บทนำ บทละคร เรื่อง รามเกียรติ์

บทละคร เรื่อง รามเกียรติ์
ตอน นารายณ์ปราบนนทก

ความเปน็ มา

บทละครเรื่อง รามเกียรติ์ เป็นวรรณคดีที่มีความสําคัญเรื่องหนึ่งและ
มีอิทธิพลต่อความคิด ความเชื่อของคนไทย ในประวัติวรรณคดีพบว่า
ไทยได้รับเค้าเรื่องมาจากมหากาพย์ “รามายณะ” ของอินเดีย ซึ่งเผยแพร่
มายังประเทศไทยไม่ตํ่ากว่า ๔๐๐ ปี ดังปรากฏหลักฐานสําคัญที่ปราสาทหิน
พิมาย ซึ่งมีภาพสลักศิลากล่าวถึงเรื่อง รามเกียรติ์ ในศิลาจารึก
พ่อขุนรามคําแหงมีการกล่าวถึง ถ้ําพระรามและถ้ําสีดา เรื่องรามเกียรติที่
ปรากฏ ในวรรณคดีจะมีหรือไม่น้ัน ไม่พบหลักฐานที่แน่ชัด แต่มีวรรณคดีไทย
หลายเรือ่ งทีย่ กเหตกุ ารณ์จากเรือ่ งรามเกียรติ์ไปกล่าวอ้าง

เช่น ราชาพิลาปคําฉันท์ (นิราศสีดา) มีเนื้อความที่เป็นการ
พรรณนาครํ่าครวญของพระรามตอนออกเดินทางติดตามหานางสีดา
หรือภายในโคลงทวาทศมาส ก็มีการกล่าวอ้างชื่อตัวละครจากเรื่อง
รามเกียรติ์ ดังบทประพันธ์

ปางบุตรนคเรศไท้ ทศรถ

จากสีดาเดียวลี ลาศแลว้

เมื่อ พ.ศ. ๒๓๑๐ ในเหตกุ ารณ์เสียกรุงศรีอยุธยาครั้งที่ ๒ วรรณคดี
ของชาติถูกเผาทําลายเป็นจํานวนมาก ครั้นสมเด็จพระเจ้าตากสิน-
มหาราชทรงกอบกู้เอกราชและตั้งกรุงธนบุรีเป็นราชธานี พระองค์
ทรงฟื้นฟูวรรณคดีของชาติ โดยทรงพระราชนิพนธ์รามเกียรติ์ในตอน
พระมงกฏุ ประลองศร ตอน หนุมานเก้ียวนางวานใน ตอน ท้าวมาลีวราช
ว่าความ และตอนทศกณั ฐ์ตั้งพิธีทรายกรด

สมัยรัตนโกสินทร์ พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ทรงเห็น
ว่าเรื่องรามเกียรติ์ นอกจากจะให้ความสนุกสนานเพลิดเพลินแล้ว ยังมีคติธรรมท่ี
จับใจคนไทยอีกด้วย เพราะเป็นช่วงท่ีสร้างกรุงเทพฯ เป็นราชธานี พระองค์ทรงมี
พระราชประสงค์ใหข้ ้าราชบริพารเป็นน้าหนึ่งใจเดียวกนั รู้จักหน้าท่ขี องข้าราชการที่
ดี จึงโปรดเกล้าฯ ให้พระบรมวงศานุวงศ์และข้าราชบริพารท่ีมีความรู้ ทางด้าน
อักษรศาสตร์ช่วยกันแต่ง ส่วนพระองค์ทรงมีพระบรมราชานุ เคราะห์
ในการตรวจแก้ไข บางตอนทรงพระราชนิพนธ์ด้วยพระองค์เอง บทละครเรื่องนี้
ทรงพระราชนิพนธ์เสรจ็ เรียบร้อย เมื่อ พ.ศ. ๒๓๔๐ เป็นรามเกียรติ์ฉบับท่ีสมบรู ณ์
ท่ีสุด มีเนื้อความละเอียดพิสดารถึง ๑๑๗ เล่มสมุดไทย รวมค้ากลอนไม่ต้่ากว่า
50,000 ค้ากลอน

พ ร ะ ร า ช ป ร ะ ส ง ค์ ใ น ก า ร
ทรงพระราชนิพนธ์ คือ เพื่อให้
ความบันเทิง สําหรับเล่นละครใน
และปลุกใจประชาชนให้กล้าหาญ
โ ด ย ท ร ง ใ ช้ บ ท ล ะ ค ร ส อ น ค่ า นิ ย ม
และศีลธรรมแกป่ ระชาชน

เนื้อเรื่องรามเกียรติ แบง่ ออกเปน็ ๓ ตอน คือ

ตอนที่ ๑ เป็นตอนกําเนิดตัวละครต่างๆ มีใจความ
สําคัญกล่าวถึงพวกอสูร ทําความเดือดร้อน
แก่มนุษย์ พระนารายณ์จึงอวตาร (แบ่งภาค)
ลงมาเกิด

ตอนที่ ๒ เป็นตอนเกิดสงคราม เริ่มจากพระรามได้ออก
ผนวชและเดินป่า พร้อมด้วยนางสีดา และพระลักษมณ์
ทศกณั ฐ์ใช้อุบายลักนางสีดาไปไว้ในกรุงลงกา พระรามออก
ตามหานางสีดา ได้วานร เป็นบริวาร ใจความสําคัญอยู่ที่
การรบระหว่างพระรามกับทศกัณฐ์ ซึ่งทศกัณฐ์และญาติ
วงศพ์ งศา พากนั ล้มตาย พระรามจึงได้นางสีดาคืน

ตอนที่ ๓ เป็นตอนพระรามกลับเขา้ ครองเมือง บริวารทศกัณฐ์ทีย่ ัง
รอดชีวิตอยู่ออกอุบาย ให้พระรามเข้าใจนางสีดาผิดว่านางมีใจ
ปฏิพัทธ์ต่อทศกัณฐ์ พระรามจึงส่ังให้พระลักษมณ์นํานางสีดา
ไปประหาร แต่พระลักษมณ์ปล่อยนางไป นางสีดาต้องจากเมืองไป
อยู่กับฤาษีและกําเนิดพระโอรส ต่อมาพระรามรู้ความจริงว่า
พระองค์เข้าใจผิดจึงพยายามติดตามไปขอรับนางเข้าเมืองและได้
ทาํ พิธีราชาภิเษกเสวยราชย์ในกรุงศรีอยุธยา

ประวตั ิผ้แู ตง่

พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก-
มหาราช มีพระนามเดิมว่า ด้วง หรือทองด้วง
เป็นบุตรพระอักษรสุนทร (ทองดี) ข้าราชการ
กรมอาลักษณ์กับท่านหยก ธิดาเศรษฐีจีน
พระองค์เสด็จพระราชสมภพที่กรุงศรีอยุธยา
เมื่อวันที่ ๒๐ มีนาคม พ.ศ. ๒๒๗๙ ในรัชกาล
พระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ หลังจากอุปสมบทแล้ว
ได้เข้ารับราชการเป็นมหาดเล็กหลวง ขณะมี
พระชนมายุได้ ๒๕ พรรษา เป็นหลวง -
ยกกระบัตรราชบุรี เมื่อครั้งสมเด็จพระเจ้าตาก
สิ น ม ห า ร า ช ท ร ง ก อ บ กู้ อิ ส ร ภ า พ จ า ก พ ม่ า
พระองค์ ทรงเป็นกําลังสําคัญในการกอบกู้
บ้านเมืองหลายครั้ง จนได้เลื่อนยศเป็นสมเด็จ
เจ้าพระยามหากษัตริย์ศึก

เมือ่ พ.ศ. ๒๓๒๕ เกิดจลาจลขึน้ ในประเทศกมั พูชา
สม เ ด็ จ เ จ้ า พ ร ะย า ม ห า ก ษั ต ริ ย์ศึ ก เ ป็ น แ ม่ ทั พ ไ ป
ปราบปราม แต่กรุงธนบุรีเกิดความวุ่นวายเน่ืองด้วย
สมเด็จพระเจา้ ตากสินมหาราช มีพระอัธยาศัยผิดปกติ
ไปจากเดิม พระยาสรรค์กับพวกได้ก่อการกบฏ จับกุม
พระองค์ไปกักขังไว้ และออกว่าราชการ จนเกิดการต่อสู้
กันวุ่นวาย เมือ่ เจ้าพระยามหากษตั ริย์ศึกทรงทราบข่าว
จึงยกกองทัพกลับมาถึง กรุงธนบุรีเมื่อวันที่ 5 เมษายน
พ.ศ. ๒๓๒๕ ประชาชนและข้าราชการทั้งปวงร่วม
อัญเชิญขึ้นเป็น พระมหากษัตริย์และพระองค์ได้ทรง
สถาปนากรุงรัตนโกสินทร์ เป็นราช ธานี นับเป็น
ปฐมกษตั ริยแ์ ห่งราชวงศ์จักรี

หลังจากเสด็จขึ้นเถลิงถวัลยราชสมบัติ พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้า
จุฬาโลกมหาราช ทรงทํานุบํารุงบ้านเมืองให้เจริญขึ้นทุกด้าน ท้ังการสร้าง
พระนคร สถาปนาพระบรมมหาราชวัง การสร้างวัดพระศรีรัตนศาสดาราม
การต่อสู้ป้องกันประเทศ การทํานุบํารุงพระพุทธศาสนา การสังคายนา
พระไตรปิฎก และทาํ นุบํารงุ ศลิ ปวฒั นธรรมของชาติ

ในด้านวรรณคดี ซึ่งเป็นวัฒนธรรมสําคัญแขนงหนึ่งของชาติที่เคย
เจริญรุ่งเรืองในสมัยกรุงศรีอยุธยาได้สูญหายไปมาก พระองค์จึงโปรดเกล้าฯ ให้
ประชุมนักปราชญ์ราชบัณฑิตท้ังพระสงฆ์ และฆราวาส ช่วยกันรวบรวมฟ้ืนฟู
วรรณคดีของชาติขึ้นใหม่ นอกจากที่พระองค์ทรงพระราชนิพนธ์เองแลว้ ยังทรง
เป็นประธานในการชําระวรรณคดีเก่า ทําให้กวีรุ่นหลังได้มีโอกาสตัดตอน
วรรณคดีตาม แบบฉบับไปประพันธ์ขึ้นใหม่ให้มีความไพเราะและมีเนื้อเรื่อง
สมบรู ณ์ขึน้

ลกั ษณะคําประพนั ธ์

กลอนบทละคร เป็นคา้ ประพันธ์ชนิดหนึ่ง ซึง่ แต่งขึ้นเพื่อใช้ในการเล่นละคร
ต้องอาศัยท้านองขับร้องและเครื่องดนตรีประกอบ แต่งเสร็จต้องน้าไปซักซ้อม
ปรับปรงุ ดังน้ัน จ้านวนค้าของแต่ละวรรคจึงไม่เท่ากัน ขึ้นอยู่กับจังหวะขับร้องเป็น
ส้าคัญ ว่าโดยหลักมีแต่ ๖ ค้า ถึง ๙ ค้า แต่ท่ีปรากฏว่าใช้มากสุด คือ ๖ ค้า เช่น
เรือ่ งรามเกียรติ์ เฉพาะวรรคแรกขึ้นต้น ใช้ ๒ ค้า ถึง ๔-๕ คา้ บางคราวก็ส่งสัมผัส
ไปยังวรรคท่ี ๒ บางคราวกไ็ มส่ ่ง ค้าท่ใี ชเ้ ช่น เมือ่ นนั้ , บัดน,้ี น้องเอย๋ นอ้ งรัก

ขึ้นต้นว่า เมือ่ นั้น ใช้ส้าหรับพระเอกหรือผู้น้าในเรื่อง บดั นั้น ใช้ส้าหรับเสนา
กลอนนี้เป็นกลอนผสม คือ กลอน ๖ กลอน ๗ กลอน ๘ หรือ กลอน ๙ ผสมกัน
ตามจงั หวะ มีแผนผงั และตวั อย่างดังนี้