PERKEMBANGAN PENDIDIKAN DI TANAH MELAYU PADA ABAD 19

HSM3023

BUKU SKRAP

PERKEMBANGAN PENDIDIKAN TANAH MELAYU ABAD 19 PERKEMBANGAN A212 PERKEMBANGAN PENDIDIKAN DI TANAH MELAYU ABAD 19
PENDIDIKAN

DI TANAH MELAYU
PADA ABAD 19

NAMA & KOD KURSUS MALAYSIA ABAD KE 19 (HSM3023)
NAMA PELAJAR NUR FAZRIN SHAZANA BINTI MOHD SHAPUAN
NO MATRIK D20211099983
NAMA PENSYARAH DR WAN NOORLIZAWATI BT WAN MAT ALI
KUMPULAN C
HARI & MASA KULIAH JUMAAT 8 PAGI
SEMESTER 2

PENTAKSIRAN AKHIR

PERAKUAN UNTUK DITANDATANGANI OLEH PELAJAR
BERKENAAN DENGAN PENTAKSIRAN AKHIR

Adalah saya dengan ini mengaku bahawa skrip
jawapan/tugasan/projek yang dihantar adalah daripada hasil kerja
saya sendiri dan tidak melibatkan sebarang unsur plagiarisme
daripada pelajar lain. Universiti boleh mengambil tindakan keatas
saya sekiranya saya berbuat demikian.

TANDATANGAN :

TARIKH : 12 JULAI 2022

NAMA : NUR FAZRIN SHAZANA BINTI MOHD SHAPUAN

NO. KAD PENGENALAN : 010410 03 0624

NO. PENDAFTARAN : D20211099983

FAKULTI : FAKULTI SAINS KEMANUSIAAN

PROGRAM : IJAZAH SARJANA MUDA PENDIDIKAN SEJARAH AT32

PENGHARGAAN

Alhamdulillah, bersyukur saya ke hadrat ilahi kerana
dengan limpah dan kurniaNya dapat saya
menyiapkan tugasan ini dengan jayanya. Terlebih
dahulu Saya juga ingin mengucapkan terima kasih
kepada Dr Wan Noorlizawati binti Wan Mat Ali iaitu
pensyarah saya bagi subjek Malaysia abad ke 19
dengan kod subjek HSM 3023 bagi semester 2 yang
telah banyak memberi bimbingan dan penerangan
yang sempurna sejak dari awal sesi kuliah
sehinggalah dalam proses menyiapkan tugasan ini.
Tanpa bantuan dan nasihat beliau tidak mungkin saya
akan dapat menyiapkan tugasan ini sesuai dengan
tempoh yang ditetapkan.

Selain itu, tidak dilupakan juga kepada kedua ibu bapa saya iaitu Encik Mohd
Shapuan bin Yunus dan Puan Norasikin binti Mat Zin yang sentiasa memberi
sokongan dan dorongan dengan menyediakan kemudahan kepada saya
sepanjang saya mengikuti kuliah ini serta dalam proses menyiapkan tugasan ini.
Tanpa sokongan daripada mereka, tidak mungkin saya dapat menyiapkan buku
skrap hingga ke tahap ini. Akhir sekali, saya ingin mengucapkan terima kasih kepada
rakan-rakan seperjuangan saya yang telah banyak membantu dan berkongsi idea
sepanjang ini sesi pengkuliahan berlangsung.

Akhir sekali, saya ingin mengucapkan terima Nur Fazrin PENTAKSIRAN AKHIR
kasih kepada rakan-rakan seperjuangan Shazana Binti
saya yang telah banyak membantu dan Mohd Shapuan
berkongsi idea sepanjang ini khususnya
semasa sesi pengkuliahan berlangsung. D20211099983

PENGENALAN

Perkembangan Menurut beberapa pandangan ahli sarjana mengatakan
Pendidikan di bahawa pendidikan di Tanah Melayu sebenarnya telah
Tanah Melayu bermula pada sebelum abad ke 16 lagi. Jenis pendidikan yang
diterima oleh rakyat melayu pada ketika itu adalah pendidikan
pada abad ke 19 formal dan pendidikan informal atau tidak formal.[3]

- Pengenalan Pendidikan formal diperoleh di masjid-masjid, surau istana
manakala pendidikan formal pula mereka hanya belajar
Pendidikan merupakan satu elemen penting perkara-perkara atau ilmu yang digunakan untuk kelangsungan
dalam mengukur kemajuan sesebuah negara. hidup seperti memburu, menangkap ikan, bercucuk tanam dan
Menurut John Dewey, pendidikan ialah sebagai lain-lain.
proses dalam membentuk kecenderungan asasi
yang berupa kepercayaan dan perasaan terhadap Namun begitu, segalanya telah berubah setelah kuasa
alam sejagat dan sesama manusia.[1] British mula menapakkan diri di Tanah Melayu. Kuasa British
Pendidikan juga suatu proses bagi mengatur dan telah melakukan banyak perubahan dan pembaharuan yang
menambah pengetahuan yang dimiliki supaya telah menaikkan darjat orang melayu pada ketika itu.
dapat hidup dengan lebih selamat.[2] Tamsilannya, kuasa British telah menubuhkan beberapa
sekolah vernakular dan akhirnya telah tumbuh bagai cendewan
Setiap negara memiliki sejarah pendidikan selepas hujan pada tahun-tahun yang berikutnya. Sekolah
tersendiri yang menjadi asas kepada pendidikan vernakular yang didirikan dibahagikan kepada beberapa
pada hari ini. Sebagai contoh, pendidikan di bahagian contohnya sekolah vernakular melayu, sekolah
negara Malaysia yang pada dahulunya iaitu vernakular cina, sekolah vernakular india dan juga tidak
pada zaman era tradisional adalah hanya ketinggalan sekolah vernakular inggeris. Hal ini menunjukkan
berpaksikan kelangsungan hidup dan ilmu yang dasar pecah dan perintah juga telah diamalkan dalam sistem
amat terhad. pendidikan.

Tambahan lagi, terdapat dasar-dasar British yang lain telah
diterapkan dalam sistem pendidikan di sekolah-sekolah
termasuklah subjek pembelajaran. Kehadiran kuasa asing
British bukan sahaja memberi kebaikan sahaja malah juga
terselit sedikit elemen tersirat yang tidak enak.

[1]Zaini Abdullah, MODUL PERKEMBANGAN PENDIDIKAN DI MALAYSIA (FALSAFAH DAN DASAR). 1
Tanjong Malim, Perak: Universiti Pendidikan Sultan Idris, 2021. hlm. 3.
[2] Ibid
[3] Ibid

HSM3023 LATAR BELAKANG PENDIDIKAN TANAH MELAYU

B Pendidikan di negara kita telah mengalami transformasi
LE bermula semenjak zaman penjajah sehinggalah negara
AL mencapai kemerdekaan. Terdapat banyak faktor yang telah
TA menjadi penyebab kepada perubahan yang berlaku dalam
AK perkembangan pendidikan di negara ini, sama ada faktor
RA dalaman atau luaran. [4]

N Pada umumnya, rakyat Tanah Melayu mula tersentuh
G dengan pendidikan dan ilmu apabila mereka memeluk agama
Islam pada abad ke-15. Disebabkan itulah, pendidikan awal
orang di Tanah Melayu lebih kepada berkisarkan kepada
pendidikan Islam yang diselitkan dengan kemahiran hidup.
Setelah kuasa british mula bertapak di Tanah Melayu, sedikit
demi sedikit sistem sosial di Tanah Melayu mula berubah
memandangkan British telah menerapkan dasar-dasar mereka
dalam sistem.

Dalam konteks pendidikan, Sir Frank Swettenham selaku
resident yang berkuasa di jajahan itu telah melakukan
perubahan dan pembaharuan. Sir Frank Swettenham
mengatakan bahawa pendidikan di Tanah Melayu pada era
tradisional adalah pada dasarnya untuk mengajar mengenai
budaya tatatertib, ketetapan masa dan ketaatan. [5]

"[4] BULETIN ONLINE. Mac 11, 2016. https://buletinonlines.net/v7/index.php/perkembangan-pendidikan-di-tanah-melayu/ (accessed Julai 2
22, 2022).
[5] Wicks, Peter. "SIR FRANK SWETTENHAM AND EDUCATION." Educational Perspectives, 1979: 27-32. hlm. 27.

HSM3023 LATAR BELAKANG PENDIDIKAN TANAH MELAYU

SIR FRANK
ATHESLATENE
SWETTENHAM

Frank Athelstane Swettenham adalah Sir Frank Swettenham dan orang

01. salah seorang daripada dua belas 05. British mula melakukan perubahan

orang Inggeris yang berturut-turut dan pembaharuan dalam sistem
dilantik sebagai Penduduk Negeri- sosial khususnya dalam pendidikan di
Negeri Melayu Perak, Selangor, Tanah Melayu dengan menerapkan
Negeri Sembilan dan Pahang antara dasar-dasar British. Tujuan mereka
1874 dan 1896.[6] mengubah sistem pendidikan bukan
untuk menaikkan darjat orang Melayu
Sir Frank hanya berusia 20 tahun malah untuk kepentingan atau
keuntungan kepada mereka sahaja.
ketika berjaya ke Singapura pada
02. tahun 1871 sebagai kadet dalam

perkhidmatan awam selat.

Setelah melalui pelbagai peristiwa
seperti kejayaan dalam peperiksaan
Bahasa Melayu dan juga mendapat

03. pujian dari Sultan Selangor setelah

kunjungan nya lepas. Beliau berjaya
naik pangkat sebagai penolong pada
tahun 1876 dan akhirnya sebagai
residen di Selangor pada tahun 1882.

Sir Frank percaya bahawa British Gambar 1 : Sir Frank Swettenham
bertanggungjawab terhadap Tanah
Melayu untuk menerajui dan Sumber : National Potrait Gallery
membimbing Tanah Melayu ke arah https://www.npg.org.uk/collections/search/portrait/mw103657/Sir-Frank-

04. yang lebih baik dan beliau juga Athelstane-Swettenham

dikatakan sudah tumbuh rasa sayang
dan cinta ke atas keunikan Tanah
Melayu yang menjadikan beliau
merasa bertanggungjawab ke atas
Tanah Melayu.[7]

[6] Wicks, Peter. "SIR FRANK SWETTENHAM AND EDUCATION." Educational Perspectives, 1979: 27-32. hlm. 27. 3
[7] Ibid

HSM3023 PENDIDIKAN DI TANAH MELAYU SEBELUM ABAD KE
19

PENDIDIKAN DI Sistem pendidikan yang
TANAH MELAYU menjadikan agama sebagai
SEBELUM ABAD dasarnya telah dipelopori
KE 19 oleh pendakwah-pendakwah
agama Islam dari luar dan
sehingga akhirnya Melaka
menjadi pusat penyebaran
dan pendidikan agama Islam
pada abad ke 15.

Gambar 2 : Peta zaman Kesultanan Melayu Melaka Selain itu, Melaka sebagai
pusat penyebaran dakwah ini
Sumber : The Patriots diakui oleh sejarawan Bara
https://www.thepatriots.asia/kesultanan-johor-ialah-pewaris-agung-empayar- D. G. E. Hall.[9] Beliau
mengakui bahawa Melaka
melaka/ adalah pusat penyebaran
Islam di Asia selepas
Sistem pendidikan yang diamalkan kejatuhan kerajaan Samudera
dalam masyarakat Melayu pada ketika itu Pasai namun Melaka bukan
lebih berorientasikan agama iaitu bertujuan negeri yang pertama Islam
untuk mendalami ilmu-ilmu agama Islam bertapak kerana sudah ada
dan pengajian Al-Quran. Corak pendidikan negeri-negeri lain yang
sedemikian bermula dengan kedatangan menerima agama ini terlebih
Islam ke negeri-negeri Melayu pada abad dahulu.
ke-14 yang tertumpu di Melaka.[8]
Pendidikan yang diberikan kepada rakyat
adalah pendidikan formal dan pendidikan
informal. Namun begitu, tidak sama rata
atau dengan lebih tepat lagi tidak adil. Hal
ini dikatakan sedemikian kerana, pendidikan
tersebut hanyalah tertumpu kepada satu
gender sahaja iaitu jantina lelaki manakala
bagi jantina perempuan tidak diendahkan
kerana mereka dianggap lemah dan hanya
layak untuk mengurus rumah seperti
memasak, mengemas, menjahit dan lain-
lain.

[8] Wicks, Peter. "SIR FRANK SWETTENHAM AND EDUCATION." Educational Perspectives, 1979: 27-32. hlm. 17. 4
[9] ISMAIL, SYAIMAK, MUHAMMAD SAIFUL ISLAM ISMAIL, MUHAMMAD ANAS IBRAHIM, And MOHD KHAIRI ISMAIL.
"KEGEMILANGAN ISLAM MELAKA DI BAWAH DUA GENERASI." Jurnal Melayu, 2021: 65-78.hlm . hlm. 67

HSM3023 PENDIDIKAN DI TANAH MELAYU SEBELUM ABAD KE
19

Pendidikan Awal

Melalui pendidikan informal, Pendidikan informal juga diterapkan
ibubapa Melayu menggunakan dalam pengamalan budaya. Contohnya
pendekatan tersendiri untuk mendidik budaya orang Melayu yang
anak-anak mereka. Pendekatan pertama membiasakan kaum lelaki sebagai ketua
ialah memberi nasihat atau pengajaran keluarga yang bertanggungjawab untuk
serta ingatan kepada anak-anak semasa membajak sawah, menangkap ikan,
proses sosialisasi. Anak-anak pada bertukang dan lain-lain. Bagi kaum
ketika ini lazimnya ditegur, dimarahi wanita pula dilazimi dengan hal-hal
dan didenda agar mereka tidak pengurusan rumah seperti memasak,
mengulangi kesalahan yang sama.[10] menjahit dan mengemas rumah.

Selain itu, apabila anak-anak Pengajian agama Islam biasanya
meningkat dewasa, ibubapa tidak lagi diadakan di tempat terbuka seperti di
menggunakan kaedah yang sama malah surau-surau, masjid, rumah pengajar dan
mereka akan memberi nasihat secara istana. Kuliah ini dihadiri oleh golongan
baik dan menjadikan anak sebagai dewasa lelaki dan perempuan. Guru
‘kawan’. Mereka lebih banyak yang mengajarnya ialah terdiri daripada
memerhati bagi memastikan anak-anak imam atau orang yang cerdik pandai.
dapat melakukan persediaan sendiri Antara perkara yang diajarkan ialah
untuk menempuh alam dewasa.[11] bacaan Al-Quran, hadis, Tajwid, Feqah,
Tauhid, Tafsiran Al-Quran dan lain-lain.
Seterusnya, pendidikan informal Meskipun pengajian Islam ini terlihat
juga berlaku melalui pengalaman sama seperti sistem pondok namun ianya
secara langsung atau tidak langsung. tidaklah sesistematik seperti sekolah
Kanak-kanak belajar tentang sesuatu pondok. [13]
perkara melalui penglihatan rutin atau
dengan melihat tingkah laku ibu
bapanya sehingga disesuaikan dalam
diri mereka. [12]

[10] Saadon, Ramli, Khairi Ariffin, and Ishak Saat. "Perkembangan Pendidikan orang Melayu di Malaya sebelum kemunculan." Jurnal Perspektif 5
Jil. 8 Bil. 2, n.d.: 79-96. hlm. 80.
[11] Ibid.
[12] Kamaruddin, Shariful Bin, Muhammad Wazir Bin Muslat, and Mohd Adlin Bin Salleh. "SISTEM PENDIDIKAN SEKULAR DALAM
PERTUMBUHAN DAN PERKEMBANGAN." National Pre University Seminar, 2018: 197-207. hlm. 198
[13] Adam, Sharifah Darmia Sharif, Irma Wani Othman, Jais Abdul Hamid, and Mohd Sohaimi Esa. "PENGARUH PENDIDIKAN DALAM
KEPELBAGAIAN ETNIK." INTERNATIONAL JOURNAL OF LAW, 2021: Volume 6 Issue 23, 68-84. hlm. 71

HSM3023 PENDIDIKAN DI TANAH MELAYU SEBELUM ABAD KE
19

Sekolah Pondok

Gambar 3 : Pusat Pengajian Terawal di Tanah Melayu
Sumber : tv Tarekat

https://www.tvtarekat.com/2020/08/pusat-pengajian-terawal-di-tanah-
melayu.html

Sistem pendidikan pondok merupakan sistem pendidikan yang terawal yang muncul di
Tanah Melayu. Tujuan sistem pendidikan pondok ini ditubuhkan adalah untuk
memberikan pendidikan agama bagi memantapkan akidah dan ibadah. Sebelum
penjajahan British berlaku, boleh dikatakan semua pendidikan yang diterima adalah
berlandaskan agama Islam yang menggunakan Al-Quran dan hadis sebagai teras.

Sekolah pondok di Tanah Melayu diasaskan oleh golongan ulamak khususnya oleh
bekas pelajar dari pondok Acheh, Indonesia dan Patani.[14] Sebagai contoh, Tuan Guru
Haji Hussain Mohd Karim yang telah menubuhkan pondok di Bohor, Kedah selepas
pulang dari menuntut ilmu di pondok luar negara. Tambahan lagi, hal itulah yang menjadi
faktor kepada pencetus penyebaran pondok-pondok di Tanah Melayu khasnya di Kedah,
Perak, Kelantan dan Terengganu.[15]

[14] Manaf, Azmah Abdul. SIRI PENGAJIAN SEJARAH : SEJARAH SOSIAL MASYARAKAT MALAYSIA. Kuala Lumpur: Utusan 6
Publication & Distributors Sdn Bhd , 2001. hlm. 261
[15] Ibid.

HSM3023 PENDIDIKAN DI TANAH MELAYU SEBELUM ABAD KE
19

CIRI-CIRI SEKOLAH PONDOK

PERANAN PONDOK TENAGA PENGAJAR

Institusi Tarbiah Islam Tenaga pengajar di sekolah
Institusi Pentarbiah Islam pondok ialah golongan ulamak
Melahirkan Tokoh Melayu Yang dari luar seperti Timur Tengah.
Berjiwa Islam Selain itu, tenaga pengajar di
sekolah pondok juga terdiri
kurikulum daripada para saudagar.
Gelaran yang diberikan kepada
Sukatan isi pelajaran yang mereka ialah Syeikh, Syed dan
diajarkan ialah pendidikan Islam, Ustaz.
fardhu ain, fardhu kifayah, Tauhid, Guru-guru di sekolah pondok
Tafsir al-Quran, Feqah, Hadis, yang mengajar biasanya
Tatabahasa Arab, Tassawuf dan
Sejarah. menuntut pengajian di Mekah
Terdapat sesetengah pondok turut selama beberapa tahun dan
diajar seperti ilmu Tajwid, Nasyid sehingga mempunyai kebolehan
(lagu pujian), Mantiq dan dan berpengetahuan dalam
kemahiran pengubatan secara cabang ilmu Islam. [18]
Islam.[16] Antaranya ialah Sheikh Daud bin
Menggunakan kitab dari Mesir. Abdullah al-Fatani, Sayid Abdul
Rahman (Tokku Paloh), dan
Kaedah yang digunakan ialah Muhammad Yusoff bin Ahmad
penghafalan, kuliah, pembacaan, (Tok Kenali). [19]
menyalin teks dan ulangkaji. [17]
tiada kenaikan darjah, secara kasar
sistem pengajian pondok boleh
dibahagi kepada tiga peringkat, iaitu
permulaan, pertengahan dan tinggi.

[16] Saadon, Ramli, Khairi Ariffin, and Ishak Saat. "Perkembangan Pendidikan orang Melayu di Malaya sebelum kemunculan." Jurnal 7
Perspektif Jil. 8 Bil. 2, n.d.: 79-96. hlm. 85.
[17] Ibid.
18] Saadon, Ramli, Khairi Ariffin, and Ishak Saat. "Perkembangan Pendidikan orang Melayu di Malaya sebelum kemunculan." Jurnal
Perspektif Jil. 8 Bil. 2, n.d.: 79-96. hlm. 85.
[19] Ibid.

HSM3023 PENDIDIKAN DI TANAH MELAYU SEBELUM ABAD KE
19

WAKTU Gambar 4 : Pusat Pengajian Pondok di Tanah Melayu
Sumber : Iluminasi
Fleksibel dan tidak terikat pada
masa-masa tertentu. https://iluminasi.com/bm/sejarah-sistem-pendidikan-sekolah-pondok-di-tanah-
Biasanya bermula pada awal fajar, melayu.html
petang dan malam.
Bergantung kepada keselesaan tempOh pengajian
tenaga pengajar.
Tiada had umur.
Gambar 5 : Asrama sekolah pondok Bergantung kepada kemampuan
Sumber : Sufean Hussin, "PENDIDIKAN DI MALAYSIA, sejarah, sistem, pelajar.
Biasanya bagi pelajar yang bijak
falsafah", 1993. hanya 2 sehingga 5 tahun tempoh

pengajian.

KEISTIMEWAAN

Pendidikan ialah percuma.
Tidak dikenakan apa-apa bayaran.
Penginapan disediakan untuk
pelajar yang tinggal agak jauh.
[20]

[20] Manaf, Azmah Abdul. SIRI PENGAJIAN SEJARAH : SEJARAH SOSIAL MASYARAKAT MALAYSIA. Kuala Lumpur: Utusan 8
Publication & Distributors Sdn Bhd , 2001. hlm. 263.

HSM3023 PENDIDIKAN DI TANAH MELAYU PADA ABAD
KE 19

PENDIDIKAN DI Oleh yang sedemikian, kerajaan
TANAH MELAYU British bersetuju untuk memberikan
PADA ABAD pendidikan kepada rakyat di tanah
KE 19 melayu namun hanya pada tahap
pendidikan rendah sahaja. [22]
Setelah British mula meluaskan empayar
penjajahannya dan berkuasa besar di Tanah Kerajaan British telah menubuhkan
Melayu, mereka mula mencampur tangan sekolah vernakular yang dibahagikan
dalam sistem sosial dengan menerapkan dasar- kepada empat sekolah utama iaitu
dasarnya dalam sistem pendidikan. Kerajaan Sekolah Inggeris, Sekolah Melayu,
British pada awalnya tidak mahu memajukan Sekolah Cina dan Sekolah India.
pendidikan di Tanah Melayu kerana ramai Sekolah vernakular ialah sekolah yang
pegawai Inggeris berpendapat bahawa menggunakan bahasa ibunda sebagai
pendidikan adalah tidak penting bagi orang bahasa pengantar. Dengan ini,
Tanah Melayu bahkan tidak memberikan apa- terbuktilah dasar pecah dan perintah
apa manfaat. Dalam masa yang sama, mereka telah diamalkan atas kehendak pihak
sebenarnya bimbang jika golongan terdidik British bagi memenuhi kepentingan
akan bangkit menentang kerajaan penjajah mereka sahaja. Penubuhan sekolah
British apabila kesedaran mula muncul. [21] vernakular yang diwujudkan oleh
pihak colonial British telah
Sungguhpun begitu, disebabkan oleh meninggalkan kesannya kepada sistem
pembesar-pembesar Melayu dan Sultan-Sultan pendidikan di negara kita sehingga ke
Negeri Melayu Bersekutu telah mendesak hari ini.
kerajaan British untuk memajukan pendidikan
di tanah tersebut. Setelah itu, British mula
berfikir ada baiknya pendidikan yang lebih
teratur dan sistematik diberikan kepada rakyat
Tanah Melayu.

[21] Hussin, Sufean. "PENDIDIKAN DI MALAYSIA." In PENDIDIKAN DI MALAYSIA, sejarah, sistem, falsafah., by Sufean Hussin, 9
554. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka, 1993. hlm. 11
[22] Ibid.

HSM3023 PENDIDIKAN DI TANAH MELAYU PADA ABAD
KE 19

Sekolah Sekolah vernacular Melayu ditubuhkan
Melayu oleh pihak British dan telah Bahasa
Melayu digunakan sebagai bahasa
Gambar 6 : Sekolah Melayu di Pulau Piang pengantar. Pendidikan yang diberikan
Sumber : MUPDATE adalah percuma di peringkat rendah
selama empat tahun dan pendidikan
https://m-update.com/2019/01/28/pendidikan-melayu-zaman-british/ yang diajarkan di sekolah vernacular

melayu menjadikan 3M sebagai teras
utama iaitu membaca, mengira dan
Gambar 7 : Sekolah Vernakular Melayu menulis. [23]
Sumber : Iluminasi
Sukatan pelajaran yang diberi tumpuan
selain membaca, mengira dan menulis
ialah ilmu pertukangan, anyaman, dan
pertanian. Boleh dikatakan ilmu atau
subjek yang diajarkan di sekolah
tersebut hanya pengetahuan yang
memenuhi keperluan kehidupan di
kampung sahaja. [24]

Pendidikan secular juga diperkenalkan
melalui penubuhan sekolah vernacular
melayu tetapi ianya hanya di tahap
membaca, menulis dalam Bahasa
Melayu sahaja.

[23] Hussin, Sufean. "PENDIDIKAN DI MALAYSIA." In PENDIDIKAN DI MALAYSIA, sejarah, sistem, falsafah., by Sufean Hussin, 10
554. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka, 1993. hlm. 11
[24] Ibid

HSM3023 PENDIDIKAN DI TANAH MELAYU PADA ABAD
KE 19
Sekolah
Melayu

Meskipun sekolah vernacular melayu Gambar 8 : Pelajar Sekolah Melayu
ditubuhkan oleh pihak penjajah Sumber : Orang Perak
Britishnamun begitu pelajar lepasan
sekolah tersebut tidak layak untuk https://www.orangperak.com/sejarah-sekolah-melayu-di-negeri-perak.html
menjawat jawatan yang tinggi dalam
pentadbiran kerajaan British.[26]

Terdapat beberapa cabaran yang
dihadapi oleh sekolah vernacular
walaupun sekolah ini bukanlah sekolah
yang pada amnya berada pada tahap
yang tinggi. Sekolah vernakular
melayu menghadapi persaingan dengan
sekolah inggeris kerana pelajar
kelulusan vernacular melayu tidak
dapat menjamin mobiliti sosial dan
masa depan yang lebih cerah sama
seperti mereka yang menuntut di
sekolah inggeris. [27]

Gambar 9 : Sekolah Melayu di Selangor sekitar tahun 1890

Sumber : Wangsa Mahkota
https://wangsamahkota.wordpress.com/2014/05/26/sekolah-melayu-pertama-di-

negeri-selangor-sekolah-melayu-pangkalan-batu-1875/

[25] Hussin, Sufean. "PENDIDIKAN DI MALAYSIA." In PENDIDIKAN DI MALAYSIA, sejarah, sistem, falsafah., by Sufean Hussin, 11
554. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka, 1993. hlm. 11
[26] Ibid.

HSM3023 PENDIDIKAN DI TANAH MELAYU PADA ABAD
KE 19

Kemunculan Orang Cina di Tanah Melayu Kurikulum Sekolah Cina adalah menggunakan
bermula selepas berlakunya migrasi besar- kaedah hafalan klasik, ilmu hisab
besaran yang disebabkan oleh faktor ekonomi. menggunakan sempoa, lukisan, sejarah, ilmu
Dalam sektor pendidikan, sekolah vernacular alam, nyanyian dan latihan jasmani. Subjek,
cina pada awalnya ditubuhkan oleh persatuan- tenaga pengajar serta buku-buku adalah
persatuan dakwah Kristian. Tujuan sekolah ini diambil daripada negara asal mereka. Antara
dibina adalah bagi mengekalkan budaya dan empat buku klasik utama yang digunakan ialah
warisan serta bahasa mereka di tempat asing.[] Daxue, Zhongyong, Lunyu, dan Mencius.[29]

Meskipun begitu, bahasa yang digunakan
adalah mengikut dialek Cina setempat.[]
Sekolah pertama yang didirikan adalah atas
jasa persatuan Mubaligh London di Melaka
pada tahun 1815.[28]

Sekolah Gambar 10 : Guru Sekolah Cina
Cina Sumber : Ilmuniasi

https://iluminasi.com/bm/sejarah-sek
olah-vernakular-cina-dan-india-di-tanah-
melayu.html

Sekolah pertama yang didirikan adalah atas
jasa persatuan Mubaligh London di Melaka
pada tahun 1815. Setelah itu, muncul pula
Institut Wu Fu yang dipelopori oleh orang
Cina di Tanah Melayu pada 1819.

Kerajaan Manchu mula memberi bantuan
kewangan di Tanah Melayu bagi
menyebarkan ideologi mereka.

Gambar 11 : Sekolah Cina
Sumber : FOKUS

https://fokus.my/sejarah
-pendidikan-cina-di-malaysia/

[27] Hussin, Sufean. "PENDIDIKAN DI MALAYSIA." In PENDIDIKAN DI MALAYSIA, sejarah, sistem, falsafah., by Sufean Hussin, 12
554. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka, 1993. hlm. 15
[28] Ibid.

HSM3023 PENDIDIKAN DI TANAH MELAYU PADA ABAD
KE 19

Kehadiran orang-orang India ke Tanah Melayu Sekolah
sudah tercatat dalam sejarah kira-kira dalam 2000 India
tahun yang lalu ketika mereka berdagang di
pelabuhan-pelabuhan Tanah Melayu. Semasa British
mula menapakkan diri di Pulau Pinang pada tanggal
1786, buruh-buruh India telah melakukan
penghijrahan untuk mendapatkan pekerjaan di
ladang tebu. Pada amnya, kemasukan orang India ini
adalah disebabkan faktor ekonomi kerana bayaran
upah buruh bagi masyarakat ini adalah lebih murah
dan rendah berbanding bangsa-bangsa lain.

Kewujudan sekolah vernakular India sememangnya
mempunyai perkaitan yang amat rapat dengan aspek
ekonomi. Kisahnya bermula apabila orang-orang
India diperlukan dalam menguruskan atau
mengusahakan perusahaan kopi, kelapa dan getah di
Tanah Melayu. Penghijarahan telah berlaku dengan
amat rancak sehinggalah ke pertengahan abad ke
sembilan dan rentetan daripada itu sekolah-sekolah
India ditubuhkan dengan lebih banyak. Tambahan
lagi, disebabkan faktor ekonomi juga, sekolah
vernakular India banyak ditubuhkan di kawasan-
kawasan perladangan seperti di negeri Melaka,
Seberang Perai, Utara Johor dan Negeri Sembilan.
[29]

Sekolah vernakular india tertubuh dengan jasa Gambar 12 : Orang India menjadi buruh
persatuan-persatuan persendirian yang berada di
bawah dakwah kristian atau badan komuniti. Sumber : Ilmuniasi
Kewujudan sekolah vernakular India adalah lebih https://iluminasi.com/bm/sejarah-kedatangan-orang-india-ke-malaya-semasa-
kecil bilangan memandangkan masyarakat india
juga tidaklah seramai Melayu dan Cina. Pada zaman-british.html
awalnya, seperti sekolah Melayu juga pihak British
tidak mahu sama sekali untuk menyediakan
pendidikan kepada orang-orang India. [30] Namun
begitu, setelah difikirkan, mereka bersetuju untuk
menyediakannya selepas berpendapat bahawa jika
lebih banyak sekolah India ditubuhkan, lebih ramai
orang-orang India akan berminat untuk berhijrah ke
Tanah Melayu.

[29] Kamaruddin, Shariful Bin, Muhammad Wazir Bin Muslat, and Mohd Adlin Bin Salleh. "SISTEM PENDIDIKAN SEKULAR DALAM 13
PERTUMBUHAN DAN PERKEMBANGAN PENDIDIKAN MASA KINI." National Pre University Seminar, 2018: 197-207. hlm 203
[30] Shanmugavelu, Ganesan, Khairi Ariffin, Nadarajan Thambu, and Zulkufli Mahayudin. "Development of British Colonial Education in
Malaya, 1816 - 1957." Shanlax International Journal of Education vol. 8, no 2, 2020: 10-15. hlm. 12

HSM3023 PENDIDIKAN DI TANAH MELAYU PADA ABAD
KE 19

Gambar 13: pelajar sekolah cina dan india Sekolah-sekolah Tamil yang diwujudkan hanya
Sumber : Ilmuniasi untuk mematuhi akta buruh dan sebagai satu tarikan
untuk mereka datang ke Tanah Melayu untuk
https://iluminasi.com/bm/sejarah-sek
olah-vernakular-cina-dan-india-di-tanah- bekerja memandangkan pendidikan turut disediakan.
melayu.html Apa yang lebih menyedihkan, kemudahan
infrastruktur sekolah Tamil dikatakan amat daif dan
Sekolah serba kekurangan dan amat jauh perbezaannya
India dengan sekolah-sekolah vernakular bangsa lain.
Tambahan lagi, sekolah Tamil hanya menawarkan
pendidikan di peringkat sekolah rendah sahaja dan
kelulusan untuk bekerja memegang jawatan yang
tinggi dalam pentadbiran kerajaan British sama
sekali tidak wujud peluangnya.

Sekolah Tamil didirikan oleh peladang-peladang
estet ini menggunakan bahasa Tamil sebagai bahasa
pengantar dan mereka mengutamakan nilai-nilai
ketamilan seperti bahasa dan sukatan pelajaran
diambil dari tempat asal mereka.[31] Selain itu,
kurikulum sekolah Tamil juga disesuaikan dengan
situasi yang berlaku di India. Buku teks yang
digunakan adalah diimport dari India dan
memberikan pengetahuan tentang budaya, sejarah,
dan geografi India, serta tidak menekankan apa-apa
tentang Tanah Melayu.[32]

Tenaga pengajar di sekolah ini adalah terdiri
daripada peladang-peladang estet yang celik huruf
sahaja dan ada juga sesetengah guru yang datang
dari India tetapi komitmen mereka tidaklah
membanggakan malah mendukacitakan. [33]

Gambar 14 : Pelajar Sekolah Tamil 14
Sumber : Ilmuniasi

https://iluminasi.com/bm/sejarah-sek
olah-vernakular-cina-dan-india-di-tanah-
melayu.html

[31] Adam, Sharifah Darmia Sharif, Irma Wani Othman, Jais Abdul Hamid, and Mohd Sohaimi Esa. "PENGARUH PENDIDIKAN
DALAM KEPELBAGAIAN ETNIK." INTERNATIONAL JOURNAL OF LAW,, 2021: Volume 6 Issue 23, 68-84. hlm 75.
[32] Shanmugavelu, Ganesan, Khairi Ariffin, Nadarajan Thambu, and Zulkufli Mahayudin. "Development of British Colonial Education in
Malaya, 1816 - 1957." Shanlax International Journal of Education vol. 8, no 2, 2020: 10-15. hlm. 12
[33] Ibid.

HSM3023 PENDIDIKAN DI TANAH MELAYU PADA ABAD
KE 19

Kebanyakan Sekolah Inggeris hanya ditubuhkan Sekolah
di bandar-bandar. Kanak-kanak Cina dan India Inggeris
yang tinggal di bandar adalah sebilangan besar
pelajar di sekolah Inggeris. Kerana lokasinya di Sekolah inggeris merupakan sebuah institusi
bandar dan bayaran yang tinggi untuk belajar di pendidikan yang moden ditubuhkan oleh pihak
sekolah ini, orang Melayu yang tinggal di luar British melalui Penang Free School pada tahun
bandar kawasan menghadapi kesukaran untuk 1816. Sekolah inggeris diwujudkan oleh
memasuki sekolah ini kerana kepada masalah mubaligh Krisitian dan menggunakan bahasa
pengangkutan dan kewangan. Golongan miskin inggeris sebagai bahasa pengantar. Sebelum
orang yang tinggal di bandar juga tidak mampu kerajaan British mengambil alih sekolah
untuk belajar sekolah Inggeris. Inggeris sepenuhnya untuk dijadikan sebagai
platform bagi melahirkan pegawai tadbir
rendah British, sekolah ini hanya
mengharapkan kepada usaha persatuan
pengembang British. [34]

Semasa zaman Kolonial British, sekolah
Inggeris telah dibahagikan kepada dua jenis.
Yang pertama ialah 'Free School' yang
mendapat bantuan daripada kerajaan dan
berada di bawah naungannya sehingga
kerajaan mengambil alih kuasanya. Jenis kedua
ialah Sekolah Inggeris Great-in-Aid
ditubuhkan dan dibiayai oleh persatuan
mubaligh dengan kewangan bantuan daripada
kerajaan. [35]

Gambar 10 : Penang Free School 15
Sumber : malaysiakini



[34] Adam, Sharifah Darmia Sharif, Irma Wani Othman, Jais Abdul Hamid, and Mohd Sohaimi Esa. "PENGARUH PENDIDIKAN
DALAM KEPELBAGAIAN ETNIK." INTERNATIONAL JOURNAL OF LAW,, 2021: Volume 6 Issue 23, 68-84. hlm. 75
[35] Shanmugavelu, Ganesan, Khairi Ariffin, Nadarajan Thambu, and Zulkufli Mahayudin. "Development of British Colonial Education in
Malaya, 1816 - 1957." Shanlax International Journal of Education vol. 8, no 2, 2020: 10-15. hlm. 12

HSM3023 PENDIDIKAN DI TANAH MELAYU PADA ABAD
KE 19

Sekolah Walaupun sekolah inggeris mengutamakan
Inggeris masyarakat anak-anak Melayu daripada
kelas atasan berbanding orang Cina dan
Kurikulum sekolah adalah berdasarkan India namun tidak mendapat sambutan
Tatabahasa kurikulum Sekolah Great Britain kerana faktor masalah kewangan, dan
untuk melahirkan Pegawai Tadbir Rendah lokasi sekolah. Tambahan lagi,
bagi memenuhi keperluan dasar pentadbiran sekolah yang ditadbir oleh
Metropolitan British. Sibilus dan kurikulum persatuan Kristian menyebabkan ibu bapa
sekolah ini sentiasa dikaji dan anak Melayu berasa bimbang anak-anak
dipertingkatkan sehingga menjadi lebih mereka akan tertarikh dengan ideologi
sistematik. Terdapat juga sistem peperiksaan British dan menukar agama. [37]
yang dijalankan bagi menilai pelajar pada
setiap tahun dan pelajar yang cemerlang Kemudahan yang disediakan di sekolah
akan diberi peluang untuk meneruskan ini adalah sangat baik memandangkan
pelajaran ke peringkat yang lebih tinggi. sekolah ini ditanggung sepenuhnya oleh
[36] kerajaan British. Mengenai tenaga
pengajar pula, guru-guru yang mengajar
di sekolah Inggeris tidak mempunyai apa-
apa masalah kerana mereka adalah yang
terlatih daripada lepasan maktab
perguruan dan ada juga yang diimport
dari England.

[36]Adam, Sharifah Darmia Sharif, Irma Wani Othman, Jais Abdul Hamid, and Mohd Sohaimi Esa. "PENGARUH PENDIDIKAN 15
DALAM KEPELBAGAIAN ETNIK." INTERNATIONAL JOURNAL OF LAW,, 2021: Volume 6 Issue 23, 68-84. hlm 75
[37] Ibid.

KESIMPULAN

Kesimpulannya pendidikan di Tanah Melayu sememangnya jelas dilihat
bahawa mengalami perkembangan di bawah pentadbiran kuasa British.
Meskipun British memajukan pendidikan di negara kita hanya untuk
kepentingan mereka sahaja, tetapi sebenarnya juga mendatangkan kebaikan
kepada negara kita. Sehingga ke hari ini, pendidikan di negara kita masih
lagi mempunyai ciri-ciri Inggeris. Tambahan lagi, umum mengetahui
bahawa pendidikan adalah penting bagi menaikkan darjat sesebuah
masyarakat. Buktinya selepas golongan yang diberi peluang untuk
melanjutkan pelajaran telah membawa pulang idea-idea baharu sehingga
membuka mata dan minda masyarakat Tanah Melayu dan akhirnya mereka
bangkit menentang penjajah dan meraih kemerdekaan pada 31 Ogos 1957.
Oleh itu, terbuktilah bahawa pendidikan amat penting oleh setiap individu
supaya individu tersebut boleh berubah ke peringkat yang lebih tinggi dan
yang lebih baik. Diharapkan generasi pada masa yang akan datang lebih
peka akan sejarah yang telah berlaku dan mengambil ikhtibar daripadanya
supaya sejarah hitam tidak berlaku untuk kedua kalinya.

16

BIBLIOGRAFI

Abdullah, Zaini. MODUL PERKEMBANGAN PENDIDIKAN DI MALAYSIA (FALSAFAH
DAN DASAR). Tanjong Malim, Perak: Universiti Pendidikan Sultan Idris, 2021.

Adam, Sharifah Darmia Sharif, Irma Wani Othman, Jais Abdul Hamid, and Mohd Sohaimi
Esa. "PENGARUH PENDIDIKAN DALAM KEPELBAGAIAN ETNIK."
INTERNATIONAL JOURNAL OF LAW,, 2021: Volume 6 Issue 23, 68-84.

ARIFFIN, KHAIRI BIN, RAMLI BIN SAADON, and ISMAIL ALI. "Kurikulum Pelajaran
Vernakular Melayu di Tanah Melayu Pada Zaman Kolonial British Sehingga Perang
Dunia Kedua." MANU , 2012: Bil. 18, 1–31, .

Farique, Asyraf. Sejarah Pendidikan Cina Di Malaysia. 24 Julai, 2018.
https://fokus.my/sejarah-pendidikan-cina-di-malaysia/ (accessed 21 Julai, 2022).

Hussin, Sufean. "PENDIDIKAN DI MALAYSIA." In PENDIDIKAN DI MALAYSIA, sejarah,
sistem, falsafah., by Sufean Hussin, 554. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka,
1993.

ISMAIL, SYAIMAK, MUHAMMAD SAIFUL ISLAM ISMAIL, MUHAMMAD ANAS
IBRAHIM, and MOHD KHAIRI ISMAIL. "KEGEMILANGAN ISLAM MELAKA
DI BAWAH DUA GENERASI." Jurnal Melayu, 2021: 65-78.

Kamaruddin, Shariful Bin, Muhammad Wazir Bin Muslat, and Mohd Adlin Bin Salleh.
"SISTEM PENDIDIKAN SEKULAR DALAM PERTUMBUHAN DAN
PERKEMBANGAN." National Pre University Seminar, 2018: 197-207.

Manaf, Azmah Abdul. SIRI PENGAJIAN SEJARAH : SEJARAH SOSIAL MASYARAKAT
MALAYSIA. Kuala Lumpur: Utusan Publication & Distributors Sdn Bhd , 2001.

Nor, Dr Riduan Mohamad. Perkembangan Pendidikan Di Tanah Melayu. 11 3, 2016.
https://buletinonlines.net/v7/index.php/perkembangan-pendidikan-di-tanah-melayu/
(accessed 19 7, 15).

Saadon, Ramli, Khairi Ariffin, and Ishak Saat. "Perkembangan Pendidikan orang Melayu di
Malaya sebelum kemunculan." Jurnal Perspektif Jil. 8 Bil. 2, n.d.: 79-96.

Shanmugavelu, Ganesan, Khairi Ariffin, Nadarajan Thambu, and Zulkufli Mahayudin.
"Development of British Colonial Education in Malaya, 1816 - 1957." Shanlax
International Journal of Education vol. 8, no 2, 2020: 10-15.

Sidek, Namri. Sejarah Sekolah Vernakular Cina dan India di Tanah Melayu. 10 September,
2022. https://iluminasi.com/bm/sejarah-sekolah-vernakular-cina-dan-india-di-tanah-
melayu.html (accessed 18 Julai, 2022).

—. sejarah sistem pendidikan sekolah pondok di tanah melayu. 14 September, 2019.
https://iluminasi.com/bm/sejarah-sistem-pendidikan-sekolah-pondok-di-tanah-
melayu.html (accessed 17 Julai , 2022).

THUKIMAN, KASSIM. "Hubungan Etnik Pada Zaman kolonial." In Hubungan Etnik Di
Malaysia: Perspektif Teori Dan Praktik, by Kassim Thukiman, & Hamidah Abdul
Rahman, 286. Kuala Lumpur: Penerbit Universiti Teknologi Malaysia, , 2009.

Wicks, Peter. "SIR FRANK SWETTENHAM AND EDUCATION." Educational
Perspectives, 979: 27-32.