TOP ONE KSSM 2020 SEJARAH TG 3

Kandungan

1AB 3.2 Peluasan Kuasa British di Perak, Selangor,
Kedatangan Kuasa Barat Negeri Sembilan dan Pahang....................... 23
BB B 1
BB 3.3 Pembentukan Negeri-negeri Melayu
Nota SMART..................................................................... 1 Bersekutu.............................................................. 25
Praktis Pengukuhan...................................................... 2
1.1 Kestabilan dan Kemakmuran 3.4 Pentadbiran Negeri-negeri Melayu
Bersekutu.............................................................. 26
Negara Kita............................................................ 2
1.2 Faktor kedatangan Kuasa Barat ke Praktis PT3........................................................................ 27
Praktis i-Think, QQ 30
Negara Kita............................................................ 3
1.3 Persaingan Kuasa Barat untuk Sudut PAK-21 ................................................................. 31

Mendapatkan Tanah Jajahan.......................... 4 4AB Pentadbiran Negeri-negeri
1.4 Perbezaan Strategi Kuasa Barat untuk Melayu Tidak Bersekutu 32

Menguasai Negara Kita..................................... 5 Nota SMART................................................................... 32
Praktis PT3......................................................................... 6 Praktis Pengukuhan.................................................... 33
4.1 Pemerintahan Kesultanan Melayu di
Praktis i-Think, QQ 9
Sudut PAK-21 ................................................................. 10 Perlis, Kedah, Kelantan, Terengganu
dan Johor.............................................................. 33
2AB Pentadbiran Negeri-negeri 11 4.2 Peluasan Kuasa British di Perlis, Kedah,
Selat Kelantan dan Terengganu............................. 33
4.3 Peluasan Kuasa British di Johor................... 34
Nota SMART.................................................................... 11 4.4 Sistem Pentadbiran Negeri-negeri
Praktis Pengukuhan.................................................... 12 Melayu Tidak Bersekutu................................. 34
2.1 Peluasan Kuasa British di Pulau Praktis PT3....................................................................... 37

Pinang, Singapura dan Melaka..................... 12 Praktis i-Think, QQ 41
2.2 Perjanjian London 1924 dan Kesannya Sudut PAK-21 ................................................................ 42

Terhadap Alam Melayu.................................... 14 5AB Pentadbiran Barat di 43
2.3 Pembentukan Negeri-negeri Selat.............. 15 Sarawak dan Sabah
2.4 Pentadbiran Negeri-negeri Selat.................. 15
Praktis PT3........................................................................ 16

Praktis i-Think, QQ 20
Sudut PAK-21 ................................................................. 22

3AB Pentadbiran Negeri-negeri Nota SMART................................................................... 43
Melayu Bersekutu 22 Praktis Pengukuhan.................................................... 43
5.1 Latar Belakang Pemerintahan Tempatan
Nota SMART................................................................... 22
Praktis Pengukuhan.................................................... 23 di Sarawak dan Sabah..................................... 44
3.1 Kekayaan Hasil Bumi di Perak, Selangor, 5.2 Peluasan Kuasa Dinasti Brooke di

Negeri Sembilan dan Pahang....................... 23 Sarawak................................................................. 44
5.3 Peluasan Kuasa Syarikat Borneo Utara

British di Sabah.................................................. 45

ii

5.4 Bentuk Pentadbiran Barat di Sarawak dan 7.3 Penentangan Masyarakat Tempatan
Sabah..................................................................... 46 Terhadap Kuasa Barat...................................... 67

Praktis PT3....................................................................... 47 7.4 Kesan Penentangan Masyarakat
Praktis i-Think, QQ 52 Tempatan............................................................. 67

Sudut PAK-21 ................................................................ 53 Praktis PT3....................................................................... 68
Praktis i-Think, QQ 72
6AB Kesan Pentadbiran Barat
terhadap Ekonomi dan Sosial 54 Sudut PAK-21 ................................................................ 73

Nota SMART................................................................... 54BB 8AB Kebijaksanaan Raja dan
Praktis Pengukuhan.................................................... 55B Pembesar Melayu Menangani
6.1 Pengenalan Ekonomi Moden oleh Kuasa Cabaran Barat
74
Barat di Negara Kita......................................... 55
6.2 Kesan Ekonomi Akibat Pentadbiran Barat di Nota SMART................................................................... 74
Praktis Pengukuhan.................................................... 75
Negara Kita.......................................................... 56 8.1 Reaksi Pemerintah Negeri-negeri Melayu
6.3 Kesan Sosial Akibat Perkembangan
Utara dan Johor Terhadap Tindakan
Ekonomi di Negara Kita.................................. 56 Barat....................................................................... 76
6.4 Kesan Sosial Akibat Perkembangan 8.2 Tindakan Raja Melayu Menangani Cabaran
Barat....................................................................... 76
Ekonomi di Negara Kita.................................. 57 8.3 Usaha Pembesar Melayu dalam Pemodenan
Praktis PT3....................................................................... 58 Negeri.................................................................... 77
8.4 Keberkesanan Peranan Pemerintah
Praktis i-Think, QQ 62 Tempatan dalam Menangani Cabaran
Sudut PAK-21 ................................................................ 63 Barat....................................................................... 77
Praktis PT3....................................................................... 78
7AB Penentangan Masyarakat 64
Temaptan Praktis i-Think, QQ 82
Sudut PAK-21 ................................................................ 83

Nota SMART................................................................... 64 Panduan Tugasan 84
Praktis Pengukuhan.................................................... 65 Kertas Model PT3 86
7.1 Matlamat dan Bentuk Penentangan Jawapan J1 – J22

Masyarakat Tempatan..................................... 65
7.2 Sistem Pentadbiran Barat Memberikan

Kesan Terhadap Kuasa Pemerintahan dan
Kehidupan Masyarakat Tempatan.............. 66

iii

BA B Campur Tangan dan Penjajahan Kuasa Barat

2 Pentadbiran Negeri-negeri Selat

Nota SMART

Kepentingan Pulau Pinang kepada British

Pusat
pengumpulan

barang

Pelabuhan Kepentingan Pangkalan
persinggahan Pulau Pinang tentera

kepada
British

Perjanjian Inggeris-Belanda 1824 Pentadbiran Negeri-negeri Selat
Negeri-negeri Selat
• Berundur dari
British Sumatera. SHTI (1826–1857) Pejabat India (1858–1867)

Perjanjian • Menyerahkan • Diketuai oleh • Undang-Undang British
Inggeris- Bangkahulu kepada Gabenor. dikuatkuasakan.
Belanda Belanda.
1824 • Residen Kaunselor • Gagal mentadbir Negeri-
• Tidak membuka dilantik membantu negeri Selat dengan
Belanda petempatan baharu Gabenor. baik kerana berlaku
di Kepulauan Riau pemberontakan di India.
Lingga dan kepulauan • Pulau Pinang
lain di selatan menjadi pusat • Tidak memberikan
Singapura. pentadbiran perhatian yang sewajarnya
pertama. bagi melindungi pedagang
• Mengiktiraf Negeri-negeri Selat.
petempatan British • Pusat pentadbiran
di Singapura. berpindah ke • Pentadbiran menimbulkan
Singapura pada rasa tidak puas hati dalam
• Menyerahkan Melaka tahun 1832. kalangan saudagar Negeri-
dan jajahan takluknya negeri Selat.
kepada British.

• Tidak membuka
petempatan baharu
di Tanah Melayu.

11 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.

  Sejarah  Ting. 3 KSSM  Bab 2  Pentadbiran Negeri-negeri Selat

Praktis Pengukuhan

2.1 Peluasan Kuasa British di Pulau Pinang, Singapura dan Melaka Buku Teks
m.s. 34 & 38

1. Lengkapkan ayat berikut tentang kronologi pendudukan British di Pulau Pinang. TP 2
(a) Perebutan Takhta Kesultanan Kedah

Raja Muda Kerabat Diraja Selangor Edward Monckton
ketenteraan Sultan Muhammad Jiwa Bugis Tunku Abdullah

Krisis perebutan takhta berlaku apabila (i) melantik (ii)

sebagai (iii) Kedah. Pelantikan tersebut tidak dipersetujui oleh

(iv) Kedah. Mereka menentang tindakan sultan dan telah berpakat

dengan (v) di (vi) . Bagi mempertahankan kedaulatan

negeri, Sultan Kedah telah meminta bantuan (vii) daripada SHTI. SHTI

menghantar (viii) untuk berunding dengan Sultan Kedah tetapi rundingan

tidak membuahkan sebarang hasil.


(b) Ancaman Siam Siam Gabenor Jeneral Francis Light
ketenteraan bunga emas Pulau Pinang
SHTI
Sultan Abdullah

Semasa pemerintahan (i) Siam menuntut kembali penghantaran

(ii) dari Kedah. Sultan Kedah merasa tergugat dan meminta bantuan

(iii) dengan menawarkan (iv) sebagai pangkalan

dengan syarat bantuan (v) diberikan kepada Kedah dan Kedah dilindungi

daripada ancaman (vi) . Seorang pedagang persendirian yang bernama

(vii) telah diminta untuk menyampaikan syarat-syarat tersebut kepada

(viii) di India.



© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. 12

Sejarah  Ting. 3 KSSM  Bab 2  Pentadbiran Negeri-negeri Selat 

(c) Tipu Helah Francis Light Menduduki Pulau Pinang

SHTI Georgetown Prince of Wales Island petempatan
Francis Light Pulau Pinang Sultan Kedah Sultan Abdullah

Memandangkan lokasi (i) strategik, (ii) memberi

jaminan (iii) akan memenuhi syarat-syarat yang dipohon oleh

(iv) . Pada tahun 1786, (v) menawarkan Francis

Light untuk membuka (vi) di Pulau Pinang sementara menunggu

jawapan daripada SHTI berhubung dengan syarat yang ditawarkan. Francis Light

menamakan Pulau Pinang (vii) dan menamakan petempatan mereka

(viii) .



2. Susunkan isu pewarisan takhta Kesultanan Johor Riau secara kronologi. TP 2 Urutan
1
Peristiwa
(a) Sultan Mahmud III mangkat pada tahun 1812. Tengku Abdul Rahman

hadir semasa pemakaman Almarhum Sultan di Lingga.

(b) Tengku Hussein berundur dan menetap di Riau setelah diketepikan.

Sultan Mahmud III mempunyai dua orang putera, iaitu Tengku Hussein
yang merupakan putera sulung dan putera bongsu Tengku Abdul Rahman.

(c) Tengku Abdul Rahman dilantik sebagai Sultan Johor Riau dan
mendapat pengiktirafan orang Bugis dan Belanda.

(d) Tengku Hussein tidak dapat hadir semasa pemakaman Almarhum
Sultan Mahmud kerana berada di Pahang ketika itu.

Sejarah Johor Sejarah Kesultanan Johor Riau

INFO INFO

13 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.

  Sejarah  Ting. 3 KSSM  Bab 2  Pentadbiran Negeri-negeri Selat Buku Teks
m.s. 42 – 45
2.2 Perjanjian London 1824 dan Kesannya Terhadap Alam Melayu

3. Nyatakan syarat-syarat Perjanjian London 1824 serta kesannya. TP 2

(a) Syarat-syarat perjanjian (b) Kesan-kesan perjanjian

Perjanjian
London 1824

INFO

4. Huraikan perpecahan yang dialami oleh kerajaan Johor berikutan Perjanjian London 1824. TP 2

(a)  Kedudukan Singapura (b)  Kesultanan Riau Lingga






(c)  Kesultanan Pahang






14
© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.

Sejarah  Ting. 3 KSSM  Bab 2  Pentadbiran Negeri-negeri Selat 

2.3 Pembentukan Negeri-negeri Selat Buku Teks
m.s. 47

5. Lengkapkan rajah di bawah dengan menyatakan kepentingan pembentukan Negeri-negeri Selat kepada
British. TP 2

(a) (d)




(b) (e)
Kepentingan
pembentukan

Negeri-negeri

Selat

(c) (f)




2.4 Pentadbiran Negeri-negeri Selat Buku Teks
m.s. 49

6. Nyatakan peranan Majlis Eksekutif dan Majlis Perundangan. TP 4

Pejabat Tanah Jajahan di London

Gabenor Negeri-negeri Selat

(a)  Majlis Eksekutif (b)  Majlis Perundangan





15 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.

  Sejarah  Ting. 3 KSSM  Bab 2  Pentadbiran Negeri-negeri Selat

Praktis PT3

Bahagian A 4. Mengapakah kerabat diraja Kedah menentang
Sultan Muhammad Jiwa (1710 – 1778)?
Pilih jawapan yang paling tepat. A Strategi merampas kuasa
B Tidak setuju dengan pelantikan Raja
1. Maklumat berikut berkaitan dengan lokasi di Muda
Pulau Pinang. C Menentang kerjasama sultan dengan
British
X D Membentuk kerajaan baharu dengan
orang Bugis
• Pelabuhan paling awal di buka di Pulau
Pinang. 5. Apakah peranan British dalam Surat Kew?
A Memberi bantuan ketenteraan
• Sering dikunjungi oleh pedagang- B Menjaga tanah jajahan Belanda
pedagang Arab. C Menjamin kemenangan Belanda
D Berkongsi mentadbir tanah jajahan
Di manakah lokasi X?
6. Mengapakah Stamford Raffles mengiktiraf
A Batu Uban Tengku Hussein sebagai Sultan Johor Riau?
A Menegakkan keadilan
B Pantai Acheh B Menghormati Tengku Hussein
C Memelihara kedaulatan Singapura
C Pulau Jerejak D Membolehkan beliau menduduki
Singapura
D Georgetown
7. Perjanjian berikut berkaitan dengan
2. Berikutan kejayaan Belanda mengusir kedudukan Singapura.
Portugis dari Melaka, apakah peranan yang
dimainkan oleh Melaka?

A Pelabuhan entrepot

B Pangkalan tentera Belanda

C Kubu pertahanan sultan Melaka

D Pusat pengumpulan hasil negeri Melayu

3. Rajah berikut berkaitan dengan peranan
Pulau Pinang.

Pulau Pinang Tahun Perjanjian
2 Ogos 1824
John Crawfurd, Sultan
Pusat pengumpulan X Hussein, Temenggung
barang Abdul Rahman

Pelabuhan persinggahan Bagaimanakah perjanjian tersebut membawa
kesan ke atas Singapura?
Apakah X?
A Pusat bandar raya A Gabenor Singapura pertama dilantik
B Pusat pentadbiran
C Pangkalan tentera B Singapura dimajukan sebagai pelabuhan
D Pusat kebudayaan entrepot

C British menguasai Singapura buat selama-
lamanya

D British dibenarkan menaikkan bendera
Union Jack di Singapura

© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. 16

Sejarah  Ting. 3 KSSM  Bab 2  Pentadbiran Negeri-negeri Selat 

8. Maklumat berikut berkaitan dengan 12. Siapakah yang mengetuai pentadbiran Negeri-
pendudukan Singapura oleh British. negeri Selat sejurus pembentukannya?
A Residen
Belanda membantah pendudukan B Gabenor
Singapura oleh British kerana mendakwa C Gabenor Jeneral
Singapura berada di bawah lingkungan D Residen Kaunselor
pengaruhnya.
13. Mengapakah pentadbiran Negeri-negeri Selat
Bagaimanakah penyelesaian tersebut dicapai? oleh Pejabat India menimbulkan rasa tidak
A Perlumbaan senjata puas hati dalam kalangan saudagar Negeri-
B Menandatangani perjanjian negeri Selat?
C Menjalinkan persahabatan A Tidak melindungi saudagar Negeri-negeri
D Merujuk kepada Sultan Johor Selat
B Tiada undang-undang berkaitan Negeri-
9. Antara berikut, yang manakah kesan negeri Selat
C Menjadikan Negeri-negeri Selat tempat
Perjanjian Inggeris-Belanda 1824 kepada pengumpulan pedagang
D Pentadbiran Negeri-negeri Selat diketuai
British? oleh pembesar tempatan

I Menguasai Betawi 14. Antara berikut, yang manakah faktor-faktor
yang menyebabkan Negeri-negeri Selat
II Mengambil alih Melaka dipindahkan dari Pejabat India ke Pejabat
Tanah Jajahan di London pada tahun 1867?
III Meluaskan kuasa ke Tanah Melayu I Cukai pelabuhan
II Peranan Gabenor
IV Mengukuhkan kuasa di Kepulauan Riau III Status pentadbiran
IV Pembuangan banduan
Lingga A I dan II
B I dan IV
A I dan II C II dan III C II dan III
D III dan IV
B I dan IV D III dan IV
15. Apakah iktibar yang diperoleh daripada
10. Maklumat berikut berkaitan dengan Negeri- peluasan kuasa British di negara kita?
negeri Selat. A Pemimpin yang berkaliber wajar kita
contohi
• Pulau Pinang B Strategi yang baik menjamin kemakmuran
• Singapura negara
• Melaka C Keistimewaan yang ada di negara kita
mesti digadaikan
Apakah persamaan negeri-negeri tersebut D Pentadbiran bersistematik penting bagi
sebelum dibentuk Negeri-negeri Selat? melindungi kepentingan negara kita
A Pusat keagamaan
B Pelabuhan perdagangan
C Pangkalan tentera British
D Pusat kebudayaan Alam Melayu

11. Apakah matlamat British membentuk Negeri-
negeri Selat?
A Menyebarkan tamadun
B Menguasai Selat Melaka
C Mengatasi perdagangan Belanda
D Menggalakkan perdagangan antarabangsa

17 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.

  Sejarah  Ting. 3 KSSM  Bab 2  Pentadbiran Negeri-negeri Selat

Bahagian B

1. Sebelum peluasan kuasa British, Pulau Pinang adalah salah sebuah wilayah Kesultanan Kedah.
(a) Terangkan kepentingan Pulau Pinang pada masa itu.

[3 markah]
(b) British tertarik dengan Pulau Pinang kerana kedudukannya yang strategik mampu memenuhi

keperluan British pada masa itu.
Nyatakan tiga kepentingan Pulau Pinang kepada British.

(i)
(ii)
(iii)

[3 markah]

(c) Perebutan takhta Kesultanan Kedah telah memberi peluang kepada Francis Light untuk menduduki
Pulau Pinang melalui tipu muslihat.

Apakah iktibar yang anda peroleh daripada peristiwa-peristiwa tersebut?

[4 markah]

2. Perjanjian London 1824 ditandatangani pada 17 Mac 1824 di London, England antara pihak British
dan Belanda.
(a) Nyatakan faktor pakatan British-Belanda.

[3 markah]

© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. 18

Sejarah  Ting. 3 KSSM  Bab 2  Pentadbiran Negeri-negeri Selat 

(b) Jelaskan syarat-syarat yang dipersetujui dalam Perjanjian London 1824.

[3 markah]

(c) Berdasarkan pengetahuan sejarah anda, terangkan kesan Perjanjian London 1824 terhadap
penduduk di Alam Melayu?

[4 markah]

3. Pada tahun 1826, Pulau Pinang, Singapura dan Melaka digabungkan dalam satu unit pentadbiran
yang dikenali sebagai Negeri-negeri Selat.

(a) Nyatakan dua matlamat pembentukan Negeri-negeri Selat.

(i)

(ii) [2 markah]
(b) Apakah kepentingan pembentukan Negeri-negeri Selat kepada British?

[4 markah]

(c) Pada pendapat anda, bagaimanakah negeri-negeri Melayu yang berhampiran dapat memanfaatkan
pembentukan Negeri-negeri Selat bagi mengukuhkan kedudukan ekonomi mereka?

[4 markah]
19 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.

  Sejarah  Ting. 3 KSSM  Bab 2  Pentadbiran Negeri-negeri Selat

Bahagian C

1. Lokasi Pulau Pinang di pertengahan laluan perdagangan antarabangsa dapat memenuhi keperluan
British di Alam Melayu.

(a) Bagaimanakah Pulau Pinang dapat memenuhi keperluan ekonomi British pada abad ke-18?

[6 markah]

(b) Huraikan peristiwa yang membawa pengukuhan kuasa British di Pulau Pinang sehingga berjaya

menduduki Seberang Perai pada tahun 1800. [6 markah]

(c) Francis Light telah menduduki Pulau Pinang melalui tipu muslihatnya. [8 markah]
Apakah iktibar yang anda peroleh daripada peristiwa tersebut?

2. Pakatan British-Belanda telah menyaksikan termeterainya Perjanjian London atau Perjanjian Inggeris-
Belanda pada 17 Mac 1824.

(a) Nyatakan perkara-perkara yang dipersetujui dalam Perjanjian London 1824. [6 markah]

(b) Perjanjian London 1824 membawa kesan yang ketara ke atas Alam Melayu. [6 markah]
Buktikan pernyataan tersebut.

(c) Perjanjian London 1824 menunjukkan bahawa persetujuan antara dua kuasa Barat membawa
kesan yang buruk kepada Alam Melayu.

Bagaimanakah kita dapat memastikan supaya peristiwa seumpama tidak berulang? [8 markah]

Cabaran KBAT

Pendudukan Pulau Pinang oleh British menyaksikan tipu muslihat yang digunakan oleh Francis Light
berjaya memerangkap pemerintah negeri Kedah pada masa itu.
Pada pendapat anda, apakah usaha-usaha yang dapat kita lakukan supaya peristiwa seumpama tidak
berlaku pada hari ini? KBAT Menganalisis

Praktis i-THINK 20

https://bit.ly/36LpNn6
© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.

Sejarah  Ting. 3 KSSM  Bab 2  Pentadbiran Negeri-negeri Selat 

SUDUT PAK–21

Rocket Writing

Bab 2 Pentadbiran Negeri-negeri Selat

Subtopik 2.4 Pentadbiran Negeri-negeri Selat

Hasil Di akhir pelajaran, murid-murid dapat menyatakan faktor-faktor pemindahan
Pembelajaran pentadbiran Negeri-negeri Selat ke Pejabat Tanah Jajahan London secara lisan
dan bertulis.

Objektif Untuk memberi pendedahan kepada murid mengenai faktor-faktor pemindahan
pentadbiran Negeri-negeri Selat ke Pejabat Tanah Jajahan London.

1. Setiap murid dikehendaki menyediakan kertas kosong untuk menulis.

2. Dalam masa lima minit, murid-murid dikehendaki mencatatkan fakta-
fakta berikut:

“Mengapakah pentadbiran Negeri-negeri Selat dipindahkan dari Pejabat
India ke Pejabat Tanah Jajahan London?”

3. Murid-murid boleh bertukar-tukar jumlah dan mutu isi jawapan selepas
lima minit.

4. Murid-murid juga dapat menyemak ketepatan isi jawapan bersama-
sama atau bersama guru.

Aktiviti

21 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.

Jawapan

. B (b) Francis Light melakukan tipu helah kepada Sultan
BA Kedah.
1 Kedatangan Kuasa Barat
(c) Menerusi Perjanjian Inggeris-Belanda 1824, British
Praktis Pengukuhan berjaya mendapatkan Melaka, manakala Belanda
memperoleh Bangkahulu.
1. (a) perdagangan
(b) pelabuhan (d) James Brooke mendesak Sultan Brunei dan
menuntut diiktiraf sebagai Raja Sarawak.
(c) muara sungai
(e) British mendesak Sultan Perak, Sultan Selangor,
(d) Melaka Yamtuan Seri Menanti dan Sultan Pahang memeterai
(e) mengumpul perjanjian untuk menerima naungan British.

(f) syahbandar Praktis PT3

2. (a) timbang Bahagian A
(b) menyukat
1. A 2. C 3. D 4. D 5. B 6. A
(c) timbangan 7. B 8. A 9. C 10. A
(d) pikul
(e) India Bahagian B

(f) gelen 1. (a) (i) Sistem pemerintahan beraja yang mantap
3. (a) barter diwarisi daripada Kesultanan Melayu Melaka.
(b) mata wang
(c) emas (ii) Negara mempunyai sistem perundangan yang
tersendiri.
4. (a) Barang mewah dari China.
(b) Memenuhi keperluan perdagangan dengan China. (iii) Negara menjalinkan hubungan luar dalam
(c) Sebagai tempat berlindung sementara menunggu bentuk ekonomi, politik dan sosial.
peralihan angin monsun.
(d) Gospel, Gold dan Glory (b) (i) Kegiatan melombong bijih timah, emas dan
(e) Mendapatkan bahan mentah dan mencari pasaran perak dijalankan oleh masyarakat tempatan.
baharu.
(ii) Negara kita juga kaya dengan hasil hutan
5. (a) Permintaan getah asli meningkat. seperti kayu-kayan / kapur barus / rotan /
(b) Industri mengetin makanan di Amerika Syarikat. damar / getah jelutung / kayu gaharu / kayu
(c) Pembukaan Terusan Suez. cendana.
(d) Menjimatkan kos kerana dapat membawa muatan
yang lebih banyak. (iii) Selain itu, negara kita juga kaya dengan hasil
(e) Ciptaan telegraf. laut seperti sirip ikan yu / timun laut / rumpai laut /
mutiara.
6. (a) Perancis
(b) Rusia (iv) Masyarakat tempatan menghasilkan kraf tangan
yang indah dan menarik daripada sumber alam.
(c) Jerman
(d) James Brooke (v) Tikar dan bakul dianyam daripada daun
(e) Amerika Syarikat mengkuang / daun pandan / daun nipah / buluh.

(f) SBUB (vi) Masyarakat Melayu mahir dalam pertukangan
(g) Belanda kayu / membuat perahu / membuat perabot
daripada rotan / menempa alat senjata tradisional.
(h) Portugis
(i) Sepanyol (vii) Di Sarawak, terdapat kegiatan menenun kain
(j) British
pua dan menyulam selendang.
7. (a) BENAR (Mana-mana tiga)
(b) SALAH
(c) BENAR (c) (i) Meningkatkan pengetahuan.

(d) SALAH (ii) Menggalakkan kita berfikir.
(e) BENAR
(f) BENAR (iii) Mewujudkan daya saing.

8. (a) Kejadian lanun merompak kapal dagang British (iv) Menjadi manusia bertatasusila.
di Selangor dan menyerang rumah api di Tanjung
Rachado menjadi alasan untuk British campur (v) Mahir membaca / menulis / mengira.
tangan. (Mana-mana empat)

2. (a) (i) Portugis
(ii) Belanda

(iii) British

(b) (i) Perancis meluaskan kuasanya di Indochina /
merancang untuk membina terusan di
Segenting Kra.

J1 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.

  Sejarah  Ting. 3 KSSM  Jawapan

(ii) Rusia berhasrat membuka petempatan di Ujung • Menjimatkan kos.

Salang. • Persaingan untuk meluaskan wilayah pengaruh
dan tanah jajahan wujud di antara kuasa-kuasa
(iii) Belanda berusaha mendapatkan seluruh Barat.

Kepulauan Hindia Timur. • Kuasa-kuasa Barat beranggapan bahawa
pemilikan tanah jajahan yang luas membawakan
(iv) Portugis berusaha mendapatkan Timor Leste. sanjungan yang tinggi kepada negara mereka.

(v) Sepanyol menakluk Kesultanan Sulu. • Ciptaan telegraf membolehkan ahli perniagaan di
benua Eropah dan Amerika Syarikat menghubungi
(vi) British menjadikan Kesultanan Brunei sebagai ejen dan wakil mereka di Tanah Melayu dengan
cepat.
sebuah negeri naungannya.
(Mana-mana tiga) • Kuasa Barat berhasrat mengembangkan pengaruh
dan tamadun mereka ke seberang laut.
(c) (i) Mengeratkan perpaduan.
• Penggunaan slogan “Beban Orang Putih” membawa
(ii) Mengamalkan prinsip Rukun Negara. maksud adalah menjadi tugas dan tanggungjawab
mereka membawakan kesejahteraan kepada
(iii) Taat setia kepada raja dan negara. penduduk di wilayah yang dijajah oleh mereka.

(iv) Tidak menimbulkan kekacauan. • Kuasa Perancis pula menggunakan slogan “Tugas
Menyebarkan Tamadun” yang menganggap
(v) Mematuhi undang-undang negara. penduduk luar Eropah mundur.

(vi) Menguatkan jati diri. (c) Pengajaran yang diperoleh daripada usaha dan
(Mana-mana empat) perjuangan masyarakat dahulu:

Bahagian C • Kita hendaklah sentiasa menghargai kestabilan
dan kemakmuran negara yang kita miliki.
1. (a) • Mendapatkan hasil bumi seperti rempah-ratus /
minyak wangi / emas / perak / batu permata / • Kita hendaklah mempertahankan kestabilan dan
gading / hasil hutan. kemakmuran negara yang diperjuangkan oleh
masyarakat terdahulu.
• Mendapatkan barangan mewah dari China seperti
teh / sutera / tembikar di negara kita. • Kita hendaklah mencontohi semangat juang dan
pengorbanan masyarakat terdahulu.
• China memerlukan barangan dari Kepulauan
Melayu seperti rempah-ratus / bijih timah / perak • Kita hendaklah bersyukur dengan keamanan /
/ emas. kestabilan yang wujud pada hari ini.

• Memerlukan pusat pengumpulan barang di • Kita hendaklah berusaha memajukan
Kepulauan Melayu yang terletak di tengah-tengah pembangunan negara.
laluan perdagangan di antara India dan China.
• Kita hendaklah sentiasa mengambil berat terhadap
• Mendapatkan pelabuhan persinggahan sebagai perkembangan dunia semasa.
tempat perlindungan sementara menunggu
peralihan angin monsun. 2. (a) • Menggunakan strategi yang lebih bersifat diplomasi
• Disebabkan isu dan faktor setempat.
• Memudahkan kapal berlabuh / mengisi bekalan air
/ makanan / kemudahan membaiki kapal sebelum • Parti Konservatif mengambil alih pucuk pimpinan
meneruskan pelayaran ke Canton, China. kerajaan Britain dari Parti Liberal pada tahun
1873.
• Menyebarkan agama Kristian
• Kerajaan baharu menukar dasar tidak campur
• Matlamat penjajahan mereka dapat diungkapkan tangan kepada dasar campur tangan.
sebagai Kekayaan, Keagamaan dan Kemasyhuran
(Gold, Gospel and Glory). • Dasar campur tangan bermaksud kerajaan British
melibatkan diri secara langsung dalam pentadbiran
(b) • Kemunculan perusahaan kereta dan ciptaan tayar di negeri-negeri Melayu.
meningkatkan permintaan terhadap getah asli oleh
kuasa Barat. • Dasar ini merupakan hasil desakan daripada
pedagang-pedagang Negeri-negeri Selat untuk
• Kuasa Barat juga berusaha mendapatkan getah melindungi kepentingan mereka.
asli untuk perusahaan penebat barangan elektrik.
• Andrew Clarke sengaja mencari alasan untuk
• Kesuburan tanah dan kekayaan hasil bumi. memaksa pemerintah tempatan menerima
naungan / campur tangan British.
• Negara kita juga kaya dengan hasil bumi seperti
bijih timah, bijih besi, emas, petroleum dan arang (b) • Memanipulasi masalah pewarisan takhta
batu yang diperlukan oleh kuasa Barat. Kesultanan Johor untuk menduduki Singapura
pada tahun 1819.
• Pengenalan industri mengetin makanan / mengetin
minuman / membuat bumbung rumah / tong • Menggunakan perebutan takhta di Perak pada
minyak memerlukan penggunaan bijih timah. tahun 1871 untuk campur tangan di Perak.

• Harga bijih timah melambung tinggi di pasaran • Menggunakan serangan lanun ke atas kapal
dunia. dagangnya berhampiran Kuala Langat untuk
campur tangan di Selangor.
• Pembukaan Terusan Suez mempercepatkan
urusan perdagangan. • Menggunakan isu serangan rumah api Tanjung
Rachado sebagai alasan untuk campur tangan di
• Perdagangan di antara Alam Melayu dan benua Selangor.
Eropah menjadi semakin pesat.
• Mengambil kesempatan untuk campur tangan
• Ciptaan kapal wap (pada abad ke-19) dapat
membawa muatan yang lebih banyak.

• Perjalanan menjadi lebih cepat.

• Penghantaran barang dagangan menjadi lebih
mudah dan murah.

© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. J2

. di Negeri Sembilan berikutan konflik antara Sejarah  Ting. 3 KSSM  Jawapan  
BA pembesar di Sungai Ujong.
• Menduduki Pulau Pinang melalui tipu helah Francis (c) (i) Pulau Pinang
Light.
• Menggunakan peristiwa pembunuhan warga (ii) Francis Light
British di Pekan untuk membuat ugutan agar
Pahang menerima Residen British. (iii) SHTI
• James Brooke mendesak Sultan Brunei untuk
mengiktiraf beliau sebagai Raja Putih Sarawak. (iv) Sultan Kedah
(c) Usaha-usaha yang dapat dilakukan bagi menghadapi
cabaran: (v) Sultan Abdullah
• Sentiasa berwaspada terhadap perkembangan
dunia luar. (vi) petempatan
• Mengambil berat terhadap perkembangan dalam (vii) Prince of Wales Island
negara.
• Tidak melakukan kekacauan sehingga kuasa luar (viii) Georgetown
dapat mengambil kesempatan.
• Menghormati negara jiran. 2. (a) 2
• Menjalinkan hubungan baik dengan negara jiran. (b) 5
• Rakyat sentiasa menuntut ilmu.
• Memantapkan sistem ekonomi / sistem pendidikan. (c) 4
• Mewujudkan kestabilan dalam negara. (d) 3
• Menguatkan jati diri.
• Mengeratkan perpaduan rakyat. 3. (a) (i) British bersetuju untuk berundur dari Sumatera.
(ii) Menyerahkan Bangkahulu kepada Belanda.
Cabaran KBAT (iii) Tidak membuka petempatan baharu di
Kepulauan Riau Lingga dan kepulauan lain di
Apa yang dapat dilakukan oleh rakyat Malaysia ialah selatan Singapura.
menguatkan jati diri. KIta boleh menanamkan semangat (iv) Belanda mengiktiraf petempatan British di
patriotisme dengan mengamalkan prinsip-prinsip Rukun Singapura.
Negara dalam kehidupan seharian. Kita juga dapat menimba (v) Menyerahkan Melaka dan jajahan takluknya
ilmu supaya dapat menilai yang baik daripada yang buruk. kepada British.
Selain itu, kita juga perlu menyokong perkembangan media (vi) Berjanji tidak membuka petempatan baharu di
hiburan tempatan. Tanah Melayu.
(Mana-mana jawapan yang munasabah)
(b) (i) Alam Melayu terbahagi kepada dua lingkungan
B pengaruh Barat.

2 Pentadbiran Negeri-negeri Selat (ii) Empayar Kesultanan Johor Riau berpecah.
(iii) British berjaya menguasai Selat Melaka dan
Praktis Pengukuhan
Tanah Melayu.
1. (a) (i) Sultan Muhammad Jiwa
4. (a) (i) Singapura menjadi tanah jajahan British.
(ii) Tunku Abdullah (ii) Pemerintah Johor memindahkan pusat
pentadbiran Johor ke Johor Bahru.
(iii) Raja Muda
(b) (i) Pada tahun 1911, Belanda menghapuskan
(iv) Kerabat Diraja institusi Kesultanan Riau Lingga (yang diterajui
oleh Sultan Abdul Rahman).
(v) Bugis
(ii) Wilayah Riau Lingga kemudian diperintah
(vi) Selangor secara langsung oleh Belanda melalui Residen
Riau.
(vii) ketenteraan
(c) (i) Bendahara Tun Ali cuba membebaskan Pahang
(viii) Edward Monckton daripada Kesultanan Johor Riau.
(b) (i) Sultan Abdullah
(ii) bunga emas (ii) Bendahara Tun Ali mengisytiharkan Pahang
(iii) SHTI sebagai negeri yang bebas dan berdaulat hasil
(iv) Pulau Pinang permuafakatan dengan pembesar Pahang pada
(v) ketenteraan tahun 1853.
(vi) Siam
(vii) Francis Light 5. (a) British dapat menjimatkan kos pentadbiran.
(viii) Gabenor Jeneral (b) Pentadbiran negeri Pulau Pinang, Singapura dan
Melaka dapat diseragamkan.
(c) British dapat menguasai keseluruhan Selat Melaka
sebagai laluan utama perdagangan di Alam Melayu.
(d) Taraf pelabuhan bebas Negeri-negeri Selat berjaya
menarik kedatangan pedagang tempatan dan kapal-
kapal dagang dari Alam Melayu serta pedagang luar
dari Alam Melayu seperti Arab, India, China, Eropah
dan Amerika.
(e) Negeri-Negeri Selat dijadikan pusat pengumpulan
hasil bumi Alam Melayu terutama bijih timah
bertujuan mengimbangi perdagangan British
dengan China serta menyaingi pelabuhan-pelabuhan
Belanda di Alam Melayu.
(f) Negeri-negeri Selat menjadi pintu masuk bagi buruh
luar untuk pembangunan ekonomi British di negeri-
negeri Melayu.

6. (a) Mengurus hal pentadbiran.
(b) Menggubal undang-undang.

J3 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.

  Sejarah  Ting. 3 KSSM  Jawapan

Praktis PT3 3. (a) (i) Menjimatkan perbelanjaan.

(ii) Menyeragamkan pentadbiran.

Bahagian A (b) (i) British dapat menguasai Selat Melaka sebagai

laluan utama perdagangan di Alam Melayu.

1. A 2. D 3. C 4. B 5. B 6. D (ii) Taraf pelabuhan bebas Negeri-negeri Selat
7. C 8. B 9. C 10. B 11. B 12. B
13. A 14. B 15. D berjaya menarik kedatangan pedagang

Bahagian B tempatan dan luar Alam Melayu.

(iii) Negeri-negeri Selat menjadi pusat pengumpulan

hasil bumi Alam Melayu.

(iv) Hasil bumi Alam Melayu penting untuk

1. (a) (i) Tempat persinggahan bagi pedagang-pedagang mengimbangi perdagangan British dengan
dari Lingga yang berdagang dengan Kedah.
China.

(ii) Menjadi pelabuhan dagang bagi daerah (v) Dapat menyaingi pelabuhan Belanda di Alam

serantau khususnya dengan Acheh di Melayu.

Sumatera. (vi) Negeri-negeri Selat menjadi pintu masuk

(iii) Batu Uban sering dikunjungi oleh pedagang bagi buruh luar untuk mempercepatkan

Arab / pelabuhan paling awal dibuka di Pulau pembangunan ekonomi British.

Pinang. (viii) Negeri-negeri Selat berkembang dengan pesat

(iv) Petempatan Batu Uban dibuka oleh orang berikutan penanaman modal oleh pelabur luar.
(Mana-mana empat)
Melayu dari Sumatera pada tahun 1759.
(Mana-mana tiga) (c) (i) Menjalinkan perdagangan dengan Negeri-

(b) (i) Sebagai pusat pengumpulan barang. negeri Selat.

(ii) Pelabuhan persinggahan sementara menunggu (ii) Membekalkan hasil bumi yang diperlukan oleh

peralihan angin monsun. Negeri-negeri Selat.

(iii) Sebagai pangkalan tentera. (iii) Memajukan perdagangan negeri-negeri Melayu

(c) (i) Bersatu teguh bercerai kita roboh. seiring dengan kemajuan ekonomi Negeri-

(ii) Perbalahan sesama sendiri hanya membuka negeri Selat.

ruang kepada campur tangan kuasa luar. (iv) Mengajak pelabur-pelabur Negeri-negeri Selat

(iii) Pemimpin yang berwibawa mengutamakan untuk melaburkan modal di negeri-negeri

rakyat. Melayu.

(iv) Pemerintah yang bijaksana menjamin (v) Memajukan perlombongan bijih timah di negeri

kesejahteraan rakyat. Melayu.

(v) Sentiasa berwaspada terhadap ancaman kuasa (vi) Mendapatkan barangan dari luar melalui

luar. pelabuhan Negeri-negeri Selat.
(Mana-mana empat)
(vii) Mewujudkan daya saing dalam kalangan

pengusaha negeri-negeri Melayu.

2. (a) (i) Menamatkan pertikaian British dan Belanda (viii) Menjadikan kemajuan ekonomi Negeri-negeri
berkaitan Singapura.
Selat sebagai inspirasi / iktibar.
(ii) Meneruskan dasar persahabatan British dan (Mana-mana empat)
Belanda di Eropah.
Bahagian C
(iii) Mencari penyelesaian untuk perdamaian.

(b) (i) British bersetuju untuk berundur dari Sumatera.

(ii) British menyerahkan Bangkahulu kepada 1. (a) • Peranan sebagai pusat pengumpulan barang
Belanda. • British memerlukan barangan dari China seperti

(iii) British berjanji tidak akan membuka petempatan teh.
baharu di Kepulauan Riau Lingga dan
kepulauan lain di selatan Singapura. • China tidak memerlukan barangan British
(sebaliknya memerlukan barangan dari Kepulauan
(iv) Belanda mengiktiraf petempatan British di Melayu seperti rempah ratus, bijih timah dan emas
Singapura. sebagai tukaran).

(v) Belanda menyerahkan Melaka dan jajahan • British memerlukan pusat untuk mengumpulkan
takluknya kepada British. barangan tersebut.

(vi) Belanda berjanji tidak akan membuka • Peranan sebagai pusat persinggahan

petempatan baharu di Tanah Melayu. • Pelayaran kapal dagang di antara India dan China
(Mana-mana tiga) melalui Kepulauan Melayu bergantung kepada
tiupan angin monsun Barat Daya dan monsun
(c) (i) Penduduk di Tanah Melayu berada di bawah Timur Laut.
lingkungan pengaruh British.
• British memerlukan pelabuhan persinggahan bagi
(ii) Pemerintah / rakyat empayar Kesultanan Johor kapal dagang mereka yang menggunakan laluan
Riau mengalami perpecahan. perdagangan ini.

(iii) Pemerintah / penduduk di Pahang • Pelabuhan persinggahan membolehkan kapal
mengisytiharkan kebebasan daripada kekuasaan dagang British mendapatkan bekalan makanan
empayar Johor Riau. dan minuman serta kemudahan membaiki kapal
sementara menunggu peralihan angin monsun.
(iv) Penguasaan British di Selat Melaka semakin
jelas.

© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. J4

• Berfungsi sebagai pangkalan tentera Sejarah  Ting. 3 KSSM  Jawapan  
• British berperang dengan Perancis.
• Pangkalan tentera laut British yang terletak di • Negeri-negeri Tanah Melayu menjadi wilayah
pengaruh British.
pantai barat India (Bombay) sukar untuk mengawal
petempatan British di pantai timur India. • Hindia Timur (Kepulauan Indonesia) menjadi
• British memerlukan sebuah pangkalan tentera wilayah Belanda.
yang dapat mempertahankan petempatannya di
India daripada ancaman tentera Perancis. • Berlaku perpecahan pada empayar Kesultanan
(b) • Siam menakluk Patani dan mengancam kesultanan Johor Riau.
Kedah pada tahun 1786.
• Sultan Abdullah meminta bantuan ketenteraan • Singapura menjadi tanah jajahan British.
SHTI (seperti yang dijanjikan oleh Francis Light) • Belanda menghapuskan institusi Kesultanan Riau
• Permintaan baginda ditolak.
• Alasan SHTI tidak terlibat dalam perjanjian Lingga (yang diterajui oleh Sultan Abdul Rahman).
tersebut. • Pemerintahan wilayah Riau Lingga diletak bawah
• Sultan Abdullah menyedari dirinya tertipu.
• Cuba mengusir British / Francis Light dari Pulau Residen Riau.
Pinang. • Bendahara Ali mengisytiharkan Pahang berdaulat.
• Angkatan Sultan Abdullah tewas di Seberang • Membebaskan diri daripada Kesultanan Johor
Perai.
• Francis Lights mendapat bantuan ketenteraan Riau.
SHTI. • Penguasaan Selat Melaka oleh British.
• Sultan Abdullah terpaksa menandatangani • British berjaya menguasai perdagangan di Selat
perjanjian 1791.
• Pendudukan British di Pulau Pinang diiktiraf secara Melaka.
rasmi. • British dapat meluaskan kuasanya ke negeri-
• (George Leith) Gabenor Pulau Pinang mendesak
Sultan Dziauddin menandatangani Perjanjian negeri Melayu tanpa halangan kuasa Barat yang
Persahabatan dan Perikatan pada tahun 1800. lain.
• Perjanjian membolehkan British menduduki (c) Langkah bagi memastikan peristiwa seumpama tidak
Seberang Perai. berulang:
(c) Iktibar yang diperoleh daripada peristiwa tersebut: • Bijak menyusun strategi.
• Sentiasa berwaspada terhadap ancaman / • Memahami muslihat kuasa luar.
kemaraan kuasa luar. • Sentiasa menimba ilmu pengetahuan.
• Sentiasa meningkatkan ilmu pengetahuan bagi • Mendedahkan diri kepada perkembangan
mengelakkan daripada terpedaya. antarabangsa.
• Memelihara kedaulatan negeri / negara adalah • Menjalinkan hubungan diplomatik.
tanggungjawab semua rakyat. • Memelihara kestabilan negara.
• Bersatu teguh bercerai kita roboh. • Memelihara perpaduan negara.
• Menghargai / mempertahankan keistimewa yang • Menghormati perlembagaan negara.
ada di negara kita. • Mentaati raja dan pemerintah.
• Pentadbiran yang sistematik menjamin kepentingan
/ kedaulatan negara. Cabaran KBAT

2. (a) • British bersetuju berundur dari Indonesia / Usaha yang perlu diambil oleh kita supaya peristiwa tersebut
Sumatera. tidak berulang lagi seperti sentiasa cakna dengan tindakan
/ strategi kuasa luar. Kita perlu memupuk permuafakatan
• British menyerahkan Bangkahulu kepada Belanda. sesama warganegara bagi menghadapi ancaman kuasa luar
• British bersetuju tidak akan membuka petempatan dan sentiasa mengukuhkan perpaduan demi kepentingan
negara. Janganlah bermusuhan sesama sendiri kerana
baharu di Kepulauan Riau Lingga / dan kepulauan keadaan tersebut hanya menguntungkan kuasa luar.
lain di selatan Singapura. (Mana-mana jawapan yang munasabah)
• Belanda mengiktiraf petempatan British di
Singapura. B
• Belanda menyerahkan Melaka (dan jajahan
takluknya) kepada British. 3 Pentadbiran Negeri-negeri Melayu
• Belanda bersetuju tidak membuka petempatan Bersekutu
baru di Tanah Melayu.
(b) • Pembahagian Alam Melayu kepada dua lingkungan Praktis Pengukuhan
pengaruh Barat.
• Selat Melaka dan Selat Singapura dijadikan 1. (a) Larut
sempadan. (b) Lembah Kinta
• Memisahkan wilayah pengaruh British dan wilayah
pengaruh Belanda di Alam Melayu. (c) Jugra
. (d) Lukut
BA
2. (a) Rompakan kapal dagang British di perairan
berhampiran Kuala Langat.

(b) Serangan ke atas rumah api di Tanjung Rachado.
(c) Kematian seorang warga British yang bernama Goh

Hui berhampiran istana Sultan Pahang di Pekan.

J5 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.

  Sejarah  Ting. 3 KSSM  Jawapan

(d) Selangor menerima perlindungan British. (ii) Mendesak Sultan Selangor untuk menerima
(e) Sultan gagal mengawal / mewujudkan keselamatan.
(f) Perdagangan British tergugat. perlindungan British berikutan serangan ke atas
(g) Pahang dikehendaki menerima perlindungan British.
(h) Sultan Pahang dikehendaki bertanggungjawab ke rumah api di Tanjung Rachado.

atas kematian rakyat British / Sultan Pahang gagal (iii) Mendesak Sultan Pahang menerima
mewujudkan keadilan dan ketenteraman awam.
perlindungan berikutan kematian warga British

berhampiran istana baginda di Pekan, Pahang.

(c) (i) Khazanah kekayaan sumber alam adalah

3. (a) Raja Abdullah diiktiraf sebagai Sultan Perak. anugerah Tuhan yang tiada nilai tandingnya.
(b) Raja Ismail dibenarkan memakai gelaran Raja Muda
dan diberikan sebuah jajahan kecil untuk ditadbir. (ii) Kita hendaklah menghargai sumber kekayaan

(c) Sultan Perak menerima seorang Residen British negara.
yang akan menasihati baginda dalam semua hal
pentadbiran kecuali yang berkaitan dengan agama (iii) Setiap rakyat bertanggungjawab
Islam dan adat Melayu.
mempertahankan sumber kekayaan negara.
(e) Ngah Ibrahim diakui sebagai Orang Kaya Menteri
Larut dan menerima seorang Penolong Residen. (iv) Pencerobohan kuasa luar menyebabkan kita

(f) British berkuasa penuh ke atas pungutan cukai di kehilangan sumber alam / kekayaan negara.
Perak.
(v) Kita perlu bijak menguruskan sumber alam /

kekayaan negara.

(vi) Menjaga kekayaan alam / ekonomi negara

4. (a) ✓ (e) ✗ tanggungjawab kita.
(b) ✗ (f) ✗ (Mana-mana empat)
(g) ✓
(c) ✓ 2. (a) (i) Raja Abdullah diiktiraf sebagai Sultan Perak.

(ii) Raja Ismail dibenarkan memakai gelaran Sultan

(d) ✗ (h) ✓ Muda dan diberikan sebuah jajahan kecil untuk

ditadbir.

5. (a) garis panduan yang jelas untuk menjalankan tugas (iii) Sultan menerima seorang Residen British
(b) Majlis Mesyuarat Negeri
(c) pentadbiran dan pungutan cukai yang menasihati baginda dalam semua hal
(d) mempunyai undang-undang sendiri
(e) tidak seimbang pentadbiran kecuali yang berkaitan dengan
(f) memudahkan eksploitasi ekonomi
(g) pasukan keselamatan sendiri agama Islam dan adat Melayu.
(h) mengharapkan bantuan luar
(i) Negeri-negeri Melayu (iv) Ngah Ibrahim diakui sebagai Orang Kaya
(j) Beban kewangan negeri Pahang
Menteri Larut dan menerima seorang Penolong

Residen.

(v) British berkuasa penuh ke atas pungutan cukai

di Perak.
(Mana-mana tiga)

6. (a) Mendapatkan sokongan Raja-raja Melayu terhadap (b) (i) Kedudukan sultan dan pembesar negeri
Negeri-negeri Melayu Bersekutu.
dikekalkan.
(b) Pesuruhjaya Tinggi British, Raja-raja Melayu,
Residen Jeneral, Residen British (ii) Sultan tidak lagi membuat undang-undang

(c) Kuala Kangsar dan pada tahun 1897 seperti sebelumnya tetapi mesti menerima

nasihat Residen.

(iii) Sultan dan pembesar kehilangan kuasa dalam

Praktis PT3 pentadbiran dan pungutan cukai.

(iv) Residen mengambil alih pentadbiran peringkat

negeri daripada pembesar-pembesar.

Bahagian A (v) Sistem birokrasi Barat menggantikan sistem

pentadbiran tradisional.

1. A 2. B 3. B 4. C 5. C (vi) Pelbagai jabatan kerajaan seperti Jabatan
6. A 7. D
Cukai / Jabatan Kehakiman / Jabatan Polis /
Bahagian B
Jabatan Tanah dan Ukur dibentuk.

(c) (i) Majlis Mesyuarat Negeri dikuasai oleh British.

(ii) Penduduk tempatan dikenakan kadar cukai

1. (a) (i) Andrew Clarke campur tangan di Perak yang tinggi.
berikutan Perang Larut dan Perang Saudara.
(iii) Pemilik tanah dikehendaki mendaftarkan
(ii) British menyelesaikan Perang Klang dengan
memihak kepada Raja dan pembesar yang pemilikan tanah mereka di Pejabat Tanah dan
boleh membawa keuntungan kepada mereka.
Ukur.
(iii) British membantu Dato’ Kelana mengalahkan
Dato’ Syahbandar di Sungai Ujong. Hasilnya (iv) Penduduk tempatan yang melanggar undang-
British menguasai pungutan cukai di Sungai
Linggi. undang dikenakan hukuman penjara oleh

(b) (i) Mendesak Sultan Selangor untuk menerima Jabatan Kehakiman.
pelindungan British berikutan peristiwa
rompakan ke atas kapal dagang British (v) Penduduk tempatan dikehendaki memperoleh
berhampiran Kuala Langat.
kebenaran Residen untuk meneroka tanah.
(Mana-mana empat)

3. (a) (i) Perak, Selangor, Negeri Sembilan dan Pahang
digabungkan untuk membentuk sebuah

persekutuan.

© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. J6

Sejarah  Ting. 3 KSSM  Jawapan  

(ii) Pentadbiran Negeri-negeri Melayu Bersekutu • Memperkenalkan kaedah / teknologi baharu.

diketuai oleh seorang Residen Jeneral. • Meluaskan pemasaran bahan galian di pasaran
antarabangsa.
(iii) Raja-raja Melayu menerima nasihat Residen
• Menggalakkan rakyat melabur dalam bidang
Jeneral dalam semua hal ehwal pentadbiran perlombongan.

kecuali yang berkaitan dengan agama Islam • Memberi galakan kepada rakyat yang berkecimpung
/ melabur dalam bidang perlombongan.
dan adat Melayu.
• Menggalakkan pelaburan asing dalam bidang
(iv) Kuala Lumpur menjadi pusat pentadbiran perlombongan.

Negeri-negeri Melayu Bersekutu.

(v) Negeri-negeri Melayu Bersekutu dikenali

sebagai Persekutuan 1896. 2. (a) • Mengatasi kelemahan Sistem Residen
(Mana-mana tiga) • Residen tidak diberikan garis panduan yang jelas

(b) (i) Mengatasi kelemahan sistem residen. untuk melaksanakan tugas mereka.

(ii) Menyeragamkan pentadbiran. • Residen menjadi semakin berkuasa dalam Majlis
Mesyuarat Negeri.
(iii) Menjamin keselamatan negeri.
• Raja dan pembesar tidak berpuas hati kerana
(iv) Menangani masalah kewangan Pahang. kehilangan kuasa dalam pentadbiran dan
(Mana-mana tiga) pungutan cukai.

(c) (i) Ahli Durbar dianggotai oleh Raja-raja Melayu. • Menyeragamkan pentadbiran

(ii) Durbar dapat dilihat sebagai tanggungjawab • Negeri masing-masing mempunyai undang-
undang sendiri.
bersama-sama oleh Raja-raja Melayu untuk
• Kemajuan ekonomi antara negeri tidak seimbang.
melindungi orang Melayu.
• Menjamin keselamatan negeri
(iii) Raja-raja Melayu dapat membincangkan
• Penggabungan membolehkan Negeri-negeri
masalah yang dihadapi oleh orang Melayu. Melayu Bersekutu mempunyai pasukan
keselamatan sendiri.
(iv) Kedudukan institusi kesultanan dapat
• Keamanan dapat dipelihara tanpa mengharapkan
dipertahankan. bantuan luar.

(v) Raja-raja Melayu dapat memainkan peranan • Menangani masalah kewangan Pahang

dengan lebih berkesan. • British menggabungkan negeri Perak, Selangor
(Mana-mana empat) dan Negeri Sembilan yang kaya dengan bijih
timah.
Bahagian C
• Perak, Selangor dan Negeri Sembilan dapat
. 1. (a) • Diusahakan oleh orang Melayu. membantu mengurangkan bebas kewangan
• Di lembah sungai. negeri Pahang.
• Bagi kegunaan sendiri.
• Selebihnya diperdagangkan. (b) • Negeri-negeri Melayu Bersekutu (NNMB) diketuai
• Perlombongan dijalankan di bawah pengawasan oleh Residen Jeneral.

pembesar Melayu. • Residen Jeneral bertanggungjawab kepada Majlis
• Lombong dimiliki oleh pembesar Melayu. Mesyuarat Negeri dan Pesuruhjaya Tinggi Negeri-
• Membekalkan semua keperluan perbelanjaan negeri Melayu Bersekutu yang juga merupakan
Gabenor Negeri-negeri Selat.
dalam perlombongan.
• Pembesar Melayu memperoleh kawasan pegangan • Majlis Mesyuarat Negeri ditubuhkan setelah British
berjaya campur tangan dalam pentadbiran negeri
melalui surat tauliah daripada sultan. Melayu.
• Perdagangan bijih timah punca pendapatan utama.
• Sebahagian daripada hasil diserah kepada sultan. • Majlis ini dipengerusikan oleh Raja Melayu.
(b) • Longgokan bijih timah ditemui di Larut.
• Long Jaafar dan anaknya Ngah Ibrahim • Peranan pentadbiran Raja-raja Melayu diambil
alih oleh Residen Jeneral setelah pembentukan
memajukan perlombongan bijih timah di Klian NNMB.
Pauh dan Klian Baru.
• Dengan membawa masuk pelombong Cina. • Kuasa pentadbiran Raja-raja melayu semakin
• Kuala Sepetang berkembang menjadi pelabuhan terhakis kerana terpaksa patuh kepada nasihat
yang penting. Residen Jeneral.
• Lembah Kinta muncul menjadi pengeluar bijih
timah dunia yang utama. • Pada tahun 1909, British menubuhkan Majlis
• Perkembangan perlombongan bijih timah Mesyuarat Persekutuan.
mewujudkan bandar-bandar baharu
• seperti Ipoh / Gopeng / Batu Gajah / Kampar. • Majlis ini berkuasa meluluskan undang-undang di
• Pada tahun 1870-an, Sultan Ismail memajukan Negeri-negeri Melayu Bersekutu.
kawasan perlombongan baharu.
• Membawakan kemunculan bandar Papan / • Penubuhan Majlis Mesyuarat Persekutuan
Pangkalan Peguh. menjejaskan kewibawaan Raja-raja Melayu.
(c) Usaha dilaksanakan bagi meningkatkan kemajuan
perusahaan perlombongan: • Mereka hanya merupakan ahli biasa dalam majlis.
• Meningkatkan R&D dalam bidang perlombongan.
• Membolehkan British mengawal undang-undang
dan kewangan persekutuan.

• Memberi kuasa pentadbiran kepada Pesuruhjaya
Tinggi British.

J7 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.

  Sejarah  Ting. 3 KSSM  Jawapan (c) ✗

(c) Usaha untuk memelihara kestabilan dan keamanan (d) ✗
negara:
(e) ✓
• Menghormati antara satu sama lain.
• Mengeratkan perpaduan. (f) ✗
• Menghormati undang-undang negara.
• Tidak menimbulkan kekacauan. 7. (a) Birokrasi Barat
• Memelihara keharmonian dalam masyarakat. (b) Pengenalan jabatan baharu / Perwujudan pasukan
• Bersemangat patriotik. polis / Penubuhan mahkamah sivil
(c) Kuasa raja dan pembesar berkurangan
Cabaran KBAT (d) Pegawai tadbir British dibawa masuk meningkat

Sistem Residen yang diperkenalkan pada tahun 1874 telah Praktis PT3
membawa perubahan dalam aspek pentadbiran, ekonomi
ataupun sosial apabila tiada garis panduan yang jelas tentang Bahagian A
bidang kuasa residen. Kuasa Raja-raja Melayu turut terhakis
apabila Raja-raja Melayu terpaksa menerima nasihat Residen 1. A 2. B 3. A 4. C 5. C
British. Pengaruh pembesar Melayu turut terjejas apabila 6. C 7. C 8. B 9. A 10. B
peranan pembesar Melayu diambil alih oleh pegawai British. 11. D 12. C 13. C 14. C
British turut memperkenalkan pelbagai jenis cukai baharu
yang menyebabkan kehidupan rakyat semakin tersepit. Bahagian B
(Mana-mana jawapan munasabah)

BA B 1. (a) (i) Menjaga keamanan.
(ii) Mempertahankan kedaulatan negeri.
4 Pentadbiran Negeri-negeri Melayu (iii) Menyerahkan sebahagian hasil cukai kepada
Tidak Bersekutu kerajaan.
(iv) Menyediakan tenaga kerja
Praktis Pengukuhan (Mana-mana tiga)
(b) (i) Pemerintahan diketuai oleh sultan.
1. (a) ✗ (d) ✗ (ii) Pemerintahan dibantu oleh pembesar.
(iii) Pemerintahan disokong oleh undang-undang
(b) ✓ (e) ✓ yang kemas serta teratur.
(iv) Wilayah dibahagi dan diletakkan di bawah
(c) ✓ (f) ✗ pengawasan pembesar daerah.
(v) Di setiap daerah, diwujudkan mukim-mukim
2. • • yang dikendalikan oleh Penghulu.
• • (Mana-mana tiga)
• • (c) (i) Mematuhi adat / undang-undang sedia ada.
• • (ii) Menyokong dasar pemerintah.
(iii) Menguatkan jati diri.
3. (a) ekonomi komersial (iv) Mengeratkan perpaduan.
(b) pertanian (v) Menzahirkan sokongan terhadap pemerintah.
(c) pembesar negeri (Mana-mana empat)

(d) pemodenan 2. (a) (i) Perkembangan ekonomi komersial / pertanian
(e) infrastruktur komersial yang pesat.
(f) komited

4. (a) longgar (ii) Pemodenan dalam bidang pentadbiran, sosial
(b) pentadbiran
(c) perjanjian dan infrastruktur.
(d) Pesuruhjaya Tinggi
(e) Gabenor Negeri-negeri Selat (iii) Pemerintah bijak dan cekap dalam pentadbiran.
(f) puncak kuasa
(g) Negeri-negeri Melayu Bersekutu (iv) Golongan pentadbir / pembesar komited dalam
(h) beraja
pelaksanaan tugas.
Mana-mana tiga)

(b) (i) Menandatangani perjanjian dengan Sultan Ali

5. (a) Perlis / Kedah / Kelantan / Terengganu dan Temenggung Ibrahim pada tahun 1855
(b) Perlis / Kedah
(c) Perlis / Kedah / Kelantan / Terengganu yang menjelaskan bahawa sekiranya jajahan
(d) Johor
(e) Terengganu / Johor Kesang hendak dijual oleh sultan, Kesang
(f) Perlis / Kedah / Kelantan / Terengganu / Johor
(g) Kedah / Johor hendaklah terlebih dahulu ditawarkan kepada

6. (a) ✓ pihak British.

(b) ✓ (ii) Menandatangani Perjanjian Setia dengan Johor

pada tahun 1885 yang menyebut bahawa

Johor hanya akan menerima seorang ejen

yang peranannya menyamai seorang pegawai

Konsul dan lebih rendah daripada Penasihat.

© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. J8

Sejarah  Ting. 3 KSSM  Jawapan  

(iii) Mengawal hal ehwal luar Johor melalui (v) Menghormati undang-undang.
(vi) Tidak menimbulkan kekacauan.
Perjanjian Setia 1885. (Mana-mana empat)

(iv) Gabenor Negeri-negeri Selat mencadangkan Bahagian C

kepada British untuk menempatkan Residen 1. (a) • Kedudukan yang strategik
• Kedudukan Perlis, Kedah, Kelantan dan
British di Johor.
Terengganu penting kepada perdagangan British.
(v) Menawarkan pinjaman sebanyak 200 000 dolar • Kedudukan Kelantan dan Terengganu adalah

kepada Johor untuk membiayai pembinaan strategik kerana terletak di laluan perdagangan
di antara Siam dengan Singapura.
landasan kereta api. • Menghalang kemasukan kuasa Barat lain.
• Kemaraan kuasa Barat ini menggugat serta
(vi) Memaksa Sultan Ibrahim menandatangani mencabar penguasaan British di negeri-negeri
Melayu.
perjanjian dengan Gabenor Negeri-negeri Selat • Kemakmuran dan kekayaan sumber hasil
• Hasil pertanian dan penternakan Perlis dan
pada 12 Mei 1914 untuk menukarkan jawatan Kedah menjadi sumber bekalan makanan yang
diperlukan bagi memenuhi permintaan penduduk
Konsul kepada Penasihat Am British. Pulau Pinang.
(Mana-mana tiga) • Aktiviti pembuatan Kelantan dan Terengganu
seperti pertukangan dan pembinaan kapal penting
(c) (i) Sikap jujur dalam menjalankan tugas untuk pedagang Singapura.
• Menghubungkan Burma dengan Pulau Pinang
memastikan pencapaian matlamat. • Pembinaan landasan kereta api, rangkaian jalan
raya dan telegraf di antara Burma dan Pulau
(ii) Perpaduan mengukuhkan kedudukan negeri. Pinang membolehkan British memiliki rangkaian
perhubungan terus dengan India.
(iii) Sikap bertanggungjawab pembesar penting • Beban Orang Putih mewajarkan peluasan
pengaruhnya
memastikan kedaulatan negeri. (b) • Perjanjian Burney 18 Jun 1826
• British mengiktiraf Kedah sebagai jajahan Siam.
(iv) Kewibawaan pemimpin penting dalam • Sultan Kedah tidak dibenarkan tinggal di Pulau
Pinang, Seberang Perai dan Perak.
perjuangan maruah bangsa. • British akan menghalang Kedah daripada
melancarkan serangan ke atas Siam.
(v) Kerajaan yang stabil menjamin kesejahteraan • Siam mengiktiraf pendudukan British di Pulau
Pinang dan Seberang Perai.
rakyat. • Perjanjian Sulit / Perjanjian Inggeris-Siam pada 6
(Mana-mana empat) April 1897.
• British mengakui pertuanan Siam ke atas Perlis,
3. (a) (i) Tidak ditadbir sebagai satu unit pentadbiran Kedah, Kelantan dan Terengganu.
yang tunggal. • Siam tidak akan menyerahkan negeri-negeri
tersebut kepada kuasa Barat yang lain.
(ii) Pentadbiran bersifat longgar. • Perjanjian Sempadan British-Siam 29 November
1899
(iii) Tidak terdapat perjanjian khas dalam • Sempadan di antara negeri Perak, Kelantan,
Terengganu, Pahang dan Kedah ditentukan.
pembentukan Negeri-negeri Melayu Tidak • Pengisytiharan British-Siam 6 Oktober 1902 /
Perjanjian 1902.
Bersekutu. • Siam akan mengawal hubungan luar negeri
Kelantan dan Terengganu.
(iv) Pengenalannya adalah lebih kepada langkah • Negeri-negeri tersebut tidak boleh menyerahkan
konsesi kepada kuasa asing tanpa izin Siam.
membezakan pentadbirannya dengan Negeri- (c) Cara anda memberi reaksi terhadap perjanjian-
janjian tersebut:
Negeri Melayu Bersekutu / Persekutuan 1896. • Menzahirkan sokongan ke atas pemerintah.
• Membuat bantahan secara rasmi.
(v) Negeri-negeri Melayu Tidak Bersekutu diletak • Mengadakan rapat umum untuk menunjukkan
bantahan.
bawah kawalan Pesuruhjaya Tinggi Negeri- • Menghantar wakil untuk berunding dengan British.
• Membuat bantahan melalui karya persuratan.
negeri Melayu Bersekutu / Gabenor Negeri- • Menyatupadukan rakyat jelata.

negeri Selat.

(vi) Kedudukannya tetap sebagai negeri-negeri

Melayu pemerintahan beraja yang bebas dan

berkuasa autonomi.

(vii) Raja-raja Melayu di Negeri-negeri Melayu Tidak

Bersekutu mempunyai kuasa yang lebih besar

berbanding dengan kuasa Raja-raja Melayu di

Negeri-negeri Melayu Bersekutu / Persekutuan

1896.
(Mana-mana tiga)

(b) (i) Pentadbiran negeri berlandaskan Undang-

Undang Bagi Diri Kerajaan Terengganu 1911.

(ii) Penasihat British terlibat secara langsung dalam

pentadbiran di samping melibatkan pembesar

tempatan.

(iii) Pentadbiran kerajaan dilaksanakan melalui

Jemaah Menteri dan Majlis Mesyuarat Negeri.

(iv) Kakitangan perkhidmatan awam terdiri daripada

orang Melayu.

(v) Penglibatan pegawai Eropah dalam pentadbiran

dihadkan.
(Mana-mana tiga)

(c) (i) Menzahirkan sokongan untuk mempertahankan

institusi kesultanan.

(ii) Menguatkan jati diri.

. (iii) Berusaha menyatupadukan rakyat.

(iv) Sentiasa berwaspada terhadap perkembangan

dalam dan luar negeri.

J9 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.

  Sejarah  Ting. 3 KSSM  Jawapan BA B

2. (a) • Pembentukan Negeri-negeri Melayu Tidak 5 Pentadbiran Barat di Sarawak dan
Bersekutu tidak mengubah kedudukan sultan Sabah
dan raja.
Praktis Pengukuhan
• Sultan kekal sebagai puncak kuasa dalam
pentadbiran negeri. 1. (a) Kelabit
(b) adat
• Sultan masih berkuasa dalam hal berkaitan (c) Tuai Rumah
dengan agama Islam dan adat istiadat Melayu.
(d) kebolehan peribadi
• Kedudukan pembesar kekal meskipun bidang (e) orang tengah
kuasanya telah berubah. (f) Tua Kapung

• Pembesar tidak lagi mengutip cukai dan pajak 2. (a) ✓
seperti sebelumnya dan mereka diberikan elaun (b) ✓
dan pencen. (c) ✗
(d) ✓
• Sistem pentadbiran tradisional diteruskan (e) ✓
• Jemaah Menteri dan Majlis Mesyuarat Negeri serta (f) ✗
(g) ✓
peraturan yang terdapat dalam Undang-Undang (h) ✓
Tubuh Kerajaan diteruskan.
• Pembesar Melayu menjadi peneraju sistem 3. (a) laluan perdagangan
pentadbiran negeri. (b) Pulau Pahlawan
• Negeri-negeri Melayu Tidak Bersekutu mempunyai (c) China
sistem perkhidmatan awam sendiri. (d) Kepulauan Sulu
• Kerajaan Kedah membuat perjanjian dengan (e) Australia
kerajaan British yang menyatakan bahawa semua (f) barat dan timur
jawatan perkhidmatan awam hendaklah diisi
dengan pegawai Melayu Kedah. (g) angin monsun
(b) • Dasar pentadbiran ditentukan oleh Penasihat (h) Teluk Gaya
British. (i) pasaran antarabangsa
• Pelaksanaan Birokrasi Barat mengurang / (j) China
menghadkan kuasa sultan dan pembesar. (k) lembah
• Jabatan-jabatan kerajaan yang baharu (l) pertanian komersial
diperkenalkan di setiap negeri.
• Pasukan polis diwujudkan untuk menjaga 4. (a) Penasihat British
keamanan.
• Urusan pentadbiran negeri mula mengamalkan (b) diakui British
cara Barat. (c) adat resam
• Mahkamah sivil ditubuhkan.
• Pegawai-pegawai British dibawa masuk sebagai (d) adil dan saksama
pegawai tadbir kerajaan. (e) menyerahkan
(c) Usaha bagi memastikan perubahan dalam
pentadbiran akibat peluasan kuasa British di NNMTB 5. (a) Pembahagian wilayah
tidak mengancam kedaulatan negeri: (b) Pengekalan golongan elit tempatan
• Mengeratkan perpaduan. (c) Pentadbiran berhierarki
• Menguatkan jati diri. (d) Pentadbiran berasaskan kaum
• Tidak menimbulkan kekacauan dalam negeri. (e) Perundangan
• Berwaspada terhadap dasar baharu British.
• Menzahirkan sokongan terhadap sultan. 6. (a) amanah
• Menghargai jasa pemimpin. (b) Eropah
• Mengambil berat terhadap perkembangan semasa. (c) Datu
• Menguatkan semangat patriotisme.
(d) Charles Vyner Brooke
Cabaran KBAT (e) memungut cukai

Pengajaran yang diperoleh ialah kita hendaklah sentiasa Praktis PT3
bersedia mempertahankan negara daripada ancaman kuasa
luar dan kita hendaklah bersatu padu bagi menangkis Bahagian A
kemaraan kuasa luar. Selain itu, kita hendaklah menjiwai
usaha pemimpin terdahulu mempertahankan maruah bangsa. 1. B 2. A 3. D 4. B 5. A 6. D
Kita juga janganlah bersengketa sehingga keadaan dapat 7. A 8. C 9. B 10. B 11. C 12. B
dimanipulasikan oleh kuasa luar untuk kebaikan mereka. 13. C 14. D
(Mana-mana jawapan munasabah)

© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. J10

Sejarah  Ting. 3 KSSM  Jawapan  

Bahagian B (c) (i) Sabah ditadbir oleh sebuah syarikat
perdagangan.
1. (a) (i) Pemerintahan berpusat di sekitar Sungai
Sarawak. (ii) Pegawai tadbir terdiri daripada orang Eropah.
(iii) Kehidupan rakyat menjadi susah.
(ii) Keturunan Datu Merpati Jepang menguasai (iv) Undang-undang baru / Barat dilaksanakan.
pentadbiran. (v) Cukai baharu diperkenalkan.

(iii) Memakai gelaran Datu Patinggi / Datu (Mana-mana empat)
Bendahara (Datu Bandar) / Datu Temenggung.
3. (a) (i) Mengekalkan golongan elit tempatan dalam
(iv) Mereka menjadi wakil bagi pihak Sultan Brunei. pentadbiran.

(v) Mereka mentadbir tanpa campur tangan (ii) Melaksanakan pentadbiran berhierarki.
Kesultanan Brunei.
(iii) Mengamalkan pentadbiran berasaskan kaum.
(Mana-mana dua)
(iv) Melaksanakan undang-undang Barat dan
(b) (i) Dijalankan di kawasan yang kuasa Sultan
tempatan.
Brunei dan Sulu agak lemah. (Mana-mana tiga)

(ii) Bergantung kepada kemampuan individu untuk (b) (i) Pada peringkat awal, Sabah dibahagikan
memerintah kawasan yang dikuasainya.
kepada dua Residensi, iaitu Residensi Pantai
(iii) Ketua Bebas muncul dari sikap keberanian /
kepewiraan seseorang tokoh yang mencabar Timur dan Residensi Pantai Barat.
kewibawaan Sultan di kawasannya.
(ii) Pada tahun 1922, kawasan pentadbiran

(iv) Mereka mempunyai pertalian keluarga dengan dibahagiakan kepada lima residensi, iaitu
Sultan Brunei / Sultan Sulu.
Kudat, Pantai Barat, Pedalaman, Pantai Timur

dan Tawau.

(v) Mereka mempunyai undang-undang tersendiri (iii) Setiap Residensi diketuai oleh Residen.
dan tidak mengiktiraf kuasa lain.
(iv) Terdapat 17 daerah pula diketuai oleh Pegawai
(vi) Mereka bertanggungjawab menjalankan
Daerah.
pentadbiran di kawasan masing-masing.
(Mana-mana empat) (v) Pegawai Daerah dibantu oleh Penolong

Pegawai Daerah.

(c) (i) Dikuasai oleh Kesultanan Brunei dan (vi) Biasanya jawatan Residen, Pegawai Daerah
Kesultanan Sulu.
dan Penolong Pegawai Daerah berbangsa

(ii) Mempunyai perkembangan sejarah sosiopolitik Inggeris atau Eropah.
yang sama. (Mana-mana tiga)

(iii) Masyarakat berpegang kuat kepada adat. (c) (i) Memantapkan ekonomi negara.

(iv) Penduduk pelbagai etnik. (ii) Menyedari kepentingan mempertahankan

(v) Terdapat kawasan di mana pengaruh kekayaan negara.
Kesultanan Brunei / Sulu lemah.
(iii) Mewujudkan daya saing dalam ekonomi global.
(Mana-mana empat)
(iv) Sentiasa berwaspada terhadap ancaman kuasa

2. (a) (i) Sabah terletak di tengah-tengah laluan luar.
perdagangan di antara China dan Singapura.
(v) Mengambil berat terhadap perkembangan dunia

(ii) Sabah terletak di berhampiran dengan laluan semasa.
Pulau Pahlawan yang merupakan laluan (Mana-mana empat)
maritim bagi kapal-kapal dagang untuk belayar
ke China dan Jepun. Bahagian C

(iii) Sabah terlibat dalam perdagangan dari 1. (a) • Kawasan Sungai Sarawak merupakan kawasan
Kepulauan Sulu hingga New Guinea dan ekonomi yang penting di Sarawak.
Australia.
• Sultan Brunei menghantar Pengiran Indera
(iv) Pelabuhan-pelabuhan di sepanjang pantai barat Mahkota sebagai pembesar ke kawasan ini untuk
dan timur Sabah merupakan pelabuhan semula menguasai kekayaan ekonomi.
jadi yang strategik.
• Pengiran Indera Mahkota mendirikan pusat
(v) Kapal dagang dapat berlabuh dengan selamat pentadbiran di Kuching.
daripada tiupan angin monsun.
• Pentadbiran Pengiran menimbulkan perbalahan
(vi) Antara pelabuhan utama termasuklah di Teluk pembesar tempatan

Gaya. • kerana mengenakan cukai yang tinggi
(Mana-mana tiga)
• di samping melaksanakan kerahan tenaga.
(b) (i) SBUB bersetuju menerima penasihat British.
• Datu Patinggi Ali memimpin penentangan
(ii) SBUB mesti melantik pegawai tadbir daripada
pegawai yang diakui British. • untuk membebaskan Sarawak daripada
cengkaman Pengiran Indera Mahkota.
(iii) SBUB perlu memelihara adat resam, agama
dan undang-undang penduduk tempatan. • Sultan Brunei menghantar Pengiran Raja Muda
Hashim untuk menyelesaikan masalah.
(iv) SBUB hendaklah memerintah Sabah dengan
adil dan saksama. • Pengiran Raja Muda Hashim gagal memujuk Datu
Patinggi dan pembesar Melayu.
. (v) SBUB tidak dibenarkan menyerahkan Sabah
kepada pihak lain tanpa kebenaran British. • Pangiran Raja Muda Hashim meminta bantuan
James Brooke.
(Mana-mana tiga)

J11 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.

  Sejarah  Ting. 3 KSSM  Jawapan • Pada tahun 1861, James Brooke memperoleh
kawasan Sungai Rajang
• Datu Patinggi Ali bersetuju untuk berunding
dengan James Brooke. • Melibatkan Oya, Mukah, Tatau dan Bintulu.

(b) • Strategi rundingan • Setelah berjaya membantu menghapuskan
• Berunding dengan Pengiran Raja Muda Hashim kebangkitan orang tempatan.
• untuk menamatkan kekacauan di Sarawak.
• Pengiran Raja Muda Hashim menawarkan • Pada tahun 1883, Charles Brooke mendapatkan
Baram dan seluruh lembangan Sungai Baram
Sarawak. daripada Sultan Brunei.
• Strategi ugutan
• Pertama, mengugut akan menyerang kedudukan • Pada tahun 1885, Charles Brooke memperoleh
kawasan di Sungai Trusan.
Pengiran Raja Muda Hashim di Kuching apabila
pengiran berdolak-dalik dan tidak bersetuju • Pada tahun 1890, Charles Brooke memperoleh
dengan rundingan tersebut. Limbang apabila penduduk Limbang bersetuju
• Tindakan tersebut menyebabkan Pengiran untuk menyertai Sarawak.
Raja Muda Hashim bersetuju menyerahkan
pemerintahan Sarawak kepada James Brooke. • Pada 12 Januari 1905, kerajaan Sarawak
• Kedua, mengugut Sultan Brunei, iaitu Sultan Omar memperoleh hak ke atas Lawas (yang sebelum
Ali Saifuddin apabila tiba di istana Sultan Brunei ini dimiliki oleh SBUB).
dengan diiringi oleh angkatan tentera laut
British. (b) • Memperoleh bantuan dan sokongan daripada
• Sultan Brunei bersetuju menyerahkan Sarawak tentera laut British.
kepadanya.
• Strategi Perjanjian • Menggunakan kapal perang HMS Dido untuk
• Perjanjian 1841, James Brooke memerintah menghancurkan kubu orang Iban di Sungai
Sarawak dan menguasai hasilnya. Saribas dan Sungai Skrang.
• Perjanjian 1842, James Brooke menguasai
Sarawak dari kawasan Tanjung Datu ke Sungai • Menentang kebangkitan orang tempatan.
Samarahan.
• James Brooke menguasai semua hasil pendapatan • Menganggap orang Iban dan penduduk tempatan
kawasan tersebut. yang bangkit menentangnya sebagai lanun.
• Strategi ketenteraan
• James Brooke mendapatkan bantuan angkatan • Memperoleh sokongan sebahagian masyarakat
tentera laut British melalui sokongan kapal HMS tempatan.
Dido untuk melancarkan strategi ketenteraan di
Sarawak. • Mengambil kesempatan daripada pertelingkahan
• HMS Dido digunakan untuk memerangi ancaman yang wujud dalam masyarakat tempatan.
lanun yang mengganggu perdagangan dan
ketenteraman Sarawak. • Di Mukah, konflik berlaku di antara Pengiran
(c) Kekacauan yang berlaku perlu dijadikan iktibar: Matusin dan Pengiran Ersat.
• Perpecahan rakyat membuka ruang kepada
campur tangan kuasa luar. • Brooke memberi sokongan kepada Pengiran
• Perpaduan rakyat menjamin keutuhan Matusin sehingga berjaya memecahkan kekuatan
pemerintahan. masyarakat tempatan di Mukah.
• Sentiasa berwaspada terhadap kuasa luar.
• Memelihara kedaulatan negara tanggungjawab • Menghapuskan tokoh tempatan yang menentang
kita semua. kedudukannya.
• Sentiasa menguatkan jati diri bagi menghadapi
cabaran kuasa luar. • James Brooke berjaya menyingkir tokoh tempatan
• Rakyat hendaklah menghormati undang-undang yang menentangnya.
negara.
2. (a) • James Brooke memperoleh kawasan Kuching • Sharif Masahor dituduh terlibat dalam pakatan
pada tahun 1841. menyingkirkan Brooke
• Kemudian merangkumi kawasan dari Tanjung Datu
ke Sungai Samarahan. • dibuang negeri ke Singapura.
• Sejak tahun 1840-an, James Brooke berjaya
menguasai Batang Lupar dan Sungai Saribas. • Datu Patinggi Abang Abdul Ghafur bin Abang
• Pada tahun 1853, James Brooke menggunakan Qahar dibuang negeri ke Melaka.
lanun sebagai alasan.
• Berjaya menghapuskan penentangan orang Iban • Memperkukuhkan pertahanan Sarawak.
di Saribas dan Batang Lupar.
• James Brooke memperoleh Sadong, Batang • James Brooke mendirikan benteng dan kubu yang
Lupar, Saribas dan Kalaka. dilengkapi dengan meriam.

• Membina kubu di Sungai Skrang pada tahun 1849.

• Bagi memerhati pergerakan kaum Iban Skrang
selepas berakhirnya Perang Beting Maru.

• Mendapatkan sokongan kewangan daripada
pemodal Eropah.

• Antaranya ialah Baroness Angela Burdett-Counts.

(c) Usaha bagi menjamin hak dan kepentingan
penduduk temaptan Sarawak:

• Menjalankan tugas dengan jujur.

• Memastikan pentadbiran Brooke telus.

• Memastikan dasar baharu tidak menjejaskan hak
dan kepentingan penduduk tempatan.

• Menjadi perantaraan penduduk tempatan dengan
pentadbir / kerajaan Brooke.

• Memastikan pentadbiran tempatan tidak terancam.

• Memastikan perpaduan rakyat tidak terjejas.

© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. J12

Sejarah  Ting. 3 KSSM  Jawapan  

Cabaran KBAT (h) ✓
(i) ✗
Setuju. Dapat mengembalikan keamanan dan mengelakkan (j) ✓
ekonomi Sarawak terjejas. Selain itu, James Brooke
mempunyai angkatan tentera. Usaha yang dijalankan sebelum Praktis PT3
ini gagal mencapai matlamat.
Tidak setuju. Pengiran bertindak tanpa memeriksa latar Bahagian A
belakang James Brooke. Pengiran juga mengenepikan
pembesar tempatan semasa membuat keputusan. Malahan, 1. A 2. D 3. B 4. B 5. A 6. A
Pengiran membuat keputusan sebelum berusaha mencari 7. B 8. B 9. D 10. D 11. B 12. A
penyelesaian yang lain. Pengiran bertindak sesuka hati. 13. C 14. B 15. B
(Mana-mana jawapan munasabah)
Bahagian B
B
BA 1. (a) (i) Memerlukan modal yang besar untuk tujuan
6 Kesan Pentadbiran Barat Terhadap eksport.
Ekonomi dan Sosial
(ii) Memerlukan tanah yang luas untuk keperluan
Praktis Pengukuhan tanaman ladang.

1. (a) bijih timah (iii) Menggunakan teknologi moden.
(b) kapal korek
(c) antimoni (iv) Menggunakan tenaga kerja yang ramai.

2. (a) Mata wang perak Sepanyol. (v) Menghasilkan barangan dalam skala yang
(b) Mengeluarkan wang kertas di bawah Ordinan VIII. besar untuk dieskport.
(c) Mata wang kerajaan Melayu terhapus.
(d) Memudahkan modal dari luar negara disalurkan ke (Mana-mana tiga)
Tanah Melayu.
(e) Melindungi kapal dagang dan muatan yang dibawa. (b) (i) Pada tahun 1912, kapal korek digunakan di
Batu Gajah, Perak.
3. (a) Di Selangor, British membina jalan raya yang
menghubungkan Kuala Lumpur dengan Pelabuhan (ii) Kaedah perlombongan bijih timah bawah tanah
Klang (Port Swettenham). Jalan raya yang lebih diperkenalkan oleh Pahang Consolidated
lebar dibina kerana peningkatan penggunaan Company Limited.
kenderaan bermotor seperti lori, bas, kereta dan
basikal pada tahun 1902. Menjelang tahun 1911, (iii) Teknologi melebur bijih timah diperkenalkan
jalan raya dibina bagi menghubungkan bandar-
bandar besar, kawasan yang mempunyai potensi oleh Eastern Smelting Company dan Straits
sumber ekonomi dan pelabuhan.
Trading Company.
(b) Masalah bentuk muka bumi dan kos membina jalan
raya yang tinggi menghalang pembinaan jalan raya (iv) Kilang melebur antimoni didirikan di Bau dan
di negeri ini. Di Sarawak, terdapat jalan raya pendek Kuching.
yang tidak berturap dibina di Kuching dan Miri.
(v) Terowong diwujudkan di Tanjung Kubong,
(c) Di Sabah, SBUB membina jalan raya untuk Labuan untuk melombong arang batu.
kepentingan ekonomi mereka. Jalan raya dibina
adalah menghubungkan bandar yang sedia wujud (Mana-mana tiga)
di sebelah pantai barat. Menjelang tahun 1941,
terdapat kira-kira 165 kilometer jalan raya berturap (c) (i) Sentiasa menuntut ilmu pengetahuan.
di Sabah. Kebanyakan jalan tersebut hanya terdapat
di sekitar bandar Jesselton, Sandakan, Kudat, Lahad (ii) Mewujudkan semangat ingin memajukan diri.
Datu dan Tawau.
(iii) Mewujudkan semangat daya saing.
4. (a) Perkembangan bandar
(b) Pembentukan masyarakat berbilang kaum (iv) Tanamkan minat membaca.
(c) Perkembangan pendidikan
(d) Perkhidmatan kesihatan (v) Sentiasa mengikut perkembangan teknologi
(e) Pembinaan penjara
negara luar.
5. (a) ✓ (Mana-mana empat)
(b) ✓
(c) ✗ 2. (a) (i) Sistem kontrak
(d) ✓
(ii) Sistem kangani
(e) ✓
(f) ✓ (b) (i) Jabatan Kerja Raya (Public Works Department)
(g) ✓
ditubuhkan pada tahun 1872.

(ii) Jabatan Pertanian ditubuhkan pada 1905

untuk memajukan tanaman ekonomi dan

membangunkan industri getah.

(iii) Institut Penyelidikan Getah Malaya (RRIM)

ditubuhkan pada 1926 untuk menjalankan

penyelidikan getah.

(iv) Jabatan Parit dan Tali Air ditubuhkan pada

1931 bagi meningkatkan keberkesanan sistem

pengairan.

(v) Jabatan Pos dan Telegraf / Jabatan Kereta Api

Tanah Melayu ditubuhkan untuk melicinkan

sistem pengangkutan dan perhubungan.
(Mana-mana empat)

J13 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.

  Sejarah  Ting. 3 KSSM  Jawapan

(c) (i) Mewujudkan perkhidmatan yang mesra • The Anglo Saxon Petroleum Company melabur
dalam perlombongan petroleum di Sarawak pada
pelanggan. tahun 1882.

(ii) Memahami keperluan penduduk tempatan. • Petroleum dijumpai di Miri dan kilang menapis
minyak didirikan di Lutong, Miri pada tahun 1910.
(iii) Melaksanakan tugas tanpa menyusahkan
• Di Sabah, perlombongan emas diusahakan oleh
penduduk tempatan. orang Cina di Sungai Segama.

(iv) Pegawai tidak mementingkan diri sendiri. • Perlombongan arang batu diusahakan di
Silimpopon, Sandakan dan Labuan oleh Syarikat
(v) Pegawai mengelakkan rasuah. Cowie Harbour Coal.

(vi) Pegawai menjalankan tugas dengan gigih / (b) • Di negeri-negeri Melayu, perusahaan getah
berkembang pesat pada awal abad ke-20
telus. berikutan kejatuhan harga kopi.
(Mana-mana empat)
• Antara pelabur Eropah yang melabur dalam
3. (a) (i) Berlaku perkembangan bandar. industri getah ialah Guthrie / Sime Darby / United
Plantations / Harrisons & Crossfield / Boustead
(ii) Pembentukan masyarakat berbilang kaum. Buttery Estate.

(iii) Perkembangan pendidikan vernakular. • Mereka banyak melabur dalam pembukaan ladang
getah di Perak / Selangor / Negeri Sembilan /
(iv) Perkembangan perkhidmatan kesihatan Johor.
(Mana-mana tiga)
• Di Sarawak, Dinsati Brooke tidak meggalakkan
(b) (i) Membina hospital kerajaan yang pertama di pelaburan ladang getah oleh syarikat asing.

Taiping Perak pada tahun 1878. • Hanya Syarikat Borneo Berhad diberi kebenaran
mengusahakan tanaman getah.
(ii) Mendirikan hospital di Selangor, Negeri
• Ladang-ladang getah telah diwujudkan di Dahan,
Sembilan, Pahang dan Kuala Lumpur pada Bidi dan Sungai Samarahan.

akhir tahun 1890-an. • Di Sabah, getah ditanam di Taman Percubaan
Kerajaan di Sandakan pada tahun 1882.
(iii) Mendirikan hospital untuk memberi rawatan
• SBUB melabur modal dalam penanaman getah di
kepada pekerja asing. Bongaya, Sungai Labuk.

(iv) Menubuhkan Institut Penyelidikan Perubatan • Jesselton merupakan pusat perdagangan getah
yang penting.
di Kuala Lumpur pada tahun 1900 untuk
• Antara syarikat getah di Sabah ialah British
menjalankan penyelidikan saintifik terhadap North Borneo Para Rubber / British North Borneo
Company / Langkon Borneo Rubber Company
penyakit tropika seperti beri-beri dan malaria. Limited.

(v) Menubuhkan Sanitary Board pada tahun 1890- (c) Cara kerajaan memajukan bidang ekonomi bagi
menjana keuntungan
an untuk mengawasi kebersihan dan kesihatan
• Menggalakkan rakyat bergiat dalam ekonomi
bandar Kuala Lumpur. moden.

(vi) Menubuhkan Jabatan Kesihatan untuk • Mencari pasaran dunia yang lebih luas.
• Mengadakan kempen / pameran di peringkat
mengawasi aspek kesihatan penduduk bandar
persada dunia.
pada tahun 1911. • Mengurang / menghapuskan cukai eksport.
(Mana-mana empat) • Menggalakkan penyelidikan dalam bidang ini.
• Menghasilkan mutu getah yang lebih baik.
(c) (i) Menjaga pemakanan diri. • Menghasilkan barangan buatan bijih timah dan

(ii) Sentiasa bersenam getah.
• Memberi pinjaman modal kepada petani moden.
(iii) Mendapatkan rawatan perubatan apabila jatuh
2. (a) • Mula diperkenalkan pada akhir abad ke-19.
sakit. • Bertujuan mengeksploitasi kekayaan ekonomi di

(iv) Mengambil berat terhadap kebersihan negara kita.
• Fasa pertama pada tahun 1885 – 1896
persekitaran. • Menghubungkan kawasan lombong dengan

(v) Sentiasa membaca tentang kesihatan diri. pelabuhan
(Mana-mana empat) • bagi memudahkan bijih timah dieksport.
• Landasan kereta api juga mengubungkan bandar-
Bahagian C
bandar utama.
1. (a) • Di negeri-negeri Melayu, emas dilombong secara • Fasa kedua pada tahun 1897 – 1909
komersial di Raub, Pahang. • Menghubungkan utara dan selatan Tanah Melayu

• Arang batu dilombong di batu Arang, Selangor. berikutan pembentukan Negeri-negeri Melayu
Bersekutu.
• Bijih timah dilombong di daerah Lukut, Sungai
Ujong, Larut dan Klang.

• Pada tahun 1888, British membuka lombong bijih
timah bawah tanah di Sungai Lembing, Pahang.

• Kawasan lombong bijih timah baharu seterusnya
dibuka di Ampang, Kuala Lumpur dan Lembah
Kinta (Perak).

• Di Sarawak, orang Cina mengusahakan
perlombongan emas di Bau pada tahun
1820-an.

• Perlombongan emas diusahakan oleh Syarikat
Borneo Berhad.

• Perlombongan antimoni diusahakan oleh Syarikat
Borneo Berhad di Bau dan Kuching.

• Syarikat Borneo Berhad melombong arang batu
di Sadong.

© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. J14

Sejarah  Ting. 3 KSSM  Jawapan  

• Fasa ketiga pada tahun 1910 – 1931 BA B
• Menghubungkan seluruh Tanah Melayu setelah
7 Penentangan Masyarakat Tempatan
British berjaya meluaskan pengaruhnya ke Negeri-
negeri Melayu Tidak Bersekutu. Praktis Pengukuhan
• Penggunaan kereta api diperluaskan daripada
mengangkut bahan mentah kepada membawa 1. (a) Pasir Salak
penumpang. (b) sultan
• Di Sarawak, landasan kereta api menghubungkan
Bau dengan Kuching pada tahun 1917. (c) Residen British
• Di Sabah, pembinaan landasan kereta api bermula (d) cukai baharu
di Bukau pada tahun 1896. (e) Sultan Abdullah
• Pada tahun 1900, landasan kereta api dibina untuk
menghubungkan Beaufort dengan Jesselton dan (f) J.W.W. Birch
Tenom. (g) perisytiharan
• Pembinaan landasan kereta api bertumpu di
kawasan pantai barat untuk kegiatan pembukaan (h) Dato’ Sagor
ladang getah. (i) Seputum
(b) • Di negeri-negeri Melayu, sistem perhubungan (j) Raja Ismail
diperkenalkan di kawasan kegiatan ekonomi /
pusat pentadbiran / pelabuhan. 2. (a) Pegawai Majistret / Pemungut Hasil
• Berkembang ke kawasan petempatan. (b) hilang kuasa pentadbiran / Dato’ Setia Perkasa
• Talian telegraf dipasang untuk menghubungkan Pahlawan Semantan
Kuala Lumpur dan Melaka pada tahun 1886. (c) surat pengisytiharan
• Sejak tahun 1880-an, perkhidmatan pos telah (d) pentadbiran / Datu Temenggung / menghapuskan
bermula di Kuala Lumpur. kebangkitan pemimpin tempatan
• Di Sarawak, perkhidmatan telekomunikasi (e) Mat Salleh / mencabar kuasa dan kewibawaan
diperkenalkan untuk melicinkan pentadbiran di
samping menguruskan kegiatan ekonomi. 3. (a) Dato’ Maharaja Lela / Sharif Masahor
• Pada tahun 1897, perkhidmatan telegraf (b) Yamtuan Antah / Rentap / Mat Sator
diwujudkan antara bandar Kuching dan Singapura. (c) Dol Said
• Di Sabah, perkhidmatan telegraf dan radio (d) Haji Abdul Rahman Limbong
diperkenalkan di bandar-bandar besar. (e) Yamtuan Antah / Rentap
• Kemudahan ini membolehkan Sabah berhubung (f) Haji Abdul Rahman Limbong
dengan negara lain. (g) Dato’ Maharaja Lela
(c) Langkah yang perlu dilaksanahan bagi mengelakkan (h) Tok Janggut / Mat Salleh
salah guna media sosial:
• Mendidik rakyat tentang cara penggunaan yang 4. (a) ✓
betul. (b) ✗
• Pihak berkuasa mengenakan tindakan undang- (c) ✓
undang ke atas mereka yang menyalahguna (d) ✓
media sosial. (e) ✗
• Mengadakan kempen kesedaran untuk
menggunakan media sosial dengan betul. Praktis PT3
• Melatih remaja / belia berhemah semasa
menggunakan media sosial. Bahagian A
• Menjalankan kempen berbudi bahasa.
• Memastikan rakyat celek ICT / penggunaan media 1. D 2. A 3. D 4. A 5. B 6. A
sosial. 7. A 8. A 9. D 10. C 11. A 12. B
• Ibu bapa perlu memantau penggunaan telefon 13. D
bimbit dalam kalangan anak-anak.
• Pihak penerbitan televisyen perlu menapis cerita Bahagian B
yang berunsurkan negatif.
1. (a) (i) Mempertahankan hak dan kepentingan
Cabaran KBAT pemerintah tempatan.

Usaha-usaha yang perlu dilakukan bagi memastikan ekonomi (ii) Mengembalikan / mengekalkan sistem
negara kita kukuh di persada dunia ialah menyahut saranan
kerajaan untuk bergiat dalam bidang ekonomi komersial / pentadbiran tradisional.
bergiat dalam bidang perindustrian, mengambil bahagian
dalam promosi hasil pengeluaran Malaysia di dalam dan di (iii) Membantah peraturan baharu yang
luar negara, mengambil berat / melibatkan diri dalam R&D
dan menanamkan semangat daya saing / jati diri. menyusahkan penduduk tempatan.
(Mana-mana jawapan munasabah) (Mana-mana dua)

(b) (i) • Melancarkan penentangan bersama-sama

Tok Gajah dan Mat Kilau.

• Menawan Kuala Tembeling dan Jeram

Ampai.

(ii) • Penentangan mencetuskan Perang Pahang.

• British mengalami kerugian.

J15 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.

  Sejarah  Ting. 3 KSSM  Jawapan • untuk memansuhkan Perjanjian Pangkor.
• Usaha mereka gagal.
• British menawan semula Jeram Ampai • Sultan Abdullah dan pembesar Melayu Perak
dengan menghantar Kolonel Walker.
mengadakan beberapa mesyuarat sulit
• Dato’ Bahaman, Tok Gajah dan Mat Kilau • untuk menghapuskan J.W.W. Birch.
berundur ke Kelantan dan Terengganu. • Pada 2 November 1875, J.W. W Birch ke Pasir

(c) (i) Mereka mempertahankan hak / kedudukan Salak
pemerintah / pembesar / raja. • Untuk menampal surat pengisytiharan mengambil

(ii) Usaha mereka mengembalikan / mengekalkan hak memungut cukai oleh British.
sistem pentadbiran tradisional. • Diiringi oleh Leftenan Abbott, Mat Arshad /

(iii) Mereka menentang sistem cukai yang jurubahasanya.
menyusahkan penduduk tempatan. • Dato’ Maharaja dan pengikutnya mengambil

(iv) British melaksanakan dasar pentadbiran yang peluang untuk membunuh J.W. W. Birch.
tidak adil. • J.W. W. Birch dibunuh pada 2 November 1875.
(c) Sebab kegagalan:
2. (a) (i) James Brooke telah menuduh Rentap sebagai • Penentangan bersifat setempat.
lanun. • Tidak meluas ke seluruh negeri.
• Sokongan tidak menyeluruh.
(ii) James Brooke juga cuba menghapuskan • Penentangan tidak mendapat sokongan pihak
petempatan orang Iban.
istana.
(b) (i) • Mat Salleh menentang tindakan SBUB • Kelemahan teknologi digunakan.
mengambil alih hak memungut cukai • Senjata Barat lebih canggih.
sehingga menyebabkan pembesar tempatan • Kelemahan strategi masyarakat tempatan.
kehilangan kuasa. • British berjaya mengatasi kebangkitan dengan

• Beliau cuba mengadakan rundingan dengan pelbagai strategi.
SBUB tetapi gagal kerana Gabenor Beaufort • Kerjasama British dengan Belanda.
menganggap Mat Salleh mengancam • British menggunakan istana untuk memadamkan
kepentingan SBUB.
kebangkitan masyarakat tempatan.
(ii) • Mat Salleh membina kubu di Ranau.
• Pada bulan Julai 1897, Mat Salleh menyerang 2. (a) • Nama sebenar Haji Abdul Rahman bin Abdul
Hamid bin Haji Abdul Qadir.
pusat pentadbiran British di Pulau Gaya.
• Pada November 1897, beliau menyerang • Berasal dari Patani
• Dilahirkan pada tahun 1868 / meninggal dunia di
Ambong.
• Pada tahun 1898, Mat Salleh dibenarkan Makkah pada tahun 1929.
• Memohon Lesen Wakil (pleader) untuk menjadi
mentadbir daerah Tambunan setelah Cowie
mengadakan rundingan dengan beliau di wakil kepada tertuduh.
Menggatal. • Bertindak sebagai peguam untuk mewakili
• Pada tahun 1899, SBUB telah memungkiri
janji dan mengambil alih pentadbiran penduduk Ulu Telemong
Tambunan. • menentang pihak kerajaan yang diwakili oleh
• Tentera SBUB juga menyerang kubu Mat
Salleh di Teboh, Tambunan. renjer hutan.
• Pada tahun 1900, Mat Salleh terkorban • Memohon lesen pleader untuk membela petani
dalam pertempuran di Tambunan.
(c) (i) Mereka mempertahankan maruah bangsa. Terengganu di mahkamah
(ii) Mengembalikan hak dan kepentingan pembesar • dengan menggunakan hujah agama.
tempatan. • Menurut beliau, tanah yang diusahakan oleh petani
(iii) Menunjukkan semangat tidak putus asa.
(iv) Tindakan mereka mementingkan masyarakat adalah “Hak Allah SWT“.
setempat. • Petani bebas mengerjakan tanah tersebut tanpa

Bahagian C perlu membayar cukai kepada British.
• Sistem percukaian yang diperkenalkan oleh British
1. (a) • Dasar British menghakis kuasa raja / pembesar.
• Dasar British menjejaskan / menyulitkan kehidupan berlawanan dengan hukum syarak.
• Menuntut hak mengerjakan tanah ditetapkan
masyarakat setempat.
• British mengenakan kadar cukai yang tinggi. mengikut hukum agama Islam.
• Peraturan baharu membebankan penduduk • Kegagalan pihak peguam cara (pendakwa)

setempat. dan hakim menjelaskan pertanyaan Haji Abdul
• Dasar pentadbiran cukai bersifat menindas. Rahman
• Kedaulatan raja / negeri terhakis. • menyebabkan perbicaraan ditangguhkan.
• Maruah bangsa tercabar. • Perbicaraan diakhiri dengan keputusan berpihak
• Pentadbiran tradisional digantikan dengan kepada Haji Abdul Rahman Limbong.
(b) • Kebangkitan Tahun 1922 berlaku di Kuala
pentadbiran Barat. Telemong
(b) • Pada 16 Oktober 1874 Sultan Abdullah dan • Petani menentang peraturan baharu
• dengan membersihkan tanah tanpa mendapatkan
pembesar Perak mengupah R.C. Woods pas kebenaran.

© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. J16

Sejarah  Ting. 3 KSSM  Jawapan  

• Dalam Kebangkitan 1925, seramai 300 hingga 500 Mengulangi kenyataan bahawa penghantaran bunga
orang petani berkumpul di Kuala Telemong emas bukan menandakan Terengganu adalah
jajahan Siam tetapi sebagai tanda persahabatan.
• untuk membersihkan 200 ekar tanah milik Tengku (d) Tabal
Nik Maimunah Reaksi pemerintah – Sultan Muhammad IV menolak
Perjanjian Bangkok semasa J.S. Mason dan wakil
• dan 400 ekar tanah kerajaan tanpa mendapatkan Siam datang menghadap baginda di Kota Bharu
pas kebenaran. untuk memaklumkan persetujuan di antara Siam
dan British melaksanakan Perjanjian Bangkok.
• Kebangkitan Tahun 1928 berlaku di Marang, Kuala
Telemong dan Kuala Berang. 2. (a) Meadow Frost
(b) Perjanjian Perlis-British
• Golongan petani mengisytiharkan perang ke atas (c) Majlis Mesyuarat Negeri Perlis
British. (d) perjanjian lain
(e) W.G. Maxwell
• Menduduki Balai Polis dan bangunan kerajaan. (f) Tunku Mahmud
• Mengibarkan bendera merah di Kuala Berang. (g) identiti negeri
• Haji Abdul Rahman Limbong ditangkap dan (h) wakil British
(i) J.L. Humphreys
dibicarakan di Kuala Terengganu. (j) Sultan Muhammad II
• Beliau dijatuhi hukuman buang negeri ke Makkah
• atas kesalahan menghasut. 3. (a) Wan Muhammad Saman
(c) Sebab generasi muda perlu mengenali pejuang- (b) Muhammad Salleh bin Perang
(c) Dato’ Abdul Rahman bin Andak
pejuang yang menentang pentadbiran British:
• Menjadi inspirasi untuk memajukan diri. 4. (a) ✓
• Mencontohi semangat juang mereka. (b) ✓
• Menyedarkan diri bahawa kita tidak boleh (c) ✓
(d) ✗
mengharapkan orang lain untuk mempertahankan (e) ✗
kedaulatan negara. (f) ✓
• Mengingatkan diri supaya sentiasa mengeratkan (g) ✓
perpaduan. (h) ✓
• Menguatkan jati diri.
• Meningkatkan semangat patriotisme. Praktis PT3
• Menghargai perjuangan tokoh tempatan.
• Menghargai kemerdekaan yang diperoleh. Bahagian A

Cabaran KBAT 1. B 2. C 3. B 4. D 5. B 6. A
7. C
Menyatupadukan penduduk, menguatkan jati diri dan
mengamalkan prinsip Rukun Negara. Selain itu, tidak Bahagian B
menimbulkan kekacauan / huru-hara / ketegangan dalam
masyarakat. Menanamkan semangat cinta akan negara /BA 1. (a) (i) Sultan tidak boleh menyerahkan negeri dan
mengukuhkan semangat patriotisme dan sentiasa menuntut
ilmu serta mengikuti perkembangan dunia. kerajaan Johor kepada kuasa luar.
(Mana-mana jawapan munasabah)
(ii) Menteri-menteri dan Jemaah Pangkuan
B
Kerajaan tidak boleh menyerahkan negeri
8 Kebajiksanaan Raja dan Pembesar
Melayu Menangani Cabar Barat kepada kerajaan luar.

Praktis Pengukuhan (iii) Jemaah Menteri hendaklah terdiri daripada

1. (a) wilayah Pujoh, Sungai Perlis bangsa Melayu, rakyat Johor dan beragama

Reaksi pemerintah – Raja Syed Alwi Jamalullail Islam.
membantah langkah Siam mengambil wilayah Pujoh
untuk dimasukkan ke wilayah Setul. (iv) Ahli Majlis Mesyuarat Kerajaan mestilah teridiri

(b) Sadao, Setul, Siam daripada rakyat Johor.
Reaksi pemerintah – Sultan Abdul Hamid Halim Shah
(v) Agama Islam sebagai agama negeri selama-
menegaskan sempadan baharu di antara Kedah
dengan Siam harus ditentukan mengikut kriteria lamanya.
sempadan yang sedia ada. Baginda menyatakan
tidak akan memaafkan pihak yang menjual negeri (vi) Raja dan Kerajaan Johor mengekalkan
Kedah seperti menjual seekor kerbau.
(c) Sultan Zainal Abidin III hubungan baik dengan kerajaan lain terutama
Reaksi pemerintah – Menegaskan bahawa Siam
tidak mempunyai sebarang hak ke atas Terengganu. British.
(Mana-mana tiga)

(b) (i) Menyediakan asas yang kukuh bagi negeri

Johor untuk mengimbangi kuasa British /

mempertahankan identiti negeri.

(ii) Perlembagaan digubal untuk membentuk

kerajaan yang berteraskan demokrasi.

J17 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.

  Sejarah  Ting. 3 KSSM  Jawapan

(iii) Membantutkan usaha British untuk campur (iv) Usaha mempertahankan maruah bangsa /
tangan di Johor.
kedaulatan negeri tanggungjawab setiap rakyat.
(iv) Memelihara kedaulatan negeri Johor.
(Mana-mana tiga) (v) Sokongan rakyat menjamin kejayaan usaha
(c) (i) Negara menjadi aman / tidak berlaku huru-hara.
(ii) Menjamin kesinambungan kerajaan. pemodenan.
(iii) Menentukan corak kerajaan. (Mana-mana empat)
(iv) Mempertahankan kedaulatan / kemerdekaan
Bahagian C
negara.
1. (a) • Melalui Durbar 1903 di Kuala Lumpur, Sultan
2. (a) (i) Pembangunan sosioekonomi Perak / Sultan Idris Murshidul Adzam / Shah
mengkritik pemusatan kuasa di tangan Residen
(ii) Pembangunan pertanian Jeneral.

(iii) Pembangunan bandar • Mendesak dilaksanakan langkah mengembalikan
kuasa kepada institusi raja.
(iv) Kemajuan pentadbiran dan pendidikan
• Menuntut menambah bilangan pegawai Melayu
(v) Peranan Ahli Majlis Mesyuarat Persekutuan dalam perkhidmatan kerajaan persekutuan.

(vi) Kepimpinan tempatan di Sarawak dan Sabah • Dilantik ke jawatan yang lebih tinggi.
(Mana-mana tiga)
(b) (i) Mengarahkan bendera Union Jack dikibarkan • Yang di-Pertuan Besar Negeri Sembilan / Tuanku
Muhammad ibni Yamtuan Antah menuntut
lebih rendah daripada bendera negeri Johor. bahasa Melayu digunakan sebagai bahasa rasmi
Persekutuan.
(ii) Menetapkan penggunaan bahasa Melayu
• Dalam Durbar 1932 di Pekan, Pahang, Sultan
dalam penulisan rasmi kerajaan. Perak / Sultan Iskandar Shah mendesak supaya
British mengembalikan kuasa pemerintahan
(iii) Mewajibkan pegawai British yang berkhidmat di kepada Raja-raja Melayu dan Majlis Negeri.

Johor memakai pakaian rasmi kerajaan Johor. • Dalam semua aspek pemerintahan negeri.

(c) (i) Menunjukkan pemuafakatan membawakan • Dalam Durbar 1937 di Klang, Selangor, Yang di-
Pertuan Besar Negeri Sembilan / Tuanku Abdul
hasil. Rahman menggesa British mengembalikan
peluang perkhidmatan kepada tenaga buruh dari
(ii) Mempertahankan kesinambungan warisan rumpun Alam Melayu.

bangsa. • Sultan Pahang / Sultan Abu Bakar Riayatuddin
Al-Muazzam Shah mendesak British memberikan
(iii) Usaha mereka bertujuan menjamin perhatian kepada masalah orang Melayu yang
tidak mempunyai pekerjaan atau tanah.
kesejahteraan hidup masyarakat tempatan.
• Durbar 1939 di Seri Menanti, Negeri Sembilan,
(iv) Mengelakkan masyarakat tempatan daripada Sultan Selangor / Sultan Hishamuddin Alam
Shah mencadangkan penubuhan Malay Girls
ditindas oleh kuasa penjajah. School.

(v) Memberi kesedaran bahawa pemeliharaan • Yang sama taraf dengan Malay College Kuala
Kangsar.
kedualatan negara tanggungjawab kita semua.
(Mana-mana empat) • Bagi meningkatkan pendidikan kaum wanita.

3. (a) (i) Johor terkenal sebagai pengeluar gambir dan (b) • Menjalinkan hubungan baik dengan kerajaan
lada hitam dunia yang penting. Negeri-negeri Selat.

(ii) Perak terkenal sebagai pengeluar bijih timah • British mengekalkan kawasan Teluk Belanga di
utama dunia. Singapura sebagai milik Kesultanan Johor.

(iii) Di Kedah, Perdana Menteri Wan Muhammad • Berkunjung ke London untuk bertemu dengan Ratu
Saman berjaya menjadikan Kedah sebagai Victoria.
negeri jelapang padi semasa pemerintahan
Sultan Abdul Hamid Halim Shah. • Dikurniakan gelaran Maharaja Johor pada tahun
1868.
(iv) Di Sarawak, muncul pelabuhan seperti
Kota Batu, Sandakan, Kuching, Santubong, • Diberi kepercayaan menyelesaikan pertikaian di
Banjarmasin, Kutei dan Sambas. negeri-negeri Melayu.

(v) Pada awal tahun 1820-an, Sarawak merupakan • Meredakan tekanan Gabenor Negeri-negeri Selat.
pengeksport utama emas, antimoni dan sagu.
• Menubuhkan Lembaga Penasihat Johor di London.
(vi) Sabah terkenal sebagai pengeluar hasil hutan
seperti kapur barus dan sarang burung serta • Melantik ahli dari kalangan pegawai British yang
hasil laut seperti mutiara dan sirip ikan yu. berpengaruh.

(Mana-mana tiga) • Membantu baginda dalam pentadbiran.

(b) (i) Melambatkan peluasan kuasa British. • Menasihati baginda dalam hal pentadbiran negeri.

(ii) Mencapai kemajuan pendidikan. (c) Iktibar diperoleh daripada kesepakatan dan
kebijaksanaan Raja-raja serta pembesar negeri:
(iii) Penubuhan Rejimen Askar Melayu Diraja.
• Permuafakatan pemerintah membawa kesentosaan
(iv) Mewujudkan Pegawai Tadbir Melayu. kepada rakyat.

(v) Institusi Beraja dipertahankan.
(Mana-mana tiga)

(c) (i) Permuafakatan mengukuhkan perpaduan.

(ii) Bulat air kerana pembetung, bulat manusia
kerana muafakat.

(iii) Bersatu kita teguh bercerai kita roboh.

© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. J18

Sejarah  Ting. 3 KSSM  Jawapan  

• Sikap berani dan kebijaksanaan asas penting Cabaran KBAT
kepada seseorang pemimpin.
Tidak melakukan kekacauan, mengamalkan prinsip Rukun
• Rakyat mesti memberi sokongan kepada pemimpin Negara, menanamkan semangat patriotisme, menyambut
yang bertanggungjawab. hari keputeraan raja denga meriah dan menangkis sebaran
maklumat palsu berkaitan raja dalam media sosial.
• Rakyat hendaklah bersatu padu memberi (Mana-mana jawapan munasabah)
sokongan kepada Raja / Pembesar.
PT3 Kertas Model
• Mempertahankan kedaulatan negara
tanggungjawab kita semua. Bahagian A

• Rakyat hendaklah menghargai pengorbanan Raja
/ pembesar.

• Rakyat hendaklah taat setia kepada Raja /
pemimpin.

• Rakyat hendaklah melindungi negeri / negara.

2. (a) • Pada 15 Julai 1909, British menghantar W.G. 1. B 2. A 3. D 4. A 5. B
Maxwell sebagai Penasihat British di Kedah. 6. C 7. D 8. B 9. C 10. C
11. D 12. A 13. A 14. A 15. B
• Berlaku pergeseran antara Penasihat British dan 16. C 17. D 18. C 19. D 20. B
Majlis Mesyuarat Negeri Kedah.
Bahagian B
• Majlis Mesyuarat Negeri Kedah diterajui oleh
Tunku Mahmud. 1. (a) • Menekankan aspek pemahaman perundangan
yang diasaskan oleh Han Fei Zi.
• Enggan menerima Penasihat British.
• Tindakan W.G. Maxwell mencampuri urusan • Mengutamakan ketegasan undang-undang bagi
mengawal tingkah laku manusia.
pentadbiran negeri ditentang.
• Majlis Mesyuarat Negeri Kedah menganggap (b) • Lulus peperiksaan perkhidmatan awam.
• Mengekalkan ajaran Konfiusianisme.
tindakan W.G. Maxwell menuntut surat rasmi • Membezakan golongan elit daripada golongan
melalui residen Jeneral / ditulis dalam bahasa
Inggeris sebagai melampau. rakyat jelata.
• W.G. Maxwell mengenepikan nama Kedah dalam • Memilih pegawai kerajaan.
surat rasmi. • Memupuk nilai moral dan etika.
• Tindakan W.G. Maxwell mengibarkan Union (c) • Memberi tumpuan semasa guru mengajar.
Jack di kediamannya dianggap mencabar identiti • Sentiasa membuat ulangkaji.
Kedah. • Memahami isi pelajaran.
• Konflik membawa kepada Perjanjian Kedah-British • Sering melibatkan diri dalam perbincangan.
pada 1 November 1923. • Menguasai bahasa Melayu.
• Kedah menjadi naungan British.
• Kedah berjaya mengekalkan identiti sebagai negeri 2. (a) • Pelabuhan Johor Lama / Batu Sawar / Panchor
Melayu. mudah dimudiki oleh kapal besar kerana Sungai
• Menggunakan bahasa Melayu dalam pentadbiran Johor lebar dan dalam.
/ perundangan.
• Menggunakan kalendar Hijrah. • Lokasinya di selatan Selat Melaka membolehkan
• Cuti umum pada hari Jumaat. Johor mengawal lalu lintas kapal dagang dari
• Keutamaan pelantikan pegawai Melayu dalam Timur dan Barat
pentadbiran.
(b) • Mewujudkan Jabatan Perbendaharaan • Pelabuhan Riau menjadi tumpuan para pedagang
• Jabatan Tanah dan Ukur luar kerana terletak di persimpangan lalu lintas
• Jabatan Audit maritim.
• Pejabat Pos Besar dan Telekom
• Mahkamah Keadilan (b) • Pelbagai kemudahan disediakan di pelabuhan
• Pasukan Polis Kedah untuk memudahkan pedagang.
• Dapat mengembangkan sistem politik yang
tersusun. • Urusan jual beli dipermudahkan dengan
• Mempunyai pegawai berpengalaman. penggunaan mata wang.
(c) Peranan anda untuk mengekalkan kedaulatan dan
kemerdekaan negari: • Cukai pelabuhan yang dikenakan terhadap
• Menzahirkan taat setia kepada sultan / raja. pedagang adalah berpatutan.
• Mematuhi undang-undang.
• Tidak menimbulkan kekacauan / ketegangan. • Pelaksanaan sistem naungan memudahkan
• Mempertahankan institusi kesultanan / raja. pedagang untuk mendapatkan surat kebenaran
• Memelihara keamanan negeri. kuasa Belanda.
• Mengeratkan perpaduan.
• Mengamalkan sikap toleransi. • Orang Laut ditugaskan untuk mengawal pelabuhan
• Memupuk perpaduan. / menunda kapal dagang / menunjuk arah /
mengawal keselamatan di perairan Johor dan
Selat Melaka.

(c) • Menghasilkan barangan bermutu tinggi.
• Mengadakan pameran barangan di persada dunia.
• Mengurangkan / menghapuskan cukai eksport.
• Mewujudkan daya saing untuk menghasilkan

barangan bermutu.
• Menggalakkan / meningkatkan R&D barangan.

J19 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.

  Sejarah  Ting. 3 KSSM  Jawapan

3. (a) • Mengetuai pentadbiran pada peringkat negeri. F4 Seorang syeikh yang dilantik sebagai ketua
• Menjadi lambang kedaulatan negeri.
• Pentadbiran dan pelaksanaan perintah mestilah disukai ahli kabilah, matang,

baginda dibantu oleh kaum kerabat diraja dan berani, sanggup mempertahankan
pembesar.
(b) (i) • Adat Temenggung puaknya dan pandai berpidato.
• Adat Perpatih
(ii) • Hukum Kanun Melaka / Undang-Undang F5 Di kawasan Makkah terdapat kaum Arab

Melaka Quraisy yang mentadbir dan memajukan
• Undang-Undang Laut Melaka
• Undang-Undang 99 Perak perdagangan.
• Hukum Kanun Pahang [Mak. 3m]
(c) • Memelihara kestabilan politik.
• Mengawasi tingkah laku anggota masyarakat. (ii) F1 Kaum Badwi menternak secara nomad.
• Menangani gejala sosial.
• Mewujudkan keharmonian dalam masyarakat. Antara binatang ternakan termasuklah
• Memelihara warisan budaya.
unta, kambing dan biri-biri.
4. (a) • Melibatkan modal yang besar.
• Menggunakan tanah yang luas untuk perladangan. F2 Mereka berpindah-randah untuk mencari
• Pengeluaran dalam skala yang besar.
• Menggunakan tenaga buruh yang ramai. rumput dan air bagi binatang ternakan.
• Menggunakan teknologi moden.
(b) • Emas dilombong secara komersial di Raub, F3 Mengamalkan sistem tukar barang,

Pahang. memerlukan binatang ternakan dan
• Arang batu dilombong di Batu Arang, Selangor.
• Bijih timah dilombong di daerah Lukut / Sungai hasil ternakan dengan barang keperluan

Ujong / Larut / Klang. mereka seperti pakaian dan kurma.
• Pada tahun 1888, British membuka lombong bijih
F4 Kaum Hadhari keluar berdagang secara
timah bawah tanah di Sungai Lembing, Pahang.
• Kawasan lombong baharu kemudian dibuka di kafilah.

kawasan Ampang / Kuala Lumpur / Lembah Kinta. F5 Pada peringkat awalnya, masyarakat
• Di Sarawak, emas dilombong di Bau.
• Antimoni dilombong di Bau / Kuching. Yaman memasarkan hasil dagangan dari
• Arang batu dilombong di Sadong.
• Petroleum diusahakan di Miri. Hadramaut dan India serta membawanya
• Kilang menapis minyak didirikan di Lutong, Miri.
• Emas dilombong di Sungai Segama. ke Syam dan Mesir.
• Arang batu dilombong di Silimpopon / Sandakan [Mak. 3m]

/ Labuan. (b) F1 Binaan kukuh / selamat / tahan lama.
(c) • Gunakan pendapatan untuk membina prasarana
F2 Pembinaan berunsurkan luahan perasaan /
yang lebih baik.
• Tumpukan pembangunan di luar bandar. hening / aman.
• Menghulurkan bantuan kepada yang
F3 Mempunyai ruang cahaya untuk keselesaan
memerlukannya.
• Hapuskan amalan rasuah. beribadat.
• Menggalakkan rakyat melibatkan diri dalam
F4 Terdapat ruang memisahkan lelaki dan wanita.
perdagangan / ekonomi moden.
• Melatih rakyat berdikari / tidak terlalu bergantung F5 Reka bentuk ruang sesuai dengan iklim

kepada kerajaan. setempat.
• Melaksanakan dasar pembangunan yang
F6 Terdapat pembinaan menara / mihrab / mimbar.
melibatkan orang ramai.
F7 Menggalakkan perhiasan yang indah.

F8 Menghasilkan keunikan reka bentuk.

F9 Mempunyai elemen estetika.

F10 Binaan bagunan diperindah dengan pelbagai

ukiran arabes / motif /kaligrafi / geometri /

cakerawala.

F11 Bertujuan memberikan keselesaan dan

ketenangan.

F12 Menyesuaikan reka bentuk dengan iklim

setempat.

F13 Menerima budaya setempat.

F14 Disesuaikan dengan faktor geografi seperti

bentuk muka bumi / cuaca / keadaan angin /

suhu. [Mak. 6m]


(c) F1 Negara menjadi huru-hara / kacau bilau.

F2 Ekonomi negara terbantut.

F3 Ilmu pengetahuan tidak berkembang.

Bahagian C F4 Masyarakat dikongkong.

F5 Kanak-kanak tidak berminat untuk ke sekolah.

5. (a) (i) F1 Kaum Hadhari tinggal di kota dengan F6 Gejala sosial berleluasa.
menjalankan perniagaan dan memiliki
F7 Wanita dipandang rendah.
binatang ternakan.
F8 Semangat assabiah menyebabkan perpaduan

F2 Kaum Badwi hidup secara nomad dengan tidak dapat dipupuk
memelihara binatang ternakan.
6. (a) F1 Kepemimpinan Raja yang berwibawa.
F3 Mengamalkan sistem kabilah yang diketuai
seorang syeikh. F2 Sumber kekuasaan Sultan Melaka dapat dilihat
melalui keturunan Raja Palembang.

© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. J20

Sejarah  Ting. 3 KSSM  Jawapan  

F3 Kepemimpinan pemerintah Kesultanan Melayu 7. (a) F1 Pentadbiran pada peringkat permulaan / awal
Melaka yang berdaulat dan berwibawa pembentukan.
menyebabkan pemerintahannya diterima oleh
rakyat. F2 Diketuai oleh Gabenor.

F4 Pemerintahan diiktiraf oleh kuasa luar. F3 Residen Konsular dilantik.

F5 Sistem pentadbiran yang cekap. F4 Membantu Gabenor dalam urusan pentadbiran.

F6 Berasaskan Sistem Pembesar Empat Lipatan. F5 Pulau Pinang menjadi pusat pentadbiran
pertama.

F7 Sistem pentadbiran tersusun dan berkesan. F6 Pusat pentadbiran berpindah ke Singapura
pada tahun 1832.
F8 Pembesar mewujudkan sistem pentadbiran
yang berkesan. F7 Lokasi Singapura lebih strategik.

F9 Di peringkat pentadbiran pusat, pembesar F8 Singapura juga lebih maju berbanding dengan
berempat merupakan tonggak utama Pulau Pinang.
pentadbiran.
F9 Pentadbiran berpindah ke Pejabat India setelah
F10 Sistem perundangan yang mantap.
SHTI dibubarkan.
F11 Hukum Kanun Melaka [Mak. 6m]

F12 Undang-Undang Laut Melaka [Mak. 6m] (b) F1 Tiada wakil Negeri-negeri Selat dalam Majlis
Perundangan di India

(b) F1 Peluasan melalui penaklukan. F2 walaupun undang-undang Negeri-negeri Selat
diluluskan dalam majlis tersebut.
F2 Dilakukan untuk menjalin keselamatan dan
kemakmuran kerajaan. F3 Pejabat India gagal mengawal masalah
rompakan terhadap kapal dagang.
F3 Kawasan taklukan di Semenanjung Tanah
Melayu ialah seperti Kuala Linggi, Beruas / F4 Juga gagal menyelesaikan pertelingkahan
Pahang / Terengganu / Kelantan. kumpulan Cina di Negeri-negeri Selat.

F4 Kawasan taklukan di Sumatera adalah Siak / F5 Pejabat India mahu menjadikan mata wang
Rokan / Kampar / Rupat. rupee India sebagai mata wang rasmi Negeri-
negeri Selat.
F5 Peluasan melalui perkahwinan.

F6 Perkahwinan berlaku antara Sultan Melaka F6 Merugikan pedagang kerana nilainya lebih kecil
dengan puteri diraja kerajaan lain. daripada mata wang Dolar Sepanyol.

F7 Mengukuhkan lagi hubungan persahabatan dan F7 Pejabat India bercadang mengenakan cukai
kekeluargaan. pelabuhan di Negeri-negeri Selat.

F8 Perkahwinan Sultan Mansur Shah dengan F8 Cadangan bakal menjejaskan kemakmuran
puteri Majapahit, Raden Galuh Cendera Kirana, taraf pelabuhan bebas Negeri-negeri Selat.
menyebabkan pengaruh Melaka semakin
meluas. F9 Pejabat India menjadikan Negeri-negeri Selat
tempat buangan banduan.

F9 Peluasan melalui naungan. F10 Tindakan menjejaskan imej Negeri-negeri Selat

F10 Pemerintah kerajaan lain rela bernaung di sebagai pusat perdagangan.
bawah Kesultanan Melayu Melaka. [Mak. 6m]

F11 Raja yang berada di bawah naungan Melaka (c) F1 Penting bagi kita mempertahankan
ditabalkan oleh Sultan Melaka. keistimewaan yang sedia ada di negara kita.

F12 Antara kerajaan yang rela bernaung dibawa F2 Kita perlu memastikan kekayaan ekonomi
negara tidak dieksploitasi oleh pihak luar.
Melaka ialah Lingga / Patani / Kedah.
[Mak. 6m] F3 Pentadbiran yang sistematik penting untuk
melindungi kepentingan negara.
(c) F1 Mengukuhkan hubungan dengan kerajaan yang
ditakluk. F4 Urus tadbir yang baik oleh pemimpin menjamin
kesejahteraan hidup rakyat.
F2 Menyekat pengaruh kuasa serantau seperti
Siam / Majapahit / Pasai. F5 Usaha meningkatkan ilmu mampu menghadapi
cabaran kuasa asing.
F3 Membolehkan kerajaan Melayu Melaka
menerima hadiah / ufti. F6 Mengukuhkan ekonomi negara bagi
mengelakkan campur tangan kuasa luar.
F4 Mendapat bekalan seperti hasil pertanian /
rempah-ratus / bijih timah untuk diperdagangkan F7 Perancangan yang strategik menangkis cabaran
di pelabuhan Melaka. kuasa luar.

F5 Dapat menguasai perdagangan di Selat Melaka. F8 Pemimpin hendaklah bijak menyusun strategi
menghadapi cabaran luar.
F6 Berlaku asimilasi budaya tempatan.

F7 Membolehkan kerajaan Melaka menyebarkan 8. (a) F1 Kedudukan Perlis, Kedah, Kelantan dan
agama Islam. Terengganu strategik.

F8 Mengembangkan Islam ke Pahang / Kelantan F2 Terletak di laluan perdagangan di antara Siam
dengan Singapura.
/ Perak / timur Sumatera / Patani.
[Mak. 8m] F3 Penting untuk perdagangan British.

J21 © Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd.

  Sejarah  Ting. 3 KSSM  Jawapan

F4 Negeri Perlis, Kedah, Kelantan dan Terengganu F6 Kelima-lima negeri dalam Negeri-Negeri Melayu
merupakan penampan usaha kuasa-kuasa Tidak Bersekutu tetap kedudukannya sebagai
Barat lain untuk campur tangan. negeri-negeri Melayu pemerintahan beraja.

F5 Kemaraan kuasa Barat ini menggugat serta F7 Negeri bebas dan berkuasa autonomi.
mencabar penguasaan British di negeri-negeri
Melayu. F8 Raja-raja Melayu mempunyai kuasa yang lebih
besar berbanding dengan kuasa Raja-raja
F6 Kemakmuran dan kekayaan sumber hasil. Melayu di Negeri-negeri Melayu Bersekutu /
Persekutuan 1896.
F7 Bagi Perlis dan Kedah, hasil pertanian dan
penternakan menjadi sumber bekalan makanan F9 Usaha British menggabungkan kedua-dua
sistem pentadbiran gagal kerana ditentang oleh
F8 diperlukan bagi memenuhi permintaan raja-raja Negeri-negeri Melayu Tidak Bersekutu.
penduduk Pulau Pinang.

F9 Bagi Kelantan dan Terengganu, aktiviti F10 Pentadbiran Negeri-negeri Melayu Tidak
pembuatan seperti pertukangan dan Bersekutu yang berasingan dengan Negeri-
pembinaan kapal. negeri Melayu Bersekutu (Persekutuan 1896)
berterusan hingga Perang Dunia Kedua.
F10 Penting untuk membekalkan barang dagangan [Mak. 6m]
kepada pedagang Singapura.

F11 Menghubungkan Burma dengan Pulau Pinang. (c) F1 Menzahirkan sokongan terhadap institusi
kesultanan.
F12 Pembinaan landasan kereta api, rangkaian
jalan raya dan telegraf di antara Burma dan F2 Menguatkan jati diri.
Pulau Pinang membolehkan British memiliki
rangkaian perhubungan terus dengan India. F3 Menjaga keterampilan diri untuk dihormati oleh
orang lain.

F13 Penting bagi perdagangan dan keselamatan F4 Mengambil berat terhadap perkembangan
British. semasa.

F14 British mendapati Siam telah melakukan F5 Tidak menimbulkan kekacauan.
kekejaman di negeri-negeri Perlis, Kedah,
Kelantan dan Terengganu. F6 Mengeratkan perpaduan.

F7 Mempertahankan institusi kesultanan.

F15 Bagi mewajarkan peluasan pengaruhnya ke F8 Mengenakan hukuman terhadap individu
menghina institusi kesultanan.
negeri-negeri tersebut, British menggunakan

slogan “Beban Orang Putih”.
[Mak. 6m]

(b) F1 Tidak ditadbir sebagai satu unit pentadbiran Contoh Jawapan Tugasan
yang tunggal.
https://bit.ly/2O0JqPx
F2 Pentadbirannya bersifat longgar.

F3 Tidak terdapat perjanjian khas dalam
pembentukan Negeri-negeri Melayu Tidak
Bersekutu.

F4 Pengenalannya sebagai Negeri-negeri Melayu
Tidak Bersekutu adalah lebih kepada langkah
membezakan pentadbirannya dengan Negeri- Jawapan i-Think
negeri Melayu Bersekutu (Persekutuan 1896).
https://bit.ly/2O0jdRj
F5 Negeri-negeri Melayu Tidak Bersekutu diletak
bawah kawalan Pesuruhjaya Tinggi Negeri-
negeri Melayu Bersekutu / Gabenor Negeri-
negeri Selat.

© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. J22