ใบความรู้ที่ 1 เรื่อง เครื่องมือช่าง

ใบความรู้ท่ี 1
เรอ่ื ง เครื่องมือชา่ ง

รายวชิ า การงานอาชพี มัธยมศึกษาปีที่ 1 ภาคเรยี นท่ี 1
ผูส้ อน ครูกลุ จริ า ทองย้อย

จุดประสงคก์ ารเรียนรู้

1. บอกเครอ่ื งมือในงานช่างไดอ้ ย่างถูกต้อง (จ)
2. อธบิ ายการใชง้ านของเครื่องมือชา่ งแตล่ ะชนิดได้อย่างถูกตอ้ ง (ข)

เครือ่ งมอื ช่าง

เครอ่ื งมือและอุปกรณ์ท่ีเกี่ยวข้องกับชา่ งเปน็ สิ่งสาคัญในการปฏบิ ตั ิงานช่างโดยเครือ่ งมือและวัสดุใน
งานช่างมีหลากหลายชนิดและหลายประเภท ซึ่งเครื่องมือแต่ละชนิดจะมีหน้าที่ในการใช้งานที่แตกต่างกัน
ไปตามลักษณะของงานนั้น ๆ เพราะเหตุนี้จึงจาเป็นต้องรู้จักวิธีการใช้งาน และการบารุงรักษาเครื่องมือ
อย่างถูกวิธี ถ้าใช้เครื่องมือที่ผิดประเภทก็จะทาให้เกิดผลเสียตามมาสู่เครื่องมือและอุปกรณ์สาหรับช่างใน
งานนัน้ ๆ เสมอ ดงั นั้นจาเป็นตอ้ งร้จู ักการใช้เคร่อื งมืออยา่ งถูกวธิ จี ะได้ไม่เกดิ ปญั หาดังกล่าวข้ึน

ประโยชนข์ องเครื่องมือและอุปกรณ์

1. ช่วยให้การปฏิบตั งิ านของช่างเกิดผลสาเรจ็ และมีคณุ ภาพ
2. ทาให้กระบวนการทางานของช่างมปี ระสิทธภิ าพมากยงิ่ ขึน้ และเกดิ ประโยชนส์ ูงสดุ

ประเภทของเคร่ืองมือ

งานช่างสามารถจาแนกประเภทเครือ่ งมือช่างตามลักษณะการทางานได้ 2 ประเภท คือ เครื่องมือ
ประเภทใช้แรงงานคน (Hand Tools) และเคร่ืองมือประเภทเครอื่ งมือกล (Machine Tools)

1. เครอ่ื งมอื ประเภทใชแ้ รงงานคน (Hand Tools) เปน็ เครอ่ื งมอื พน้ื ฐานสาหรบั ช่างทั่วไป ใชเ้ คร่ืองมือได้
ไดโ้ ดยไม่ตอ้ งมเี ครือ่ งจกั ร แบง่ ได้ 2 กลุ่ม ดงั นี้
1.1 เคร่ืองมอื ธรรมดา คอื เครอ่ื งมือพ้ืนฐานทจ่ี าเปน็ มาก เชน่ คมี คอ้ น ไขควง เลื่อย เปน็ ตน้
ค้อน (Hammer) ค้อนเป็นเครื่องมือที่ใช้ตอก งัด หรือ
ทุบ เช่น การตอกตะปูและทุบทาลายวัตถุ ค้อนเป็น
เครื่องมือช่างที่มีความอเนกประสงค์มากสามารถใช้เพ่ือ
ทนุ่ แรง ซ่งึ คอ้ นแต่ละประเภทได้รับการออกแบบมาให้ใช้
งานเฉพาะทางและมีรูปร่างกับโครงสร้างที่ต่างกันไปแต่
ค้อนก็มสี ่วนทค่ี ล้ายกนั คอื มีสว่ นดา้ มจับและสว่ นหัวค้อน
คีม (Pliers) เป็นเครื่องมือที่จาเป็นสาหรับการเดินสายไฟมาก ใช้
ตัด ดัด งอ โค้งและปอกสายไฟคมี ที่มีด้ามเปน็ ฉนวนหุ้ม จะช่วยให้
ผู้ปฏิบตั ิงานมคี วามปลอดภัยในการทางานมากยงิ่ ขนึ้

ไขควง (Screwdriver) เป็นเครื่องมือที่ใช้ในงานไฟฟ้า
งานขันตะปูเกลียวหรือสกรูให้แน่นถอนตะปูเกลียวออก
จากทยี่ ึด ไขควงมหี ลายชนิดตามลกั ษณะที่ใช้งาน

เลื่อย ( Saw ) เป็นเครื่องมือพื้นฐานอีกอย่างหนึ่งสาหรับงานช่างใน
บ้าน ประโยชน์หลัก ๆ ก็คอื ใชต้ ัดใหไ้ ดข้ นาดตามต้องการ ปัจจุบันมีให้
เลอื กมากมายหลาย ชนดิ สามารถแบง่ ได้ตามวสั ดทุ ี่นามาตัด เช่น เลื่อย
ไม้ หรือเลื่อยโลหะ
1.2 เคร่ืองมอื วดั คือ เครือ่ งท่อี อกแบบมาเพ่ือใช้กับงานวัดท้ังหยาบและละเอยี ด ถ้าจะตรวจสอบขนาด
ของชิ้นงานควรจะตรวจสอบด้วยความระมัดระวังในการใช้งาน เช่น บรรทัดเหล็ก (Stainless
Steel Ruler) เวอร์เนยี ร์ (Vernier) ตลับเมตร (Tape measure) เปน็ ตน้

บรรทัดเหล็ก (Stainless Steel Ruler) ใช้ในการวัด
ความยาว ขนาดชิ้นงานที่ไม่ต้องการความละเอียดมากนัก
ส่วนใหญ่จะมี 2 สเกล คือ นิ้ว และ เซนติเมตร พบได้
หลายขนาด สว่ นใหญ่จะเปน็ ขนาด 15 หรือ 30 เซนติเมตร

เวอร์เนียร์ (Vernier) เป็นอุปกรณ์วัดพื้นฐานที่มีความ
ละเอยี ดมากกวา่ ไม้บรรทดั ใชใ้ นการวัดระยะห่างของด้านท่ีอยู่
ตรงข้ามกันวัดได้ทั้งวัตถุที่เป็นทรงกระบอกและทรงตรง โดย
หาค่าไดท้ ้ัง ความหนาบางความลึก ความกว้างภายนอก

ตลบั เมตร (Tape measure) ใชส้ าหรบั วัดระยะของช้ินงาน
ได้หลายขนาดตั้งแต่ขนาดเล็กในหน่วยมิลลิเมตร จนถึงขนาด
ใหญ่ในหน่วยเมตร ใชง้ านไดง้ า่ ยตรงสว่ นปลายแถบวดั จะมีขอ
เก่ยี วเลก็ ๆ ตดิ อยู่
2. เคร่ืองมอื ประเภทเครื่องมือกล (Machine Tools) เปน็ เครอ่ื งมือที่ใช้ในงานเคร่ืองมือกลจะต้องมี
กาลังมาขับเคลื่อนมีชนิดและขนาดี่แตกต่างกัน ส่วนมากจะเรียกชื่อตามลักษณะการใช้งาน เช่น
เครือ่ งเจาะ เคร่อื งกลึง เครื่องไส เครื่องคว้าน เครอ่ื งเจียร เป็นต้น
เครื่องเจาะ (Drilling Machine) งานเจาะจัดเป็นกระบวนการผลิตข้ัน
พื้นฐาน ที่มีลักษณะการทางานแบบง่าย ๆ ไม่ยุ่งยากซับซ้อน แต่มี
ความส าคัญมาก โดยเฉพาะอย่างยิ่งในงานโลหะ การเจาะเป็น
กระบวนการตัดเฉือนวัสดุงานออก โดยใช้ดอกสว่าน รูที่ได้จากการเจาะ
ด้วยดอกสว่านจะมลี ักษณะเปน็ รกู ลม
เครื่องกลึง (Lathe Machine) เป็นเครื่องจักรที่สาคัญสามารถ
แปรรูปโลหะทรงกระบอกเป็นหลัก สาหรับกลึง เจาะ คว้านรู
สาหรับงานผลิต และงานซ่อม งานอุตสาหกรรมผลิตชิ้นส่วนต้องมี
เครือ่ งกลงึ เปน็ หลกั