คำ นำ ปัญหาของคุณแม่หลังคลอดคือ มีนำ้ นมน้อยน้ำ นมไม่เพียงพอ การที่ลูกจะได้รับน้ำ นมที่เพียงพอในแต่ละวันนั้น คุณแม่จึงต้อง เลือกรับประทานอารหาร หรือสมุนไพรต่างๆ ร่วมด้วย เพื่อจะ ได้ช่วยเสริมให้น้ำ นมคุณแม่มีปริมารเพิ่มมากขึ้น ดังนั้นอาหาร จึงเป็นสิ่งสำ คัญ คุณแม่จำ เป็นจะต้องเลือกรับประทานอาหาร ที่มีประโยชน์ และเรียนรู้ว่าอาหารแบบไหนที่ควรรับประทาน เเละรับประทานใน 1 วันควรรับประทานอะไรบ้างถึงจะเพียง พอควรงดรับประทานอาหารประเภทไหน เมนูอาหารอะไรที่ ได้รับประโยชน์สำ หรับคุณแม่มากที่สุด เพื่อลูกจะได้รับนำ้ นมเเละสารอาหารจากคุณแม่ได้อย่างเต็มที่ ขณิฐา นุเวที มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม
01-05 06-16 สารบัญ บั อาหาร 10 ประเภทที่คุณเเม่ควรหลีกเลี่ยง พลังงานเเละปริมาณอาหาร ที่คุณเเม่หลัง คลอดควรรับประทาน รสชาติสำ หรับคุณเเม่หลังคลอด 18-19 31-37 20-30 17 โภชนาการที่เหมาะสมสำ หรับคุณเเม่ หลังคลอด สมุนไพรกระตุ้นนำ้ นม 10 ชนิด เมนูอาหารสำ หรับคุณเเม่หลังคลอด
รสชาติสำ หรับ รั คุณเเม่ห ม่ ลังคลอด หน้าที่ 1 รสเผ็ดร้อน รสมัน รสเปรี้ยว รสหวาน รสเค็ม
คุณแม่ควรรับประทานสมุนไพรรสเผ็ดร้อน เเต่ไม่ควร รับประทานอาหารรสเผ็ดมาก ส่วนมากแล้วทารกจะไม่ ค่อยมีปัญหากับกลุ่มอาหารที่เผ็ดร้อนเหล่านี้นัก แต่เด็ก ทุกคนไม่เหมือนกัน คุณแม่ควรสังเกตอาการของทารกที่ กินนมแม่หลังจากที่คุณแม่กินอาหารเผ็ดร้อน ดูว่าทารก มีอาการท้องเสีย จุกเสียดบ้างหรือเปล่า ถ้าหากมีอาการ เหล่านี้ คุณแม่อาจจะต้องลดการกินของเผ็ด สมุนไพรรสเผ็ด เช่น ขิง ฟักทอง กะเพรา ข่า ตะไคร้ ใบมะกรูด หอมแดง กระเทียม พริก รสเผ็ด หมายเหตุ : https://www.prachachat.net/dlife/news-745089 หน้าที่ 2 รูปภาพที่ 1 ผัดฟักทอง รูปภาพที่ 2 ตะไคร้ ข่า ขิง กะเพรา หมายเหตุ :https://cookpad.com/th/recipes/603742- %E0%B8%9C%E0%B8%94%E0%B8%9F%E0%B8%81%E0%B8 %97%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B9%83%E0%B8%AA%E0 %B9%84%E0%B8%82
คุณแม่ไม่ควรกินของหวานมากจนเกินไปนัก เพราะนอกจากจะ เสี่ยงต่อน้ำ หนักขึ้นแล้ว ยังเสี่ยงต่อเบาหวานอีกด้วย เพราะเมื่อ ร่างกายใช้พลังงานจากความหวานของน้ำ ตาลไม่หมดร่างกาย ก็จะเก็บสะสมในรูปแบบไขมัน โทษของอาหารรสหวานจัดนั้นมี มากมาย ตั้งแต่โรคที่กวนใจอย่าง ปวดท้อง ฟันผุบ่อย ท้องอืด ไปจนถึงโรคขั้นร้ายแรง อย่างความดัน ไขมันในเลือดสูง โรคไต ฯลฯ เพราะเมื่อร่างกายเหลือพลังงานจากน้ำ ตาล มันจะกลาย เป็นไขมัน ซึ่งเป็นสาเหตุของโรคอ้วน และโรคอีกมากมายตามมา มากไปกว่านั้น ปริมาณแคลอรี่จากของหวานที่ถูกส่งผ่านน้ำ นม อาจสะสมจนทารกเสี่ยงที่จะเป็นโรคอ้วนในเด็ก หรือเบาหวานอีก ด้วย สมุนไพรรสหวาน เช่น อ้อย ชะเอมเทศ ชะเอมไทย ดอกคำ ฝอย รสหวาน หมายเหตุ : https://www.naibann.com/15-sweet-recipe/ หน้าที่ 3 รูปภาพที่ 3 ขนมหวาน รูปภาพที่ 4 อ้อย ชะเอมเทศ หมายเหตุ : https://whitecares.com/product/hiliconea-licorice-extract/ หมายเหตุ:https://www.disthai.com/17039290/%E0%B 8%8A%E0%B8%B0%E0%B9%80%E0%B8%AD%E0%B8%A1% E0%B9%80%E0%B8%97%E0%B8%A8
รสเปรี้ยวบางชนิดประกอบไปด้วยกรดที่อาจทำ ให้ลูกน้อย เกิดอาการคัน แพ้ หรือระคายเคือง สมุนไพรรสเปรี้ยว เช่น ลูกมะดัน ฝักมะขามไทย ใบมะขามไทย น้ำ มะนาว น้ำ มะกรูด รสเปรี้ยว รสมัน ควรหลีกเลี่ยงการรับประทานอาหารที่มีไขมันอิ่มตัวสูง เช่น ไขมันจากสัตว์ เนย ชีส น้ำ มันปาล์ม น้ำ มันมะพร้าว สมุนไพรรสมัน เช่น เมล็ดบัว แห้วหมู หัวกระเทียม ผักกะเฉด เมล็ดถั่วเขียว หมายเหตุ : https://www.gourmetandcuisine.com/ stories/detail/711 หมายเหตุ:https://m.facebook.com/Bakeryitea syMMB/photos/a.133445127305991/1669282839576 75/ หน้าที่ 4 รูปภาพที่ 5 ส้ม มะนาว สับปะรด รูปภาพที่ 6 มะขาม หมายเหตุhttps://amprohealth.com/fruitsvegetables/tamarind/ : รูปภาพที่ 7 เนย หมายเหตุ:https://www.thairath.co.th/lifest yle/food/2495112 รูปภาพที่ 8 กระเทียม เมล็ดบัว
รสเค็ม คุณเเม่ไม่ควรรับประทานรสเค็มจัด หรือปริมาณมากๆ คุณเเม่ กินอาหารเค็มมากอย่างต่อเนื่อง หรือกินผงชูรสที่มีปริมาณเกลือ โซเดียมอยู่ด้วยมากกว่าปกติก็ควรระมัดระวังว่าอาจทำ ให้เกิด ภาวะเกลือโซเดียมในทารกสูงได้ โดยเฉพาะในทารกที่กินนมแม่ อย่างเดียวในปริมาณที่ไม่เพียงพอซึ่งจะมีความเสี่ยงในการเกิด ภาวะตัวเหลืองเพิ่มขึ้นด้วย สมุนไพรรสเค็ม เช่น แก่นแสมทะเล เปลือกต้นมะเกลือ โคกกระสุน ดินประสิว หมายเหตุ:https://www.pobpad.com/%E0%B9%81%E 0%B8%9E%E0%B9%89%E0%B8%9C%E0%B8%87%E0%B8 %8A%E0%B8%B9%E0%B8%A3%E0%B8%AA หน้าที่ 5 รูปภาพที่ 9 เกลือ หมายเหตุ:https:http://www.mahathartosot.com /product/355/%E0%B8%A1%E0%B8%B0%E0%B9%80 %E0%B8%81%E0%B8%A5%E0%B8%B7%E0%B8%AD หมายเหตุ:https://m.facebook.com/107632197676980 /posts/240654664374732/ รูปภาพที่ 10 เปลือกต้นมะเกลือ เเก่นเเสนทะเล
อาหาร 10 ประเภทที่คุณ คุ เเม่ค ม่ วรหลีกเลี่ยง หน้าที่ 6 ธัญพืชบางชนิด คาเฟอีน อาหารดิบ นมวัว ยกตัวอย่าง
อาหารทะเล อาหารทะเลจำ พวกปลา กุ้ง หอย ปู หมึกส่วนใหญ่มักปนเปื้อนไป ด้วยสารเคมีเพื่อรักษาความสดใหม่ ในช่วงให้นมลูก คุณแม่จึง จำ เป็นต้องหลีกเลี่ยงอาหารทะเลให้มากที่สุดเนื่องจากสารเคมีเหล่า นั้นอาจส่งผลเสียต่อพัฒนาการทางร่างกายและสมองของลูกน้อย โดยจะทำ ให้เกิดความเสี่ยงที่ลูกจะมีพัฒนาการช้าหรือมีความผิด ปกติอื่น ๆ ส่วนอาหารทะเลที่พอทานได้ ได้แก่ ปลาซาร์ดีน ปลา ทูน่า ปลาแซลมอน ซึ่งอุดมไปด้วยโอเมก้า 3 และสารอาหารอื่น ๆ ที่ จำ เป็นต่อพัฒนาการของลูกน้อย หมายเหตุ:https:https://www.nisasiriboutiqueresort.com/dining/ หน้าที่ 7 รูปภาพที่ 11 อาหารทะเล
เพื่อความปลอดภัยของคุณแม่ในช่วงให้นมลูก คุณแม่ ลูกอ่อนควรหลีกเลี่ยงการรับประทานอาหารดิบ อาหารกึ่ง สุกกึ่งดิบ เช่น แหนม ปลาร้า ก้อย ลาบเลือด กุ้งแช่น้ำ ปลา ฯลฯ รวมถึงอาหารที่ทิ้งไว้ข้ามคืนเนื่องจากอาจมีการปน เปื้อนเชื้อโรค พยาธิและเชื้อจุลินทรีย์ที่จะนำ ไปสู่ภาวะติด เชื้อในทางเดินอาหารทำ ให้อาหารเป็นพิษหรือท้องเสียได้ ดังนั้น คุณแม่ควรเลือกรับประทานอาหารที่ปรุงสดใหม่ สะอาด และผ่านความร้อนจนสุกดีเท่านั้น อาหารดิบ กึ่งสุกกึ่งดิบ และอาหารค้างคืน หมายเหตุ: https://www.wongnai.com/recipes/ugc/c83e463bff0042b2b50e8e79eb238ce9 หน้าที่ 8 รูปภาพที่ 12 ยำ กุ้งสด
ผลไม้รสเปรี้ยว ผลไม้ที่มีรสเปรี้ยวบางชนิด เช่น ส้ม มะนาว กีวี สตรอว์เบอร์รี สับปะรด ฯลฯประกอบไปด้วยกรดที่อาจทำ ให้ลูกน้อยเกิด อาการคัน แพ้ หรือระคายเคือง รวมถึงรู้สึกไม่สบายตัว จุกเสียด แน่นท้อง ไปจนถึงอาเจียนได้ ดังนั้น คุณแม่ลูกอ่อนทุก ท่านจึงควรหลีกเลี่ยงผลไม้ที่มีรสเปรี้ยวเหล่านี้ในช่วงให้นมลูก หมายเหตุ:https://kaset.vwander.com/fruit/8443.html หน้าที่ 9 รูปภาพที่ 13 มะนาว
ธัญพืชบางชนิด ธัญพืชจำ พวกถั่วลิสง ถั่วเหลือง ข้าวโพดมีสารโปรตีนที่ อาจกระตุ้นการเกิดภูมิแพ้ในทารก เช่น ผื่นขึ้น ลมพิษ ส่วน กลูเตนที่พบในข้าวสาลีจะทำ ให้ลูกท้องอืดมีแก๊สหรือท้อง เสียได้ เพราะฉะนั้นในช่วงให้นมลูก คุณแม่จึงควรหลีกเลี่ยง การรับประทานธัญพืชจำ พวกนี้ไปก่อน หมายเหตุ: https://fic.ifrpd.ku.ac.th/fic/index.php/en/informaton-servicemenu-en/food-news-menu-en/food-news-main-menu/606-food1-27-08-2018 หน้าที่ 10 รูปภาพที่ 14 ถั่วลิสง
คาเฟอีน คาเฟอีนส่งผลโดยตรงต่อพัฒนาการทางสมองของ ลูกน้อย การได้รับคาเฟอีนผ่านทางน้ำ นมแม่จะทำ ให้ลูก น้อยรู้สึกกระวนกระวาย หงุดหงิด หลับยากได้ ดังนั้น คุณแม่ลูกอ่อนจึงควรหลีกเลี่ยงอาหารและเครื่องดื่มที่มี คาเฟอีน เช่น ชา กาแฟ น้ำ อัดลม เครื่องดื่มชูกำ ลัง ฯลฯ ในช่วงให้นมลูก หมายเหตุ:https://www.idskinexpert.com/knowledge/%E0%B8%8A%E0%B8%B2 %E0%B8%81%E0%B8%B1%E0%B8%9A%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B9%81%E0%B8%9 F/ หน้าที่ 11 รูปภาพที่ 15 กาเเฟ ชา
นมวัว นมวัวหรืออาหารที่มีส่วนประกอบของนมวัวอย่างเช่น ชีส โยเกิร์ต อาจกระตุ้นหรือทำ ให้ทารกแพ้โปรตีนนม โดยเมื่อทารก ได้รับโปรตีนในนมวัวชนิดนี้ก็จะมีอาการถ่ายอุจจาระผิดปกติ เกิดผื่นแพ้ มีอาการกรดไหลย้อน รวมไปถึงยังส่งผลให้มีปัญหา เรื่องน้ำ หนักตัวได้ หมายเหตุ:https://www.enfababy.com/%E0%B9%81%E0%B8%A1%E0%B9%88 %E0%B8%A3%E0%B8%B9%E0%B9%89%E0%B9%84%E0%B8%AB%E0%B8%A1%E0 %B8%AB%E0%B8%99%E0%B8%B9-%E0%B9%81%E0%B8%9E%E0%B9%89- %E0%B8%AD%E0%B8%B0%E0%B9%84%E0%B8%A3%E0%B9%83%E0%B8%99- %E0%B8%99%E0%B8%A1%E0%B8%A7%E0%B8%B1%E0%B8%A7 หน้าที่ 12 รูปภาพที่ 16 นมวัว
ผักและผลไม้ที่ทำ ให้เกิด แก๊สในกระเพาะอาหาร ผักในตระกูลกะหล่ำ บร็อคโคลี หน่อไม้ฝรั่ง รวมถึงผลไม้บาง ชนิดอย่างกล้วยหอม เชอร์รี และลูกพรุนมักเป็นสาเหตุที่ทำ ให้ เกิดแก๊สในกระเพาะอาหาร คุณแม่ลูกอ่อนจึงควรหลีกเลี่ยงการ รับประทานผักและผลไม้เหล่านี้ เพราะอาจส่งผลให้ทารกมีแก๊ส ในกระเพาะอาหารมาก ทำ ให้รู้สึกแน่นท้อง ท้องอืด หรือไม่สบาย ตัวได้ หมายเหตุ:https://www.posttoday.com/life/life/349769 หน้าที่ 13 รูปภาพที่ 18 กะหล่ำ ปลี
อาหารหมักดอง อาหารหมักดอง เช่น ปูดอง หอยดอง โดยเฉพาะผลไม้ดองทั้ง หลายมักเต็มไปด้วยโซเดียมและเกลือในปริมาณที่สูง ซึ่งส่งผล โดยตรงต่อพัฒนาการของลูกน้อย อีกทั้งยังอาจปนเปื้อนสาร ต่าง ๆ ที่ส่งผลต่อสุขภาพของคุณแม่ได้เช่นกัน หมายเหตุ:https://many-menu.com/archives/578 หน้าที่ 14 รูปภาพที่ 19 ผักผลไม้ดอง
อาหารรสจัด หรือ อาหารที่มีกลิ่นแรง แม้อาหารรสจัดอย่างพริก กระเทียม เครื่องแกง เครื่องเทศ จะไม่ได้ส่งผลโดยตรงต่อพัฒนาการของลูกน้อยแต่ก็อาจทำ ให้น้ำ นมมีกลิ่นฉุนหรือมีรสชาติที่ผิดแปลกไป ส่งผลให้ลูกน้อย หงุดหงิด ไม่ยอมเข้าเต้าหรือกินนมได้ หมายเหตุ:https://industry-media.com/articles/industrystory/item/3935-spices-and-powder หน้าที่ 15 รูปภาพที่ 20 เครื่องเทศ
เครื่องดื่มแอลกอฮอล์ คุณแม่ลูกอ่อนควรหลีกเลี่ยงการดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ให้ได้มากที่สุด เพราะแอลกอฮอล์อาจส่งผลต่อพัฒนาการ ทางด้านสมองของลูกน้อยได้ แต่หากจำ เป็นจริง ๆก็สามารถ บริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ แต่ต้องจำ กัดอยู่ในปริมาณที่ เหมาะสมคือไม่เกินครั้งละ 1-2 แก้ว และดื่มได้ไม่เกินหนึ่งครั้ง ต่อวันหรือสองครั้งต่อสัปดาห์เท่านั้น และควรรอให้ร่างกาย ขับแอลกอฮอล์ออกจากกระแสเลือดผ่านทางปัสสาวะเสีย ก่อนจึงจะสามารถให้นมลูกน้อยได้ หมายเหตุ:https://urbancreature.co/alcohol-is-not-a-crime/ หน้าที่ 16 รูปภาพที่ 21 ผักผลไม้ดอง
หมวดอาหาร พลังงาน (แคลอรี) ข้าว-แป้ง เนื้อสัตว์ นมสด ผัก ผลไม้ ไขมัน ความต้องการ/วัน ในหญิงปกติ ความต้องการ/วัน ในหญิงให้นมบุตร แหล่งของอาหาร 1,650 1,650 + 500* อาหารทุกหมวดหมู่ 6 – 8 ทัพพี 8 – 12 ทัพพี ข้าว ก๋วยเตี๋ยว ขนมปัง ขนมจีน วุ้นเส้น เป็นต้น 6 – 12 ช้อนกินข้าว 12 – 14 ช้อนกินข้าว หมู ไก่ ไข่ ปลา กุ้ง เต้าหู้ เป็นต้น 2 แก้ว/วัน (250 ซีซี/แก้ว) 2-3 แก้ว/วัน (250 ซีซี/แก้ว) นมสด น้ำ เต้าหู้ โยเกิร์ต ผักทุกชนิด ทั้งผักใบและผักหัว 4 – 6 ทัพพี 6 ทัพพี 3 – 5 ส่วน** 5 – 6 ส่วน ผลไม้ทุกชนิด 4 – 6 ส่วน*** 6 ส่วน น้ำ มัน เนย ถั่วเมล็ดแห้ง 1 ส่วนของผลไม้ เช่น กล้วยน้ำ ว้า 1 ผล เงาะ 3-4 ผล มังคุด 3-4 ผล ฝรั่งกิมจู ½ ผล เป็นต้น *** 1 ส่วนของไขมัน = น้ำ มันทุกชนิด 1 ช้อนชา, เนย ½ ช้อนชา, ถั่วลิสง 10 เมล็ด เป็นต้น ปริมาณพลังงานและปริมาณอาหาร ในแต่ละวันของหญิงให้นมบุตร หน้าที่ 17 คณะเเพทย์ศาสตร์ศิริราชพยาล. (2560). โภชนาการหญิงให้นมบุตร. สืบค้น จากhttps://www.si.mahidol.ac.th/th/healthdetail.asp?aid=1284
เกี่ยวกับสายตาและการเจริญเติบโต - ผลไม้สีเข้ม เช่น แครอต ฟักทอง - ผักสีเข้ม เช่น ผักโขม คะน้า พริกหยวก - ไข่แดง - นมและผลิตภัณฑ์จากนม เช่น ชีส โยเกิร์ต เนย ครีม - เนื้อสัตว์ เช่น ตับ เนื้อวัว ปลา ระยะให้นมบุตรแม่ขาดวิตามินบี 1 ผลทำ ให้น้ำ นมแม่มีวิตามินบี 1 น้อยด้วย ซึ่งทำ ให้ทารก ขาดวิตามินบี1 และเป็นโรคเหน็บชา - ข้าวซ้อมมือ - หมู -เนื้อแดง เนื้อวัว ตับ -ธัญพืชทั้งหมด และถั่วเมล็ดแห้ง เป็นส่วนประกอบที่สำ คัญของน้ำ นมแม่หญิงที่ให้นมบุตร -นมและเนย -เครื่องในสัตว์ -ไข่ -ผักใบเขียว - ถั่วเมล็ดแห้งต่างๆและยีสต์ ขาดวิตามินบี 12เป็นสาเหตุให้เกิดโรคโลหิตจางได้ -ตับ ไต -เนื้อ สัตว์ไม่มีไขมัน - นมสด -ไข่ -ปลา หน้าที่ 18
ระดับวิตามินซีในนมแม่จะลดลงเมื่อให้นมบุตรไปนาน กว่า 7เดือน แม่ควรให้รับพลังงานเพิ่มขึ้นอีกจากขณะตั้งครรภ์ซึ่งทั้งนี้ขึ้นกับน้ำ หนักที่เพิ่มขึ้นของแม่ในระยะมีครรภ์และแรงงานที่แม่ใช้ในระยะให้นม บุตร อาหารที่ให้พลังงานเพิ่มขึ้นในระยะนี้ควรมาจากโปรตีน และ คาร์โบไฮเดรต ซึ่งได้แก่ เนื้อสัตว์ฯ ไข่ น้ำ นม ข้าว หรือแป้งชนิดอื่น สำ หรับ ไขมันอาจเพิ่มได้บ้างแต่ไม่ควรมากเกินไป พลังงาน โปรตีน ในระยะให้นมบุตรแม่จำ เป็นต้องได้รับโปรตีนให้เพียงพอเพื่อใช้ในการ สร้างน้ำ นมสำ หรับบุตรและเพื่อซ่อมแซมเซลล์ต่างๆ ของแม่ที่สูญเสีย ไปใน การคลอด เช่น เลือด ถ้าขาดโปรตีนมากจะทำ ให้เกิดการบวม โลหิตจาง ภูมิต้านทานโรคต่ำ แนะนำ ให้มีการเสริมเหล็กร่วมกับ อาหารที่ให้เหล็กมากได้แก่ เครื่องในสัตว์ต่างๆ ไข่ ผัก ใบเขียว พืช ประเภทถั่ว และผลไม้แห้งรวมทั้งผลไม้สดด้วยเพื่อได้รับวิตามินซีซึ่ง จะช่วยให้เหล็กดูดซึมได้ดีขึ้น แคลเซียม เป็นสารอาหารที่สำ คัญในการเสริมสร้างน้ำ นมแม่ให้มีคุณภาพ สำ หรับลูกนำ ไปสร้างกระดูกและฟัน ดังนั้นเพื่อป้องกันการ สลายตัวของแคลเซียมออกจากกระดูกซึ่งจะทำ ให้แม่เป็นโรค กระดูกพรุน(Osteoporosis) อาหารที่มีแคลเซียมได้แก่นมและ ผลิตภัณฑ์จากนม ปลาเล็กปลาน้อย หรือปลาที่รับประทานทั้ง กระดูก ปลาร้า กุ้งฝอย ยอดแค และผักใบเขียวต่างๆ ในหญิงให้นมบุตรมีความต้องการน้ าใกล้เคียงกับปริมาณของ น้ำ นมแม่ที่หลั่งออกมาปริมาณของน้ำ ในน้ำ นมแม่มีค่าเฉลี่ย ร้อยละ 87 และน้ำ นมแม่ที่หลั่งออกมามีปริมาณเฉลี่ยวันละ750 มิลลิลิตร ในระยะ 6 เดือนแรก ดังนั้นปริมาณน้ำ ที่ต้องการเพิ่ม ขึ้นจากความต้องการของผู้ใหญ่โดยปกติเพิ่มขึ้น 500 มิลลิลิตรต่อวัน ตลอดระยะเวลา 1 ปีที่ให้นมบุตร นำ้ - ผลไม้ที่มีรสเปรี้ยว (เช่น ส้ม มะนาว มะขามป้อม) -ผักสด (เช่น กะหล่ำ ปลี มะเขือเทศ ผักใบเขียว) หน้าที่ 19
สมุนไพรกระตุ้น ตุ้ น้ำ นม 10 ชนิด นิ หน้าที่ 20 พ กะเพรา ริกไทย หัวปลี กุยช่าย ยกตัวอย่าง
พริกไทย ชื่อวิทยาศาสตร์ Piper nigrum L. ชื่อสามัญ Black Pepper ชื่อวงศ์ Piperaceae ชื่ออื่น พริกน้อย (ภาคเหนือ) สรรพคุณ มีรสร้อน ทำ ให้น้ำ นมไหลได้ดี ขับลม ขับเหงื่อ คุณค่า มีน้ำ มันหอมระเหย โปรตีน คาร์โบไฮเดรต อาหารแนะนำ ใส่ในแกงเลียง หมายเหตุ:https://medthai.com/%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B4%E0%B 8%81%E0%B9%84%E0%B8%97%E0%B8%A2/ หน้าที่ 21 รูปภาพที่ 22 พริกไทย
ชื่อวิทยาศาสตร์ Musa ABB cv'. Kluai 'Namwa' ชื่อพ้อง Musa sapientum L. ชื่อวงศ์ MUSACEAE ชื่อสามัญ Banana, Cultivated banana. ชื่ออื่นๆ - ภาคเหนือ กล้วยไข่, กล้วยใต้, กล้วยส้ม, กล้วย หอม เงี้ยว กล้วยกะลิอ่อง,กล้วยมะนิอ่อง,มะลิอ่อง -กรุงเทพมหานคร กล้วยนาก -ภาคกลาง กล้วยน้ำ ว้า, กล้วยเล็บมือ, กล้วยหอม จันทน์, กล้วยหักมุก กะเหรี่ยง -จันทบุรี ยาไข่, สะกุย เขมร -จัน ทบุรีเจก สรรพคุณ แก้โรคกระเพาะอาหาร ลำ ไส้ บำ รุงเลือด ตั้งแต่โบราณ สอนกันต่อๆมาว่าผู้หญิงที่คลอดลูกใหม่ๆ ให้กินหัวปลีมากๆ จะได้ มีน้ำ นมให้เลี้ยงลูกนานๆ คุณค่า อุดมไปด้วยแคลเซียม (มากกว่ากล้วยสุกถึง 4 เท่า) โปรตีน ธาตุเหล็ก ฟอสฟอรัส วิตามินซี บีตาแคโรทีน อาหารแนะนำ แกงเลียงหัวปลี ยำ หัวปลี ลวกจิ้มน้ำ พริก (เวลาลวกให้ใส่เกลือและน้ำ ตาลลงในน้ำ ที่ต้มด้วย จะได้ลดความ ฝาด) ทอดมันหัวปลี หัวปลีชุบแป้งทอด หัวปลี หมายเหตุ:https://www.pobpad.com/%E0%B9%81%E0%B8%9E%E0%B9%89%E 0%B8%9C%E0%B8%87%E0%B8%8A%E0%B8%B9%E0%B8%A3%E0%B8%AA หน้าที่ 22 รูปภาพที่ 23 หัวปลี
ชื่อวิทยาศาสตร์ Ocimum tenuiflorum L. ชื่อพ้อง Ocimum sanctum L. ชื่อวงศ์ LABIATAE ชื่อสามัญ Holy basil, Thai basil, Sacred basil. ชื่ออื่นๆ เชียงใหม่ก้อมก้อ, ก้อมก้อดง กะเหรี่ยง -แม่ฮ่องสอน ห่อก วอซู, ห่อตูปลู เงี้ยว -แม่ฮ่องสอนอิ่มคิมหล า ภาคกลาง กะเพรา, กะเพราขน, กะเพราขาว, กะเพรา แดง ภาคอีสาน อีตู่ไทย สรรพคุณ ความร้อนจากใบกะเพราช่วยเพิ่มการไหลเวียนของเลือด ช่วยให้มีน้ำ นมมากขึ้น แก้ท้องอืด ท้องเฟ้อ หวัด คลื่นไส้ อาเจียน ช่วยทำ ให้อารมณ์ดีขึ้น ยิ่งถ้าเด็กได้รับจากนมแม่ ก็จะช่วยลดอาการ ท้องอืดท้องเฟ้อในเด็กด้วย ในอินโดนีเซียใช้ใบกะเพราปรุงอาหารกิน เพื่อขับน้ำ นมเช่นกัน คุณค่า มีธาตุเหล็ก แคลเซียม ฟอสฟอรัส เส้นใยอาหารสูง อาหารแนะนำ แกงเลียง (ใส่ใบกะเพรา) ผัดกะเพรา แกงป่าหรือผัด เผ็ดต่างๆ นอกจากได้สรรพคุณทางยาแล้ว ในใบกะเพรายังมีกลิ่น หอมช่วยดับกลิ่นและรสคาวของเนื้อสัตว์ได้ดี กะเพรา หมายเหตุ:https://www.chiangmainews.co.th/page/archives/633912 หน้าที่ 23 รูปภาพที่ 24 กะเพรา
ชื่อวิทยาศาสตร์ Allium tuberosum Rottl. ex Spreng. ชื่อวงศ์ LILIACEAE (ALLIACEAE) ชื่อสามัญ Chinese Chives ชื่อพื้นเมือง กุยช่าย (กรุงเทพฯ) สรรพคุณ ช่วยขับน้ำ นม แก้ท้องอืด ท้องเฟ้อ ขับลม คุณค่า แคลเซียม ฟอสฟอรัส เหล็ก คาร์โบไฮเดรต บีตาแคโรทีน วิตามินซี อาหารแนะนำ นำ ส่วนดอกมาผัดกับเนื้อสัตว์ หรือนำ ใบมากินสด แกล้มกับอาหารอื่นๆ แต่ที่นิยมคือ ใส่ผัดไทย กุยช่าย หมายเหตุ:https://www.pobpad.com/%E0%B8%81%E0%B8%B8%E0%B8%A2%E0%B8%8A%E0%B9%88%E0%B8%B2%E0%B8%A2- %E0%B8%84%E0%B8%B8%E0%B8%93%E0%B8%84%E0%B9%88%E0%B8%B2%E0%B8%97%E0%B8%B2%E0%B8%87%E0%B8%AD%E0 %B8%B2%E0%B8%AB%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B9%81 หน้าที่ 24 รูปภาพที่ 25 กุยช่าย
ชื่อวิทยาศาสตร์ Zingiber officinale Roscoe ชื่อสามัญ Ginger ชื่อวงศ์ Zingiberaceae ชื่ออื่น ขิงแกลง ขิงแดง (จันทบุรี) ขิงเผือก (เชียงใหม่) สะเอ (กะเหรี่ยง -แม่ฮ่องสอน) สรรพคุณ ขับลม แก้อาเจียน ช่วยย่อยไขมันได้ดี ลดการบีบตัวของ ลำ ไส้ บรรเทาอาการปวดท้องเกร็ง ขับเหงื่อ เพิ่มการไหลเวียนเลือด ทำ ให้น้ำ นมไหลได้ดี ลดอาการอาเจียน และเชื่อว่าเมื่อคุณแม่กินเข้าไป สรรพคุณที่ดีของขิงจะผ่านทางน้ำ นมไปสู่ลูก ทำ ให้ลูกไม่ปวดท้อง คุณค่า มีโปรตีน ไขมัน แคลเซียม วิตามินเอ บีหนึ่ง บีสอง คาร์โบไฮเดรต อาหารแนะนำ ยำ ขิง ยำ ปลาทูใส่ขิง ไก่ผัดขิง มันหรือถั่วเขียวต้มน้ำ ขิง ไข่หวานน้ำ ขิงต้มอุ่นๆ โจ๊กใส่ขิง ขิง หมายเหตุ:https://home.maefahluang.org/17579789/ginger หน้าที่ 25 รูปภาพที่ 26 ขิง
กานพลู ู ชื่อวิทยาศาสตร์ Syzygium aromaticum (L.) Merr. & Perry ชื่อพ้อง Eugenia caryophyllata Thunb., Eugenia caryophyllus (Spreng.) Bullock & Harrison, Eugenia aromatica Kuntze ชื่อวงศ์ MYRTACEAE ชื่อสามัญ Clove, Clove tree ชื่ออื่นๆ ภาคกลาง กานพลู สรรพคุณ ช่วยขับน้ำ นม มีฤทธิ์ช่วยขับน้ำ ดีเพื่อนำ ไปย่อย อาหาร ลดอาการบีบตัวของลำ ไส้บรรเทาอาการแน่น จุกเสียด คุณค่า น้ำ มันที่อยู่ในดอกกานพลู มีส่วนประกอบสำ คัญคือ ยูจีนอล (Eugenol ) อาหารแนะนำ นำ ดอกตูมแห้งมา 5-8 ดอก ชงในน้ำ เดือด แล้วดื่มแต่น้ำ หมายเหตุ:https://www.lazada.co.th/products/200-i2038330423.html หน้าที่ 26 รูปภาพที่ 27 กานพลู
ชื่อวิทยาศาสตร์ Ocimum basilicum L.f. var. citratum Back. ชื่อสามัญ Hairy Basil ชื่อวงศ์ Apiaceae ( Labiatae ) ชื่ออื่น ก้อมก้อขาว มังลัก สรรพคุณ ใบแมงลักมีรสหอมร้อน ทำ ให้น้ำ นมไหลได้ดี ขับลม ขับเหงื่อ คุณค่า มีธาตุเหล็ก แคลเซียม วิตามินบี และวิตามินซีสูง อาหารแนะนำ ใส่แกงเลียง กินสดแกล้มกับขนมจีน หรือใส่แกงป่า ต่างๆ แมงลัก หมายเหตุ:https://www.disthai.com/17059866/%E0%B9%81%E0%B8%A1%E0 %B8%87%E0%B8%A5%E0%B8%B1%E0%B8%81 หน้าที่ 27 รูปภาพที่ 28 เเมงลัก
ชื่อวิทยาศาสตร์ Coccinia grandis (L.) Voigt ชื่อพ้อง Bryonia grandis L. Coccinia indica Wight & Arn. ชื่อวงศ์ CUCURBITACEAE ชื่อสามัญ Ivy gourd ชื่ออื่นๆ กะเหรี่ยง -แม่ฮ่องสอน แคเด๊าะ ภาคเหนือ ผักแคบ ภาคกลาง ผักตำ ลึง สรรพคุณ ช่วยบำ รุงน้ำ นม ทำ ให้น้ำ นมมีมาก บำ รุงเลือด บำ รุงกระดูก บำ รุง สายตา บำ รุงผม บำ รุงประสาท คุณค่า มีโปรตีน มีวิตามินเอ วิตามินบีหนึ่ง วิตามินบีสอง วิตามินบีสาม วิตามินซี แคลเซียม เหล็ก เส้นใยอาหารใน ปริมาณมาก อาหารแนะนำ แกงเลียงตำ ลึง หรือแกงกะทิลูกตำ ลึง ตำ ลึง หมายเหตุ:hhttps://www.thaithaifood.com/th/%E0%B8%95%E0%B8%B3%E0%B 8%A5%E0%B8%B6%E0%B8%87/ หน้าที่ 28 รูปภาพที่ 29 ตำ ลึง
ชื่อวิทยาศาสตร์ Cucurbita moschata Duchesne ชื่อวงศ์ CUCURBITACEAE ชื่อสามัญ Cushaw, Pumpkin, Winter squash ชื่ออื่นๆ ภาคเหนือ ฟักเขียว, มะฟักแก้ว กะเหรี่ยง -แม่ฮ่องสอน หมักคี้ส่า, เหลืองเคส่า เงี้ยว -แม่ฮ่องสอนหมากฟักเหลือง ภาค กลาง ฟักทอง เลย มะน้ำ แก้ว เลย, ปราจีนบุรี หมักอื้อ ภาคใต้ น้ำ เต้า สรรพคุณ ช่วยขับน้ำ นม ช่วยเสริมสร้างคอลลาเจนใต้ผิวหนัง ทำ ให้ผิวพรรณสดใส และอาจจะช่วยให้หน้าท้องลายน้อยลง คุณค่า ฟักทองมีสารอาหารสำ คัญเพื่อบำ รุงร่างกายจำ นวนมาก ทั้งวิตามินเอ บี ซี ฟอสฟอรัส บีตาแคโรทีน อาหารแนะนำ ฟักทองผัดไข่ แกงเลียง ฟักทองนึ่ง ฟักทอง หมายเหตุ:https://www.sanook.com/women/175093/ หน้าที่ 29 รูปภาพที่ 30 ฟักทอง
ชื่อวิทยาศาสตร์ Carica papaya L. ชื่อสามัญ Papaya, Pawpaw, Tree melon ชื่อวงศ์ Caricaceae ชื่ออื่น มะก้วยเทศ (ภาคเหนือ) หมักหุ่ง (ลาว, นครราชสีมา,เลย) ลอกอ (ภาคใต้) กล้วยลา (ยะลา) แตงต้น (สตูล) สรรพคุณ ช่วยขับน้ำ นม บำ รุงเลือด บำ รุงกระดูก สายตา ป้องกันโรค ลักปิดลักเปิด คุณค่า มีธาตุเหล็กและแคลเซียมสูง ฟอสฟอรัส วิตามิน เอ บี ซี และมี เอนไซม์ที่ช่วยสร้างภูมิต้านทานให้แก่ ร่างกาย รวมถึงมีเส้นใยอาหาร ในปริมาณมาก อาหารแนะนำ กินผลไม้สุกเป็นผลไม้ หรือถ้าแบบดิบ มักจะนำ มาใส่ แกงส้ม มะละกอ หมายเหตุ:https://www.disthai.com/17341147/%E0%B8%A1%E0%B8%B0%E0 %B8%A5%E0%B8%B0%E0%B8%81%E0%B8%AD หน้าที่ 30 รูปภาพที่ 31 มะละกอ
เมนูอาหารสำ หรับ รั คุณ คุ เเม่ห ม่ ลังคลอด หน้าที่ 31 ไก่ผัดขิง เเกงจืดตำ ลึง ต้มข่าไก่หัวปลี ยกตัวอย่าง
ใบตำ ลึง 3 ถ้วยตวง เต้าหู้ไข่ 2 หลอด หมู 4 ช้อนกินข้าว ซอสปรุงรส 2 ช้อนโต๊ะ พริกไทยป่น 1 ช้อนโต๊ะ น้ำ เปล่า 1 ลิตร คนอร์ซุปก้อนรสหมู 1 ก้อน ซีอิ๊วขาว 1 ช้อนโต๊ะ น้ำ ปลา 1 ช้อนโต๊ะ สาหร่าย ใส่ประมาณตามใจชอบ 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. แกงจืดตำ ลึง วัตถุดิบ หมายเหตุ : https://www.nestlemomandme.in.th/ivy-gourd-soup หน้าที่ 32
ขั้นตอนที่ 1 ใส่น้ำ เปล่าที่สะอาดลงไปในหม้อ ใส่ คนอร์ซุปหมูก้อนลงไปพร้อมกับกระเทียม เเล้วคนให้ ละลาย ขั้นตอนที่ 2 รอน้ำ เดือกได้ที่ใส่ไข่ไก่ลงไปเเล้วคน ตามด้วยใส่เเครอทลงไปในหม้อรอให้เเครอทพอสุก ขั้นตอนที่ 3 ใส่ตำ ลึงลงไป ตามด้วยสาหร่ายเเละ หมูบด ขั้นตอนที่ 4 ปรุงรสตามใจชอบ เเล้วคนให้เข้ากัน ปิดฝ่ารอทุกอย่างสุกได้ที่ ก็เป็นอันว่าเสร็จเเล้ว วิธีทำ หมายเหตุ : https://www.nestlemomandme.in.th/ivy-gourd-soup หน้าที่ 33
สะโพกไก่สด ขิงซอย 2 ช้อนโต๊ะ หอมใหญ่ (หัว) 1/2 ลูก เห็ดหูหนู 20 กรัม กระเทียมสับ (ช้อนโต๊ะ) 1 ช้อนโต๊ะ น้ำ มันหอย 1 ช้อนโต๊ะ ซีอิ๊วขาว (ช้อนโต๊ะ) 1 ช้อนโต๊ะ น้ำ มันพืชสำ หรับผัด 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. ไก่ผัดขิง วัตถุดิบ หมายเหตุ:https://www.cpbrandsite.com/recipe/%E0%B9%84%E0%B8%81 %E0%B9%88%E0%B8%9C%E0%B8%B1%E0%B8%94%E0%B8%82%E0%B8%B4%E 0%B8%87 หน้าที่ 34
วิธีทำ ขั้นตอนที่ 1 หมักไก่ : นำ สะโพกไก่มา หั่นเป็นชิ้น ขั้นตอนที่ 2 ผัด : ตั้งกระทะให้ร้อน ใส่ น้ำ มัน นำ กระเทียมสับลงไปผัดให้ เหลืองและมีกลิ่นหอม ใส่ขิงลงไปผัด ตามด้วยไก่ ผัดให้สุก แล้วใส่หอมหัว ใหญ่ และเห็ดหูหนู จากนั้นปรุงรสด้วย น้ำ มันหอย ซีอิ๊วขาว ผัดให้เข้ากัน ขั้นตอนที่ 3 จัดเสิร์ฟ : ตักขึ้นใส่จาน เสิร์ฟ พร้อมรับประทาน! หมายเหตุ:https://www.cpbrandsite.com/recipe/%E0%B9%84%E0%B8%81 %E0%B9%88%E0%B8%9C%E0%B8%B1%E0%B8%94%E0%B8%82%E0%B8%B4%E 0%B8%87 หน้าที่ 35
อกไก่ 2 อก หัวปลี 2 หัว ข่า 1/2 แง่ง ตะไคร้ 5 ต้น ใบมะกรูด 8 ใบ ผักชีฝรั่ง 2 ต้น พริกชี้ฟ้าแดง 2 เม็ด มะนาว 2 ลูก น้ำ ตาลทราย 3 ช้อนโต๊ะ น้ำ ปลา 3-4 ช้อนโต๊ะ น้ำ มันพริกเผา 2 ช้อนโต๊ะ กะทิ 250 กรัม 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. ต้มข่าไก่ใส่หัวปลี วัตถุดิบ หมายเหตุ : https://fondation-wyeth.org/archives/1973 หน้าที่ 36
วิธีทำ ขั้นตอนที่ 1 วัตถุดิบพร้อมลงมือหั่นเตรียมให้ เรียบร้อย หัวปลีเอามาต้ม แช่น้ำ เย็นเเล้วเอาขึ้น สะเด็ดน้ำ ขั้นตอนที่ 2 กะทิ 1 กล่องเติมน้ำ อีก1กล่อง(ใช้ กล่องกะทิตวง) จากนั้น ใส่ทุกอย่างลงไปยกเว้น พริกกับผักช ขั้นตอนที่ 3 เริ่มร้อนจนใกล้เดือด จากนั้นใส่ไก่ เคล็ดลับ: ไฟไม่แรงมาก ห้ามเดือดเดี๋ยวแตกมัน ขั้นตอนที่ 4 ตามด้วยเลือด รอจนไก่สุกเลือดสุก เคล็ดลับ: ไฟอย่าแรง ขั้นตอนที่ 5 ปรุงรสให้เรียบร้อย ชิมรสจนพอใจ ใส่ หัวปลีและพริก ชี้ฟ้า ขั้นตอนที่ 6 สุดท้ายใบผักชีฝรั่งสุดท้าย เป็นอัน เสร็จ หมายเหตุ : https://fondation-wyeth.org/archives/1973 หน้าที่ 37
สรุป อาหารเป็นสิ่งสำ คัญหลักต่อการดำ เนินชีวิต วิ ของมนุษย์ทั่วไป เมื่อคุณเเม่หลังคลอดมีบุตรก็จำ เป็นต้องรับประทานอาหาร มากกว่าคนปกติ ควรเลือกรับประทานอาหารที่มีประโยชน์ เลือกรับประทานสมุนไพรที่เพิ่มน้ำ นมให้กับคุณเเม่ เพื่อบุตร จะได้รับสารอาหารจากน้ำ นมคุณเเม่ได้อย่างเต็มที่เเละเพียง พอต่อวัน ร่างกายเจริญ ริ เติบโตได้เติมที่ และมีพัฒนาการที่ สมบูรณ์ตามวัย วั น้ำ นมแม่มีภูมิต้านทานโรคทำ ให้ลูกแข็งแรง ไม่ค่อยเจ็บป่วยอีกด้วย
กิตติกรรมประกาศ หนังสือเรื่องเมนูอาหารคุณเเม่หลังคลอดควรรับประทาน ซึ่งผู้จัด ทำ ได้ศึกษาค้นคว้าหนังสือเล่มนี้มาด้วยความตั้งใจให้เกิดระโยชน์สูงสุด ขอขอบคุณจากเเหล่งข้อมูลต่างๆ ขอขอบคุณ ดร. สุวิมล ทาริวงศ์ ที่ให้ คำ ปรึกษาชี้เเนะเเนวทางให้ความรู้เกี่ยวกับการทำ หนังสือ ตลอดจนเเก้ไข้ ปัญหาที่เกิดขึ้น ขอขอบคุณหลักสูตรบูรณาการสุขภาพความงามเเละ สปา จนหนังสือเล่มนี้สำ เร็จ
อ้างอิง ดร.สุภาภรณ์ ปิติพร. (2551). อาหารและสมุนไพร กระตุ้นน้ำ นม. สืบค้น จากhttps://www.doctor.or.th/article/detail/5798 แม่ลูกอ่อนห้ามกินอะไร เมนูไหนเป็นอาหารต้องห้ามสำ หรับแม่ลูกอ่อน. (ม.ป.ป.). สืบค้นจากhttps://www.punnita.com/blog/%E0%B9%81%E0%B8%A1%E0%B9% 88%E0%B8%A5%E0%B8%B9%E0%B8%81%E0%B8%AD%E0%B9%88% E0%B8%AD%E0%B8%99%E0%B8%AB%E0%B9%89%E0%B8%B2%E0%B8% A1%E0%B8%81%E0%B8%B4%E0%B8%99%E0%B8%AD%E0%B8%B0%E0%B9% 84%E0%B8%A3-%E0%B9%80/ พีระพรรณ โพธิ์ทอง. (2563). อาหารช่วงให้นมบุตร อาหารหลังคลอด โภชนาการหลังคลอด (Diet during breastfeeding). สืบค้นจากhttps://haamor.com/%E0%B8%AD%E0%B8%B2%E0%B8%AB%E0%B8%B2% E0%B8%A3%E0%B8%8A%E0%B9%88%E0%B8%A7%E0%B8%87%E0%B9%83%E0%B8% AB%E0%B9%89%E0%B8%99%E0%B8%A1%E0%B8%9A%E0%B8%B8%E0%B8%95%E0%B 8%A3 ต้มข่าไก่หัวปลี. (2562). สืบค้นจาก https://www.wongnai.com/recipes/ugc/ea351a026f8046e aa9ab1398ad34665f ไก่ผัดขิง. (ม.ป.ป.). สืบค้นจากhttps://www.cpbrandsite.com/recipe/%E0%B9%84%E0%B8%81% E0%B9%88%E0%B8%9C%E0%B8%B1%E0%B8%94%E0%B8%82%E0%B8% B4%E0%B8%87 แกงจืดตำ ลึงเต้าหู้หมูสับ. (2562). สืบค้นจาก https://www.wongnai.com/recipes/ugc/ea351a026f8046e aa9ab1398ad34665f ประเภทอาหารที่คนท้องควรหลีกเลี่ยง. (ม.ป.ป.). สืบค้นจากhttps://www.dumex.co.th/pregnancy/mom-nutritionhealth/food-to-avoid.html อาหารสำ หรับคุณแม่ให้นมบุตร. (2563). สืบค้นจากhttps://www.bumrungrad.com/th/health-blog/august-2020/ nutrition-breastfeeding-mother คณะเเพทย์ศาสตร์โรงพยาบาลนามาธิบอดีมหาวิทยาลัยมหิดลโรงพยาบาลนามาธิบอดี. (ม.ป.ป.). สืบค้นจากhttps://www.rama.mahidol.ac.th/rama_hospital/th/services/ knowledge/10282020-1441