เล่ม 3 แรงกิริยาและแรงปฏิกิริยา

48

9. ขอ้ ใดเปน็ การเคลอ่ื นทข่ี องวัตถอุ นั เน่ืองมาจากแรงกริ ิยา
ก. การเคลอื่ นทขี่ องเรอื พาย
ข. การเคล่ือนทข่ี องเรอื หางยาว
ค. การเคล่ือนทขี่ องพลุทีพ่ งุ่ ขนึ้ สู่ทอ้ งฟา้
ง. การเคลอ่ื นทขี่ องลูกบาสเกตบอลลงห่วง

10. จากเหตุการณ์ในภาพ ขอ้ ใดกล่าวถกู ต้องเกีย่ วกับการนำความรู้ เรื่อง แรงกิริยาและแรงปฏิกริ ิยา
ไปใชป้ ระโยชน์

ทม่ี า : MGR Online (2554), สบื ค้นเมอ่ื 17 มกราคม 2559
ก. เปน็ การใชป้ ระโยชน์จากแรงปฏิกริ ยิ าในการลากรถ รถท่ีถกู ลากจะเคลอ่ื นทีใ่ นทศิ เดยี วกับ

แรงกิรยิ า
ข. เปน็ การใช้ประโยชนจ์ ากแรงปฏิกิรยิ าในการลากรถ รถท่ถี กู ลากจะเคลอ่ื นทีใ่ นทศิ เดยี วกบั

แรงปฏิกริ ยิ า
ค. เป็นการใชป้ ระโยชน์จากแรงกิรยิ าในการลากรถ รถท่ีถูกลากจะเคล่ือนท่ีในทิศเดยี วกับ

แรงปฏิกิรยิ า
ง. เป็นการใชป้ ระโยชนจ์ ากแรงกิริยาในการลากรถ รถท่ีถูกลากจะเคลอ่ื นที่ในทศิ เดียวกับ

แรงกิรยิ า

49

กระดาษคำตอบแบบทดสอบหลังเรยี น
ชดุ กิจกรรมการเรียนรวู้ ิทยาศาสตร์ ชุดท่ี 3 แรงกิริยาและแรงปฏิกิรยิ า

ชอ่ื ............................................................................. เลขท่ี .................... ชนั้ .................

ขอ้ ก ข ค ง คะแนน ผลการประเมนิ

1. คะแนนเต็ม 10
2.
3. คะแนนทีไ่ ด้
4.
5. ลงชื่อ .................................................... ผปู้ ระเมนิ
6. ( นายทศพล สุวรรณราช )
7.
8. วันท่ี ........... เดือน ......................... พ.ศ. ..............
9.
10.

ทำเสรจ็ ! ทบทวนคำตอบ
อกี ครั้งนะครบั

เกณฑ์การตัดสิน ผา่ น
คะแนนรวมตง้ั แตร่ ้อยละ 80 ขึน้ ไป ไม่ผา่ น
คะแนนรวมตำ่ กว่าร้อยละ 80

50

บรรณานุกรม

กระทรวงศึกษาธิการ. หลักสูตรแกนกลางการศึกษาข้นั พ้ืนฐาน พุทธศักราช 2551. กรุงเทพฯ :
โรงพมิ พ์ชุมนุมสหกรณก์ ารเกษตรแหง่ ประเทศไทย, 2551.

นภาภรณ์ ธัญญา. ขยนั ก่อนสอบ วทิ ยาศาสตร์ ม.3. กรงุ เทพฯ : ทีเอสอินเตอรพ์ ร้นิ ท์, 2553.
ประดบั นาคแก้ว และดาวัลย์ เสริมบญุ สขุ . หนังสอื เรยี น วทิ ยาศาสตร์ ม.3. กรุงเทพฯ : ดบั เบล้ิ บีเพรส,

2555.
ไพโรจน์ แกว้ มา. Compact วทิ ยาศาสตร์ ม.3. กรุงเทพฯ : สุภัชนญิ คพ์ ริ้นตง้ิ กรปุ๊ , 2555.
ศรลี ักษณ์ ผลวฒั นะ และเจียมจติ กุลมาลา. หนังสือกิจกรรมสะเตม็ ศึกษา ม.3. กรุงเทพฯ : แม็ค

เอ็ดดเู คช่นั , 2559.
สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี. หนังสือเรียนรายวิชาพ้ืนฐานวิทยาศาสตร์

วทิ ยาศาสตร์ 5 ชัน้ มธั ยมศกึ ษาปที ี่ 3 เลม่ 1 กลมุ่ สาระการเรยี นรู้วทิ ยาศาสตร์ตามหลักสตู ร
แกนกลางการศกึ ษาขนั้ พ้นื ฐาน พทุ ธศกั ราช 2551. กรุงเทพฯ : สกสค. ลาดพรา้ ว, 2557.
_____. คู่มือครูรายวิชาพ้ืนฐานวิทยาศาสตร์ วิทยาศาสตร์ 5 ช้ันมัธยมศึกษาปีท่ี 3 เล่ม 1
กลุ่มสาระการเรียนรวู้ ทิ ยาศาสตร์ ตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขัน้ พ้ืนฐาน พุทธศักราช
2551. กรงุ เทพฯ : สกสค.ลาดพร้าว, 2557.
สทุ ธิพงษ์ โลเ้ จริญรัตน์ และคณะ. หนังสอื คมู่ อื วทิ ยาศาสตร์ ม.3. กรุงเทพฯ : เพ่ิมทรัพย์ การพมิ พ์,
2557.

แหล่งอ้างองิ ภาพออนไลน์

ฐานข้อมูลความรู้เพื่อเยาวชนไทย. (2558). บทท่ี 1 แรงและการเคลื่อนที่ (หนังสือเรียนสสวท.
หลักสูตร 2551). สบื ค้นเมื่อ 17 มกราคม 2559, จาก https://bit.ly/2QpgC4f

Ball2night. (ม.ป.ป.). เทคนิคการขวา้ งบอลให้ไกลและแรง. สืบคน้ เม่ือ 21 มกราคม 2559, จาก
https://bit.ly/2xsX1Ki

Byju's Classes. (2557). Newton’s Third Law. สืบคน้ เม่ือ 20 มกราคม 2559, จาก https://
bit.ly/2wgluiP

CanStockPhoto. (ม.ป.ป.). Worker Man Split Log Near Wood Pile In Garden At
Summer time. สบื คน้ เมอื่ 20 มกราคม 2559, จาก https://bit.ly/2X6FaBi

Change Display. (2558). เครือ่ งบนิ ไอพน่ เหินฟ้า. สบื ค้นเมอื่ 21 มกราคม 2559, จาก https://
goo.gl/i1DHNJ

Chegg. (ม.ป.ป.). Question: A man pushing a crate of massm= 92.0 kg at a speed
ofv=0.88. สบื คน้ เมอ่ื 18 มกราคม 2559, จาก https://che.gg/2LDcIBT

Elena Cox. (ม.ป.ป.). What Are Action Forces?. สืบค้นเมื่อ 20 มกราคม 2559, จาก https:
//bit.ly/2IVmddI

Elink. (ม.ป.ป.). Chapter 5 Newton's Third Law of Motion. สบื ค้นเม่ือ 20 มกราคม 2559,
จาก https://bit.ly/2X1cKbY

51

Helloshopping.net. (ม.ป.ป.). อปุ กรณ์ลากรถ Super Bar NT 100. สืบค้นเม่ือ 21 มกราคม 2559,
จาก https://bit.ly/2HUs57V

HouseLife. (ม.ป.ป.). ทย่ี ึดปากกา. สบื ค้นเมอ่ื 17 มกราคม 2559, จาก https://bit.ly/2W5Weev
Infobit. (ม.ป.ป.). Unable To Walk Cartoon. สืบค้นเม่ือ 20 มกราคม 2559, จาก https://

bit.ly/2WjnYvq
lkyanyan. (2554). Swimming. สบื คน้ เมือ่ 20 มกราคม 2559, จาก https://bit.ly/2kvnZrz
Lucerne Rotsee. (ม.ป.ป.). Rowing World Cup. สืบค้นเม่อื 20 มกราคม 2559, จาก https:

//bit.ly/2WrBqNL
MGR Online. (2554). ลงทนุ 500,000 ดอลลาร์ ซ้ือบ้านในเวยี งจันทน์ได้. สบื ค้นเม่อื 17 มกราคม

2559, จาก https://bit.ly/2X1CQM8
Mohit Joshi. (2555). The less you sit the longer you live. สบื คน้ เมือ่ 18 มกราคม 2559,

จาก https://bit.ly/2IPg9aK
QS Study. (ม.ป.ป.). Application of Newton’s Laws of Motion: Towing a Boat. สบื คน้ เมื่อ

20 มกราคม 2559, จาก https://bit.ly/2IRyGTP
Southwest Virginia’s e-Region. (ม.ป.ป.). Exceptional Living: Here in the e-Region.

สืบคน้ เมื่อ 21 มกราคม 2559, จาก https://goo.gl/TWT2hv
The boathouse. (ม.ป.ป.). A radically different approach for the first crowdfunded

space program who aims to put a human in orbit within a year. สืบค้นเมื่อ
18 มกราคม 2559, จาก https://bit.ly/2JFRoxY
Thegolfclub. (2557). Ping Pong Ball. สืบคน้ เม่ือ 21 มกราคม 2559, จาก https://bit.ly/2H

DKM0U

52

ภาคผนวก

53

เฉลยแบบทดสอบกอ่ นเรียน
ชุดกิจกรรมการเรยี นรู้วทิ ยาศาสตร์ ชดุ ที่ 3 แรงกิรยิ าและแรงปฏิกริ ิยา

ข้อ คำตอบ
1. ก
2. ค
3. ง
4. ก
5. ง
6. ง
7. ค
8. ข
9. ง
10. ข

54

เฉลยแบบบนั ทกึ ผลกิจกรรมที่ 3.1
การศกึ ษา เรื่อง แรงกริ ิยาและแรงปฏกิ ริ ยิ าในชวี ติ ประจำวนั

คำชี้แจง นักเรียนอา่ น คิด และวิเคราะห์ “คำถามจากใบความรู้ เร่ือง แรงกิริยาและ
แรงปฏิกิริยาในชีวิตประจำวัน” แล้วอภิปรายร่วมกันในกลุ่ม เพ่ือตอบ
คำถามและช่วยกันบันทึกคำตอบลงใน “แบบบันทึกผลกิจกรรมที่ 3.1”
(คะแนนเตม็ 12 คะแนน ขอ้ ละ 2 คะแนน)

คำถามข้อท่ี 1

แรงกิริยา

แรงปฏิกิรยิ า

ภาพที่ 3.1 แรงคู่กิริยา-ปฏิกิริยาทีเ่ กดิ ขึ้นขณะนัง่ บนเก้าอี้
ท่ีมา : Mohit Joshi (2555), สืบคน้ เม่ือ 18 มกราคม 2559
1.1 จากภาพท่ี 3.1 นกั เรียนคิดวา่ มีแรงคกู่ ิริยา-ปฏกิ ิรยิ าเกิดขนึ้ หรือไม่ อยา่ งไร (2 คะแนน)
แนวคำตอบ มีแรงคู่กิริยา-ปฏิกิริยาเกิดข้ึนพร้อม ๆ กัน ณ จุดเดียวกัน แต่มีทิศทาง
ตรงกนั ข้าม
1.2 จากข้อ 1.1 แรงค่กู ริ ยิ า-ปฏิกิริยาที่เกดิ ขนึ้ มขี นาดเท่ากนั หรอื ไม่ เพราะเหตใุ ด (2 คะแนน)
แนวคำตอบ แรงคกู่ ิริยา-ปฏิกิรยิ าท่เี กิดขน้ึ มีขนาดเทา่ กนั เพราะแรงกริ ยิ าเป็นแรงกระทำ
ท่เี กดิ จากน้ำหนักของร่างกายกดทับลงบนพ้ืนเกา้ อี้ ขณะเดียวกันพ้นื เกา้ อ้ีจะมีแรงปฏิกิริยา
ตอบโต้กลับกระทำต่อร่างกายผู้นั่งเก้าอ้ี ณ จุดเดียวกัน โดยมีขนาดเท่ากัน กระทำใน
ทศิ ทางตรงกันขา้ มกับแรงกริ ยิ า

55

คำถามขอ้ ที่ 2

แรงกิรยิ า

ภาพท่ี 3.2 แรงกริ ยิ าทีเ่ กิดจากการออกแรงผลกั กลอ่ งไม้
ที่มา : Chegg (ม.ป.ป.), สืบคน้ เมอ่ื 18 มกราคม 2559
2.1 .จากภาพที่ 3.2 นักเรียนคิดวา่ แรงกริ ยิ าทผี่ ลักกล่องไม้มลี กั ษณะเป็นอย่างไร (2 คะแนน)
แนวคำตอบ เป็นแรงท่ีกระทำต่อวัตถุที่จุด ๆ หน่ึง เกิดจากแรงท่ีมือท้ังสองข้างกระทำ
ต่อกล่องไม้ ส่งผลให้กล่องไม้เคล่ือนท่ีไปตามทิศทางที่แรงกริ ิยากระทำอยู่ในขณะนนั้

แรงปฏิกิรยิ า

ภาพที่ 3.3 แรงปฏกิ ิรยิ าทเ่ี กิดจากกล่องไม้กระทำตอบโต้ขณะออกแรงผลกั
ทมี่ า : Chegg (ม.ป.ป.), สบื ค้นเมื่อ 18 มกราคม 2559

2.2 .จากภาพที่ 3.3 แรงปฏิกิริยาที่เกิดขึ้นมีความเหมือนหรือแตกต่างจากแรงกิริยาใน
.ภาพที่ 3.2 หรอื ไม่ อย่างไร (2 คะแนน)

แนวคำตอบ จากภาพท่ี 3.3 แรงปฏิกิริยาที่เกิดขึ้นเหมือนกับแรงกิริยาในภาพที่ 3.2
คือ มีขนาดเทา่ กนั เกดิ ขน้ึ ณ จดุ เดยี วกัน และแตกตา่ งกันคอื มีทิศทางตรงกันขา้ ม

คำถามข้อที่ 3 56

แรงกริ ยิ า แรงปฏกิ ิรยิ า

ภาพที่ 3.6 การขวา้ งลกู บอลดว้ ยแรงกิรยิ า ภาพที่ 3.7 การเคล่อื นทข่ี องจรวดด้วยแรงปฏกิ ริ ยิ า

ทมี่ า : Ball2night (ม.ป.ป.), ที่มา : The boathouse (ม.ป.ป.),

สบื คน้ เมอื่ 18 มกราคม 2559 สบื คน้ เมื่อ 18 มกราคม 2559

จากภาพที่ 3.6 และ 3.7 นักเรียนคิดว่าแรงใดเคลื่อนทดี่ ้วยแรงปฏิกิริยาที่เกิดข้ึนตรงกนั ข้ามกับ

การเคลอ่ื นท่ีของวตั ถุ และแรงน้นั เกดิ ขนึ้ ได้อย่างไร (2 คะแนน)

แนวคำตอบ
ภาพท่ี 3.6 แรงท่เี กิดขึ้นตรงกนั ข้ามกับการเคล่ือนทีข่ องลูกบอล คือ แรงปฏิกิริยาท่ีเกดิ ข้ึน
จากการตอบโต้ของลูกบอลกับมือ
ภาพท่ี 3.7 แรงที่เกิดขึ้นตรงกันข้ามกับการเคล่ือนที่ของจรวด คือ แรงกิริยาท่ีเกิดจาก
แรงขับดันจากการเผาไหมเ้ ชื้อเพลิงในการส่งจรวด

คำถามขอ้ ที่ 4

ภาพที่ 3.8 การเดินบนพื้น ภาพท่ี 3.9 การถบี พน้ื ขณะอยบู่ นสเก็ตบอร์ด

ทม่ี า : Infobit (ม.ป.ป.), ทมี่ า : Elena Cox (ม.ป.ป.),
สบื คน้ เมือ่ 20 มกราคม 2559 สบื ค้นเมื่อ 20 มกราคม 2559

57

Reaction Action

Action Force Reaction Force

(Swimmer pushes the Water (Water Exerts a Force
in the Backward Direction) on the Swimmer)

ภาพที่ 3.10 การว่ายนำ้ ภาพที่ 3.11 การพายเรอื
ท่มี า : QS Study (ม.ป.ป.), ท่มี า : Lucerne Rotsee (ม.ป.ป.),

สบื ค้นเมอื่ 20 มกราคม 2559 สบื ค้นเม่อื 20 มกราคม 2559

The force from the Nail
in what stops the Hammer

ภาพที่ 3.12 การชกมวย ภาพที่ 3.13 การใชค้ ้อนตอกตะปู
ท่มี า : Byju's Classes (2557), ทมี่ า : Elink (ม.ป.ป.),

สืบคน้ เมื่อ 20 มกราคม 2559 สบื คน้ เม่อื 20 มกราคม 2559

จากภาพที่ 3.8 - 3.13 นักเรยี นคิดว่าภาพใดเป็นการใชป้ ระโยชนจ์ ากแรงกิริยาและภาพใด
เปน็ การใช้ประโยชน์จากแรงปฏกิ ิรยิ า เพราะเหตุใดจึงคดิ เชน่ น้ัน (2 คะแนน)

แนวคำตอบ ภาพท่ใี ช้ประโยชนจ์ ากแรงกริ ิยา ได้แก่ ภาพที่ 3.12-3.13 ทัง้ น้เี พราะภาพท่ี
3.12 หมัดของนักมวยพุ่งไปกระแทกหนา้ ของคตู่ ่อสู้ตามแรงกริ ิยา และภาพที่ 3.13 ตะปู
ถูกกระแทกลงในเน้ือไม้ตามแรงกิริยา ส่วนภาพท่ีใช้ประโยชน์จากแรงปฏิกิริยา ได้แก่
ภาพที่ 3.8-3.11 ท้ังน้ีเพราะภาพท่ี 3.8 ก้าวเท้าเดนิ ไปข้างหน้าด้วยแรงปฏิกริ ิยาจากพื้น
ภาพท่ี 3.9 สเกต็ บอร์ดเคล่ือนที่ไปข้างหน้าด้วยแรงปฏิกิริยาจากพ้ืน ภาพท่ี 3.10 คนท่ี
ว่ายน้ำเคลื่อนที่ไปข้างหน้าด้วยแรงปฏิกิริยาจากน้ำ และภาพที่ 3.11 เรือเคลื่อนท่ีไป
ขา้ งหน้าด้วยแรงปฏิกริ ิยาจากน้ำ

58

เฉลยแบบฝกึ ทกั ษะทา้ ยกิจกรรมที่ 3.1
การศึกษา เร่ือง แรงกิริยาและแรงปฏกิ ิริยาในชวี ติ ประจำวนั

ตอนที่ 1
คำช้ีแจง ให้นักเรียนนำ “ข้อความ” ในกรอบส่ีเหลี่ยมมาเติมลงในช่องว่างให้เช่ือมโยง

สมั พันธก์ ันและได้ใจความทส่ี มบูรณ์ (8 คะแนน ข้อความละ 1 คะแนน)

กฎขอ้ ที่ 3 ของนวิ ตนั แรงกิริยา ขนาดเทา่ กัน F⃑ 1 = F⃑ 2
แรงคกู่ ิรยิ า-ปฏกิ ิรยิ า
แรงปฏิกริ ยิ า ทศิ ทางตรงกันข้าม 2 ลักษณะ

1. แรงกริ ิยาและแรงปฏิกริ ิยาที่มขี นาดเท่ากนั เกิดขึ้นพรอ้ มกันแต่มที ิศตรงกันขา้ ม แรงคู่น้ี

.เรยี กวา่ แรงคู่กริ ยิ า-ปฏิกิริยา

2. เรือพายเคล่อื นทีด่ ้วย แรงปฏิกิรยิ า ท่ีกระทำตอบโต้ แรงกริ ยิ า
.ของใบพายท่ีดนั น้ำไปด้านหลงั ของเรอื

3. ทกุ แรงกิริยาที่กระทำตอ่ วัตถจุ ะต้องเกิดแรงปฏกิ ิริยาท่มี ี ขนาดเทา่ กัน

.กระทำใน ทศิ ทางตรงกนั ข้าม เสมอ

4. จาก กฎขอ้ ท่ี 3 ของนิวตนั อธบิ ายวา่ แรงกริ ยิ าจะมขี นาดเทา่ กบั แรงปฏิกริ ยิ าเสมอ

.ดงั สมการ ⃑F1 = F⃑ 2

5. ลกั ษณะเดน่ ของแรงค่กู ิรยิ า-ปฏิกริ ยิ า มกี ลี่ ักษณะ 2 ลักษณะ

59

ตอนท่ี 2
คำช้แี จง ใหน้ กั เรียนพิจารณาภาพการใช้ประโยชน์จากแรงคกู่ ริ ิยา-ปฏิกริ ยิ า และอธบิ ายว่า

“แรงกิรยิ า” และ “แรงปฏิกริ ยิ า” ในภาพเกดิ ขึ้นไดอ้ ยา่ งไร ดังตวั อยา่ งข้อท่ี 1
(8 คะแนน ข้อละ 2 คะแนน)

ตวั อยา่ งเหตกุ ารณ์ การอธบิ ายเกีย่ วกับ

1. แรงกริ ิยา แรงปฏกิ ริ ิยา

ใบมดี ของขวานท่จี ามลง แรงท่ีท่อนไม้กระทำ
บนทอ่ นไม้ในแนวดิง่ ต้านกับใบมีดของขวาน

ในทศิ ทางตรงกนั ขา้ ม

ภาพท่ี 3.14 ผา่ ฟืน มือที่เหวี่ยงลงไปในน้ำ นำ้ เกิดแรงตอบโต้กลับ
ที่มา : CanStockPhoto (ม.ป.ป.), จะดันน้ำไปข้างหลัง ซ่ึง ด้วยแรงที่เท่ากันใน
เป็นแรงท่ีกระทำต่อน้ำ ทิศตรงกันข้าม ดันให้
สืบคน้ เม่ือ 20 มกราคม 2559
ล ำ ตั ว ค น เค ล่ื อ น ที่ ไ ป
2. ข้างหนา้

ภาพท่ี 3.15 ว่ายน้ำ
ทีม่ า : lkyanyan (2554),

สืบค้นเมอ่ื 20 มกราคม 2559

60

ตวั อย่างเหตกุ ารณ์ การอธบิ ายเก่ียวกับ

3. แรงกิริยา แรงปฏิกริ ิยา

ภาพที่ 3.16 เครอ่ื งบนิ ไอพน่ ไอพ่นจากการเผาไหม้ อากาศรอบๆเครือ่ งบิน
ทม่ี า : Change Display (2558), ของเช้ือเพลิงพุ่งออกมา ตอบโต้กลับด้วยแรง
ด้านล่างของตัวเคร่ืองบิน ที่เท่ากัน ดันให้เครื่อง
สบื คน้ เมอ่ื 21 มกราคม 2559 เป็นแรงกระทำต่ออากาศ พุง่ ไปในทิศตรงกันข้าม
ที่อยรู่ อบๆ ของเครอื่ งบนิ
4.
พายจุ่มลงไปในน้ำ ดันน้ำ น้ำเกิดแรงตอบโต้กลับ

ไปด้านหลัง ซึ่งเป็นแรงที่ ด้วยแรงทเี่ ท่ากนั ในทิศ

กระทำต่อนำ้ ตรงกันข้าม ซ่ึงดันเรือ

ให้เคลอ่ื นทไี่ ปขา้ งหน้า

ภาพที่ 3.17 พายเรอื รถยนต์คันหน้าขับเคล่ือน เชือกที่ผูกระหว่างรถ
ที่มา : Southwest Virginia’s ไปข้างหน้า มีแรงกระทำ คันหน้าและรถคันหลัง
ต่อเชือกที่ผูกกับรถยนต์ เกิดแรงตอบโต้กลับใน
e-Region (ม.ป.ป.), คันหลัง ทศิ ทางตรงกนั ขา้ ม
สืบคน้ เมอื่ 21 มกราคม 2559

5.

ภาพที่ 3.18 ลากรถ
ทีม่ า.:.Helloshopping.net (ม.ป.ป.),

.สบื คน้ เมอ่ื 21 มกราคม 2559

61

เฉลยแบบบันทกึ ผลกิจกรรมที่ 3.2
การทดลอง เรอื่ ง แรงกริ ยิ าและแรงปฏิกิรยิ า

คำชี้แจง
ให้นักเรยี นปฏิบัติตามขั้นตอนการทดลองใน “ใบกิจกรรมที่ 3.2 ตอนที่ 3” และ

บันทกึ ผลลงใน “ตารางบนั ทึกผลการทดลอง” (คะแนนเต็ม 4 คะแนน ขอ้ ละ 1 คะแนน)

ตารางบันทึกผลการทดลอง คา่ แรงดงึ ทอี่ า่ นได้จากเครอ่ื งชงั่ สปรงิ (นิวตัน)
เครอ่ื งชงั่ ซ้ายมือ เคร่อื งชงั่ ขวามอื
การทดลอง 00
55
1. ก่อนดึงเครื่องช่งั สปรงิ ท้ังสองเครือ่ ง 88
2. มือซา้ ยออกแรงดงึ เคร่อื งชั่งสปริง 99
3. มอื ขวาออกแรงดึงเครอื่ งช่งั สปรงิ
4. มือขวาและมือซ้ายออกแรงพรอ้ มกนั

แนวคำตอบ. ตัวเลขในตารางนี้เป็นเพียงแนวคำตอบจากผลการทดลองของนักเรียน
ซงึ่ อาจแตกตา่ งกัน แต่มแี นวโนม้ ไปในทางเดยี วกัน

62

เฉลยแบบฝกึ ทกั ษะทา้ ยกิจกรรมท่ี 3.2
การทดลอง เรอื่ ง แรงกิรยิ าและแรงปฏิกริ ิยา

ตอนท่ี 1 ปญั หา ข้อสงสัย และการคาดคะเนคำตอบ
คำชีแ้ จง นักเรียนอ่านคำถามต่อไปนี้ แล้วอภิปรายร่วมกันในกลุ่มเพื่อคาดคะเนคำตอบ

(คะแนนเต็ม 2 คะแนน)

นกั เรียนครับ นักเรียนลองลุกขึ้นยืน แล้วหันหน้าเข้าหาผนังห้อง ย่ืนมือออกไปข้างหน้า
ใหช้ ดิ กับผนังห้อง แล้วออกแรงผลักผนังห้องดูว่ารู้สึกอย่างไร เจ็บฝ่ามือไหม อธบิ าย
ไดไ้ หมครับวา่ ทำไมจึงเปน็ เช่นนัน้

แนวคำตอบ ไม่มีคำตอบท่ีถูกหรือผดิ เพราะเป็นการคาดคะเน ทกุ คำตอบให้ 2 คะแนน

ตอนที่ 2 การกำหนดจุดประสงค์ ตง้ั สมมตฐิ าน และกำหนดตวั แปร
คำชี้แจง นักเรียนศึกษา “การทดลองเรื่อง แรงกิรยิ าและแรงปฏิกิรยิ า” โดยละเอียด

อภิปรายร่วมกันในกลุ่มเพ่ือกำหนดจุดประสงค์ ตั้งสมมติฐาน กำหนดตัวแปร
(คะแนนเต็ม 6 คะแนน ขอ้ ละ 2 คะแนน)
จุดประสงค์การทดลอง (2 คะแนน)
แนวคำตอบ อธบิ ายและจำแนกแรงกริ ยิ าและแรงปฏิกิริยาได้

สมมตฐิ าน (2 คะแนน)
แนวคำตอบ ถ้าออกแรงดึงเครื่องช่ังสปริง 2 เคร่ือง ที่คล้องเข้าด้วยกันในแนวระดับ
ไม่ว่าจะดึงเคร่ืองชง่ั สปริงท้งั 2 เคร่อื ง ด้วยวธิ ีการใด ๆ ก็ตาม เชน่ ดึงทางซ้าย ขวาหยุดน่ิง
หรือดึงทางขวา ซ้ายหยุดนิ่ง หรือดึงพร้อม ๆ กัน ท้ัง 2 ข้าง น่าจะมีความสัมพันธ์กับ
ขนาดและทิศทางของแรงที่อา่ นไดจ้ ากเคร่อื งช่ังสปริงทง้ั 2 เคร่อื งนั้น

ตวั แปร (2 คะแนน)
แนวคำตอบ
ตัวแปรต้น วธิ กี ารดงึ เคร่ืองช่ังสปรงิ 2 เครอื่ งทีค่ ล้องเขา้ ด้วยกัน
ตวั แปรตาม ขนาดและทศิ ทางของแรงทอ่ี ่านไดจ้ ากเครื่องชั่งสปรงิ ทง้ั สองเครอื่ ง
ตวั แปรควบคมุ 1. เคร่อื งชั่งสปรงิ 2 เครอื่ งที่คลอ้ งเข้าดว้ ยกัน ตอ้ งเป็นชดุ เดียวกันทกุ ครั้ง

2. การดึงเครือ่ งชัง่ สปริงตอ้ งวางเครือ่ งช่งั สปริงในแนวระดับทกุ คร้ัง

63

ตอนที่ 3 การแปลผลขอ้ มูลและลงข้อสรปุ

คำชี้แจง ให้นักเรยี นนำผลการทดลองจาก “แบบบันทึกผลกิจกรรมท่ี 3.2” มาเขยี นลงใน
“ตารางบันทึกผลการทดลอง” และตอบคำถาม (คะแนนเตม็ 10 คะแนน ขอ้ ละ
2 คะแนน)

ตารางบันทึกผลการทดลอง (2 คะแนน)

การทดลอง คา่ แรงดึงทอ่ี ่านไดจ้ ากเครื่องชงั่ สปริง (นิวตัน)
เครอ่ื งชงั่ ซ้ายมอื เคร่อื งช่งั ขวามอื
1. กอ่ นดึงเคร่ืองชง่ั สปรงิ ท้ังสองเครือ่ ง 00
2. มอื ซา้ ยออกแรงดงึ เครือ่ งช่ังสปริง 55
3. มอื ขวาออกแรงดึงเคร่ืองชั่งสปรงิ 88
4. มอื ขวาและมือซ้ายออกแรงพรอ้ มกัน 99

1. ก่อนออกแรงดึงเครื่องชั่งสปริงทั้งสองเครื่อง ค่าแรงดึงท่ีอ่านได้มีความแตกต่างกัน
หรือไม่ อยา่ งไร (2 คะแนน)

แนวคำตอบ ไมแ่ ตกต่างกนั มีค่าเป็น 0 (ศูนย์) เทา่ กนั ทง้ั ซ้ายและขวา

2. จากการทดลองออกแรงดึงเคร่ืองชั่งสปริง 3 ครั้ง พบว่าแต่ละคร้ัง ขนาดและทิศทางของ
แรงทางซ้ายและขวามีความแตกต่างกันหรือไม่ อย่างไร (2 คะแนน)

แนวคำตอบ ขนาดของแรงไมแ่ ตกตา่ งกัน มีค่าเท่ากันทกุ ครัง้ แต่มที ศิ ของแรงแตกตา่ งกนั
คอื มีทศิ ทางตรงกนั ข้าม

3. จากการทำกิจกรรมที่ 3.2 นักเรียนไดข้ ้อสรปุ เก่ียวกับ “การทดลองแรงกิริยาและแรงปฏิกริ ิยา”
อย่างไร (2 คะแนน)

แนวคำตอบ ถ้าออกแรงดึงเคร่ืองชั่งสปริง 2 เคร่ือง ท่ีคล้องเข้าด้วยกันในแนวระดับ
ขนาดของแรงดึงทีเ่ ครื่องช่ังสปริงท้ังซา้ ยและขวามีคา่ เท่ากนั แตม่ ที ิศทางตรงกันข้าม ถ้าให้
ขนาดของแรงดึงดา้ นใดด้านหนึ่งเป็นแรงกิริยา ขนาดของแรงอกี ด้านหนงึ่ จะเป็นแรงปฏกิ ิรยิ า

4. สรุปผลการทดลอง (2 คะแนน)
แนวคำตอบ แรงกิรยิ าและแรงปฏกิ ิรยิ ามขี นาดเท่ากันแตม่ ีทิศทางตรงกันข้าม แรงทัง้ สอง
เกดิ ขึ้นพร้อมกันบนวตั ถคุ นละกอ้ น

64

ตอนท่ี 4 กิจกรรมเสรมิ ทักษะการทดลอง เรอื่ ง แรงกิรยิ าและแรงปฏกิ ิรยิ า
คำชี้แจง ให้นักเรียนทุกกลุ่มทำ “กิจกรรมลองทำดู 1-3” อภิปรายร่วมกันในกลุ่มและ

ตอบคำถามต่อไปน้ี (คะแนนเต็ม 6 คะแนน คำถามละ 2 คะแนน)

วัสดแุ ละอปุ กรณ์ 3. ลูกปิงปอง 1 ลูก

1. ถุงทราย 1 ถงุ
2. เชอื ก 1 เส้น

กิจกรรมลองทำดู 1 (2 คะแนน)

นักเรียนลองดึง
ถงุ ทรายดูสคิ รับ

ภาพท่ี 3.24 การใชม้ ือดึงถงุ ทรายให้เคล่ือนที่
ทม่ี า : ฐานขอ้ มลู ความรู้เพอ่ื เยาวชนไทย (2558), สืบค้นเม่อื 21 มกราคม 2559

แรงคู่กิริยา–ปฏิกิริยา เกิดข้ึนเฉพาะในขณะท่ี
วัตถุกำลังเคล่ือนท่ีเท่าน้ันหรือไม่ อธิบายแรง
คู่กริ ยิ า–ปฏิกริ ิยา จากภาพท่ี 3.24 ไดอ้ ยา่ งไร

แนวคำตอบ
แรงคกู่ ิรยิ า-ปฏกิ ริ ิยาเกดิ ข้นึ ไดท้ ั้งในขณะที่วตั ถุกำลังเคล่ือนที่
และในขณะที่วัตถุหยุดนิ่ง จากภาพ 3.24 มือจับถุงทราย
แล้วออกแรงดึง เป็นแรงกิริยา ถุงทรายมีแรงตอบโต้กลับ
ในทศิ ตรงกันขา้ มด้วยแรงที่มขี นาดเท่ากนั เป็นแรงปฏกิ ิริยา

65

กิจกรรมลองทำดู 2 (2 คะแนน)

นักเรียนลองดึงเชือก
ท่ีผูกติดกับถุงทรายดู
สคิ รับ

ภาพท่ี 3.25 การใชเ้ ชือกดึงถุงทรายใหเ้ คลอ่ื นท่ี
ที่มา : ฐานข้อมูลความรู้เพือ่ เยาวชนไทย (2558), สบื ค้นเมอ่ื 21 มกราคม 2559

จากภาพท่ี 3.25 แรงใดบ้าง
ทเี่ ปน็ แรงคกู่ ริ ิยา-ปฏิกริ ิยา

แนวคำตอบ
1. ณ จุดท่ีมือดึงเชือก มีแรงกิรยิ าทีเ่ กิดจากมอื กระทำตอ่ เชอื ก และแรงปฏกิ ิริยา

ท่ีเชอื กกระทำตอบโตก้ ลับท่ีมอื ดว้ ยแรงที่มขี นาดเทา่ กัน ในทิศทางตรงกันข้าม
2. ณ จุดที่เชือกดึงถุงทราย มีแรงกิริยาท่ีเกิดจากเชือกกระทำต่อถุงทรายและ

แรงปฏิกิริยาที่ถุงทรายกระทำตอบโต้กลับที่เชือกด้วยแรงท่ีมีขนาดเท่ากัน ในทิศทาง
ตรงกันขา้ ม

66

กิจกรรมลองทำดู 3 (2 คะแนน)
นักเรียนลองปล่อยลูกปิงปองเหนือ
พ้ืนโต๊ะ แล้วสงั เกตการเคลื่อนทีข่ อง
ลูกปิงปองก่อนกระทบพื้นโต๊ะและ
หลงั จากกระทบพ้ืนโต๊ะดนู ะครบั

ทิศทางการปลอ่ ยลกู ปิงปอง

ภาพท่ี 3.26 ลูกปงิ ปองเคล่อื นทใี่ นแนวด่งิ ลงส่พู ืน้
ทมี่ า : Thegolfclub (2557), สบื คน้ เมอื่ 21 มกราคม 2559

ในการเคลื่อนที่ของลูกปิงปองก่อนและหลังจากกระทบพื้น
แรงใดเปน็ แรงคูก่ ิรยิ า-ปฏกิ ิริยา ลองพจิ ารณากันดูนะครับ

แนวคำตอบ
แรงท่ีลูกปิงปองกระทบกับพื้นเป็นแรงกิริยา ส่วนแรงท่ีพื้นกระทำต่อลูกปิงปองน้ันเป็น
แรงปฏกิ ิรยิ า

สาระนา่ รู้ !
แรงดึงดูดของโลกท่ีกระทำต่อลูกปิงปองและแรงท่ีพื้นกระทำต่อลูกปิงปองไม่เป็น

แรงคู่กิรยิ า-ปฏกิ ริ ิยา เนอื่ งจาก “แรงท้ังคู่ไม่ไดก้ ระทำต่อกันโดยตรง”

67

ตอนที่ 5 ฝกึ ทักษะในการใชเ้ ทคโนโลยีและทำกิจกรรมสะเต็มศกึ ษา
คำช้ีแจง ใหน้ ักเรียนสรปุ องค์ความรู้ และอธิบายการนำความร้ไู ปใช้ประโยชน์ แล้วส่งคำตอบ

ใหค้ รทู าง E-mail ภายใน 3 วนั หลงั เรยี นจบ (คะแนนเตม็ 10 คะแนน ขอ้ ละ 5 คะแนน)

1. นกั เรยี นทำผงั มโนทัศนส์ รุปองคค์ วามรู้ เร่ือง แรงกิริยาและแรงปฏิกิริยา (5 คะแนน)

ความหมายของแรงกริ ิยาและแรงปฏกิ ิริยา กฎการเคล่ือนทขี่ องนิวตนั ท่สี ัมพันธ์
กบั แรงกิริยาและแรงปฏิกิริยา
แรงกิริยา หมายถึง แรงทก่ี ระทำต่อวัตถุทจ่ี ุด ๆ หนึ่ง
เช่น การออกแรงลากตู้ การออกแรงเคาะโต๊ะ ทกุ แรงกริ ยิ าทีก่ ระทำตอ่ วตั ถจุ ะตอ้ ง
การเตะลูกฟุตบอล หรือการออกแรงผลกั วัตถุต่าง ๆ เกิดแรงปฏิกิริยาที่มีขนาดเท่ากัน
แรงปฏิกริ ิยา หมายถึง เป็นแรงทกี่ ระทำตอบโต้ต่อ กระทำในทิศทางตรงกันข้ามเสมอ
แรงกิริยาที่จุดเดียวกัน โดยมี “ขนาดเท่ากับ
แรงกริ ิยา” แตม่ ี “ทศิ ทางตรงกนั ขา้ ม”

แรงกริ ิยาและแรงปฏกิ ริ ยิ า

ลักษณะเดน่ ของแรงคกู่ ิริยา-ปฏกิ ริ ยิ า ตัวอยา่ งการใช้ประโยชนจ์ าก
แรงคกู่ ริ ยิ า-ปฏิกิรยิ า
1. มีขนาดเท่ากนั แต่มีทิศทางตรงกันข้าม
2. มีวัตถุเก่ียวข้อง 2 ชนิด โดยแรงกิริยาจะ 1. การเดนิ บนพ้ืนถนน
2. การยงิ จรวดขึ้นสอู่ วกาศ
เกดิ ขน้ึ บนวัตถุหน่ึงและแรงปฏิกริ ิยาเกิดขน้ึ 3. การใชค้ ้อนตอกตะปู
บนอกี วตั ถุหนง่ึ ในขณะเดยี วกนั
เปน็ ต้น

68

2. อธบิ ายการนำความรู้ เรื่อง แรงกริ ยิ าและแรงปฏิกิรยิ า ไปใช้ประโยชน์ พร้อมยกตวั อยา่ ง
ประกอบ ซ่ึงเปน็ ตวั อย่างทไี่ มซ่ ้ำกับในชดุ กจิ กรรม โดยสบื ค้นขอ้ มูลเพ่ิมเติมจากอินเทอร์เน็ต
มาไม่เกนิ 10 บรรทดั (5 คะแนน)

แนวคำตอบ
คำตอบของนักเรียนอาจแตกต่างกันไป แต่การอธิบายตอ้ งเป็นการนำหลกั การต่าง ๆ
เกย่ี วกบั แรงกิริยาและแรงปฏกิ ริ ิยา ไปใชอ้ ยา่ งชัดเจน

3. ฝึกทกั ษะในการทำกิจกรรมสะเต็มศกึ ษา

ให้นกั เรยี นศึกษาและวางแผนการทำกจิ กรรมสะเตม็ ศกึ ษา ซึง่ เป็นกจิ กรรมเสริมท่ีจัดขึ้น
นอกเวลาเรียนหลังจากเรยี นจบเรือ่ ง แรงและการเคลอื่ นที่ โดยใช้ความรู้วทิ ยาศาสตร์ (S)
จากชดุ กจิ กรรม บูรณาการเขา้ กับเทคโนโลยี (T) วิศวกรรมศาสตร์ (E) คณิตศาสตร์ (M)
และความคดิ ริเร่ิมสร้างสรรค์ ตลอดจนความรู้ในดา้ นอืน่ ๆ เช่น ศลิ ปะ เพอ่ื นำเสนอเป็น
ผลงานสงิ่ ประดษิ ฐ์ โดยเลือกหัวขอ้ ท่ีกำหนดใหเ้ พอ่ื ทำกิจกรรมสะเต็มศกึ ษาเพยี ง 1 เรอ่ื ง
จากในชดุ กจิ กรรมจำนวน 6 ชดุ ดังน้ี

ชุดกิจกรรมท่ี 1 หัวข้อสะเต็มศกึ ษาท่กี ำหนด เรอ่ื ง เคร่ืองเล่นเพื่อสุขภาพ
ชดุ กิจกรรมท่ี 2 หัวขอ้ สะเต็มศึกษาท่กี ำหนด เรือ่ ง รถแขง่ ยูเอฟโอ
ชดุ กจิ กรรมที่ 3 หัวข้อสะเต็มศกึ ษาที่กำหนด เรือ่ ง ซุปเปอรจ์ รวดแรงดันสงู
ชุดกจิ กรรมท่ี 4 หัวข้อสะเตม็ ศึกษาทก่ี ำหนด เรือ่ ง เรือด่วนพลังสูง
ชดุ กิจกรรมที่ 5 หัวขอ้ สะเต็มศึกษาทก่ี ำหนด เร่ือง ชุดอปุ กรณ์กันลื่น
ชุดกิจกรรมท่ี 6 หวั ขอ้ สะเต็มศึกษาท่กี ำหนด เรื่อง โมบายพนั ธุ์ไมม้ หัศจรรย์

แนวคำตอบ
ผลการทำกิจกรรมสะเต็มศึกษาของนักเรียนแต่ละกลุ่มอาจแตกต่างกันไป แล้วแต่
นักเรียนจะเลือกทำหัวข้อเรื่องใดเร่ืองหนึ่งเพียง 1 เรื่องตามที่กำหนดไว้ นักเรียนมี
อสิ ระในการสรา้ งสรรค์ชิ้นงานตามแนวคิดของสมาชิกในกลุ่ม โดยมีการดำเนินงาน
ตามใบกิจกรรมการจัดการเรยี นรู้แบบสะเต็มศึกษา แบบรายงานผลการทำกจิ กรรม
สะเต็มศึกษา และแบบประเมินผลการทำกิจกรรมสะเต็มศึกษา ซ่ึงแบ่งเป็น 3 แบบ
คือ แบบประเมินการทำงานกลุ่ม แบบประเมินผลงานหรือช้นิ งาน และแบบประเมิน
การนำเสนอผลงาน โดยใช้เกณฑก์ ารตดั สินตามที่กำหนดไวใ้ นแบบประเมิน

69

เฉลยแบบทดสอบหลังเรียน
ชดุ กจิ กรรมการเรยี นรูว้ ิทยาศาสตร์ ชุดท่ี 3 แรงกริ ิยาและแรงปฏกิ ริ ยิ า

ข้อ คำตอบ
1. ค
2. ข
3. ก
4. ค
5. ก
6. ง
7. ง
8. ข
9. ง
10. ง