clinical Orthopaedics and Trauma 2019; 10: 738-43.
14. คมู่ อื ปฏบิ ตั ิงานประกันคณุ ภาพห้องปฏิบตั ิการรงั สวี นิ ิจฉยั (Quality assurance workbook) กรมวทิ ยาศาสตร์
การแพทย์ กระทรวงสาธารณสขุ ปี พ.ศ. 2553
15. International Commission on Radiological Protection. Diagnostic reference Levels in medical
imaging review and additional advice [internet]. Committee 3 of International Commission on
Radiological Protection; 2001 Sept [cited 2015 jul 5]. Available from : https://www.icrp.org/
docs/DRL_for_web.pdf
16. สภุ าคี สยมุ ภรู จุ นิ นั ท,์ ปรมิ าณรงั สที ผ่ี วิ ผปู้ ว่ ยจากการถา่ ยภาพรงั สวี นิ จิ ฉยั ทว่ั ไปในเขตสขุ ภาพที่ 9 ประชมุ วชิ าการ
สาธารณสุข เขตสุขภาพท่ี 9 ปงี บประมาณ 2559
74 การควบคมุ คุณภาพเคร่ืองเอกซเรยว์ ินิจฉยั ทางการแพทย์

17. นายวรี ชัย ดิสวฒั น์, อฉั รารตั น์ ฉายเหมอื นวงศ์ ค่มู ือการเกบ็ ข้อมูลปรมิ าณรงั สผี ปู้ ่วยของเครอ่ื งเอกซเรยว์ ินิจฉยั
ท่วั ไป (Instruction manual of patient dose for general diagnostic x-ray)

18. มาตรฐานคุณภาพเครื่องเอกซเรย์วินิจฉัยทางการแพทย์ กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข,
ISBN 978-616-11-4127-1.2562.

19. The American Association of Physicists in Medicine Task Group 8. Standardized methods
for measuring diagnostic X-ray exposure: a web module (serial online) 2005. (Available
fromURL:http://www.gov.za/department/radiation/codeofpractice/electronicproducts/ionosing/
diag_xray.pdf). (cited Dec 8, 2006).

20. ศริ วิ รรณ จเู ลยี ง, ขวญั ชยั วรากรศริ ,ิ ปรมิ าณรงั สที ผ่ี วิ ผปู้ ว่ ยจากการถา่ ยภาพรงั สวี นิ จิ ฉยั ในโรงพยาบาลเขตชายฝง่ั
ทะเลอันดามัน. วารสารวชิ าการสาธารณสุข 2547;13:854-62.

21. วิชัย วิชชาธรตระกูล, สมศักดิ์ วงษ์ศานนท์, บรรจง เข่ือนแก้ว. ปริมาณรังสีที่ผิวหนังของผู้ป่วยที่ได้รับจาก
การถ่ายภาพรงั สที รวงอก ในโรงพยาบาลศรีนครินทร์ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น. ศรนี ครินทร์
เวชสาร 2553; 25: 120–124.

22. ศริ ิวรรณ บุญชรัตน,์ ภทั รพงศ์ เหมษั ฐิติ. ค่าปรมิ าณรงั สีอา้ งอิงจากการถ่ายภาพรงั สีวนิ จิ ฉัย ด้วยเคร่ืองเอกซเรย์
ทั่วไป (Diagnostic reference levels in General radiography) ส�ำนักรังสีและเครื่องมือแพทย์.
วารสารวิชาการสาธารณสุข 2559; 25(4): 632-640.

23. ส�ำนักรังสีและเครื่องมือแพทย์ กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์. ก�ำหนดค่าปริมาณรังสีอ้างอิงเพ่ือความปลอดภัย
ของผปู้ ว่ ย, http://radiation.dmsc.moph.go.th/page-view/116..for web

24. Kyle J, Philip H, William G, Lee G, Khachig J, Melisa M et al. Ongoing quality control in digital
radiography: Report of AAPM Imaging Physical Committee Task Group 151. Med Phys 2015 ;
42 (11): 6658-70.

25. สินีพร จันทร์สว่าง, คทายุทธ นิกาพฤกษ์ การทดสอบความเข้มแสงไฟของหลอดเอกซเรย์ด้วยแอพพลิเคช่ัน
บนมอื ถอื (Experimental study of intensity light of x-ray tube by using applications on smartphone)

26. Grazhdani H, David E, Ventura Spagnolo O, Buemi F, Perri A, Orsogna N, et al. Quality assurance
of ultrasound systems: current status and review of literature. J Ultrasound. 2018;21(3):173-82.

27. Goodsitt MM, Carson PL, Witt S, Hykes DL, Kofler JM, Jr. Real-time B-mode ultrasound quality
control test procedures. Report of AAPM Ultrasound Task Group No. 1. Med Phys. 1998;25(8):
1385-406.

28. AAPM. ACR–AAPM Technical Standard for Diagnostic Medical Physics Performance Monitoring
of Real Time Ultrasound Equipment. Alexandria, VA: American Association of Physicists in
Medicine 2021.

29. Nicholas B. Bevins MJF, Michael S. Silosky, Rebecca M. Marsh, Alisa I. Walz-Flannigan, Aldo
Badano. AAPM Report No. 270 - Display Quality Assurance. Alexandria, VA: American Association
of Physicists in Medicine; 2019.

30. SunNuclearCorporation. SonoTE™ Phantom. WI, USA2020.
31. NIH. ImageJ 1.53s 19 May 2022. National Institutes of Health; 2018.

การควบคุมคณุ ภาพเครอ่ื งเอกซเรย์วินิจฉยั ทางการแพทย์ 75

คำ� ส่งั กรมวทิ ยาศาสตร์การแพทย์
ท่ี /๒๕๖๕

เรอ่ื ง แต่งตง้ั คณะท�ำงานจดั ท�ำค่มู อื ปฏิบัติงานควบคมุ คุณภาพเครอื่ งเอกซเรย์
วนิ ิจฉยั ทางการแพทย์ พ.ศ. ๒๕๖๕

ด้วยกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข จัดท�ำคู่มือปฏิบัติงานควบคุมคุณภาพ
เคร่ืองเอกซเรย์วินิจฉัยทางการแพทย์ พ.ศ. ๒๕๖๕ โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อน�ำไปใช้เป็นแนวทางพัฒนาและรับรอง
คุณภาพเคร่อื งเอกซเรย์วนิ จิ ฉัยทางการแพทย์ให้มีประสิทธภิ าพยิง่ ขึน้
ฉะนั้น เพื่อให้การด�ำเนินงานเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพและบรรลุวัตถุประสงค์ท่ีก�ำหนดอาศัยอ�ำนาจ
ตามความในมาตรา ๓๒ แห่งพระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการแผ่นดิน พ.ศ. ๒๕๓๔ ซ่ึงแก้ไขเพ่ิมเติม
โดยพระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการแผ่นดิน (ฉบับที่ ๕) พ.ศ. ๒๕๔๕ อธิบดีกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์
จึงแต่งตั้งคณะท�ำงานจัดท�ำคู่มือปฏิบัติงานควบคุมคุณภาพเคร่ืองเอกซเรย์วินิจฉัยทางการแพทย์ พ.ศ. ๒๕๖๕
โดยมีองค์ประกอบ หน้าทแ่ี ละอำ� นาจ ดังนี้
๑. องค์ประกอบ
๑.๑ นายปยิ ะ ศริ ิลักษณ์ ทปี่ รึกษา
รองอธบิ ดีกรมวทิ ยาศาสตร์การแพทย์
๑.๒ นางสาววรางคณา ออ่ นทรวง ประธานคณะทำ� งาน
ผู้อำ� นวยการส�ำนกั รังสีและเคร่ืองมอื แพทย์
๑.๓ นายณฐั พงศ์ คา่ ยธนวัฒน ์ คณะท�ำงาน
รองคณบดฝี ่ายบรหิ าร คณะรงั สเี ทคนิค มหาวิทยาลยั รงั สิต
๑.๔ ผชู้ ว่ ยศาสตราจารย์นภาพงษ์ พงษน์ ภางค ์ คณะทำ� งาน
หวั หน้าภาควชิ ารงั สีเทคนิค คณะเทคนคิ การแพทย์ มหาวทิ ยาลัยมหิดล
๑.๕ ผู้ช่วยศาสตราจารยธ์ นั ยวรี ์ เพ็งแป้น คณะท�ำงาน
ภาควิชารงั สเี ทคนิค คณะสหเวชศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั นเรศวร
๑.๖ ผชู้ ่วยศาสตรจารยบ์ รรจง เขอ่ื นแกว้ คณะท�ำงาน
ภาควชิ ารังสีวทิ ยา คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น
๑.๗ ผูช้ ่วยศาสตราจารยศ์ ิรปิ ระภา แก้วแจ้ง คณะทำ� งาน
ภาควิชารังสีเทคนิค มหาวิทยาลัยเชยี งใหม่
๑.๘ ผู้ช่วยศาสตราจารยป์ นัสดา อวคิ ณุ ประเสรฐิ คณะทำ� งาน
ภาควิชารังสีเทคนคิ คณะแพทยศาสตร์วชิรพยาบาล มหาวิทยาลยั นวมนิ ทราธริ าช

76 การควบคมุ คุณภาพเครอ่ื งเอกซเรย์วนิ จิ ฉยั ทางการแพทย์

๑.๙ นางสาวลัคนา อภปิ ัญญาโสภณ คณะท�ำงาน
หัวหนา้ ภาควิชารงั สีเทคนิคและฟิสกิ สท์ างการแพทย์
คณะสหเวชศาสตร์ จุฬาลงกรณม์ หาวิทยาลยั
๑.๑๐ นางขนษิ ฐา มน่ั เมือง คณะทำ� งาน
วทิ ยาจารยป์ ฏบิ ตั ิการ
วทิ ยาลยั เทคโนโลยที างการแพทยแ์ ละสาธารณสขุ กาญจนาภเิ ษก
๑.๑๑ นายพชิ าญ แก้วพุกัม คณะทำ� งาน
อาจารย์ สาขาวิชารงั สีเทคนิค
คณะวิทยาศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั รามคำ� แหง
๑.๑๒ นางอจั ฉรา หวนั อ ิ คณะทำ� งาน
นักรงั สีการแพทยช์ �ำนาญการพิเศษ สาขารงั สวี ินจิ ฉัย
โรงพยาบาลสงขลานครินทร์
๑.๑๓ นายบุญเสรมิ เนยสูงเนิน คณะท�ำงาน
อาจารย์ ภาควชิ ารังสีเทคนคิ
คณะสหเวชศาสตร์ มหาวิทยาลยั ธรรมศาสตร์
๑.๑๔ นางสาวสายวรุณ เทยี นเครอื คณะทำ� งาน
อาจารย์ คณะเทคโนโลยีวิทยาศาสตรส์ ุขภาพ
วิทยาลยั วทิ ยาศาสตร์การแพทย์เจ้าฟา้ จุฬาภรณ์
๑.๑๕ นายรงุ่ โรจน์ จันทรส์ งู คณะท�ำงาน
นักฟิสิกสร์ ังสีช�ำนาญการ
ศนู ยว์ ทิ ยาศาสตร์การแพทยท์ ี่ ๑ เชียงใหม่
๑.๑๖ นางนัฐิกา จติ รพินจิ คณะทำ� งาน
นักฟิสิกส์รังสีชำ� นาญการ
ศูนยว์ ิทยาศาสตร์การแพทย์ที่ ๒ พิษณุโลก
๑.๑๗ นายชาครติ หน่อศริ ิ คณะท�ำงาน
นกั ฟสิ กิ สร์ งั สชี ำ� นาญการ
ศนู ยว์ ทิ ยาศาสตร์การแพทย์ที่ ๓ นครสวรรค์
๑.๑๘ นางสาวพันธช์ ญาณ์ ดกุ สุกแกว้ คณะท�ำงาน
นักฟสิ ิกส์รังสปี ฏิบัติการ
ศนู ยว์ ิทยาศาสตร์การแพทยท์ ่ี ๔ สระบุรี
๑.๑๙ นายเสดจ็ จันทรสงิ ห ์ คณะท�ำงาน
นักฟิสิกสร์ งั สชี �ำนาญการ
ศูนยว์ ิทยาศาสตรก์ ารแพทยท์ ี่ ๕ สมทุ รสงคราม

การควบคมุ คณุ ภาพเครื่องเอกซเรยว์ ินจิ ฉัยทางการแพทย์ 77

๑.๒๐ นายวนั นพ สนุ ันทร์ ุ่งองั คณา คณะทำ� งาน
นกั วทิ ยาศาสตรก์ ารแพทย์ชำ� นาญการพเิ ศษ
ศนู ยว์ ิทยาศาสตรก์ ารแพทยท์ ่ี ๖ ชลบรุ ี คณะทำ� งาน
๑.๒๑ นายธีรวฒั น์ สุภาวัฒนพันธ์
นักฟิสกิ สร์ งั สีช�ำนาญการพเิ ศษ คณะทำ� งาน
ศนู ย์วิทยาศาสตรก์ ารแพทย์ท่ี ๗ ขอนแก่น คณะท�ำงาน
๑.๒๒ นางอมุ าวดี อัฐนาค
นกั ฟิสิกส์รงั สี ศูนย์วทิ ยาศาสตรก์ ารแพทยท์ ี่ ๙ นครราชสีมา คณะท�ำงาน
๑.๒๓ นายพรี ะพงษ์ แสงประดับ
นกั ฟสิ กิ สร์ ังสชี ำ� นาญการ คณะทำ� งาน
ศนู ยว์ ิทยาศาสตรก์ ารแพทย์ท่ี ๑๐ อบุ ลราชธานี
๑.๒๔ นายชยั ยทุ ธ นทธี ร คณะทำ� งาน
นกั ฟิสิกส์รังสีช�ำนาญการ คณะท�ำงาน
ศูนยว์ ทิ ยาศาสตร์การแพทย์ท่ี ๑๑ สรุ าษฎร์ธานี
๑.๒๕ นางสาวชนกิ านต์ ตอ้ งมติ ร คณะท�ำงาน
นกั ฟิสกิ ส์รังสปี ฏิบัตกิ าร
ศนู ยว์ ทิ ยาศาสตร์การแพทย์ที่ ๑๒ สงขลา คณะท�ำงาน
๑.๒๖ นายคทายุทธ นิกาพฤกษ์ คณะท�ำงาน
ผู้อำ� นวยการศูนยว์ ทิ ยาศาสตรก์ ารแพทยท์ ่ี ๑/๑ เชียงราย คณะท�ำงาน
๑.๒๗ นายจเร วุฒศิ าสน ์ เลขานุการ
นักวิทยาศาสตรก์ ารแพทย์ชำ� นาญการพิเศษ ผู้ช่วยเลขานุการ
ศนู ยว์ ิทยาศาสตร์การแพทย์ท่ี ๑๑/๑ ภูเกต็
๑.๒๘ นางศริ วิ รรณ บญุ ชรตั น์
นักฟสิ ิกสร์ ังสีช�ำนาญการพิเศษ
ศนู ย์วทิ ยาศาสตรก์ ารแพทย์ที่ ๑๒/๑ ตรงั
๑.๒๙ นายสรุ ชัย ต้ยุ ดว้ ง
นักฟิสกิ ส์รังสชี ำ� นาญการ ส�ำนักรงั สีและเครอ่ื งมือแพทย์
๑.๓๐ นายรณยุทธ ไพศาล
นกั ฟิสิกสร์ ังสีปฏบิ ัติการ สำ� นักรังสแี ละเคร่อื งมือแพทย์
๑.๓๑ นายศภุ วัฒน์ ทพั สรุ ิย ์
นักฟิสิกสร์ งั สปี ฏิบัตกิ าร ส�ำนักรังสแี ละเคร่ืองมอื แพทย์
๑.๓๒ นางอนงค์ สิงกาวงไซย ์
ผเู้ ชี่ยวชาญเฉพาะดา้ นรังสแี ละเคร่อื งมอื แพทย์
๑.๓๓ นางสาวมนต์นภา คงจรงิ
นักฟิสกิ ส์รงั สี ส�ำนักรังสแี ละเครอ่ื งมอื แพทย์

78 การควบคุมคณุ ภาพเครอ่ื งเอกซเรยว์ นิ ิจฉยั ทางการแพทย์

๑.๓๔ นางสาวปวีณ์นชุ ศิรสิ ุทธิเดชา ผชู้ ว่ ยเลขานกุ าร
นกั ฟสิ ิกส์รงั สี ส�ำนักรงั สแี ละเครือ่ งมือแพทย์ ผู้ชว่ ยเลขานกุ าร
๑.๓๕ นางสาวอภสิ รา เทศฐา
นักฟิสิกสร์ ังสี สำ� นักรงั สีและเคร่อื งมอื แพทย์

๒. หน้าทีแ่ ละอ�ำนาจ
๑. จัดท�ำคู่มือปฏิบัติงานควบคุมคุณภาพเคร่ืองเอกซเรย์วินิจฉัยทางการแพทย์ให้มีรายละเอียดระบบ
คุณภาพเคร่ืองเอกซเรย์วินิจฉัยทางการแพทย์ สามารถน�ำไปใช้เป็นแนวทางพัฒนาและตรวจประเมินเพ่ือส่งเสริม
ระบบคุณภาพเคร่อื งเอกซเรย์วนิ ิจฉัยทางการแพทยใ์ หม้ ปี ระสิทธภิ าพย่ิงข้ึน
๒. นำ� เสนอขอ้ มลู ประเดน็ ทเี่ กยี่ วขอ้ งกบั ระบบคณุ ภาพเครอื่ งเอกซเรยว์ นิ จิ ฉยั ทางการแพทย์ และแนวทาง
การดำ� เนินงานเพ่ือเปน็ ข้อมูลน�ำเขา้ ในการจัดทำ� คมู่ ือเกณฑก์ ารตรวจประเมินและติดตามผล
๓. พจิ ารณาแนวทางการตรวจประเมนิ และนำ� เสนอวิธกี ารตรวจประเมนิ ให้กระชบั และเหมาะสม
๔. ปฏบิ ัติงานอน่ื ๆ ตามทไ่ี ด้รับมอบหมาย

ทั้งน้ี ต้ังแตบ่ ัดนเี้ ป็นตน้ ไป

สง่ั ณ วันที่ ธันวาคม พ.ศ.๒๕๖๔

(นายแพทย์ศภุ กิจ ศิรลิ กั ษณ์)
อธิบดีกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์

การควบคุมคณุ ภาพเครือ่ งเอกซเรยว์ ินิจฉยั ทางการแพทย์ 79

คำ� สัง่ กรมวทิ ยาศาสตร์การแพทย์
ที่ /๒๕๖๔

เรอ่ื ง แต่งตง้ั คณะท�ำงานชมุ ชนนักปฏิบตั ิ (CoP : Community of Practice) ด้านรงั สีและเครอ่ื งมอื แพทย์

ตามท่ีกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข มีนโยบายให้ทุกหน่วยงานมีการด�ำเนินการ
จัดการความรู้ภายในองค์กร เพ่ือให้เกิดประโยชน์ต่อการพัฒนางานพัฒนาคน และพัฒนาองค์กร มีลักษณะเป็น
องค์กรแหง่ การเรยี นรู้อย่างสม�ำ่ เสมอ และส่งเสรมิ ใหม้ ีการจัดตั้งชุมชนนักปฏบิ ัติเพ่อื น�ำความรู้ทีใ่ ชใ้ นการปฏิบตั งิ าน
มาแลกเปล่ียนเรียนรู้ภายในชุมชนนักปฏิบัติ และน�ำผลจากการเรียนรู้นั้นไปประยุกต์ใช้เพื่อก่อให้เกิดประโยชน์
กบั การท�ำงานและผ้ทู ่ีมีส่วนเกยี่ วข้องตอ่ ไป นนั้
เพื่อให้การด�ำเนินงานเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพและบรรลุวัตถุประสงค์ที่ก�ำหนด อาศัยอ�ำนาจตาม
ความในมาตรา ๓๒ แห่งพระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการแผ่นดิน พ.ศ. ๒๕๓๔ ซึ่งแก้ไขเพ่ิมเติมโดย
พระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการแผ่นดิน (ฉบับท่ี ๕) พ.ศ.๒๕๔๕ อธิบดีกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์
จึงแต่งตั้งชุมชนนักปฏิบัติ (CoP : Community of Practice) ด้านรังสีและเครื่องมือแพทย์ โดยมีองค์ประกอบ
หนา้ ทแี่ ละอำ� นาจ ดังน้ี
๑. องคป์ ระกอบ
๑.๑ นางสาววรางคณา ออ่ นทรวง ทป่ี รกึ ษา
ผู้อ�ำนวยการสาํ นักรังสแี ละเครอื่ งมอื แพทย์
๑.๒ นางอนงค์ สิงกาวงไซย์ ทีป่ รึกษา
ผู้เชีย่ วชาญด้านรังสแี ละเครอื่ งมอื แพทย์
ส�ำนักรังสีและเครื่องมือแพทย์
๑.๓ นางศริ วิ รรณ บุญชรัตน์ ที่ปรึกษา
นักฟสิ ิกส์รังสชี ำ� นาญการพิเศษ
ศนู ย์วทิ ยาศาสตร์การแพทยท์ ี่ ๑๒/๑ ตรัง
๑.๔ นางสาวจรี นนั ท์ อินทรจร ประธาน CoP
นักฟิสกิ ส์รังสปี ฏบิ ตั ิการ
ศูนยว์ ทิ ยาศาสตรก์ ารแพทย์ที่ ๖ ชลบรุ ี
๑.๕ นางสาวสชุ าวลี เน้ือมหาวนั Knowledge
นักฟสิ กิ ส์รังสีช�ำนาญการ facilitator
ศูนย์วิทยาศาสตรก์ ารแพทยท์ ่ี ๑๑ ตรงั

80 การควบคมุ คณุ ภาพเคร่อื งเอกซเรย์วินิจฉยั ทางการแพทย์

๑.๖ นายทรงธรรม ทมุ ด ี Knowledge
นกั ฟสิ ิกสร์ ังสปี ฏิบัตกิ าร facilitator
ศนู ยว์ ทิ ยาศาสตร์การแพทยท์ ี่ ๑๑/๑ ภูเกต็ คณะท�ำงาน
๑.๗ นายอานนท์ ศรีสขุ
นักฟิสิกสร์ ังสีชำ� นาญการ คณะทำ� งาน
ศนู ยว์ ิทยาศาสตรก์ ารแพทย์ท่ี ๑๑ สุราษฎร์ธานี คณะทำ� งาน
๑.๘ นายเตวิช ตุงคะเสรีรกั ษ์ คณะท�ำงาน
นกั ฟิสิกสร์ ังสปี ฏบิ ัตกิ าร ส�ำนักรงั สแี ละเครอื่ งมือแพทย์ คณะท�ำงาน
๑.๙ นางสาวสินพี ร จนั ทรส์ ว่าง
นกั ฟิสิกสร์ งั สีปฏิบัติการ ส�ำนักรังสีและเครอ่ื งมอื แพทย์ คณะท�ำงาน
๑.๑๐ นางสาวนรารตั น์ นาเชียงใต้
นกั ฟิสิกสร์ ังสีปฏบิ ัตกิ าร ส�ำนกั รงั สแี ละเคร่อื งมอื แพทย์ คณะท�ำงาน
๑.๑๑ วา่ ที่ ร.ต. ลิขิต กล้าแก่น
นักวทิ ยาศาสตร์การแพทย์ปฏิบัตกิ าร คณะท�ำงาน
ศนู ย์วทิ ยาศาสตรก์ ารแพทยท์ ี่ ๑ เชยี งใหม่
๑.๑๒ นางสาวพันธ์ชญาณ์ ดุกสกุ แกว้ คณะทำ� งาน
นักฟสิ ิกส์รงั สปี ฏิบัติการ
ศนู ยว์ ทิ ยาศาสตร์การแพทยท์ ี่ ๔ สระบุรี คณะทำ� งาน
๑.๑๓ นางสาวจินตหรา บึงใส
นกั ฟิสิกสร์ ังสปี ฏิบัติการ คณะท�ำงาน
ศูนย์วทิ ยาศาสตร์การแพทยท์ ่ี ๗ ขอนแก่น คณะท�ำงาน
๑.๑๔ นางสาวปรัชญากานต์ โหมเพ็ง คณะทำ� งาน
นกั ฟิสิกสร์ งั สีปฏิบัตกิ าร
ศูนย์วิทยาศาสตร์การแพทยท์ ี่ ๗ ขอนแก่น
๑.๑๕ นางสาวนงนชุ พริ้งเพราะ
นักวิทยาศาสตรก์ ารแพทยป์ ฏบิ ตั ิการ
ศูนยว์ ิทยาศาสตร์การแพทยท์ ี่ ๑๐ อบุ ลราชธานี
๑.๑๖ นางสาวชนิกานต์ ต้องมติ ร
นกั ฟสิ กิ ส์รงั สีปฏบิ ัติการ
ศูนยว์ ิทยาศาสตร์การแพทยท์ ่ี ๑๒ สงขลา
๑.๑๗ นางสาวมนตน์ ภา คงจรงิ
นักฟิสิกสร์ งั สี ส�ำนักรงั สแี ละเครอื่ งมือแพทย์
๑.๑๘ นางสาวปยิ ะนุช ราชบญุ คณุ
นกั ฟิสิกสร์ ังสี ศนู ย์วทิ ยาศาสตรก์ ารแพทย์ที่ ๑/๑ เชียงราย
๑.๑๙ นายพิราม พานทอง
นักฟสิ ิกส์รงั สี ศนู ยว์ ิทยาศาสตรก์ ารแพทยท์ ี่ ๓ นครสวรรค์

การควบคุมคณุ ภาพเครื่องเอกซเรย์วนิ ิจฉัยทางการแพทย์ 81

๑.๒๐ นางสาวนรู อยั นี ดาโอะ คณะทำ� งาน
นกั ฟิสกิ ส์รงั สี ศนู ยว์ ทิ ยาศาสตร์การแพทย์ท่ี ๕ สมทุ รสงคราม
๑.๒๑ นางสาวรงุ่ ทพิ ย์ พฒุ บุร ี คณะท�ำงาน
นักฟสิ ิกสร์ ังสี ศูนย์วิทยาศาสตรก์ ารแพทย์ที่ ๘ อุดรธานี
๑.๒๒ นางอมุ าวดี อฐั นาค คณะท�ำงาน
นกั ฟสิ กิ สร์ ังสี ศนู ยว์ ิทยาศาสตรก์ ารแพทยท์ ี่ ๙ นครราชสมี า
๑.๒๓ นางสาวกฤติยาณี วงษ์อปุ รี คณะท�ำงาน
นักฟสิ กิ ส์รังสปี ฏบิ ตั ิการ และเลขานุการ
ศูนยว์ ทิ ยาศาสตรก์ ารแพทย์ที่ ๒ พิษณโุ ลก
๑.๒๔ นางสาววนิดา พลวงศ์ษา คณะท�ำงาน
นักวทิ ยาศาสตรก์ ารแพทยป์ ฏิบตั ิการ และผู้ชว่ ยเลขานกุ าร
สาํ นกั รังสีและเคร่อื งมือแพทย์
๑.๒๕ นางสาวนันทวรรณ ขุนบญุ จันทร์ คณะท�ำงาน
นกั ฟสิ กิ ส์รงั สี ส�ำนักรงั สแี ละเครอื่ งมอื แพทย ์ และผู้ชว่ ยเลขานุการ
๒. หนา้ ทีแ่ ละอำ� นาจ
๒.๑ ก�ำหนดวัตถปุ ระสงค์ แผนกจิ กรรม และแนวทางการดำ� เนินกิจกรรมของชุมชนนกั ปฏบิ ตั ิ
๒.๒ ด�ำเนนิ การตามแผนกจิ กรรมของชุมชนนกั ปฏบิ ตั ิ
๒.๓ สื่อสารและถ่ายทอดองค์ความรดู้ ้านรังสแี ละเครื่องมือแพทยใ์ ห้ประชาชนทัว่ ไป
๒.๔ ปฏิบตั งิ านอนื่ ๆ ตามทไี่ ด้รับมอบหมาย

ทั้งนี้ ตงั้ แต่บัดนเ้ี ป็นตน้ ไป

ส่ัง ณ วันท่ี ธนั วาคม พ.ศ.๒๕๖๔

(นายพเิ ชฐ บัญญัต)ิ
รองอธบิ ดี ปฏบิ ตั ิราชการแทน
อธิบดกี รมวิทยาศาสตร์การแพทย์

82 การควบคมุ คณุ ภาพเครือ่ งเอกซเรยว์ ินจิ ฉัยทางการแพทย์