วรรณคดีไทย อิ เ ห น า ต อ น บ้ า น เ มื อ ง แ ล ะ กำ เ นิ ด ตั ว ล ะ ค ร
คำ นำ วรรคดีไทยเรื่อง อิเหนา เป็นพระราชนิพนธ์ ในพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย รัชกาลที่ ๒ ซึ่งได้รับการยกย่องจากวรรณคดีสโมสร มีหาเกี่ยวกับ เนื้อหาการศึก และความรักของอิเหนาผู้เป็นตัวเอกของเรื่องนี้ใน ปัจจุบัน วรรณคดีเรื่องอิเหนา มีอยู่ในบทเรียน ของชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๒ ในตอนบุษบาเสี่ยงเทียบ และชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๔ ในตอนศึกกะหมังกุหนิง จัดทำ โดย นางสาววิชิตา สารธะวงศ์
สารบัญ เนื้อหา หน้า ฉันทลักษณ์คำณ์ คำ ประพันพัธ์ ประวัติผู้แผู้ ต่ง ๑ ๒ แผนผังผัฉันทลักษณ์บัณ์งบัคับ ๓ บทคำ ประพันพัธ์ ๔ ประวัติความเป็น ป็ มา ๕ อิเหนา ตอนบ้าบ้นเมือมืงและกำ เนิดนิตัวละคร ๖-๙ ข้อข้คิดที่ได้ ๑๐ แบบฝึกฝึหัดหั๑๑ เฉลยแบบฝึกฝึหัดหั๑๒-๑๓ อ้างอิง ๑๔ ประวัติผู้เผู้ขียขีน ๑๕
ประวัติผู้แผู้ ต่ง อิเหนาเป็นป็บทละครรำ พระราชนิพนินธ์ใธ์นพระบาทสมเด็จพระพุทธ เลิศหล้านภาลัยมหาราช รัชรักาลที่ ๒ แห่งห่พระบรมราชวงศ์จัศ์ จักรี ตลอด ระยะเวลาที่พระองค์ทรงครองราชย์ เป็นป็สมัยมัที่วรรณคดีเจริญริที่สุดสุใน สมัยมันี้หนี้ลาย เรื่อรื่งได้รับรัการยกย่อย่งว่าเป็นป็ยอดของวรรณคดี และทรงได้ รับรัการเทิดพระเกียรติจากองค์การการศึกศึษาวิทยาศาสตร์แร์ละวัฒนธรรม แห่งห่สหประชาชาติ (UNESCO) ในฐานะบุคคลสำ คัญของโลก ประวัติผู้แผู้ ต่ง ๑
มีลั มีลักษณะดังนี้ ๑.กลอนแต่ละวรรค มีจำ มีจำนวนคำ ระหว่าง ๗ – ๘ คำ ๒. การสัมสัผัสผั ในจะมีทั้ มีทั้งสัมสัผัสผัพยัญยัชนะและสัมสัผัสผั สระเป็น ป็ คู่ ๆ ในแต่ละวรรค ทำ ให้เ ห้ กิดเสีย สี งเสนาะขึ้น ขึ้ เช่นช่ ฉันทลักษณ์คำ ประพัน พั ธ์ ๒
๓
ว่าพลางโอบอุ้มอรทัย ขึ้นขึ้ ไว้เหนือนืตักสะพักพัชม เอนองค์ลงแอบแนน้อน้ง เชยปรางพลางประคองสองสม คลึงเคล้าเย้าย้ยวนสำ รวลรมย์ เกลียวกลมสมสวาทไม่คม่ลาดคลาย กรกอดประทับแล้วรับรัขวัญ อย่าย่ตระหนกอกสั่นนะโฉมฉาย ฤดีดาลซ่าซ่นจับเนตรพราย ดังสายสุนีวนีาบปลาบตา บทคำ ประพัน พั ธ์ ๔
ประวัติความเป็นมา เรื่องอิเหนามีมาตั้งแต่ครั้งกรุงศรีอยุธยาเป็นราชธานี มีเรื่องเล่ากันว่า พระราชธิดาใน สมเด็จพระเจ้าอยู่หัยู่ หัวบรมโกศ คือ เจ้าฟ้ากุณฑลและ เจ้าฟ้ามงกุฎทรงได้นางข้าหลวงมาจากปัตตานีนางข้าหลวงคนนี้ได้เล่า นิทานปันหยีหรือเรืองอิเหนาของชวาถวาย เจ้าฟ้าหญิงกุณฑลทรงนำ เค้า เรื่องมาแต่งเป็นบทละครเรื่อง ดาหลัง (อิเหนาใหญ่)ญ่ส่วส่นเจ้าฟ้ามงกุฎทรง แต่งเรื่อง อิเหนา (อิเหนาเล็ก) ต่อมาในสมัยรัตนโกสินทร์ พระบาทสมเด็จ พระพุทธเลิศหล้านภาลัยได้ทรงพระราชนิพนธ์เรื่องอิเหนาเป็นบทละคร สำ หรับใช้แสดงละครรำ ในตอนท้ายของบทพระราชนิพนธ์ได้อ้างถึงเรื่อง อิเหนาในสมัยอยุธยาว่า ๕
อิเหนาตอน บ้าบ้นเมือมืงและกำ เนิดตัวละคร ในชวาสมัยโบราณ มีกษัตริย์ปกครองเมืองใหญ่ เมืองน้อย กษัตริย์วงศ์เทวาซึ่งถือว่าเป็นชาติตระกูลสูงสุด ด้วยสืบเชื้อสายมาจากเทวดาใช้คำ นำ หน้าพระนามว่า ระเด่น ส่วส่น กษัตริย์นอกวงศ์นั้นใช้คำ ว่า ระตู เริ่มต้นบทละครเรื่องนี้ กล่าวถึงกษัตริย์วงศ์ 4 องค์ ต่างเป็น พี่น้องร่วร่มบิดามารดา ทรงพระนามว่าท้าวกุเรปัน ท้าวดาหา ท้าว กาหลังและท้าวสิงหัดส่าส่หรี ครองเมือง 4 เมือง ซึ่งมีชื่อเช่นช่เดียวกับ พระนามกษัตริย์ ทุกพระองค์ต่างก็มีมเหสี 5 องค์ ตามประเพณี เรียงลำ ดับศักดิ์คือ ประไหมสุหรี มะเดหวี มะโต ลิกู และเหมาหลา หงี ๖
ประไหมสุหรีของท้าวกุเรปันและท้าวดาหานั้น เป็นธิดาของ กษัตริย์หมันหยาเมืองใหญ่อีญ่ อีกเมืองหนึ่ง จึงทำ ให้เมืองหมันหยา มีความเกี่ยวดองกับกษัตริย์วงศ์เทวามากขึ้น ท้าวกุเรปันมีโอรส กับลิกูองค์หนึ่งทรงพระนามว่า กระหรัดตะปาตี ซึ่งได้หมั้นไว้กับ บุษบารากา ธิดาของท้าวกาหลังซึ่งเกิดจากลิกู ต่อมาพระองค์ ปรารถนาจะให้ประไหมสุหรีมีโอรสบ้าง จึงได้ทำ พิธีบวงสรวง ก่อนประไหมสุหรีทรงครรภ์ก็ได้สุบินว่า พระอาทิตย์ทรงกลดลอย มาตกตรงหน้า และนางรับไว้ได้เมื่อประสูติก็เกิดอัศจรรย์ต่างๆ เป็นนิมิตดี องค์ปะตา-ระกาหลาซึ่งเป็นเทวดาต้นวงศ์บนสวรรค์ เหาะนำ กริชมาประทานให้ พร้อมทั้งจารึกนามโอรสด้วยว่า อิเหนา ต่อมาประไหมสุหรีได้ธิดาอีกหนึ่งองค์ ทรงพระนามว่า วิยะดา อิเหนาตอน บ้าบ้นเมือมืงและกำ เนิดตัวละคร ๗
ฝ่ายท้าวดาหา ประไหมสุหรีก็ประสูติธิดา ได้พระนามว่า บุษบา ขณะประสูติก็เกิดอัศจรรย์ก็มี กลิ่นหอมตลบทั่วเมือง หลังจากประสูติบุษบาแล้ว ประไหมสุหรีก็ประสูติโอรสอีก พระนามว่าสียะตรา ท้าวกาหลังมีธิดา พระนามสะการะหนึ่งหรัด ท้าวสิงหัดส่าส่หรี มีโอรส พระนามสุหรานากง และธิดาพระนาม จินดาส่าส่หรี กษัตริย์ ในวงศ์เทวาจึงได้จัดให้มีการตุนาหงันกันขึ้นระหว่าง โอรสและธิดาในวงศ์เดียวกันโดยให้ อิเหนาหมั้นไว้กับบุษบา กระหรัดตะปาตีกับบุษบารากา สียะตรากับวิยะดา สุหรานากง กับสะการะหนึ่งหรัด แต่ก่อนจะมีการแต่งงาน ความยุ่งยุ่ยากก็ เกิดขึ้น อิเหนาตอน บ้าบ้นเมือมืงและกำ เนิดตัวละคร ๘
๙
ข้อ ข้ คิดที่ไที่ ด้จากเรื่อ รื่ ง การรู้จัรู้ จักให้อห้ภัย การไม่ถืม่ ถือโทษโกรธแค้นกัน เมื่อมื่ผิดผิพลาดไปก็สามารถอโหสิกรรมต่อกัน เช่นช่เมื่อมื่ ทัพกะหมังมักุหกุนิงนิยอมแพ้ อิเหนาก็ให้อห้ภัยและยอมให้ นำ ศพท้าวกะหมังมักุหกุนิงนิและพระโอรสกลับไปทำ พิธีพิธี ที่เมือมืงได้ ๑๐
๑. การที่อิเหนาลักพาตัวนางบุษบา เป็นการกระทำ ที่ถูกต้องหรือ ไม่ เพราะเหตุใด ตอบ ๒. การที่องค์ปะตาระกาหรา จุดชนวนก่อให้เกิดศึกกะหมังกุหนิง เป็นการกระทำ ที่ถูกต้องหรือไม่ เพราะเหตุใด ตอบ ๓. เหตุใดอิเหนาจึงกล่าวตัดขาดนางบุษบาทั้งที่ยัง ไม่เม่คยได้พบกัน ตอบ แบบฝึก ฝึ หัดหั คำ ชี้แ ชี้ จง จงตอบคำ ถามต่อไปนี้ให้ถูกต้อง ๑๑
๑. การที่อิเหนาลักพาตัวนางบุษบา เป็นการกระทำ ที่ถูกต้องหรือ ไม่ เพราะเหตุใด ตอบ การที่ต้องลักพานางมา จากวังเป็นการทำ โดย บริสุทธิ์ใจ เพราะถ้าไม่ลัม่ ลักพาตัวนางมาก็ต้องตกเป็นของ จรกาซึ่งเป็นระตู ทำ ให้วงศ์ อสัญหยาต้องปะปนกับวงศ์ ของระตูดังนั้นการที่ลักพาตัวนางมาจึงเป็นการกระทำ ที่ถูกต้อง เฉลยแบบฝึก ฝึ หัดหั คำ ชี้แ ชี้ จง จงตอบคำ ถามต่อไปนี้ให้ถูกต้อง ๑๒
๒. การที่องค์ปะตาระกาหรา จุดชนวนก่อให้เกิดศึก กะหมังกุหนิง เป็นการกระทำ ที่ถูกต้องหรือไม่ เพราะเหตุใด ตอบ ไม่ถูม่ถูกต้อง เพราะทำ ให้บ้านมีศึกสงครามเกิดความไม่สม่งบ สุขต่อผู้คน ๓. เหตุใดอิเหนาจึงกล่าวตัดขาดนางบุษบาทั้งที่ยัง ไม่เม่คยได้พบกัน ตอบ เพราะอิเหนาไปเจอนางจินหราวาตีก่อน จึงหลงรักทำ ให้ ถอนหมั้นนางบุษบาก่อนจะพบเจอกัน เฉลยแบบฝึก ฝึ หัดหั คำ ชี้แ ชี้ จง จงตอบคำ ถามต่อไปนี้ให้ถูกต้อง ๑๓
โกวิท ตั้งตรงจิต. เล่าเฟื้อฟื้งเรื่อรื่งอิเหนา. ดอกหญ้กญ้รุ๊ปรุ๊:กรุงเทพฯ. ๒๕๔๙. เปรมเสรี.รีอิเหนา. อมรการพิมพิพ์:พ์กรุงเทพฯ. ๒๕๔๐ มติธรรม ฟ้าฟ้นำ พร. ร้อร้ยเรียรีงเรื่อรื่งอิเหนา. พิมพิพการ การพิมพิพ์ : กรุงเทพฯ. ๒๕๕๓ เอกสารอ้างอิง ๑๔
ประวัติผู้เผู้ขีย ขี น ชื่อ ชื่ : นางสาววิชิตชิา สารธะวงศ์ ชื่อ ชื่ เล่น ฟ้า ฟ้ อายุ 23 ปี เกิดวันที่ 26 มีน มี าคม พ.ศ.2543 รหัสหันักนัศึก ศึ ษา 64040101217 คณะครุศาสตร์ สาขาวิชาภาษาไทย มหาวิทยาลัยราชภัฏอุดรธานี ๑๕
วรรณคดีไทย