หลงกลพนัน ต้นทุนต่อสังคมและความจริงที่ซ่อนอยู่

หลงกลพนันั

ต้้นทุนุ ต่อ่ สัังคมและ
ความจริิงที่�่ซ่อ่ นอยู่�่

หลงกลพนััน: ต้้นทุนุ ต่่อสัังคมและความจริิงที่ซ่� ่อ่ นอยู่�่

พมิ พ์คร้ังแรก  พฤษภาคม 2564

ISBN 978-616-407-592-4

จำ�นวนท่พี มิ พ ์ 3,500 เลม่

เจา้ ของ  ศนู ยศ์ ึกษาปัญหาการพนนั
คณะเศรษฐศาสตร์ จุฬาลงกรณม์ หาวิทยาลัย
ปทุมวัน กรุงเทพฯ 10330
โทรศัพท/์ โทรสาร 02-218-6299

e-mail: [email protected]

บรรณาธิการบริหาร  นวลน้อย ตรรี ัตน์
บรรณาธกิ าร  บญุ ชยั แซ่เงยี้ ว
กองบรรณาธิการ  ศ ริ พิ ร ยอดกมลศาสตร์  วศิ รตุ ภู่ไหมทอง 

กมลชนก ยังซอ่ื   นีรนุช วิชยั ดิษฐ
ออกแบบปก  สกลชนก เผ่ือนพงษ์
ภาพประกอบ  ชินธปิ เอกก้านตรง
รูปเลม่   เด็ดเดย่ี ว เหล่าสินชยั
พมิ พท์ ี่  โรงพิมพเ์ ดือนตลุ า

สบื ค้นขอ้ มูลเพม่ิ เติมได้ท่ี 

www.gamblingstudy-th.org

แลกเปลย่ี นความคดิ เห็นได้ท่ ี

www.facebook.com/gamblingstudy

สนบั สนุนโดย 
ส�ำ นักงานกองทนุ สนับสนนุ การสร้างเสรมิ สุขภาพ (สสส.)

สารบัญ v
ค�ำ น�ำ ix
บทน�ำ
3
1 ต้้นทุนุ สัังคม ผลพวงแห่่งการพนััน 7
11
ต้นทนุ ผลกระทบตอ่ สงั คม: บทนยิ าม
ตน้ ทนุ ตอ่ สังคมจากประสบการณ์ต่างประเทศ 15
บททดลองเสนอ: ตน้ ทุนผลกระทบต่อสังคม 19
กรณปี ระเทศไทย 22
เกบ็ ข้อมูล เข้าถงึ นกั พนนั 26
กระบวนคิดวิธคี ำ�นวณ 31
คอื คำ�ตอบ: ผลลัพธก์ ารศึกษา 35
ทบทวนข้อจำ�กดั
สงั คมแหง่ การพนนั อยา่ งรับผิดชอบ 39
45
2 โลกหลัังเรือื นจำำ� ชีีวิิตที่่ไ� ม่่อาจหวนคืืน 53
61
ผมผิดอะไร 67
เพราะคิดนอ้ ยไป 75
เสยี ดายโอกาส
อย่อู ยา่ งคนล้มละลาย
ชีวิตเหมือนคนตายไปแลว้

iii



คำ�น�ำ
หนังสือเรื่อง หลงกลพนัน: ต้นทุนต่อสังคมและความจริง
ท่ีซ่อนอยู่ เกิดขึ้นจากโครงการวิจัยของ ผู้ช่วยศาสตราจารย์
ดร.ธัชนันท์ โกมลไพศาล 2 เร่ือง คือ “ระเบียบวิธีเพ่ือการ
ประเมนิ ตน้ ทนุ ผลกระทบตอ่ สงั คมจากการเลน่ พนนั ในประเทศ​
ไทย” ซง่ึ ด�ำ เนนิ การเสรจ็ สน้ิ ในปี 2561 และ “ตน้ ทนุ ผลกระทบ
ตอ่ สงั คมจากการเลน่ พนนั ในประเทศไทย” ด�ำ เนนิ การแลว้ เสรจ็
ในปี 2563 จากน้ันคุณสินีพร มฤคพิทักษ์ ช่วยสะท้อนภาพ
ของผทู้ เ่ี คยเลน่ การพนนั และไดร้ บั ผลกระทบหนกั จนตอ้ งไปใช้
ชีวิตในเรือนจำ� ในบทความชื่อเร่ือง “โลกหลังเรือนจำ� ชีวิตท่ี
ไม่อาจหวนคืน”

การพนันเป็นส่ิงที่เข้าใจกันว่า เป็นสินค้าและบริการท่ีไม่
ปกติ ไมเ่ หมอื นกบั สนิ คา้ และบรกิ ารทวั่ ไป การพนนั เปน็ สนิ คา้
บรกิ ารทสี่ ง่ ผลกระทบรนุ แรงตอ่ ผเู้ กยี่ วขอ้ ง โดยเฉพาะอยา่ งยง่ิ
ต่อฝั่งอุปสงค์ ในประเทศไทยเองก็ยังมีสุภาษิตโบราณท่ีว่า
“โจรปล้นสิบคร้ัง ไม่เท่าไฟไหม้ครั้งเดียว ไฟไหม้สิบคร้ัง ยัง
ไม่เท่ากับการเล่นพนัน” เพื่อเตือนใจให้เห็นความรุนแรงของ
ผลกระทบต่อชีวิตและทรพั ย์สนิ ของผเู้ ลน่ พนัน

อยา่ งไรกต็ าม ผลกระทบของการพนนั ไมไ่ ดม้ อี ยเู่ พยี งเทา่ นน้ั
แต่ยังส่งผลต่อเน่ืองไปถึงผู้อื่นและสังคม ทว่าเรื่องผลกระทบ

v

ดังกล่าวน้ีเข้าใจได้ยาก มองเห็นภาพได้ไม่ชัด เพราะมีความ
เป็นนามธรรมและไม่เห็นเป็นมูลค่าความเสียหายท่ีชัดเจน
ศนู ยศ์ กึ ษาปญั หาการพนนั จงึ พยายามผลกั ดนั ใหม้ กี ารท�ำ วจิ ยั
ในเร่ืองการประเมินผลกระทบต่อสังคมจากการเล่นพนัน ซ่ึง
เป็นเร่ืองท่ีทำ�ได้ค่อนข้างยาก เพราะผลกระทบความเสียหาย
ทเ่ี กย่ี วขอ้ งนนั้ มคี วามซบั ซอ้ น ขอ้ มลู มอี ยอู่ ยา่ งจ�ำ กดั และการ
จดั เกบ็ ขอ้ มลู ใหมก่ ็ท�ำ ได้คอ่ นข้างล�ำ บาก

ผชู้ ว่ ยศาสตราจารย์ ดร.ธชั นนั ท์ โกมลไพศาล เรม่ิ โครงการ
นี้จากการทบทวนวรรณกรรมที่เก่ียวข้องในต่างประเทศ และ
ออกแบบระเบียบวิธีในการประเมินต้นทุนต่อสังคมจากการ
พนัน จากน้ันจึงต่อยอดโครงการแรกสู่โครงการท่ีสองคือการ
ประเมินต้นทุนต่อสังคมจากการพนันท่ีเกิดขึ้นในประเทศไทย
เพื่อประเมินต้นทุนเหล่าน้ีออกมาเป็นมูลค่าให้เห็นภาพได้
ชัดเจนขึ้น และเน่ืองจากในปัจจุบันยังมีข้อจ�ำ กัดในเรื่องข้อมูล
คอ่ นขา้ งมาก ตน้ ทนุ ตอ่ สงั คมทป่ี ระเมนิ ออกมาจงึ ยงั เปน็ เพยี ง
ต้นทุนบางส่วน ยังไม่สามารถครอบคลุมต้นทุนทั้งหมด แต่ก็
นบั วา่ เปน็ จดุ เรมิ่ ตน้ ทสี่ �ำ คญั ส�ำ หรบั การพฒั นาตอ่ ไปในอนาคต
เพ่ือให้มีความสมบูรณม์ ากย่ิงข้นึ

สาระส�ำ คญั ของโครงการวจิ ยั ทง้ั สองเรอ่ื ง ไดน้ �ำ มาเรยี บเรยี ง
ใหมเ่ พอื่ ใหส้ นั้ กระชบั งา่ ยตอ่ การอา่ น และท�ำ ความเขา้ ใจ ดงั
ปรากฏอยู่ในส่วนท่ีหน่ึงของหนังสือเล่มนี้ ในช่ือเรื่อง “ต้นทุน
สังคม ผลพวงแห่งการพนนั ”

ในขณะจัดเก็บข้อมูลของโครงการประเมินต้นทุนต่อสังคม

vi

จากการพนนั ทเี่ กดิ ขน้ึ ในประเทศไทยในเรอื นจ�ำ พบวา่ มเี รอื่ ง
ราวน่าสนใจของผู้คนท่ีเก่ียวข้องกับการพนันในรูปแบบต่างๆ 
ท่ีน่าจะสะท้อนให้สังคมได้รับรู้ คุณสินีพร มฤคพิทักษ์ จึงได้
เข้ามาช่วยเก็บข้อมูลเพ่ิมเติมจากผู้ท่ียินดีจะเผยแพร่เร่ืองราว
ของตนเองให้เป็นอุทาหรณ์ต่อสังคม และเรียบเรียงเร่ืองราว
ชีวิตของคนเหล่าน้ีอยู่ในส่วนท่ีสองของหนังสือ ในช่ือเร่ือง
“โลกหลงั เรือนจ�ำ ชวี ติ ที่ไมอ่ าจหวนคืน”

ศูนย์ศึกษาปัญหาการพนัน หวังว่าหนังสือวิชาการเล่มนี้
จะช่วยเสริมสร้างความเข้าใจในต้นทุนต่อสังคมจากการพนัน
ได้มากขึ้น และสามารถสร้างข้อถกเถียงที่เป็นประโยชน์ทาง
วิชาการและการวางนโยบายต่อการพนนั ตอ่ ไป

รศ. ดร.นวลนอ้ ย ตรีรตั น์
ผู้อ�ำ นวยการศูนย์ศกึ ษาปญั หาการพนัน

vii



บทนำ�
เมอื่ พดู ถงึ การพนนั ค�ำ หนง่ึ ทพี่ ว่ งมาดว้ ยเสมอคอื ค�ำ วา่ “เลน่ ”
เราใช้คำ�นี้เป็นกริยานำ�หน้าการพนัน เราเรียกมันว่าเล่นพนัน
เล่นหวย เล่นบอล เล่นไพ่ เล่นไฮโล เล่นป๊อกเด้ง การพนัน
เดินทางมาพร้อมกับความสนุก เพลิดเพลิน ได้ลุ้นเสี่ยงโชค
เพราะเรามองการพนนั เป็นการละเลน่

เราพดู ค�ำ นกี้ นั ทว่ั ไปดงั เรอื่ งปกติ และมองเชน่ นม้ี าเนน่ิ นาน
เพราะการพนันอยู่คู่กับสังคมไทย ซึมแทรกอยู่ในวัฒนธรรม
หลายคนโตข้ึนในสภาพแวดล้อมท่ีคนรอบตัวเล่นพนัน ไม่ว่า
จะครอบครัวหรือเพ่ือนพ้อง จึงไม่แปลกหากมองว่าการพนัน
คือเรอ่ื งปกติ

ในโลกทข่ี บั เคลอ่ื นดว้ ยทนุ การพนนั กระตนุ้ จนิ ตนาการถงึ
ชีวิตที่พ้นไปจากสามัญ ให้โอกาสได้ฝันถึงความร่ำ�รวย ความ
กินดีอยู่ดี หรือชัยชนะ ความฝันเหล่าน้ันหล่อเล้ียงชีวิตใคร
หลายคน เมื่อสลากกินแบ่งออกรางวัลงวดใด จึงมักเห็น
ส่ือมวลชนทำ�ข่าวคนถูกหวยรางวัลท่ีหนึ่ง หรือถูกหวยทีละ
หลายสิบใบ เร้าให้คนไม่ถูกรางวัลมีสิทธิ์ฝันถึงโอกาสที่จะถูก
รางวัลบ้าง เพราะความฝันจุนเจือให้ชีวิตในโลกของทุนดำ�รง
ตอ่ ไป ทกุ อยา่ งคอื เรอ่ื งปกตอิ ยา่ งทมี่ นั เคยเปน็ มา และจะเปน็
เชน่ นต้ี ่อไป

ix

แต่เราควรมองว่ามันเป็นเรื่องปกติอย่างน้ันหรือ ถ้าหาก
ลองตง้ั ค�ำ ถามถงึ ความปกตนิ น้ั คน้ แกะเงอ่ื นกลทเี่ รน้ อยใู่ นการ
พนนั เราอาจไดเ้ หน็ ความจรงิ ดา้ นอน่ื ความจรงิ ทอ่ี ยนู่ อกเหนอื
จากความปกติ ความจริงซึ่งสร้างผลสะเทือนต่อสังคมและ
คนรอบขา้ ง

หนังสือเล่มนี้ชวนไขกลจากกล่องการพนันน้ัน กล่องที่
บรรจุความจริงด้านอื่นอยู่ข้างใน ซ่ึงเมื่อเปิดออกมาจะพบกับ
“ต้นทุนต่อสังคม” (social cost) ที่ทุกคนต้องแบกรับความ
สูญเสียร่วมกัน ทั้งภาครัฐและเอกชน แน่นอนน่ันรวมถึงคน
ใกลต้ วั หรอื คนรักของเราด้วย

เนื้อหาส่วนแรกของหนังสือจะพาไปรู้จักต้นทุนตัวนี้ โดย
แปลงมาจากงานวจิ ยั ของ ผศ. ดร.ธชั นนั ท์ โกมลไพศาล เรอ่ื ง
“ต้นทุนผลกระทบต่อสังคมจากการเล่นพนันในประเทศไทย”
(2563) นับเป็นงานช้ินแรกในประเทศไทยท่ีประเมินตัวเลข
ต้นทุนของการเล่นพนันออกมา แม้จะมีข้อจำ�กัดอยู่มาก
เน่ืองจากยังอยู่ในข้ันบุกเบิก ตัวเลขที่คำ�นวณออกมาเป็นแค่
ตัวเลขข้ันต่ำ� แต่ก็เป็นต้นทางให้ได้เห็นเร่ืองราวที่ซ่อนอยู่ใน
กล่องกลพนันใตโ้ ฉมของความปกติ

เนื้อหาส่วนที่สอง นำ�เสนอสารคดีประสบการณ์ตรงในชื่อ
เรื่อง “โลกหลังเรือนจำ� ชีวิตที่ไม่อาจหวนคืน” โดย สินีพร
มฤคพิทักษ์ ท่ีจะบอกเล่าเรื่องราวอีกมิติ สะท้อนชีวิตและผล​
กระทบจากเสียงของผู้อยู่ในแวดวงพนัน จากผู้เล่น สู่ลูกจ้าง
ถึงเจ้ามือ ในส่วนท่ีตัวเลขเชิงปริมาณไม่อาจขยายความไปถึง

x

ช่วยเติมเต็มให้เนื้อหาในส่วนแรกสมบูรณ์ข้ึน เราจะได้เห็นว่า
พวกเขาเขา้ สวู่ งการอยา่ งไร การพนนั สง่ ผลตอ่ ชวี ติ แคไ่ หน และ
สรา้ งตน้ ทนุ ตอ่ สงั คมเชน่ ไร เมอื่ ไดอ้ า่ นรายละเอยี ดในชวี ติ ของ
พวกเขา

หนังสือเล่มน้ีหวังเป็นอย่างย่ิงว่าจะเป็นหนึ่งในเคร่ืองมือท่ี
ใช้ไขกลของการพนัน เปิดโฉมความจริงด้านอื่น ไม่ตกอยู่ใน
คา่ ยกลพนนั และรเู้ ทา่ ทนั ผลพวงของความสญู เสยี ทเ่ี ราทกุ คน
ต้องรว่ มจ่าย

xi



หลงกลพนััน

ถึึงหลายคนยืนื ยัันว่่า
ตััวเองเล่่นพนันั แล้ว้
ไม่เ่ ป็น็ ปััญหา ควบคุมุ ได้้
ถ้า้ จะมีีปััญหาก็เ็ ป็น็ เรื่�่อง
ส่่วนตััว ไม่่กระทบคนอื่่�น
แต่ใ่ นความจริิงทุุกคนรู้ว้� ่่า
ปััญหามีมี ากกว่่านั้้�น

1
ต้้นทุุนสัังคม
ผลพวงแห่่งการพนััน



ในหลายประเทศคาสโิ นเปน็ ธรุ กจิ ถกู กฎหมาย เปดิ รบั นกั พนนั
ทั้งวันคืน มีเคร่ืองเล่นพร้อมสรรพ ความสะดวกครบครัน ท้ัง
ที่พักค้างแรม อาหารอ่ิมหนำ� แหล่งบันเทิงคลายเบ่ือ ดึงดูด
ทกุ คนใหเ้ ขา้ มาเสย่ี งโชค บางประเทศเชน่ ออสเตรเลยี ตดั สนิ ใจ
ใหเ้ ปดิ คาสโิ น เพราะหวงั วา่ เศรษฐกจิ จะขยายตวั สง่ เสรมิ การ
จ้างงาน สร้างรายได้ มีแรงจูงใจทางเศรษฐกิจผลักดัน บาง
ประเทศเช่นอังกฤษ เปิดคาสิโนถูกกฎหมาย เพราะหวังขจัด
มาเฟียและแหลง่ คอร์รัปชัน่ มแี รงจงู ใจทางสงั คมขับดนั

ประเทศไทยเองไม่มีคาสิโน แต่มีบ่อนพนันผิดกฎหมาย
ทว่ั แดน จงึ มคี นคดิ อยากใหร้ ฐั อนญุ าตเปดิ คาสโิ น แปลงรายได้
ใตด้ นิ มาอยบู่ นดนิ กระตนุ้ เศรษฐกจิ และการทอ่ งเทยี่ ว แตข่ ณะ
เดียวกันยังมีฝ่ายคัดค้านไม่เห็นด้วย เพราะเกรงสร้างผลร้าย
มากกว่าผลดี ทั้งสองฝ่ังถกเถียงกันหลายคร้ัง ยาวนานนับ
ทศวรรษ จนทุกวันนี้ข้อถกเถียงยังไม่ยุติ และพร้อมปะทุขึ้น
ใหม่ทกุ เมอ่ื

วิลเลียม อาร์. อีดิงตัน (William R. Eadington) นัก
เศรษฐศาสตร์จากสถาบันเพ่ือการศึกษาการพนันและเกมเพ่ือ
การพาณิชย์ ประเทศสหรัฐอเมริกา สรุปข้อคัดค้านของฝ่ายท่ี
ไมอ่ ยากใหแ้ ปลงการพนนั ใหถ้ กู กฎหมายไว้ 4 ขอ้ ซง่ึ เปน็ 4 ขอ้

5

ตน้ ทนุ สังคม ผลพวงแห่งการพนนั

ทพ่ี บเจอไดใ้ นทกุ สงั คม พรอ้ มแนบขอ้ คดิ เหน็ ตอ่ ขอ้ คดั คา้ นนน้ั ๆ
หนงึ่ ฝา่ ยคดั คา้ นมองวา่ การพนนั เปน็ สง่ิ ชวั่ รา้ ย แตอ่ ดี งิ ตนั

เห็นว่าหากแย้งอย่างน้ีดูจะฟังไม่ขึ้น เพราะหัวใจของการพนัน
คือความบันเทิง ช่วยผ่อนคลายความเครียด แต่ต้องไม่ใช่การ
เลน่ พนันเพอ่ื หวังรวย

สอง ท่ีว่ากันว่าการพนันเป็นเร่ืองผิดศีลธรรม หากพูด
อยา่ งนนั้ คงเกดิ ปญั หา เพราะความดคี วามเลวโดยเนอื้ แลว้ เปน็
เรอ่ื งลางเนอ้ื ชอบลางยา ตา่ งคนตา่ งมมี าตรฐานของตนเอง ยง่ิ
ในสงั คมสมยั ใหม่ ผคู้ นมแี นวโนม้ จะนยิ ามความดคี วามเลวดว้ ย
ตวั เองมากข้ึน จงึ ไมเ่ หมาะจะใช้ตัดสนิ ผ้อู ื่น

สาม คาสโิ นเปน็ ธรุ กจิ ทต่ี อ้ งสมั พนั ธก์ บั องคก์ รอาชญากรรม
และการคอร์รัปช่ัน เร่ืองน้ีนับเป็นปัญหาสำ�คัญ ซึ่งเกิดข้ึนได้
จรงิ หากตวั บทกฎหมายไมร่ ดั กมุ พอ และหนว่ ยงานทท่ี �ำ หนา้ ท่ี
กำ�กับดูแลการพนนั ตอ้ งมคี วามนา่ เช่อื ถือ

ส่ี ท่ีมองกันว่าการพนันสร้างผลกระทบต่อสังคม เร่ืองนี้
นา่ คดิ ตอ่ เพราะการเลน่ พนนั จนลน้ เกนิ นน้ั สรา้ งปญั หาตามมา
อกี มาก ทง้ั เรอ่ื งเงนิ ทอง ถกู ฟอ้ งลม้ ละลาย ครอบครวั แตกแยก
ขโมยฉอ้ โกง ผเู้ ยาวต์ ดิ พนนั ยงิ่ หากเลน่ จนเสพตดิ ฝงั ลกึ กลาย
เป็นโรคติดพนัน จะแก้ไขปัญหาได้ยาก และมีต้นทุนตามมา
อีกมาก

ปัญหาข้อสี่ของอีดิงตัน เรื่องผลกระทบต่อสังคม ท่ัวโลก
สนใจและวิจัยโจทย์ข้อนี้ไว้มาก เพ่ือตอบคำ�ถามเรื่อง “ความ
คุ้มค่าทางเศรษฐกิจ” เพราะอยากรู้ว่าจะคุ้มไหมเม่ือเปิดเสรี

6

หลงกลพนนั

การพนัน ประเทศได้ประโยชน์จริง หรือสังคมเสียประโยชน์
มากกว่า

ดังตัวอย่างประเทศสหรัฐอเมริกาในปี 2004 ต้นทุนต่อ
สังคมที่เกิดจากคนอเมริกันท่ีมีปัญหาติดพนันและท่ีเป็นโรค
ติดพนัน เม่ือคำ�นวณออกมาแล้วอยู่ที่ 47,085 ล้านดอลลาร์
มากพอๆ กับรายรับของอุตสาหกรรมคาสิโน ท่ีอยู่ที่ 47,966
ล้านดอลลาร์ หักลบเกลี่ยต้นทุนกับรายรับแล้วห่างกันไม่มาก
ตกเปน็ ตวั เงนิ ราว 900 ลา้ นดอลลาร์ เพอื่ แลกกบั ผลเสยี ทเ่ี กดิ
จากการพนนั ตกลงแลว้ เราคุ้มทจ่ี ะเปิดเสรพี นนั จริงไหม

ต้นทนุ ผลกระทบต่อสังคม: บทนิยาม

ในทางเศรษฐศาสตร์ การพนนั เปน็ อตุ สาหกรรมภาคบรกิ าร
ชนดิ หนง่ึ เหมอื นธรุ กจิ ภาคบรกิ ารอน่ื อกี หลายชนดิ ทผ่ี ลติ บรกิ าร
เพื่อให้เราบริโภค แต่จุดท่ีต่างออกไปคือการพนันเป็นสินค้าท่ี
“เสพตดิ ” เมอ่ื บรโิ ภคแลว้ จะตอ้ งการมากขน้ึ เรอ่ื ยๆ เหมอื นกบั
การสบู บุหรีแ่ ละเสพยาเสพตดิ ตรงนแ้ี หละทเี่ กิดปัญหา

ถึงหลายคนยืนยันว่าตัวเองเล่นพนันแล้วไม่เป็นปัญหา
ควบคุมได้ แต่หลายคนเล่นแล้วสร้างปัญหาข้ึนจริง แม้ตัวคน
เลน่ ยนื ยนั วา่ ปญั หาถา้ จะมกี เ็ ปน็ เรอ่ื งสว่ นตวั ไมก่ ระทบคนอนื่
แต่ในความจริงทุกคนรู้ว่าปัญหามีมากกว่าน้ัน การเล่นพนัน
สง่ ผลโยงใย เปน็ วงั วนกระทบถงึ สงั คมและคนรอบขา้ ง รฐั ตอ้ ง
จ่ายค่าเสียหายของการเล่นพนัน ทั้งในรูปค่าเสียหายที่เห็น
ชดั แจง้ และทแี่ ฝงเร้น

7

ต้นทนุ สังคม ผลพวงแห่งการพนนั

การเล่นพนันนับเป็นกิจกรรมเศรษฐกิจท่ีไม่มีประโยชน์
ต่อสังคม เพราะทรัพยากรท่ีนักพนันใช้ไปเพ่ือเล่นพนันนั้น
ไมไ่ ดช้ ว่ ยสรา้ งผลติ ผลทก่ี อ่ ประโยชนต์ อ่ การเตบิ โตของประเทศ
ในทางตรงกันข้าม การพนันกลับสร้างส่ิงท่ีเรียกว่า “ต้นทุน
ผลกระทบต่อสังคม” (social cost)

ลองมาเริ่มต้นจากแผนภูมิในหน้าถัดไป จะช่วยให้เข้าใจ
ตน้ ทนุ ตัวน้ีดขี นึ้

จากแผนภูมิ ในทางเศรษฐศาสตร์ ต้นทุน (cost) คือสิ่งที่
ต้องจ่ายออกไปเพื่อใช้ผลิตสินค้าและบริการ และต้นทุน
ผล​กระทบจากการเล่นพนัน (total cost) ก็คือผลรวมของ
ตน้ ทนุ ผลกระทบตอ่ ตวั ผ​ เู้ ลน่ เองและตน้ ทนุ ผลกระทบภายนอก

ต้นทุนผลกระทบต่อตนเอง (private cost) คือต้นทุนที่
นักพนันออกค่าใช้จ่ายเอง ไม่ได้กระทบถึงผู้อ่ืนและสังคม
ตัวอย่างเช่น เม็ดเงินและทรัพย์สินของนักพนันท่ีใช้เล่นพนัน
หรือค่าใช้จ่ายเพ่ือเข้าถึงแหล่งพนัน ความเสียหายท่ีเกิดใน
ส่วนน้ี ไม่นับเปน็ ต้นทนุ ต่อสังคม

ต้นทุนผลกระทบภายนอก (external cost) คือต้นทุนที่
ผู้อื่นต้องแบกรับแทนนักพนัน เป็นได้ทั้งภาครัฐ เอกชน คน
รอบข้าง นักพนันไม่ได้เป็นคนแบกรับต้นทุนส่วนนี้ และอาจ
ไมต่ ระหนกั วา่ มอี ยจู่ รงิ งานวจิ ยั สว่ นใหญส่ นใจประเมนิ ตน้ ทนุ น้ี
และใหช้ อ่ื เรยี กวา่ ตน้ ทนุ ผลกระทบตอ่ สงั คม หรอื ตน้ ทนุ สงั คม
(social cost) ซง่ึ เปน็ ตน้ ทนุ ทเี่ ราสนใจพเิ ศษ เพราะจ�ำ เปน็ ตอ้ ง

8

หลงกลพนนั

ต้นทนุ ผลกระทบจากการเล่นพนัน

ตน้ ทุนทีป่ ระเมนิ
ตวั เลขได้

ตน้ ทนุ ทปี่ ระเมิน
ตัวเลขชดั เจนไมไ่ ด้

ตน้ ทุนผลกระทบต่อตนเอง

ต้นทนุ ท่ปี ระเมนิ
ตัวเลขได้

ตน้ ทุนท่ปี ระเมิน
ตัวเลขชัดเจนไมไ่ ด้

ตน้ ทนุ ผลกระทบภายนอก

ต้นทุนท่ีประเมนิ
ตัวเลขได้

ต้นทุนท่ีประเมิน
ตวั เลขชดั เจนไม่ได้

9

ต้นทนุ สังคม ผลพวงแหง่ การพนนั

เอาไปร่วมคิดเมื่อนึกถึงการพนัน เพ่ือให้การใช้ทรัพยากรของ
ระบบเศรษฐกจิ เกิดประสทิ ธภิ าพสูงสุด

นอกจากนั้น ต้นทุนผลกระทบต่อสังคม ยังแบ่งออกเป็น
2 ประเภทยอ่ ยดว้ ยกนั ไดแ้ ก่ ตน้ ทนุ ทปี่ ระเมนิ ตวั เลขได้ (tan-
gible cost) และตน้ ทนุ ทป่ี ระเมนิ ตวั เลขไมไ่ ด้ (intangible cost)

ในฝง่ั ตน้ ทนุ ทป่ี ระเมนิ ตวั เลขได้ ประกอบดว้ ย ตน้ ทนุ ทเ่ี กดิ ขน้ึ
จรงิ (actual cost) และตน้ ทนุ คา่ เสยี โอกาส (opportunity cost)

ต้นทุนท่ีเกิดข้ึนจริง หรือเรียกอีกชื่อว่าต้นทุนทางตรง
(direct cost) คือต้นทุนที่มีค่าใช้จ่ายเกิดข้ึนเป็นตัวเงินจริง
จับต้องได้ อาจเป็นเงินที่ใช้จ้างเจ้าหน้าท่ีรัฐทำ�คดีพนัน หรือ
เงินที่บริษัทประกันสุขภาพต้องจ่ายเพ่ือรักษาอาการเจ็บป่วย
จากโรคเสพตดิ พนนั ของนักพนนั

ต้นทุนค่าเสียโอกาส หรือเรียกอีกชื่อว่าต้นทุนทางอ้อม
(indirect cost) คอื สว่ นทส่ี งั คมจะสญู เสยี โอกาสทคี่ วรไดร้ บั ไป
เมอื่ นกั พนนั เลน่ พนนั เชน่ คา่ เสยี โอกาสทสี่ งั คมควรจะไดเ้ มอ่ื
นกั พนนั คนนน้ั ขาดงานไปเลน่ พนนั แทนทจ่ี ะเอาเวลาไปท�ำ งาน
สร้างประโยชน์ให้ประเทศ ต้นทุนค่าเสียโอกาสมักถูกคนมอง
ขา้ ม เพราะไมไ่ ดเ้ หน็ ตวั เลขคา่ ใชจ้ า่ ยชดั เจน ไมไ่ ดเ้ กดิ คา่ ใชจ้ า่ ย
โดยตรงต่อหน่วยงานผู้รับผิดชอบ แต่อันท่ีจริงต้นทุนตัวนี้มี
ความส�ำ คญั พฤตกิ รรมทสี่ รา้ งความสญู เสยี อยา่ งการเลน่ พนนั
กอ่ ให้เกิดต้นทนุ ค่าเสียโอกาสตอ่ ประเทศชาติ

ในฝง่ั ตน้ ทนุ ทป่ี ระเมนิ ตวั เลขไมไ่ ด้ ไดแ้ ก่ ตน้ ทนุ ทค่ี รอบครวั
ตอ้ งแตกแยกเนอื่ งจากมสี มาชกิ ในครอบครวั ตดิ พนนั ครู่ กั ตอ้ ง

10

หลงกลพนนั

หยา่ รา้ ง บตุ รถกู ทอดทง้ิ ไปจนถงึ การฆา่ ตวั ตายของผทู้ ม่ี ปี ญั หา
ตดิ พนนั ตน้ ทนุ กลมุ่ นย้ี ากจะคดิ ค�ำ นวณออกมา กลา่ วคอื หาก
ลกู หลานกลายเปน็ เดก็ มปี ญั หาเพราะพอ่ แมต่ ดิ พนนั จะแปลง
และแยกแยะออกมาเปน็ ตวั เลขมลู คา่ ตน้ ทนุ อยา่ งไร เพราะกอ่
ผลกระทบตอ่ เนอ่ื งยาวนาน มปี จั จยั แวดลอ้ มทง้ั ทเ่ี กย่ี วเนอ่ื งและ
ไมเ่ กย่ี วเนอ่ื งกบั การกลายเปน็ เดก็ มปี ญั หามากมายหลายสาเหตุ
จงึ มแี นวโนม้ วา่ ตวั เลขตน้ ทนุ ทค่ี �ำ นวณไดใ้ นงานวจิ ยั จะต�ำ่ กวา่
ความจรงิ เนอ่ื งจากน�ำ ต้นทุนเหล่านี้ไปรว่ มคดิ ค�ำ นวณไมไ่ ด้

ต้นทนุ ตอ่ สังคมจากประสบการณต์ ่างประเทศ

คำ�ถามต่อมาคือ ในเม่ือต้นทุนนั้นมีมากมายพันร้อยแปด
อย่าง แล้วต้นทุนตัวไหนล่ะที่นับเป็นต้นทุนต่อสังคมจากการ
เล่นพนัน ต้นทุนในกลุ่มต่อไปน้ี รวบรวมมาจากหลากหลาย
ประสบการณท์ ว่ั โลก จนพอบอกไดว้ า่ นคี่ อื ตน้ ทนุ ตอ่ สงั คมแทบ
ทง้ั หมดทเ่ี กย่ี วเนอ่ื งกบั การเลน่ พนนั ณ ปจั จบุ นั ตน้ ทนุ เหลา่ น้ี
ชว่ ยใหป้ ระมาณไดว้ า่ การเลน่ พนนั นน้ั สง่ ผลกระทบเปน็ วงกวา้ ง
ไปถึงกิจกรรมใดของประเทศ และทั่วโลกให้ความสนใจกับ
ผล​กระทบจากการพนันในเรื่องใดบา้ ง

• ต้นทุนด้านคดีความ คือต้นทุนในรูปค่าใช้จ่ายที่เกิดข้ึน
จรงิ กบั หนว่ ยงานภาครฐั โดยเฉพาะหนว่ ยงานทท่ี �ำ งานเกย่ี วโยง
กบั การพนนั ในประเทศทเ่ี ลน่ พนนั แลว้ ตดิ คกุ จะมตี น้ ทนุ ของ
การดำ�เนินคดีความในกระบวนการยุติธรรม และมีผู้เก่ียวข้อง
ทง้ั ฝง่ั ต�ำ รวจทต่ี อ้ งไปจบั กมุ นกั พนนั รวมทง้ั เรอื นจ�ำ เมอ่ื นกั พนนั

11

ตน้ ทนุ สังคม ผลพวงแหง่ การพนัน

ถกู ตดั สนิ ลงโทษ
• ต้นทุนต่อภาคธุรกิจ เป็นต้นทุนในรูปค่าเสียโอกาส

เพราะประเทศต้องสูญเสียรายได้และประโยชน์ที่ควรจะได้รับ
อนั เนอ่ื งจากพฤตกิ รรมตดิ พนนั เชน่ การขาดงาน ลางาน ไมม่ ี
สมาธทิ ำ�งาน รวมทง้ั การวา่ งงาน

• ต้นทุนจากการล้มละลาย เป็นหน้ีท่ีนักพนันถูกฟ้อง
ล้มละลาย ซึ่งคาดว่าจะไม่ได้ใช้คืน ส่วนมากแล้ว ผู้ฟ้องร้อง
นกั พนนั คอื ธรุ กิจคาสิโน

• ต้นทุนจากการฆ่าตัวตายของนักพนัน นักพนันท่ีป่วย
เสพตดิ พนนั หนกั มแี นวโนม้ จะมอี าการทางจติ เวชอน่ื รว่ มดว้ ย
เช่น ซึมเศร้า ไบโพลาร์ ไปจนถึงคิดจะฆ่าตัวตายหลังสูญเงิน
ก้อนใหญ่ การเสียชีวิตก่อนวัยอันควร (premature death)
ท�ำ ให้ประเทศสญู เสียรายไดท้ ีค่ วรไดจ้ ากคนนนั้ ๆ

• ต้นทุนจากค่ารักษาพยาบาล ในประเทศรัฐสวัสดิการ
จะดจู ากคา่ รกั ษาพยาบาลในสว่ นทส่ี ถานพยาบาลของรฐั หรอื
หน่วยงานท่ีให้สวัสดิการรักษาพยาบาล เป็นผู้รับผิดชอบ
แตใ่ นประเทศทไี่ มม่ สี วสั ดกิ ารดงั กลา่ ว ตน้ ทนุ สว่ นนจ้ี ะเกดิ ขน้ึ
กบั บรษิ ทั ประกนั สขุ ภาพ เพราะเปน็ คา่ ใชจ้ า่ ยทนี่ กั พนนั ไมต่ อ้ ง
รบั ผดิ ชอบ

• ตน้ ทนุ จากการใหส้ วสั ดกิ ารสงั คม โดยเฉพาะตน้ ทนุ ของ
หนว่ ยงานทร่ี บั ผดิ ชอบดา้ นสวสั ดกิ ารสงั คมกรณบี �ำ บดั ผตู้ ดิ พนนั
และด้านสวัสดิการสังคมในกรณีการว่างงาน แต่ในประเทศที่
ไมม่ หี นว่ ยงานรัฐที่ท�ำ หนา้ ท่รี ับผดิ ชอบ จะไม่มตี ้นทนุ สว่ นนี้

12

หลงกลพนนั

• ต้นทุนต่อรัฐบาลโดยตรง คือต้นทุนที่เกิดกับหน่วยงาน
ภาครัฐ ข้ึนกับว่าภาครัฐในแต่ละประเทศ มีส่วนเก่ียวข้องกับ
นกั พนนั ในลกั ษณะไหน บางประเทศหนว่ ยงานรฐั ไมเ่ กย่ี วขอ้ งกบั
นกั พนนั ในแงใ่ ดเลย จะไมม่ ตี น้ ทนุ ตวั นี้ ขณะทใี่ นบางประเทศ
หนว่ ยงานรฐั จา่ ยสวสั ดกิ ารในรปู เบย้ี ยงั ชพี ผสู้ งู อายุ หรอื เงนิ กยู้ มื
เพื่อการศึกษา แล้วนักพนันนำ�เงินก้อนน้ีไปเล่นพนัน จึงเป็น​
การใชเ้ งนิ ของรฐั อยา่ งผดิ วตั ถปุ ระสงค์ นบั เปน็ ตน้ ทนุ อยา่ งหนงึ่

• ต้นทุนผลกระทบถงึ คนในครอบครวั นกั พนนั อยใู่ นรปู
ผลเสียตอ่ สังคมอันเกดิ จากการหย่ารา้ ง ลกู ของนักพนนั กลาย
เป็นเด็กในครอบครัวแตกแยก และอาจกลายเป็นเด็กมีปัญหา
ในอนาคต ในบางประเทศ อาจนับรวมค่าใช้จ่ายในการฟ้อง
หยา่ ด้วย

• ต้นทุนจากการใช้เงินในทางที่ผิด เป็นเงินท่ีนักพนันนำ�
ไปใชอ้ ยา่ งผดิ วตั ถปุ ระสงค์ เชน่ น�ำ คา่ ใชจ้ า่ ยในบา้ นไปเลน่ พนนั

• ต้นทุนต่อบุคคลอ่ืน ๆ ในสังคม คือทรัพย์สินท่ีนักพนัน
ขโมย ฉ้อโกง ตดิ หนีแ้ ล้วไม่ใชค้ นื เพื่อน�ำ ไปเลน่ พนัน

เหน็ ไดว้ า่ ตน้ ทนุ ทไี่ ดร้ บั ความสนใจขา้ งตน้ มที งั้ ตน้ ทนุ จาก
พฤติกรรมผิดกฎหมาย (crime-related cost) ต้นทุนของ
หน่วยงานสังคมสงเคราะห์ (social service cost) ต้นทุนของ
กระบวนการยตุ ธิ รรม (judicial cost) ตน้ ทนุ จากผลติ ภาพการ
ทำ�งานที่ลดลง (productivity cost) ต้นทุนรักษาอาการป่วย
อันเน่ืองจากการติดพนัน (healthcare cost) รวมท้ังต้นทุน

13

ตน้ ทนุ สังคม ผลพวงแหง่ การพนนั

ต้้นทุนุ ต่่อสัังคมที่่�ได้้รับั ความสนใจ มีีทั้้ง� ต้น้ ทุุนจาก
พฤติกิ รรมผิิดกฎหมาย ต้้นทุุนของหน่ว่ ยงาน
สัังคมสงเคราะห์์ ต้น้ ทุุนของกระบวนการยุุติธิ รรม
ต้น้ ทุนุ จากผลิิตภาพการทำ�ำ งานที่่ล� ดลง ต้้นทุนุ รักั ษา
อาการป่ว่ ยอันั เนื่่อ� งจากการติิดพนััน รวมทั้้�งต้้นทุุน
ในกลุ่่�มที่่ป� ระเมิินตััวเลขชัดั เจนไม่่ได้้

ในกลมุ่ ทีป่ ระเมินตัวเลขชัดเจนไม่ได้ (intangible cost)
ต้นทุนเหล่านี้บางตัวหลายงานศึกษาเลือกใช้เหมือนกัน

บางตวั มแี คบ่ างงานศกึ ษาทเ่ี ลอื กใช้ เนอื่ งจากในแตล่ ะประเทศ
แตล่ ะสงั คม มบี รบิ ทแวดลอ้ มไมเ่ หมอื นกนั มขี อ้ จ�ำ กดั การเขา้
ถึงข้อมูลต่างกัน รวมท้ังดุลพินิจ วิธีวิจัย และความเช่ียวชาญ
เฉพาะด้านของผู้วิจัย ที่ฝึกฝนกันมาต่างสาขา เช่น จิตวิทยา
สังคมวิทยา เศรษฐศาสตร์ รัฐศาสตร์ นิติศาสตร์ เป็นเหตุให้
เลอื กใช้ตน้ ทนุ ไมเ่ หมอื นกนั

ดงั นน้ั เมอื่ นยิ ามตน้ ทนุ ตอ่ สงั คมตา่ งกนั ตวั เลขทคี่ ดิ ค�ำ นวณ
ออกมาจงึ ตา่ งกนั ดงั ตวั อยา่ งงานวจิ ยั หลายชน้ิ ในสหรฐั อเมรกิ า
งานศึกษาช้ินหนึ่งอาจนิยามเฉพาะต้นทุนค่าเสียโอกาสจาก
การว่างงาน ต้นทุนรักษาพยาบาลผู้ติดพนัน และต้นทุนของ
หนว่ ยงานสงั คมสงเคราะหท์ ช่ี ว่ ยเหลอื ครอบครวั ผตู้ ดิ พนนั ใน
ขณะท่ีงานวิจัยชิ้นอ่ืนอาจเลือกนับรวมต้นทุนในกระบวนการ
ยตุ ธิ รรมเขา้ ไปดว้ ย นกั วจิ ยั บางคนอาจมองวา่ ตน้ ทนุ ในสว่ นของ​

14

หลงกลพนนั

การขาดงานยังไม่ใช่ต้นทุนที่แท้จริง เพราะไม่ใช่ต้นทุนที่ทำ�ให้
หนว่ ยงานตอ้ งมคี า่ ใชจ้ า่ ยเพม่ิ ขน้ึ ขณะทบ่ี างคนไมไ่ ดม้ องเชน่ นน้ั

และแมจ้ ะใชต้ น้ ทนุ ตวั เดยี วกนั วจิ ยั ในพน้ื ทใี่ กลก้ นั มลู คา่
ตน้ ทนุ กย็ งั แตกตา่ งกนั มาก อยา่ งรฐั ฟลอรดิ าและเซาทแ์ คโรไลนา
ที่ตั้งทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ของประเทศสหรัฐอเมริกา มี
ตน้ ทนุ ในสว่ นกระบวนการยตุ ธิ รรมจากคดคี วามเรอ่ื งการตดิ พนนั
แตกต่างกันหลายสิบเท่า ฟลอริดานั้นอยู่ท่ี 19,000 ดอลลาร์
ต่อคนต่อปี ขณะที่เซาท์แคโรไลนาอยู่ท่ี 250 ดอลลาร์ต่อคน
ตอ่ ปี ในชว่ งปี ค ศ  . . 1990–2004 สหรฐั อเมรกิ ามผี ลวจิ ยั ตวั เลข
ตน้ ทนุ ตอ่ สงั คมโดยรวมตง้ั แต่ 9,500 ดอลลารต์ อ่ นกั พนนั ตอ่ ปี
ไปจนถงึ 53,000 ดอลลารต์ ่อนกั พนนั ตอ่ ปี

ตรงน้ีคือความยากของการแปลงเรื่องนามธรรมให้เป็น
รูปธรรม แต่ถึงอย่างน้ันการประเมินตัวเลขต้นทุนก็ยังจำ�เป็น
เพ่ือจะไดเ้ อาชดุ ความร้ทู ี่ได้ออกมาใชช้ ว่ ยก�ำ หนดนโยบายดา้ น
การพนัน ระบุความรุนแรงของปัญหา และเพ่ือช้ีให้ถูกจุดว่า
พฤตกิ รรมการพนันแบบใดทค่ี วรแกไ้ ขหรอื ควบคุมพิเศษ

บททดลองเสนอ: ตน้ ทนุ ผลกระทบตอ่ สงั คมกรณปี ระเทศไทย

ประเทศไทยไมเ่ คยมกี ารค�ำ นวณตน้ ทนุ ผลกระทบตอ่ สงั คม
จากการเลน่ พนนั มากอ่ น เพราะการพนนั สว่ นใหญผ่ ดิ กฎหมาย
จึงเข้าถึงแหล่งข้อมูลได้ยาก ไม่เหมือนต่างประเทศท่ีการเปิด
คาสโิ นเปน็ เรอ่ื งถกู กฎหมาย และรฐั มหี นว่ ยงานบ�ำ บดั ผตู้ ดิ พนนั
ชดั เจน ท�ำ ใหน้ กั วจิ ยั เขา้ ถึงนักพนันได้งา่ ยกวา่

15

ตน้ ทุนสังคม ผลพวงแห่งการพนนั

งานวจิ ยั เรอ่ื ง “ตน้ ทนุ ผลกระทบตอ่ สงั คมจากการเลน่ พนนั
ในประเทศไทย” โดย ธัชนันท์ โกมลไพศาล นับเป็นงาน
บุกเบิกเพ่ือประเมินต้นทุนผลกระทบต่อสังคมจากการพนัน
ช้ินแรกในไทย ธัชนันท์เริ่มต้นวิจัยตั้งแต่เดือนกันยายน พ.ศ. 
2561 ถงึ เดอื นกมุ ภาพนั ธ์ พ.ศ. 2563 รวมเวลาทง้ั หมด 18 เดอื น
ท�ำ การศกึ ษาครอบคลมุ ทั่วประเทศ

ดว้ ยความทเ่ี ปน็ งานบกุ เบกิ ไมเ่ คยมคี นท�ำ มากอ่ น จงึ ตอ้ ง
ตง้ั ตน้ จากชดุ ความรใู้ นตา่ งประเทศ สรา้ งกรอบวเิ คราะห์ พฒั นา
แบบสอบถาม แลว้ จดั ประชมุ อกี หลายครง้ั เพอ่ื รบั ฟงั ความคดิ เหน็
จากผเู้ ชย่ี วชาญและผมู้ ปี ระสบการณต์ รง ทง้ั แพทย์ นกั จติ วทิ ยา
ผปู้ ว่ ย ผเู้ คยมปี ญั หาตดิ พนนั และตวั แทนองคก์ รเครอื ขา่ ยภาค
ประชาชน เพอื่ หาวธิ ศี กึ ษาทเ่ี หมาะสม รวมทง้ั คดั เลอื กตน้ ทนุ
ต่อสังคมให้เข้ากับเงื่อนไขของไทย เพราะไทยมีบางเร่ืองท่ีไม่
เหมอื นกบั ประเทศอนื่ ตวั อยา่ งเชน่ ไทยไมม่ คี าสโิ น จงึ ไมเ่ คย
มกี ารฟอ้ งรอ้ งลม้ ละลายจากคาสโิ น และไมเ่ คยเจอใครฟอ้ งรอ้ ง
กันด้วยเหตุจากการพนัน ดังน้ันจึงไม่มีต้นทุนจากการฟ้อง
ล้มละลายเหมือนในต่างประเทศ ต้นทุนท่ีผ่านการกล่ันกรอง
แลว้ เหน็ วา่ ใชก้ บั ไทยได้ ได้แก่

• ต้นทุนจากการนำ�เงินสวัสดิการท่ีรัฐเป็นผู้จ่ายไปใช้
อยา่ งผดิ วตั ถปุ ระสงค์ เชน่ นกั พนนั น�ำ เงนิ กยู้ มื เพอื่ การศกึ ษา
(กยศ.) เบ้ียผู้สูงอายุ เบี้ยผู้พิการ ไปเล่นพนัน นับเป็นต้นทุน
ตอ่ รัฐบาลโดยตรง

• ต้นทุนจากการสูญเสียผลิตภาพในการทำ�งานและการ

16

หลงกลพนัน

ว่างงาน คนไทยชอบเล่นสลากกินแบ่งรัฐบาลและหวยใต้ดิน
เมอ่ื ถงึ วนั หวยออก หลายคนเลอื กปดิ รา้ นรวง ไมม่ สี มาธทิ �ำ งาน
รอลนุ้ เลขทงั้ วนั มนี กั พนนั บางคนถงึ ขนั้ ลาออกจากงาน เพราะ
ตั้งใจหารายได้ด้วยการเล่นพนันอย่างเดียว นับเป็นต้นทุน
คา่ เสยี โอกาสของประเทศ

• ต้นทุนต่อบุคคลอื่นจากการติดพนัน ผ่านหนี้สินที่
นักพนันติดค้างคนอ่ืนแล้วไม่ใช้คืน และเงินท่ีหามาด้วยวิธีผิด
กฎหมาย เช่น มีนักพนันท่ีเคยฉ้อโกงเงินบริษัท ขโมยของ
ฉกชงิ วิง่ ราว เพื่อเอาเงนิ ไปเล่นพนนั

• ต้นทุนในการดำ�เนินคดีของเจ้าหน้าท่ีตำ�รวจกับนัก
พนนั รวมทง้ั คา่ ใชจ้ า่ ยในการจา้ งงานต�ำ รวจเพอ่ื จบั กมุ นกั พนนั
เปน็ ตน้ ทนุ ของส�ำ นกั งานต�ำ รวจแหง่ ชาตทิ ใ่ี ชด้ �ำ เนนิ คดแี ละดแู ล
ผูต้ อ้ งขังในสถานี

เห็นได้ว่าต้นทุนต่อสังคมที่ใช้กับไทย มีไม่ก่ีตัว ต้นทุน
หลายตวั ทใ่ี ชใ้ นตา่ งประเทศ ไมม่ ใี นไทย หรอื ไมส่ อดคลอ้ งกบั
บรบิ ทไทย ดงั เชน่ ตน้ ทนุ จากกระบวนการด�ำ เนนิ คดคี วามและ
คมุ ขงั ในเรอื นจ�ำ เหตทุ ไ่ี มเ่ ลอื กใชต้ น้ ทนุ ตวั น้ี เพราะในประเทศ​
ไทยแม้ พ.ร.บ. การพนนั พ.ศ. 2478 จะระบวุ า่ นกั พนนั มโี ทษ
สูงสุดถึงข้ันจำ�คุก แต่ในทางปฏิบัติ เมื่อนักพนันถูกจับ มักมี
โทษเพียงจ่ายค่าปรับ ไม่ต้องข้ึนศาล มีแค่บางคร้ังที่ต้องนอน
หอ้ งขงั ทส่ี ถานตี �ำ รวจ ในกรณที ว่ี นั ทถ่ี กู จบั ตดิ กบั วนั หยดุ ราชการ

นอกจากน้ัน ยังไม่มี ต้นทุนจากการให้สวัสดิการสังคม

17

ต้นทนุ สังคม ผลพวงแห่งการพนนั

เพราะไทยไม่เคยมีกรณีที่กระทรวงพัฒนาสังคมและความ
มน่ั คงของมนษุ ยเ์ ขา้ ใหก้ ารชว่ ยเหลอื ครอบครวั ของนกั พนนั , ยงั
ไม่มี ต้นทุนจากค่ารักษาพยาบาล เน่ืองจากไทยยังไม่กำ�หนด
ให้ผู้ป่วยติดพนันท่ีเข้ารักษาตัว เป็นผู้ป่วยในอย่างในต่าง
ประเทศ และทผี่ า่ นมายงั ไมเ่ คยมรี ายงานการเขา้ รกั ษาตวั ทเี่ ปน็
ผลจากการเล่นพนนั

ยังไม่มี ต้นทุนจากการบำ�บัดอาการติดพนัน เพราะไม่มี
หน่วยงานรัฐที่รับผิดชอบการบำ�บัดอาการติดพนันโดยตรง
มีแค่สายด่วน 1323 ของกรมสุขภาพจิตท่ีให้คำ�ปรึกษาปัญหา
สุขภาพจิตทั่วไป, ยังไม่เหมาะที่จะใช้ ต้นทุนจากการว่างงาน
และการช่วยเหลือของหน่วยงานภาครัฐ เพราะเมื่อได้ศึกษา
แลว้ พบวา่ เบยี้ วา่ งงานจากประกนั สงั คมของไทยคอ่ นขา้ งนอ้ ย
และยังไม่เจอกรณีทีน่ ักพนนั ใช้เงินนีไ้ ปเลน่ พนัน

ไมใ่ ช้ ตน้ ทนุ จากการลม้ ละลาย เพราะในตา่ งประเทศผฟู้ อ้ ง
ล้มละลายส่วนมากคือคาสิโน แต่ในไทย คาสิโนผิดกฎหมาย
และไม่เคยมกี รณที ่ใี ครถูกฟ้องลม้ ละลายเพราะติดหนพ้ี นนั

นอกจากน้ัน ไทยยังมีต้นทุนกลุ่มที่ไม่อาจประเมินตัวเลข
ได้เหมือนกับในต่างประเทศ ได้แก่ ต้นทุนจากการหย่าร้าง
ตน้ ทนุ ทางความรสู้ กึ ของสมาชกิ ในครอบครวั ทแี่ ตกแยก ตน้ ทนุ
จากการฆา่ ตวั ตาย ดว้ ยขอ้ จ�ำ กดั เชน่ น้ี นกั วจิ ยั จงึ ประเมนิ ตน้ ทนุ
ได้แค่ในข้ันตำ่� ยังมีต้นทุนแฝงอีกมากที่ปัจจุบันยังเก็บข้อมูล
ไม่ได้

18

หลงกลพนนั

เก็บขอ้ มูล เข้าถงึ นกั พนัน

กลุ่มนักพนันที่งานวิจัยของธัชนันท์ให้ความสนใจท่ีสุด
คือนักพนันที่มีอาการติดพนัน หรือมีปัญหาเป็นโรคติดพนัน
(pathological gambler, problem gambler) นักพนันกลุ่มนี้
สรา้ งตน้ ทนุ ผลกระทบไดร้ นุ แรงทส่ี ดุ หนกั กวา่ คนกลมุ่ อน่ื จติ ใจ
คนกลมุ่ นจ้ี ะจดจอ่ กบั การพนนั ตลอดเวลา ควบคมุ ความอยาก
เลน่ ไมไ่ ด้ เลน่ ไมย่ ง้ั คดิ แมไ้ มอ่ ยากเลน่ แตก่ เ็ ลกิ เลน่ ไมไ่ ด้ เหมอื น
ตกอยู่ในบ่วงพนัน

ในทางการแพทย์ อาการนถ้ี กู จดั อยใู่ นกลมุ่ เดยี วกบั โรคตดิ
ส่ิงเสพติด (addictive disorder) หรือกลุ่มความผิดปกติท่ีจะ
ยับย้ังใจตนเอง (impulse control disorder) ซึ่งควรได้รับ
ความสนใจจากภาครฐั อยา่ งยง่ิ เพราะสว่ นใหญน่ กั พนนั มกั ไมร่ ู้
ตัวว่าตนเองป่วย และมีแนวโน้มว่าจะพบอาการทางจิตอ่ืนๆ 
รว่ มดว้ ย เชน่ มอี าการซมึ เศรา้ มคี วามคดิ อยากท�ำ รา้ ยตวั เอง

นักพนันกลุ่มน้ีเข้าถึงตัวได้ยากในไทย มักไม่อยากเผยตัว
ให้ใครรู้จัก เพราะการพนันในไทยผิดกฎหมาย ดังนั้นถ้าหาก
จะเกบ็ ขอ้ มลู ดว้ ยการแจกแบบสอบถามใหค้ นทว่ั ไปกรอกอยา่ ง
เดียวเห็นทีจะได้ข้อมูลไม่พอ เพราะคนส่วนใหญ่ไม่ได้เสพติด
พนันหนัก ด้านคนเสพติดพนันก็ไม่อยากแสดงตัว จำ�นวน

นัักพนัันที่่�มีีอาการติิดพนััน หรือื มีปี ััญหาเป็น็ โรคติิดพนันั
จะสร้า้ งต้้นทุนุ ผลกระทบได้้รุุนแรงที่่�สุุด คนกลุ่่�มนี้้�
ควบคุุมความอยากเล่่นไม่ไ่ ด้้ เล่่นไม่ย่ ั้้�งคิดิ แม้้ไม่่อยากเล่น่
แต่่เลิิกเล่่นไม่่ได้้ เหมืือนตกอยู่่�ในบ่ว่ งพนันั

19

ต้นทุนสังคม ผลพวงแห่งการพนัน

นกั พนนั ทต่ี ดิ พนนั จะไมม่ ากพอใหศ้ กึ ษาค�ำ นวณตน้ ทนุ ตวั เลข
ท่ีได้ออกมาจะเจือจาง จึงต้องใช้วิธีเก็บข้อมูลแบบ “คู่ขนาน”
กนั ไป นอกจากเกบ็ ภาพกวา้ งระดบั “ประเทศ” แลว้ ตอ้ งเกบ็
ข้อมูล “เฉพาะกลุ่ม” ด้วย เน้นไปที่นักพนันท่ีติดพนันหนัก
เสรมิ ดว้ ยการสมั ภาษณเ์ ชงิ ลกึ และอาศยั เครอื ขา่ ยของทมี นกั วจิ ยั
ช่วยพาเขา้ หาและคัดกรองผู้ใหข้ ้อมูล

ดว้ ยเหตุนง้ี านวิจัยจึงต้งั เปา้ ว่าจะเลอื กสัมภาษณเ์ ชิงลึกกบั
นักพนันราว 100 คนทั่วประเทศ ในช่วงอายุ 18–70 ปี แบ่ง
เปน็ 3 กลุ่ม ไดแ้ ก่

หนึ่ง ผู้ต้องขังในเรือนจำ�ท่ีถูกตัดสินในคดีฉ้อโกง ท่ีเก่ียว
เนอ่ื งกบั การเลน่ พนนั ไมเ่ กนิ 20 คน ผา่ นการตดิ ตอ่ ขออนญุ าต
จากอธบิ ดกี รมราชทณั ฑ์ เรอื นจ�ำ ดงั กลา่ ว ไดแ้ ก่ เรอื นจ�ำ กลาง
คลองเปรมและทัณฑสถานบำ�บดั พิเศษ จงั หวดั ปทุมธานี

สอง ผปู้ ว่ ยทก่ี �ำ ลงั เขา้ รบั บ�ำ บดั อาการตดิ พนนั จากจติ แพทย์
ในสถานพยาบาล จำ�นวน 20 คน ผ่านการติดต่อขออนุญาต
ผูอ้ ำ�นวยการสถาบนั สขุ ภาพจิตเด็กและวยั รุ่นราชนครินทร์

สาม นักพนันจากภาคเหนือ ภาคกลาง ภาคตะวันออก
เฉียงเหนือ ภาคใต้ ภูมิภาคละไม่เกิน 15 คน ผ่านการติดต่อ
นักวิชาการในสถาบันการศึกษาภูมิภาคท่ีเคยทำ�งานร่วมกับ
ศนู ย์ศึกษาปญั หาการพนนั

ในการเขา้ ถงึ นกั พนนั ทง้ั สามกลมุ่ นกั วจิ ยั ตอ้ งไดร้ บั อนญุ าต
จากผรู้ บั ผดิ ชอบกอ่ น เชน่ พศั ดขี องเรอื นจ�ำ และจติ แพทยเ์ จา้ ของ
ไข้ หรือกรณีนักพนันทั่วไปต้องติดต่อผ่านนักวิจัยในพื้นที่ท่ี

20

หลงกลพนนั

ตารางท่ี 1 เปรยี บเทียบลักษณะการเกบ็ ข้อมูล

การเกบ็ ข้อมูล กลุ่มระดับประเทศ กลุ่มเฉพาะเจาะจง
วธิ ีเกบ็ ขอ้ มูล
ใช้แบบสอบถาม ใชแ้ นวค�ำ ถามในการ
รปู แบบคำ�ตอบ สมั ภาษณ์

ระยะเวลา ปลายปิด เป็น ปลายเปิด สมั ภาษณ์
ทกี่ อ่ ตน้ ทุน ตัวเลือกให้เลอื ก เชงิ ลกึ
ขนาดกล่มุ ตวั อยา่ ง
ในรอบ 12 เดอื น ตลอดชว่ งเวลาท่ตี ิด
พนัน

ประชากรอายุ 15 ปี ประชากรท่มี ี
ขึน้ ไปทว่ั ประเทศ คณุ สมบตั ิตรงตาม
ประมาณ 40,000 เกณฑ์คดั เลอื ก
คน ประมาณ 100 คน

21

ต้นทนุ สังคม ผลพวงแห่งการพนนั

คุ้นเคยกับนักพนัน ท่ีสำ�คัญสุด นักพนันต้องสมัครใจยินดีให้
ขอ้ มลู และไมบ่ งั คบั ใจหากไมอ่ ยากตอบค�ำ ถามตอนสมั ภาษณ์
โดยทมี วิจัยไดจ้ ัดปฐมนิเทศตามหนว่ ยงานทไ่ี ปสมั ภาษณ์ เพอ่ื
แจง้ คณุ สมบตั ขิ องนักพนนั ท่ีอยากคยุ ดว้ ย

จากตารางท่ี 1 ให้สังเกตว่า กรอบเวลาที่ใช้ศึกษาของท้ัง
สองกลมุ่ ไมเ่ หมอื นกนั กลมุ่ ระดบั ประเทศจะเกบ็ ขอ้ มลู การกอ่
ตน้ ทนุ ในชว่ ง 12 เดอื นลา่ สดุ ซงึ่ จะไดภ้ าพทปี่ จั จบุ นั กวา่ ขณะ
ที่กลุ่มเฉพาะเจาะจง จะเก็บข้อมูลต้นทุนตลอดช่วงการติด
พนัน ไม่จำ�เป็นต้องเป็นช่วง 12 เดือนก่อนหน้า เพ่ือให้ได้ค่า
เฉล่ียต่อปีตลอดช่วงชีวิตที่นักพนันคนนั้นติดพนัน ข้อมูลของ
กลุ่มหลังสามารถใช้บอกความรุนแรงของปัญหาในกลุ่มที่ติด
พนันหนักได้

กระบวนคดิ วธิ คี �ำ นวณ

ในการเกบ็ ขอ้ มลู กบั กลมุ่ ระดบั “ประเทศ” นอกจากสรา้ ง
แบบสอบถามและก�ำ หนดตน้ ทนุ ทจ่ี ะใชก้ บั คนกลมุ่ น้ี ล�ำ ดบั ถดั ไป
ตอ้ งก�ำ หนดวา่ จะเกบ็ ขอ้ มลู มากเทา่ ไรใหค้ รอบคลมุ ทงั้ ประเทศ
ซึ่งเม่ือคิดคำ�นวณตามหลักสถิติ ผลออกมาว่า ให้เก็บข้อมูล
43,207 คน รวม 77 จงั หวดั คดิ เปน็ ตวั แทนของประชากรอายุ
15 ปขี น้ึ ไปจ�ำ นวน 53,332,594 คน อา้ งองิ จากตวั เลขเดยี วกนั
กบั ฐานข้อมลู สถิติทางทะเบยี น กรมการปกครอง ปี 2560

แบบสอบถามทผ่ี ใู้ หข้ อ้ มลู กรอก ในนนั้ จะมคี �ำ ถามประเมนิ
อาการติดพนนั ของกรมสุขภาพจิตแนบไปด้วย เพ่ือดวู ่าผตู้ อบ

22

วิธวี ิจยั คู่ขนาน

กลุ่มระดบั ประเทศ กลุม่ เฉพาะเจาะจง
สร้างแบบสอบถาม/ สรา้ งแบบสอบถาม/
กำ�หนดสตู รคำ�นวณ กำ�หนดสตู รค�ำ นวณ
ก�ำ หนดจำ�นวนผู้ใหข้ อ้ มลู กำ�หนดจำ�นวนผใู้ หข้ อ้ มูล/
เก็บขอ้ มลู /แบง่ กล่มุ นกั พนัน คดั กรองผู้ให้ข้อมลู
ตามระดับอาการติดพนัน เกบ็ ข้อมลู /แบง่ กล่มุ นักพนัน
ปรบั ขอ้ มูล/ค�ำ นวณหาสดั ส่วน ตามระดบั อาการตดิ พนนั
ผู้ตดิ พนันท่ีแทจ้ ริง ปรับข้อมูล/ค�ำ นวณหาสดั ส่วน
คำ�นวณต้นทนุ ผลกระทบ ผตู้ ิดพนนั ทแ่ี ท้จรงิ
ค�ำ นวณต้นทนุ ผลกระทบ
ตอ่ สงั คม
วิเคราะห์ความอ่อนไหว ตอ่ สงั คม
วเิ คราะหค์ วามอ่อนไหว
ของผลการศกึ ษา
ของผลการศกึ ษา

ตน้ ทนุ สังคม ผลพวงแหง่ การพนัน

มแี นวโนม้ ตดิ พนนั มากนอ้ ยแคไ่ หน ไลต่ ง้ั แตก่ ลมุ่ ทไ่ี มใ่ ชน่ กั พนนั
(non-gambler) ไม่เคยเล่นพนันมาก่อน หรือเป็นนักพนันท่ี
ควบคมุ ตนเองได้ ไปจนถงึ กลมุ่ นกั พนนั ทเ่ี ปน็ ปญั หา (problem
gambler) การจดั กลมุ่ เชน่ นก้ี เ็ พอื่ น�ำ ขอ้ มลู ไปค�ำ นวณตอ่ วา่ นกั
พนนั ทตี่ ดิ พนนั หนกั สรา้ งตน้ ทนุ ตอ่ สงั คมในแตล่ ะประเภทเปน็
มลู คา่ เทา่ ไร แลว้ จงึ น�ำ ไปเปรยี บเทยี บกบั ตน้ ทนุ ของกลมุ่ ทไ่ี มใ่ ช่
นกั พนนั /ไมใ่ ชน่ กั พนนั ทม่ี ปี ญั หา เพอ่ื ค�ำ นวณ “ตน้ ทนุ ทแ่ี ทจ้ รงิ ”
ออกมา

สาเหตทุ ต่ี อ้ งเปรยี บเทยี บตน้ ทนุ ระหวา่ งคนสองกลมุ่ เพราะ
วา่ คนทไ่ี มเ่ ลน่ พนนั กส็ ามารถสรา้ งตน้ ทนุ ตอ่ สงั คมประเภทนน้ั ๆ 
ไดเ้ หมอื นกบั คนทตี่ ดิ พนนั จงึ ตอ้ งท�ำ การหกั ลบตน้ ทนุ ของกลมุ่
ท่ีไม่ใช่นักพนันออกไปก่อน ให้คงเหลือแต่ตัวต้นทุนที่น่าจะมี
สาเหตจุ ากอาการตดิ พนนั จรงิ ๆ เชน่ ถา้ กลมุ่ คนทมี่ อี าการตดิ
พนันหนักมีหนี้สินเฉล่ียที่ 8,000 บาท ในขณะท่ีกลุ่มท่ีไม่ใช่
นกั พนนั มหี นส้ี นิ เฉลย่ี ท่ี 5,000 บาท จะไดว้ า่ ตน้ ทนุ หนส้ี นิ เฉลย่ี
ทแ่ี ทจ้ รงิ ของกลมุ่ ทตี่ ดิ พนนั หนกั นนั้ อยทู่ ่ี  = 8,000–5,000 3,000
บาทต่อคน ตัวเลข 3,000 บาทนี้คือต้นทุนหนี้สินจากการติด
พนนั ของนกั พนนั 1 คน

หลังจากได้ตัวเลขต้นทุนแต่ละชนิดในระดับ “รายบุคคล”
ออกมาแลว้ นกั วจิ ยั จะน�ำ ตน้ ทนุ แทจ้ รงิ ทกุ ประเภทมาบวกรวม
กนั แลว้ แปลงใหเ้ ปน็ ตน้ ทนุ ผลกระทบตอ่ สงั คมของนกั พนนั ใน
ระดับ “ประเทศ” (ในรอบ 12 เดือน)

สว่ นวธิ คี �ำ นวณหาตน้ ทนุ ทแ่ี ทจ้ รงิ ของกลมุ่ “เฉพาะเจาะจง”

24

หลงกลพนัน

จะคลา้ ยกบั วธิ คี �ำ นวณของกลมุ่ ระดบั ประเทศ แตไ่ มไ่ ดเ้ หมอื น
กนั ทั้งหมด

กลา่ วคอื หลงั จากสรา้ งแบบสอบถาม ก�ำ หนดสตู รค�ำ นวณ
ไปเกบ็ ขอ้ มลู กบั นกั พนนั กลมุ่ เฉพาะเจาะจงทงั้ สามกลมุ่ (เรอื น­
จ�ำ สถานพยาบาล และสภี่ มู ภิ าค) และจดั แบง่ กลมุ่ ผใู้ หข้ อ้ มลู
ตามระดบั อาการตดิ พนนั แลว้ ในขนั้ ตอนการค�ำ นวณหาตน้ ทนุ
ผลกระทบต่อสังคมที่แท้จริง นักวิจัยไม่ต้องหักลบหาส่วนต่าง
เหมอื นกลมุ่ ระดบั ประเทศ เพราะกลมุ่ เฉพาะเจาะจงเลอื กเกบ็
แต่กับคนที่มีอาการติดพนันอยู่แล้วต้ังแต่ต้น ไม่ได้เก็บข้อมูล
กับคนท่ัวไป

ในการหาตน้ ทนุ คา่ เฉลย่ี ในรอบ 1 ปขี องกลมุ่ เฉพาะเจาะจง
จะไม่เหมือนกับกลุ่มระดับประเทศที่หาต้นทุนต่อสังคมจาก
ขอ้ มลู รอบ 12 เดอื นลา่ สดุ แตจ่ ะตอ้ งหารดว้ ยระยะเวลาเฉลยี่
ทนี่ กั พนันติดพนัน ตามสูตรต่อไปนี้

ต้นทนุ ผลกระทบต่อสงั คมต่อนักพนนั ทต่ี ดิ พนนั
1 คนในชว่ งเวลา 1 ปที ต่ี ิดพนัน
=

ผลรวมต้นทุนผลกระทบตอ่ สังคมทกุ ประเภทโดยเฉลย่ี ของนักพนัน
ในแต่ละระดบั อาการติดพนนั 1 คนตลอดระยะเวลาทต่ี ดิ พนัน
ระยะเวลาเฉล่ยี ท่ีติดพนนั ของนกั พนนั
ในระดับอาการติดพนนั เดียวกนั

25

ต้นทุนสังคม ผลพวงแห่งการพนนั

เม่ือได้ต้นทุน “รายบุคคล” ของนักพนันออกมาแล้ว จึง
น�ำ ไปคูณกับจ�ำ นวนประชากรท่ีศกึ ษา (องิ กับขอ้ มลู กลุม่ ระดับ
ประเทศ) เพอื่ แปลงใหเ้ ป็นต้นทุนตอ่ สงั คมระดบั “ประเทศ”

คือคำ�ตอบ: ผลลพั ธ์การศกึ ษา

หลงั จากฝา่ ดา่ นคดั กรองตน้ ทนุ และวธิ คี ดิ ค�ำ นวณ บกุ ตาม
เก็บข้อมูลทั่วประเทศ แล้วบันทึกลงฐานข้อมูล ถัดจากนี้ก็ถึง
ชว่ งเวลาแปลงผลลพั ธอ์ อกมา ในกลมุ่ “ระดบั ประเทศ” ทเ่ี กบ็
ข้อมูลมาท้ังหมด ผลวิจัยพบว่า คนไทยอายุ 15 ปีขึ้นไป ราว
ร้อยละ 11.6 หรือคำ�นวณออกมาได้ 6.3 ล้านคน มีลักษณะ
เป็นนักพนันที่มีปัญหา ร้อยละ 43.9 หรือราว 23.5 ล้านคน
เสย่ี งจะตดิ พนนั ระดบั ต�่ำ ถงึ ปานกลาง และรอ้ ยละ 44.4 หรอื
ราว 23.7 ล้านคน ไม่เคยเล่นพนันหรืออยู่ในกลุ่มนักพนันท่ี
ไมม่ คี วามเสยี่ ง

และพบวา่ นกั พนนั กลมุ่ ทม่ี ลี กั ษณะเปน็ นกั พนนั ทม่ี ปี ญั หา
สรา้ งตน้ ทนุ ใหค้ นอนื่ ในสงั คม ในอตั ราทส่ี งู กวา่ กลมุ่ ทไ่ี มไ่ ดเ้ ปน็
นักพนัน/ไม่มีความเส่ียงว่าจะติดพนัน อย่างเห็นได้ชัด ไม่ว่า
จะเป็นเร่ืองที่เคยหารายได้ด้วยวิธีผิดกฎหมาย จำ�นวนคร้ังที่
เคยถกู ต�ำ รวจจบั จ�ำ นวนวนั ทเ่ี คยนอนหอ้ งขงั จ�ำ นวนชว่ั โมงท่ี
ขาดงานและว่างงาน มูลค่าเงินสวัสดิการที่รัฐจ่ายให้แต่นำ�ไป
ใชเ้ ลน่ พนนั ปริมาณหนส้ี นิ คงค้าง

ตวั อยา่ งเชน่ การหารายไดโ้ ดยวธิ ผี ดิ กฎหมาย กลมุ่ ทไี่ มใ่ ช่
นักพนันหรือเป็นนักพนันท่ีไม่มีความเส่ียง มีอยู่ร้อยละ 0.09

26

หลงกลพนัน

ตารางที่ 2 ตน้ ทุนผลกระทบต่อสังคมจากกลุ่มระดบั ประเทศ

ต้นทุนต่อสังคมที่แท้จรงิ

มูลคา่ ทรัพย์สนิ ทหี่ ามาโดยผดิ กฎหมาย 92.8
(บาท)

จำ�นวนครง้ั ทเี่ คยถกู เจ้าหนา้ ท่ีตำ�รวจจบั 0.3
(ครัง้ )

จำ�นวนวันที่เคยนอนห้องขัง (วนั ) 0.0

มูลคา่ หนสี้ ินคงคา้ ง (บาท) 1,461.3

จำ�นวนช่วั โมงทขี่ าดงาน (ช่วั โมง) 2.8

จำ�นวนช่ัวโมงท่วี า่ งงาน (ชัว่ โมง) 1.1

มลู ค่าเงินสวัสดกิ าร (บาท) 12.7

ตน้ ทนุ ผลกระทบตอ่ สงั คมตอ่ คนต่อปี 2,889.7
(บาท)

จำ�นวนนักพนันท้งั หมด (คน) 6,271,001

ตน้ ทนุ ผลกระทบตอ่ สงั คมรวมตอ่ ปี (บาท) 18,121,588,928.1

หมายเหต:ุ ตวั เลขมีการปัดเลขทศนยิ ม

27

ตน้ ทุนสังคม ผลพวงแหง่ การพนัน

ทเ่ี คยหาทรพั ยส์ นิ ดว้ ยวธิ ผี ดิ กฎหมาย แตพ่ อเปน็ กลมุ่ ทม่ี ลี กั ษณะ
เป็นนักพนันท่ีมีปัญหา ตัวเลขเพิ่มเป็นร้อยละ 0.73 หรือเพิ่ม
ขน้ึ ในอตั รา 8.1 เทา่

และกรณี หนี้สินคงค้างในรอบ 12 เดือน พบว่า กลุ่มที่
ไมใ่ ชน่ กั พนนั หรอื เปน็ นกั พนนั ทไี่ มม่ คี วามเสยี่ ง มหี นส้ี นิ คงคา้ ง
เฉล่ียราว 2,600 บาทต่อคน และเพ่ิมเป็น 4,100 บาท ใน
กลุม่ นักพนันท่ีมลี กั ษณะเป็นนักพนันทม่ี ปี ัญหา

ส่วนต้นทุนผลกระทบต่อสังคมโดยรวม ของนักพนันที่มี
ลกั ษณะเปน็ นกั พนนั ทม่ี ปี ญั หา (ไมใ่ ชต่ น้ ทนุ ผลกระทบตอ่ สงั คม
ของนกั พนนั ทวั่ ไป) เมอ่ื ค�ำ นวณแลว้ ไดม้ ลู คา่ ออกมาที่ 18,000
ล้านบาทในรอบ 12 เดือน แบ่งเป็นต้นทุนทางตรงร้อยละ 90
ต้นทุนทางอ้อมร้อยละ 10 หรือคิดเป็นต้นทุนผลกระทบต่อ
สังคมท่ี 2,900 บาทต่อคนตอ่ ปี

จากนนั้ งานวจิ ยั จงึ ค�ำ นวณหาตน้ ทนุ ตอ่ สงั คมเปน็ คา่ กวา้ งๆ 
ด้วยการปรับข้อสมมติเพ่ือให้ตัวเลขผลวิเคราะห์ครอบคลุมข้ึน
หรอื ทภ่ี าษาวชิ าการเรยี กวา่ “การวเิ คราะหค์ วามออ่ นไหว” โดย
พบวา่ ตน้ ทนุ ผลกระทบตอ่ สงั คมในรอบ 12 เดอื นของนกั พนนั
ที่มีลักษณะเป็นนักพนันที่มีปัญหาระดับประเทศ อยู่ที่
13,000–23,000 ลา้ นบาทต่อปี

หลงั รเู้ มด็ เงนิ ทส่ี ญู เสยี ไปในกลมุ่ ระดบั ประเทศแลว้ คราวน้ี
หันมาดูกลุ่มนักพนันที่มีลักษณะเป็นนักพนันที่มีปัญหา ซ่ึง
เปน็ กลมุ่ “เฉพาะเจาะจง” กนั บา้ ง ผลวจิ ยั กลมุ่ เฉพาะเจาะจง
พบวา่ กลมุ่ ผใู้ หข้ อ้ มลู ราวรอ้ ยละ 74–78 มลี กั ษณะเปน็ นกั พนนั

28

หลงกลพนัน

ตารางท่ี 3 ต้นทนุ ผลกระทบตอ่ สงั คมจากกลุ่มเฉพาะเจาะจง

นักพนันที่มีลักษณะ 
เปน็ นกั พนนั ท่มี ปี ญั หา

มูลค่าทรพั ย์สินที่หามาโดยผิดกฎหมาย 769.5
(บาท)

จำ�นวนคร้ังทเ่ี คยถูกเจ้าหน้าท่ีตำ�รวจจบั 0.1
(ครงั้ )

จำ�นวนวนั ท่เี คยนอนห้องขัง (วนั ) 18.3

มูลค่าหน้สี นิ คงค้าง (บาท) 56,367.1

จำ�นวนวนั ที่ขาดงาน (วนั ) 24.6

จำ�นวนวนั ทวี่ า่ งงาน (วนั ) 14.6

มลู คา่ เงินสวัสดิการ (บาท) 284.6

จำ�นวนปที ต่ี ิดพนัน (ปี) 10.9

ตน้ ทุนผลกระทบต่อสงั คมตอ่ คนต่อปที ี่ 5,328.0
ตดิ พนนั (บาท)

จำ�นวนนักพนันท้งั หมด (คน) 6,271,001

ตน้ ทุนผลกระทบตอ่ สังคมรวมต่อปที ี่ติด 33,411,892,713.2
พนนั (บาท)

หมายเหต:ุ ตัวเลขมกี ารปัดเลขทศนิยม

29

ตน้ ทนุ สังคม ผลพวงแหง่ การพนนั

ทมี่ ปี ญั หา ชดั เจนวา่ ตวั เลขสงู กวา่ กลมุ่ ระดบั ประเทศ ทตี่ วั เลข
ตกอยรู่ าวรอ้ ยละ 11.6 เทา่ นน้ั เพราะกลมุ่ ระดบั ประเทศไดข้ อ้ มลู
มาจากนกั พนนั ทว่ั ไป ในแงน่ กี้ ลมุ่ เฉพาะเจาะจงจงึ เหมาะทจี่ ะ
ใช้ศกึ ษากล่มุ นกั พนนั ตดิ หนกั มากกว่า

และยังพบด้วยว่า ในกลุ่มเฉพาะเจาะจง ต้นทุนต่อสังคม
ของนกั พนนั ทม่ี ลี กั ษณะเปน็ นกั พนนั ทม่ี ปี ญั หา มคี า่ เฉลย่ี สงู กวา่
กลุ่มนักพนันความเส่ียงตำ่� ยกตัวอย่างเช่น จำ�นวนวันที่เคย
ขาดงานโดยเฉลย่ี กลมุ่ นกั พนนั ทม่ี คี วามเสย่ี งต�ำ่ จะอยทู่ ่ี 1.6 วนั
แต่จะเพ่ิมเป็น 24.6 วันในกลุ่มนักพนันท่ีมีลักษณะเป็น
นกั พนนั ทม่ี ปี ญั หา หรอื มลู คา่ หนส้ี นิ คงคา้ งโดยเฉลย่ี เพม่ิ จาก
ราว 400 บาทในกลุ่มนักพนันท่ีมีความเสี่ยงตำ่� เป็น 56,000
บาทในกลมุ่ นกั พนนั ทมี่ ลี กั ษณะเปน็ นกั พนนั ทมี่ ปี ญั หา ในขณะ
ท่ีกลุ่มเสี่ยงตำ่�มี มูลค่าเดิมพันสูงสุดเฉลี่ย 47,000 บาท แต่
กลุ่มที่มีลักษณะเป็นนักพนันท่ีมีปัญหา มีมูลค่าเดิมพันสูงสุด
เฉลี่ย 60,000 บาท ข้อมูลสอดคล้องทิศทางเดียวกับกลุ่ม
ระดบั ประเทศ ทก่ี ลมุ่ ตดิ พนนั หนกั มกั กอ่ ตน้ ทนุ ตอ่ สงั คมสงู กวา่
นกั พนันเสย่ี งต�ำ่

เมื่อนำ�ข้อมูลต้นทุนท้ังหมดมารวมกันแล้ว พบว่า ต้นทุน
ตอ่ สงั คมของนกั พนนั ทมี่ ลี กั ษณะเปน็ นกั พนนั ทม่ี ปี ญั หา (ไมใ่ ช่
ตน้ ทนุ ผลกระทบตอ่ สงั คมของนกั พนนั ทว่ั ไป) มตี วั เลขอยทู่ รี่ าว
5,000 บาทตอ่ คนตอ่ ปี หรอื คดิ เปน็ ตน้ ทนุ ผลกระทบตอ่ สงั คม
ราว 33,000 ล้านบาทต่อปีที่ติดพนัน โดยแบ่งเป็นต้นทุนทาง
ตรงร้อยละ 53.2 และต้นทนุ ทางออ้ มรอ้ ยละ 46.8

30

หลงกลพนนั

จากน้ันในข้ันต่อมาเพ่ือให้การคำ�นวณครอบคลุมขึ้น นัก
วจิ ยั จงึ ค�ำ นวณหาตน้ ทนุ ตอ่ สงั คมในกรอบกวา้ งๆ ดว้ ยการปรบั
ข้อสมมติ และพบว่า นักพนันที่มีลักษณะเป็นนักพนันท่ีมี
ปัญหาของกลุ่มตัวอย่างเฉพาะเจาะจง สร้างต้นทุนต่อสังคม
เป็นมูลค่ารวม 17,000–50,000 ล้านบาทต่อปีท่ีติดพนัน โดย
สาเหตุที่กลุ่มเฉพาะเจาะจงให้ตัวเลขผลลัพธ์ที่มากกว่ากลุ่ม
ระดบั ประเทศ เพราะตวั เลขตน้ ทนุ ทไี่ ดจ้ ากการสมั ภาษณก์ ลมุ่
เฉพาะเจาะจง มีความละเอียดมากกว่าการใช้แบบสอบถาม
ระดับประเทศนัน่ เอง

ทบทวนข้อจ�ำ กดั

ผลค�ำ นวณตน้ ทนุ ตอ่ สงั คมทงั้ ระดบั ประเทศและกลมุ่ เฉพาะ
เจาะจง ตัวเลขเหมือนจะเยอะ แต่ท่ีจริงแล้วไม่ได้เยอะเลย
เปน็ แคเ่ พยี งตวั เลขประมาณการ “ขนั้ ต�ำ่ ” เทา่ นนั้ เพราะงาน
วจิ ยั ชน้ิ นย้ี งั คงมี “ขอ้ จ�ำ กดั ” ส�ำ คญั หลายเรอ่ื ง เชน่ ยงั มตี น้ ทนุ
อีกหลายตัวที่ไม่สามารถคำ�นวณออกมาได้ด้วยข้อมูลเท่าที่มี
อีกท้ังตอนไปเก็บข้อมูล นักพนันอาจให้ข้อมูลไม่ตรงตามจริง
ทั้งหมด หรือผู้ต้องขังในคดีฉ้อโกงที่ให้สัมภาษณ์ อาจติดคุก
แทนนักพนันตัวจริง เหมือนท่ีผู้สัมภาษณ์ที่รู้จักกับนักพนัน
ผูใ้ ห้ข้อมลู อยกู่ ่อนแลว้ ต้งั ข้อสังเกตว่า

“มที งั้ คนทใ่ี หข้ อ้ มลู ตรงประเดน็ และใหข้ อ้ มลู ไมต่ รงกบั
ความจริง เน่ืองจากผม (ผู้สัมภาษณ์) รู้จักคุ้นเคยกับ

31

ต้นทุนสังคม ผลพวงแหง่ การพนัน

เคส (ผเู้ ขา้ รว่ มวจิ ยั ) พอสมควร จงึ รวู้ า่ ขอ้ มลู ทใ่ี หไ้ มต่ รง
กบั ความเปน็ จรงิ เชน่ มลู คา่ หนที้ เี่ คยตดิ สงู สดุ จ�ำ นวน
เงนิ ท่ีได้ใชห้ นแี้ ลว้ เปน็ ตน้ ”
และยังมีกรณีที่ข้อมูลจากนักพนัน ขัดแย้งกับมุมมองของ
คนรอบขา้ ง เชน่ มนี กั พนนั คนหนง่ึ มองวา่ ตวั เองเลน่ พนนั เพยี ง
เพอ่ื ความสนกุ ชวี ติ ไมไ่ ดม้ ปี ญั หาอะไร แตค่ นรอบขา้ งกลบั มอง
วา่ นกั พนนั คนนต้ี ดิ เลน่ พนนั มากจนกระทบกบั ตวั นกั พนนั และ
คนรอบข้าง ด้วยเหตุนี้ ข้อมูลที่ได้รับมาจึงอาจคลาดเคลื่อน
มลู คา่ ตน้ ทนุ ตอ่ สงั คมทแี่ ทจ้ รงิ นา่ จะสงู กวา่ ทคี่ �ำ นวณออกมาได้
ยิง่ เม่ือเปรียบเทียบกับประเทศทก่ี ารพนนั ถูกกฎหมาย จะ
เห็นข้อจำ�กัดชัดย่ิงข้ึน ต้นทุนผลกระทบต่อสังคมของไทย มี
มลู คา่ ต�ำ่ กวา่ หลายรฐั ในสหรฐั อเมรกิ าและออสเตรเลยี หลายเทา่
เพราะต่างประเทศศึกษาประเภทต้นทุนไว้ครอบคลุม หลาก
หลายกวา่ รวมทง้ั สามารถเขา้ ถงึ กลมุ่ ทต่ี ดิ พนนั หนกั หนกั ระดบั
ทห่ี ลายคนถกู ฟอ้ งลม้ ละลาย เนอ่ื งจากมสี มาคมนกั พนนั นริ นาม
(Gamblers Anonymous) เพ่ือช่วยบำ�บัดนักพนันท่ีอยากเลิก
พนนั การแจกแบบสอบถามและเกบ็ รวบรวมขอ้ มลู จงึ ท�ำ ไดง้ า่ ย
กว่ามาก
แต่ในกรณีประเทศไทย ไม่มีนักพนันท่ีถูกฟ้องล้มละลาย
และไมส่ ามารถเขา้ ถงึ กลมุ่ ตวั อยา่ งทต่ี ดิ พนนั หนกั ไดใ้ นจ�ำ นวน
มากเชน่ ตา่ งประเทศ หนว่ ยงานทเ่ี ขา้ ถงึ คนกลมุ่ นม้ี เี พยี งสายดว่ น
สุขภาพจิต 1323 ซึ่งอยู่ที่ความสมัครใจของนักพนันด้วยว่าจะ

32

นัักพนันั ที่่�มีีลัักษณะเป็น็
นักั พนันั ที่่ม� ีีปััญหาในกลุ่่�ม
ระดับั ประเทศ สร้้างต้น้ ทุุน

ต่่อสัังคม 13,000–
23,000 ล้า้ นบาทต่่อปีี
และนัักพนันั ที่่�มีีลัักษณะเป็น็
นักั พนัันที่่ม� ีีปััญหาในกลุ่่�ม
ตัวั อย่่างเฉพาะเจาะจง
สร้า้ งต้้นทุนุ ต่อ่ สัังคม
17,000–50,000 ล้้านบาท

ต่อ่ ปีที ี่่�ติิดพนันั

ตน้ ทุนสังคม ผลพวงแห่งการพนัน

เขา้ รบั ค�ำ ปรกึ ษาหรอื ไม่ อกี ทง้ั นกั พนนั ทตี่ ดิ พนนั หนกั มกั เลยี่ ง
การเขา้ รบั ความชว่ ยเหลอื จากหนว่ ยงานแพทย์ หรอื หนว่ ยงาน
รัฐ หากเข้ารับความช่วยเหลือ ก็มักไม่อยากให้ติดต่อถึงตน
ได้ง่าย ด้วยเหตุผลเร่ืองความปลอดภัยส่วนตัว อีกส่วนหน่ึง
เพราะการพนันในไทยยังคงผิดกฎหมาย นักพนันจึงไม่อยาก
เผยตวั เกรงวา่ จะเสื่อมเสยี และเดอื ดรอ้ น

ตอ่ มาเมอ่ื เปรยี บเทยี บกบั พฤตกิ รรมเสพตดิ อนื่ ๆ เชน่ บหุ ร่ี
หรือเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ พบว่า ต้นทุนผลกระทบรวมจาก
นักพนันไทย มีมูลค่าต่ำ�กว่าต้นทุนผลกระทบจากการสูบบุหรี่
และด่ืมเคร่ืองดื่มแอลกอฮอล์ค่อนข้างมาก สาเหตุเพราะการ
ประเมนิ ตน้ ทนุ ตอ่ สงั คมจากการตดิ พนนั มคี วามซบั ซอ้ นกวา่ มาก
เพราะการประเมนิ ตน้ ทนุ จากการบรโิ ภคเครอื่ งดมื่ แอลกอฮอล์
หรอื ยาเสพตดิ สามารถใชว้ ธิ ที ดลองแบบควบคมุ (controlled
experiment) ในห้องทดลอง จึงควบคุมและตัดปัจจัยอ่ืนๆ ที่
อาจทำ�ให้การประเมินคลาดเคลื่อนออกไปได้ แต่การเสพติด
พนันทำ�อยา่ งนั้นไมไ่ ด้

กล่าวคือ การท่ีนักพนันโกงเงิน ขาดงาน ขโมยของ อาจ
ไม่ได้เกิดจากการติดพนันเพียงอย่างเดียว พฤติกรรมเหล่านี้
โยงใยกบั ปญั หาปจั จยั อนื่ ๆ ในชวี ติ ของนกั พนนั คนนนั้ และนกั
พนนั กลมุ่ ทปี่ ว่ ยเสพตดิ พนนั มกั มอี าการผดิ ปกตอิ น่ื ๆ รว่ มดว้ ย
เช่น ติดสุรา ติดยาเสพติด หรืออาการทางจิตเวช จึงยากจะ
ระบวุ า่ ความเสยี หายจากคนกลมุ่ น้ี เปน็ ผลมาจากการเลน่ พนนั
จริงๆ มากนอ้ ยเทา่ ไร

34

หลงกลพนนั

คงเป็น็ ไปไม่ไ่ ด้แ้ ละไม่่มีีทางเป็น็ จริงิ ถ้า้ เราอยากสร้้างสัังคม
ให้้ปลอดพนันั เป็น็ สีีขาวดัังผืนื ผ้า้ แต่น่ ่า่ จะดีกี ว่่าถ้า้ ทุุกคนได้้
รู้เ�้ ท่่าทัันการพนันั รู้�้ จัักมัันอย่า่ งมีีวุุฒิิภาวะ และร่ว่ มกััน
จิินตนาการถึงึ “สัังคมแห่ง่ การพนันั อย่า่ งรัับผิดิ ชอบ”

สังคมแหง่ การพนันอยา่ งรบั ผดิ ชอบ

แมผ้ ลลพั ธข์ องงานวจิ ยั จะยงั คงมขี อ้ จ�ำ กดั อยมู่ าก ตน้ ทนุ ตอ่
สังคมที่คำ�นวณได้ คำ�นวณจากปัจจัยไม่ก่ีตัว ไม่ครอบคลุมถึง
ตน้ ทนุ อกี หลายตวั เชน่ ตน้ ทนุ จากกระบวนการด�ำ เนนิ คดคี วาม
และคมุ ขงั ในเรอื นจ�ำ ตน้ ทนุ จากการใหส้ วสั ดกิ ารสงั คม ตน้ ทนุ
จากการบำ�บดั อาการติดพนัน ตน้ ทนุ จากการว่างงานและการ
ชว่ ยเหลอื ของหนว่ ยงานภาครฐั ตน้ ทนุ จากการลม้ ละลาย ตน้ ทนุ
จากการใช้เงินในทางที่ผิด หรือต้นทุนแฝงท่ีไม่อาจประเมิน
ตัวเลขได้ เช่น ต้นทุนจากการหย่าร้าง ต้นทุนทางความรู้สึก
ของสมาชิกในครอบครวั ทแี่ ตกแยก ต้นทุนจากการฆา่ ตวั ตาย

ด้วยข้อจำ�กัดข้างต้น ตัวเลขต้นทุนท่ีได้จึงเป็นแค่ประมาณ
การข้ันต่ำ� คำ�นวณเฉพาะต้นทุนของนักพนันท่ีมีลักษณะเป็น
นกั พนนั ทมี่ ปี ญั หา มลู คา่ ตน้ ทนุ ตอ่ สงั คมทแ่ี ทจ้ รงิ นา่ จะสงู กวา่
ทคี่ �ำ นวณได้ แตถ่ งึ อยา่ งนน้ั งานวจิ ยั กบ็ อกเราวา่ การเลน่ พนนั
ไม่ได้กระทบแค่ตัวผู้เล่นเพียงคนเดียว ครอบครัว คนรอบตัว

35

ตน้ ทนุ สังคม ผลพวงแหง่ การพนนั

คนรัก จนถึงสังคมและเศรษฐกิจ ต่างได้รับผลกระทบไปด้วย
คำ�ถามท่ีว่าคุ้มกันไหมหากเปิดเสรีพนันยังคงลอยวนเวียนอยู่
เช่นเดิม เพราะความรุนแรงของปัญหาการพนันน้ันมีอยู่จริง
ความสูญเสียต่อประเทศไม่ได้เร้นกาย และการผลักดันเชิง
นโยบายและปฏิบตั คิ ือเรื่องจำ�เปน็

คงเปน็ ไปไมไ่ ดแ้ ละไมม่ ที างเปน็ จรงิ ถา้ เราอยากสรา้ งสงั คม
ให้ปลอดพนันเป็นสีขาวดังผืนผ้า แต่น่าจะดีกว่าถ้าทุกคน
ได้รู้เท่าทันการพนัน รู้จักมันอย่างมีวุฒิภาวะ และร่วมกัน
จินตนาการถึง “สังคมแห่งการพนันอย่างรับผิดชอบ” ที่ทุก
ฝ่ายที่ข้องเกี่ยว ต่างร่วมกันเป็นเจ้าภาพ สร้างความตระหนัก
ถึงปัญหาจากการพนัน และมุ่งเป้าสร้างสภาพแวดล้อมท่ีเอ้ือ
ใหน้ กั พนันทม่ี ปี ญั หาลดจำ�นวนลง

36