สรณะ 351 สังฆมณฑล
bathe. ditioned by causes; things produced by
สรณะ (Saraõa) refuge; help; protection; guide; combination of causes; conditioned or com-
remembrance. pounded things.
สรณคมน, สรณาคมน (Saraõagamana, ~õà สังขาร (Saïkhàra) 1. compounded things;
gamana) taking refuge (in the Triple Gem); component things; conditioned things; the
going for refuge. world of phenomena; all things which have
สรภัญญะ (Sarabha¤¤a) intoning; a particular been made up by pre-existing causes, (as in
mode of recitation (allowable to monks). Sabbe Saïkhàrà aniccà). 2. volitional
สรรเสริญ, ความ (Pasa§sà) praise; commen- activities; formation; kamma formations;
dation. mental formations; mental predispositions;
สรีระ (Sarãra) the (physical) body. volitional impulses; impulses and emotions;
สลากภัต (Salàkabhatta) food to be distributed volition; all the mental factors except feeling
by tickets; ticket-food. and perception having volition as the constant
สวดปาฏิโมกข, การ (Pàñimokkhuddesa) recita- factor, (as in the Five Aggregates and in the
tion of the Fundamental Precepts of the Law of Causation). 3. essential conditions; the
Buddhist monks. v. to recite or chant the sum of the conditions or essential properties
Fundamental Precepts. ดู ปาฏิโมกข. for a given process or result; constructing or
สวดพระอภิธรรม (Abhidhammabhaõana*) funeral formative factors, (as in âyusaïkhàra, Kàyasaï
chanting (of Abhidhamma excerpts); requiem khàra). 4. conducive factors; instigation (as in
chanting. Sasaïkhàrika, Asaïkhàrika).
สวดมนต, การ [ทั่ว ๆ ไป] (âyàcanà) prayer. v. to สังคณี ดู ธัมมสังคณี.
pray; chant; say a prayer. สังคหวัตถุ (Saïgahavatthu) objects of sym-
สวดมนต, การ [ในพุทธศาสนา] (Sajjhàya, Uddesa, pathy; objects of favour; principles of kindly
Padabhàõa, ~gàyana, ~bhaõana, Parittakaraõa) treatment; principles of service and social
recitation; chanting (especially of protective integration.
verses); rehearsal. v. to recite (the Buddha’s สังคายนา, สังคีติ (Saïgãti) rehearsal; a Council;
teachings); chant; chant the holy stanzas. general convocation of the Sangha in order to
สวรรค (Sagga) a place of happiness; heaven; settle questions of doctrine and to fix the text
heavenly abode. of the Scriptures.
สหธรรมิก (Sahadhammika) co-religionists; สังฆกรรม (Saïghakamma) an act or ceremony
fellow Dhamma-farer. performed by a chapter of Buddhist monks
สฬายตนะ (Saëàyatana) the six senses; sense- assembled in solemn conclave; a formal act.
bases; sense-organs; sense-spheres. สังฆคุณ (Saïghaguõa) (the nine) virtues of the
สอุปาทิเสสนิพพาน (Saupàdisesa-nibbàna) Sangha.
Nibbàna realized with the body remaining; สังฆทาน (Saïghadàna) offering to the Order;
Nibbàna with the substratum of life gift to the Sangha; offering dedicated to the
remaining. Sangha; gift dedicated to the Community as a
สักกายทิฏฐิ (Sakkàyadiññhi) self-illusion; the whole.
delusion of self; belief in a personal self; สังฆนายก (Saïghanàyaka*) Eccl. Prime Minister.
theory of soul; egoistic view. สังฆเภท (Saïghabheda) schism; causing
สักการะ (Sakkàra) honour; worship; hospitality. dissension among the Order; the creation of
สัคคะ ดู สวรรค. a schism in the Sangha.
สังขตธรรม (Saïkhatadhamma) things con- สังฆมณฑล (Saïghamaõóala) the Order; the
สังฆมนตรี 352 สัปปุริส
Monastic Order; the Sangha; the monkhood. สัญโญชน ดู สังโยชน.
สังฆมนตรี Eccl. Minister. ดู คณะสังฆมนตรี. สัตตาวาส (Sattàvàsa) (the nine) spheres in-
สังฆราช, สมเด็จพระ (Saïgharàja) (His habited by beings; abodes of beings.
Holiness) the Supreme Patriarch. สัตตาหกรณียะ (Sattàhakaraõãya) business to
สังฆสภา (Saïghasabhà) Eccl. Assembly. be attended to within seven days; grounds or
สังฆาฏิ (Saïghàñi) the outer robe of a Buddhist occasions on which monks are permitted to
monk. leave the rains-residence for the limited time
สังฆาทิเสส (Saïghàdisesa) an offence entailing of seven days.
initial and subsequent meetings of the สัตบุรุษ (Sappurisa) a good, worthy man;
Sangha; Formal Meeting. righteous man; gentleman.
สังฆาธิการ (Saïghàdhikàra*) an ecclesiastical สัตว (Satta) a being; living being; creature;
official; eccl. administrative officer. person.
สังฆานุสติ (Saïghànussati) recollection of the สัททารมณ (Saddàrammaõa) audible object;
Order; reflection on the virtue of the Sangha. sound.
สังฆาวาส (Saïghàvàsa*) the monastic สัทธรรม (Saddhamma) the true Dhamma; true
precincts; living quarters of the monks. doctrine; doctrine of the good; good law;
สังยุตตนิกาย (Sa§yuttanikàya) Collection of good principle.
Connected Discourses; Book of the Kindred สัทธรรมปฏิรูปก (Saddhammapañiråpaka) false
Sayings; name of the third main division of doctrine; pseudo-Dhamma.
the Sutta Piñaka. สัทธา (Saddhà) faith; confidence.
สังโยชน (Sa§yojana) (the ten) Fetters (that สัทธาจริต (Saddhàcarita) the devout; the
bind man to the round of rebirth). faithful-natured; one of faithful temperament.
สังวร (Sa§vara) restraint. สัทธาสัมปทา (Saddhàsampadà) achievement
สังวรปธาน (Sa§varapadhàna) the effort to of faith.
prevent the arising of unrisen evils; the effort สัทธิวิหาริก (Saddhivihàrika) a co-resident;
to avoid unwholesome states. pupil.
สังวาส (Sa§vàsa) communion. สันดาน ดู สันตานะ.
สังเวคะ (Sa§vega) sense of urgency. สันโดษ (Santuññhi, Santosa) contentment;
สังเวชนียสถาน (Sa§vejanãyaññhàna) a place apt satisfaction with whatever is one’s own.
to rouse the sense of urgency; (the Four) สันตติ (Santati) continuity (especially of con-
Holy Places of Buddhism. sciousness); a series of moments.
สังสารวัฏ ดู สงสาร. สันตานะ (Santàna) 1. continuity of subli-minal
สังเสทชะ (Sa§sedaja) moisture-born creatures. consciousness; the ever moving, flowing
สัจจะ (Sacca) truth; truthfulness. panorama of successive mental states. 2.
สัจจธรรม (Sacca) the truth; Truth. intrinsic or inherent qualities of character;
สัจฉิกาตัพพธรรม (Sacchikàtabbadhamma) that inborn trait; innate character.
which is to be realized, i.e. the Cessation of สันติ (Santi) peace; tranquillity; calmness.
Suffering or Nibbàna. สันตุฏฐี ดู สันโดษ.
สัญญมะ (Sa¤¤ama, Sa§yama) restraint; self- สัปปายะ (Sappàya) 1. adj. beneficial; whole-
control; abstinence. some; suitable; favourable. 2. favourable
สัญญา (Sa¤¤à) perception; idea; ideation. condition.
สัญญาบัตร (Sa¤¤àpañña*) commission; royal สัปป (Sappi) ดู เนยใส.
certificate of appointment. เทียบ ตราตั้ง. สัปปุริส ดู สัตบุรุษ.
สัปปุริสธรรม 353 สารีริกธาตุ
สัปปุริสธรรม (Sappurisadhamma) virtue of the สัมมาสติ (Sammàsati) Right Mindfulness; Right
righteous; (the seven) qualities of a good man. Attentiveness.
สัพพัญุตญาณ (Sabba¤¤uta¤àõa) omnis- สัมมาสมาธิ (Sammàsamàdhi) Right Concen-
cience. tration.
สัพพัญู (Sabba¤¤å) the Omniscient One; an สัมมาสัมพุทธะ (Sammàsambuddha) the Fully
epithet of the Buddha. (or Perfectly) Enlightened One.
สัมปชัญญะ (Sampaja¤¤a) clear comprehension; สัมมาอาชีวะ (Sammààjãva) Right Livelihood;
discrimination; circumspection; clear Right Living; Right Means of Livelihood;
consciousness; awareness. Right Pursuits.
สัมปทา (Sampadà) achievement; fulfilment; สัมมุขาวินัย (Sammukhàvinaya) verdict in the
accomplishment; attainment; success; presence of (a Sangha, the persons and the
happiness. matter concerned, and the Doctrine and
สัมปรายะ (Samparàya) a future life; the beyond; Discipline).
the hereafter; spirituality. สัสสตทิฏฐิ (Sassatadiññhi) eternalism; the
สัมปรายภพ (Samparàya) a future existence; doctrine of the continuance of the soul after
next life; future life. death; the doctrine that soul and the world
สัมปรายิกัตถะ (Samparàyikattha) gain for the are eternal.
hereafter; future benefit; spiritual welfare; สากัจฉา (Sàkacchà) conversation; discussion.
sources of happiness in the future life. สาชีพ (Sàjãva) the code of discipline; all the
สัมผัปปลาปะ (Samphappalàpa) frivolous talk; disciplinary rules abiding on the life of the
idle talk; vain talk. monk.
สัมผัส ดู ผัสสะ. สาเฐยยะ, สาไถย (Sàñheyya) hypocrisy; craft;
สัมพุทธะ (Sambuddha) one who has been well treachery. สาเถยยะ ก็ใช.
enlightened or has thoroughly understood; a สาธยาย ดู สวดมนต [ในพุทธศาสนา].
Buddha; the Buddha. สามเณร (Sàmaõera) a novice; one who is
สัมภเวสี (Sambhavesã) lit. seeking birth or ordained by taking the Three Refuges and
existence. 1. a living being at the first stage observes the Ten Precepts.
of life or during the birth-process; a being สามเณรี (Sàmaõerã) a female novice; female
yet to be born. 2. a being subject to rebirth; apprentice of a nun.
worldling. 3. (T.) a spirit seeking (or awaiting) สามัคคี (Sàmaggã) concord; unity; harmony;
rebirth. เทียบ ภูต. unanimity; union.
สัมมัปปธาน (Sammappadhàna) (the Four) สามัญลักษณะ (Sàma¤¤alakkhaõa) the Common
Great Efforts; Supreme Efforts; Right Efforts. Characteristics (of component things), viz.,
สัมมากัมมันตะ (Sammàkammanta) Right impermanence, state of conflict and not-self.
Action; Right Conduct; Right Behaviour. สามีจิกรรม (Sàmãcikamma) proper act of re-
สัมมาทิฏฐิ (Sammàdiññhi) Right View; Right spect; opportune gestures of respect.
Understanding. สายสิญจน (Parittasutta*) sacred thread; sacred
สัมมาวาจา (Sammàvàcà) Right Speech. cord.
สัมมาวายามะ (Sammàvàyàma) Right Effort; สารัมภะ (Sàrambha) contention; vying; pre-
Right Endeavour; Right Exertion. sumption.
สัมมาสังกัปปะ (Sammàsaïkappa) Right Thought; สาราณียธรรม (Sàràõãyadhamma) states of con-
Right Mental Attitude; Right Motives; Right ciliation; virtues for fraternal living.
Aspiration. สารีริกธาตุ ดู ธาตุ.
สาวก 354 เสขะ, พระ
สาวก (Sàvaka) a disciple; hearer; follower. Order; leave monkhood; disrobe. ดู ลาสิกขา.
สํ านักสงฆ (Saïghanivàsa*, Saïghaniketa*) สุกขวิปสสก (Sukkhavipassaka) a dry-visioned
monastic residence; monks’ lodging. Arahant; bare-insight worker.
สํ ารวม (Sa§vara) 1. to be composed; self- สุข (Sukha) 1. happiness; ease; joy; comfort;
controlled; restrained; decorous; sedate. 2. pleasure. 2. physical or bodily happiness or
commingled; mixed (food). ease.
สิกขมานา (Sikkhamànà) a female novice สุคต (Sugata) the Happy One; the Well-Farer;
undergoing a probationary course of two years the Buddha.
(before receiving the higher ordination). สุคติ (Sugati) (the two or twenty-seven) Happy
สิกขา (Sikkhà) learning; study; training; dis- States; blissful states of existence; good
cipline. bourn.
สิกขาบท (Sikkhàpada) a disciplinary rule; rule สุจริต (Sucarita) right conduct; good conduct;
of morality; precept; training rule. uprightness.
สีมา (Sãmà) a boundary; limit; precinct; สุตะ (Suta) that which is heard or learnt;
consecrated area (established by sanctioned hearing; learning.
boundaries). สุตตนิบาต (Suttanipàta) “Collected Discourses”;
สีล (Sãla) morality; moral practice; moral “Woven Cadences of Early Buddhists”; name
conduct; code of morality; Buddhist ethics; a of the fifth division of the Khuddaka Nikàya.
precept; rule of morality. สุตตันตปฎก (Suttantapiñaka) “The Basket of
สีลมัย (Sãlamaya) (merit) to be gained through, or Discourses”; The Basket of Sermons”; the
connected with, morality. second main division of the Pali Canon
สีลวิสุทธิ (Sãlavisuddhi) purity of morality; puri- containing discourses.
fication of morality. สุตมยปญญา (Sutamayapa¤¤à) understanding
สีลสัมปทา (Sãlasampadà) achievement of vir- acquired by learning; wisdom resulting from
tue; fulfilment of moral conduct. study.
สีลสามัญญตา (Sãlasàma¤¤atà) equality in moral สุททะ ดู ศูทร.
conduct; unity in moral or disciplinary prac- สุทธาวาส (Suddhàvàsa) (the Five) Pure Abodes
tices. (in the Form Sphere) where the Non-
สีลสิกขา ดู อธิศีลสิกขา. Returners are reborn.
สีลัพพตปรามาส (Sãlabbataparàmàsa) adher- สุภาษิต (Subhàsita) pleasant speech; well-
ence to mere rules and rituals; clinging to spoken words; a proverb.
rules and vows; overestimation regarding the สุราเมรยมัชชปมาทัฏฐาน (Suràmerayamajja-
efficacy of rules and observances. pamàdaññhàna) (taking) intoxicants tending to
สีลัพพตุปาทาน (Sãlabbatupàdàna) clinging to cloud the mind; intoxicants causing
mere rules and rituals; adherence to rites and carelessness.
ceremonies; attachment to the belief in the สุริยคติ (Suriyagati*) the system of a solar
efficacy of religious ceremonies and rituals. calendar.
สีลานุสติ (Silànussati) recollection of morality; สูตร (Sutta; Suttanta) a discourse; dialogue;
reflection on the advantages of morality or aphorism.
on one’s own morals. สูตร, พระ (Sutta; Suttapiñaka) the discourses;
สีหไสยา (Sãhaseyyà) lying like a lion; lying on the original sermons and dialogues of the
the right side. Buddha. ดู สุตตันตปฎก.
สึก (Uppabbajati, Vibbhamati) v. to leave the เสขะ, พระ (Sekha; Sekkha) the learner, i.e. one
เสขิยวัตร 355 อกุศลกรรม
who is in the course of perfection; one who Stream-Entrance; Path of Stream-Attainment.
has reached one of the stages of holiness, โสตทวาร (Sotadvàra) the ear-door; ear-
except the last, and has yet to undergo a avenue.
higher training. โสตวิญญาณ (Sotavi¤¤àõa) ear-consciousness.
เสขิยวัตร (Sekhiyadhamma; Sekhiyavatta) (the โสมนัส (Somanassa) a pleasurable mental
seventy-five) rules for training; rules of good feeling; mental pleasure; glad-mindedness; joy;
breeding; the code of etiquette. delight.
เสนาสนะ (Senàsana) sleeping and sitting; bed โสรัจจะ (Soracca) gentleness; meekness;
and seat; dwelling; lodging. suavity; gentility; refinement; mannerliness;
โสกะ ดู โศก. graciousness.
โสดาบัน (Sotàpanna) a Stream-Enterer; โสวจัสสตา (Sovacassatà) “state of being easy
Stream-Winner; one who has attained the to speak with”; amenability to correction;
first stage of holiness. obedience; admonishability.
โสดาปตติผล (Sotàpattiphala) the Fruition of โสฬส (Soëasa) sixteen.
Stream-Entry; Fruit of Stream-Entrance. ไสยา (Seyyà) bed; bedding; sleep; rest; lying
โสดาปตติมรรค (Sotàpattimagga) the Path of down; reclining.
ห
หงสบาท (Ha§sapàda) crimson. base; the heart; the physical base of mental
หนังสือสุทธิ (Suddhipañña*) identity card; iden- life.
tification papers. หลุดพน, ความ ดู วิมุตติ.
หนาตัก (Pallaïkappamàõa) ”lap-front measure”; หสิตุปปาทจิต (Hasituppàdacitta) smile-
the method of measuring the size of a cross- producing consciousness.
legged sitting Buddha image. หัตถบาส (Hatthapàsa) the distance within a
หนาบัน (Gahasikhara) gable; pediment. hand’s reach.
หอฉัน (Bhattagga) refectory. หิริ (Hiri) moral shame.
หอไตร (Tipiñakàlaya*; Potthakàgàra*; Ganthàlaya*) หีนยาน (Hãnayàna) the Lesser Vehicle; the
monastery library; Scripture Library; library of Smaller Vehicle; the Southern School of
sacred writings. Buddhism; Theravàda.
หอระฆัง (Gaõóighara) belfry; bell tower. เหตุ (Hetu) a cause; causal condition; root-
หอสวดมนต (Sajjhàyanasàlà*) chanting hall; cause.
hall for daily meeting and chanting. ไหว (Vandana, Namassana) v. to salute with
หทัยวัตถุ (Hadayavatthu) heart-base; mind- joined palms.
อ
อกตัญู (Akata¤¤å) ungrateful. of action; view of the inefficacy of action.
อกรณียกิจ (Akaraõãyakicca) deed which should อกิริยวาท ก็วา.
not be done; improper action; unbefitting อกุศล (Akusala) adj. unwholesome; demeri-
action. torious; immoral; kammically unwholesome;
อกาลมรณะ (Akàlamaraõa) untimely death. unskilful. n. demerit; bad action.
อกิริยทิฏฐิ (Akiriyadiññhi) lit. the theory of non- อกุศลกรรม (Akusalakamma) an evil action;
action; the theory that there is no after-effect unwholesome action.
อกุศลกรรมบถ 356 อนาคาริก
อกุศลกรรมบถ (Akusalakammapatha) (the ten- unrighteous.
fold) way of bad action; unwholesome course อธิกมาส (Adhikamàsa) intercalary month; (a
of action. year with) an extra eighth lunar month.
อกุศลจิต (Akusalacitta) demeritorious thought; อธิกรณ (Adhikaraõa) a case; question; affair;
immoral consciousness. lawsuit; dispute; disciplinary case of dispute;
อกุศลมูล (Akusalamåla) (the three) roots of evil; legal process; legal question.
the roots of bad actions; kammically อธิกรณสมถะ (Adhikaraõasamatha) settling of a
unwholesome roots; demeritorious roots. case, a question, a dispute or a lawsuit;
อกุศลวิตก (Akusalavitakka) unwholesome transaction; settlement of legal processes.
thought. อธิกวาร (Adhikavàra) intercalary lunar day; (a
อคติ (Agati) wrong way of behaviour; prejudice; year with) an extra day (15th of the seventh
bias. waning moon).
อโคจร (Agocara) wrong pasture; wrong resort; อธิกสุรทิน (Adhikasuradina*) (T.) intercalary
non-resorts for alms; improper haunts; evil solar day; (a year with) an extra day (29
haunts. February).
องค (Aïga) factor; constituent. อธิจิตตสิกขา (Adhicittasikkhà) training in
องคการปกครอง (Saïghapàlanàdhikàra*) Board higher mentality; mental discipline.
of Eccl. Administration. อธิปไตย (Adhipateyya) 1. supremacy. 2. (T.)
องคการเผยแผ (Dhammapakàsanàdhikàra*) sovereignty.
Board of Propagation. อธิปญญาสิกขา (Adhipa¤¤àsikkhà) training in
องคการศึกษา (Sàsanasikkhàdhikàra*) Board of higher wisdom.
Education. อธิโมกข (Adhimokkha) determination; resolu-
องคการสาธารณูปการ (Sàdhàraõakàràdhikàra*) tion; conviction.
Board of Public Works. อธิศีลสิกขา (Adhisãlasikkhà) training in higher
อจินไตย (Acinteyya) the (four) unthinkables. morality.
อดิเรกจีวร (Atirekacãvara) extra robe. อธิษฐาน (Adhiññhàna) resolve; decision; reso-
อดิเรกลาภ (Atirekalàbha) extra acquisitions. lution; determination. v. to determine (a robe
อติถิพลี (Atithibali) offering to guests; reception. or a bowl) for regular personal use.
อติมานะ (Atimàna) pride; arrogance; contempt; อนภิชฌา (Anabhijjhà) non-covetousness; non-
disdain; scorn. avarice.
อเตกิจฉา (Atekicchà) adj. incurable; อนัตตตา (Anattatà) soullessness; egolessness.
unamendable; irremediable. n. the four major อนัตตา (Anattà) adj. no-soul; soulless; not-self. n.
offences, called Pàràjika, which entail non-self; non-ego.
expulsion from the Order. เทียบ สเตกิจฉา. อนาคามิผล (Anàgàmiphala) the Fruit of Never-
อทินนาทาน (Adinnàdàna) taking what is not Returning; the Result of the Non-Returner.
given; stealing. อนาคามิมรรค (Anàgàmimagga) the Path of
อทุกขมสุข (Adukkhamasukha) neither pain nor Never-Returning; the Path of the Non-
happiness; indifferent feeling. adj. neither Returner.
painful nor pleasurable. อนาคามี, พระ (Anàgàmã) a Never-Returner;
อโทสะ (Adosa) non-hatred; non-anger; amity; Non-Returner; one who has attained the
hatelessness. third stage of holiness.
อธรรม (Adhamma) misconduct; unrighteous- อนาคาริก (Anàgàrika) lit. a homeless one; one
ness; injustice; false doctrine. adj. unjust; who enters the homeless life without
อนิจ 357 อ ภ ิธรรม
formally entering the Sangha. ten) Reflections; recollection.
อนิจ (Anicca) adj. impermanent; transient. อนุสัย (Anusaya) latent dispositions; underlying
อนิจจตา (Aniccatà) impermanence; transiency. tendencies; (the seven) Evil Inclinations or
อนิฏฐารมณ (Aniññhàrammaõa) unpleasant or Biases.
unagreeable object. อนุสาวนา (Anusàvanà) announcement;
อนิยต (Aniyata) Indefinite Rules; undetermined proclamation.
offence. อนุสาวนาจารย (Anusàvanàcariya) ordination-
อนุจร (Anucara) follower; attendant; com- proclaiming teacher; (Second) Ordination-
panion; accompanier; retainer; retinue; Teacher.
entourage. อนุสาสนีปาฏิหาริย (Anusàsanãpàñihàriya) the
อนุฎีกา (Anuñãkà) a sub-subcommentary. miracle of teaching; the wonder worked by
อนุบัญญัติ (Anupa¤¤atti) auxiliary regulation; the instruction (of the Dhamma).
supplementary rule; additional rule. อเนสนา (Anesanà) wrong way of earning one’s
อนุปสัมบัน (Anupasampanna) one who has not living; improper search; improper livelihood.
yet received the full ordination; novices and อบาย (Apàya) state of loss and woe; unhappy
the laity; unordained one. existence; sorrowful ways.
อนุปาทินนก (Anupàdinnaka) adj. not grasped อบายภูมิ (Apàyabhåmi) (the four) planes of loss
by craving or false view; kammically and woe; (the four) states of misery; (the four)
ungrasped. lower worlds; unhappy existence.
อนุปาทิเสสนิพพาน (Anupàdisesa-nibbàna) อบายมุข (Apàyamukha) cause of ruin; ways of
Nibbàna without any remainder of physical squandering wealth; ruinous ways of life;
existence; Nibbàna without the Five vicious ways of conduct.
Aggregates remaining. อปจายนะ (Apacàyana) reverence; humility.
อนุปุพพิกถา (Anupubbikathà) a gradual อปจายนมัย (Apacàyanamaya) (merit) to be
instruction; graduated sermon; regulated gained through being humble or respectful.
exposition of the ever more valued and อปทาน (Apadàna) “Lives of Arahants”; name
sublime subjects. of the thirteenth division of the Khuddaka
อนุพยัญชนะ (Anubya¤jana) subsidiary charac- Nikàya.
teristics. อปราปริยเวทนียกรรม (Aparàpariyavedanãya-
อนุโมทนา (Anumodanà) 1. thanks-giving; kamma) indefinitely effective kamma.
chanting the holy stanzas of blessings. 2. อปโลกน (Apalokana) v. to look towards for
rejoice; approval; appreciation; con- approval; consult; obtain an approval by
gratulation. consultation.
อนุรักขนาปธาน (Anurakkhanàpadhàna) the อปโลกนกรรม (Apalokanakamma) the act of
effort to maintain or augment arisen good. obtaining consent or permission by con-
อนุโลม (Anuloma) conforming; in proper order; in sultation.
forward order. อพยาบาท (Abyàpàda) non-hatred; absence of
อนุวาทาธิกรณ (Anuvàdàdhikaraõa) legal ill-will; loving-kindness.
questions concerning accusations. อภิชฌา (Abhijjhà) covetousness.
อนุศาสน (Anusàsana) advice; instruction. อภิญญา (Abhi¤¤à) (five or six kinds of) Higher
อนุศาสนาจารย (Anusàsanàcariya) a chaplain; Knowledge; Superknowledges; Supernormal
minister; religious or moral instructor. Powers; higher psychic powers.
อนุสติ (Anussati) constant mindfulness; (the อภิธรรม (Abhidhamma) the Higher Doctrine;
อภิธรรมปฎก 358 อสุภะ
Further Dhamma; the analytic doctrine of the อริยผล (Ariyaphala) the (four) Noble Fruits;
Buddhist Canon. Fruits of the Holy Life.
อภิธรรมปฎก (Abhidhammapiñaka) the Abhi- อริยมรรค (Ariyamagga) 1. the (four) Noble
dhamma Piñaka; the Basket of the Higher Paths; Sublime Paths of the Holy Life. 2. the
Doctrine. Noble (Eightfold) Path.
อภิเนษกรมณ ดู มหาภิเนษกรมณ. อริยสัจจ (Ariyasacca) the Noble Truth; (Cattàri
อภิสมัย (Abhisamaya) attainment; realization; Ariyasaccàni) the Four Noble Truths; the Four
penetration. Holy Truths.
อภิสมาจาร (Abhisamàcàra) higher training in อรูปฌาน (Aråpajhàna) the (four) Absorptions of
proper conduct; higher practice of the train- the Formless Sphere.
ing; rules about decent conduct; specialized อรูปภพ ดู อรูปโลก.
or minor precepts. อรูปราคะ (Aråparàga) desire for life in the
อภิสัมโพธิ (Abhisambodhi) the supreme en- formless worlds; greed for the formless; greed
lightenment. for immaterial existence; attachment to
อมตะ (Amata) the deathless state; ambrosia; formless realms.
Nibbàna; immortal. อรูปโลก (Aråpaloka) the formless world; the
อมูฬหวินัย (Amåëhavinaya) verdict of past world of the formless; the Formless Realms;
insanity. the Immaterial Sphere.
อโมหะ (Amoha) non-delusion; wisdom; อรูปาวจร (Aråpàvacara) adj. belonging to the
knowledge; undeludedness. Formless Plane.
อโยนิโสมนสิการ (Ayonisomanasikàra) disorderly อรูปาวจรภูมิ (Aråpàvacarabhåmi) the Formless
or distracted attention; unsystematic attention; Plane; Formless Sphere; Immaterial Sphere.
improper or unwise consideration; lack of อลัชชี (Alajjã) shameless monk; immoral monk.
analytic reflection. อโลภะ (Alobha) non-greed; greedlessness;
อรรคสาวก ดู อัครสาวก. liberality; generosity.
อรรถ ดู อัตถะ. อวมงคล (Avamaïgala) bad luck; ill omen; adj.
อรรถกถา (Aññhakathà) a commentary. unlucky; unauspicious; (T.) funeral.
อรหัตตผล (Arahattaphala) the Fruit of the อวหาร (Avahàra) action of stealing.
Worthy One; the final stage of holiness; final อวิชชา (Avijjà) ignorance; nescience; lack of
freedom. knowledge; delusion.
อรหัตตมรรค (Arahattamagga) the Path of the อวิโรธนะ (Avirodhana) non-obstruction; non-
Worthy One; the Path of Arahatship. opposition; non-violation; non-deviation from
อรหันต, พระ (Arahanta) an Arahant; Arahat; the Dhamma.
worthy one; the Holy One; perfected one; อวิหิงสา ดู อหิงสา.
one who has attained Nibbàna. อเวจี (Avãci) the Avãci Hell; the lowest hell.
อรหันตฆาต (Arahantaghàta) the murder of an อสงไขย (Asaïkheyya) incalculable.
Arahant. อสทิสทาน (Asadisadàna) Unparalleled Gift;
อรัญวาสี (Ara¤¤avàsã) one who dwells in the incomparable alms-giving.
forest; forest-dwelling monk; the forest order. อสังขตธรรม (Asaïkhatadhamma) that which is
อริยทรัพย (Ariyadhana) the sublime treasure; not conditioned by any cause; the
noble treasure; noble wealth. Unconditioned; Nibbàna.
อริยบุคคล (Ariyapuggala) a noble individual; อสุภะ (Asubha) 1. ugly; loathsome. n. loath-
noble one; holy person. someness; impurity. 2. a corpse.
อสุรกาย 359 อันเตวาสิก
อสุรกาย (Asurakàya) the plane of Asura Mortification; the constant attachment to
demons; demons. Self-Mortification.
อเสขะ (Asekha) one who does not require any อัตตวาทุปาทาน (Attavàdupàdàna) attachment
further training; an Arahant; the adept. to the self- (or soul-) theory; the belief in a
อหังการ (Aha§kàra) lit. the making of the persistent self or soul; clinging to the Ego-
utterance “I”; egoity; egotism; ego- belief.
consciousness; the concept of ‘I’; ‘I’-making; อัตตสัมมาปณิธิ (Attasammàpaõidhi) setting
(T.) arrogance; haughtiness. เทียบ มมังการ. oneself in the right course; aspiring and
อหิงสา, อวิหิงสา (Ahi§sà, Avihi§sà) non- directing oneself in the right way; perfect
violence; non-harming; inoffensiveness; non- self-adjustment; thorough pursuit or devel-
injury. opment of one’s personality.
อเหตุกทิฏฐิ (Ahetukadiññhi) lit. the theory of อัตตัญุตา (Atta¤¤utà) the quality of one who
causelessness; the theory that there is no knows oneself; knowing oneself.
cause of a phenomenon; doctrine of non- อัตตา (Attà) 1. self; soul; ego; personal entity.
causality. อเหตุกวาท ก็วา. 2. mind; the whole personality.
อโหสิกรรม (Ahosikamma) defunct kamma; an อัตตาธิปไตย (Attàdhipateyya) self-dependence;
act or thought which has no longer any self-reliance; supremacy of self; dominant
potential force. influence by oneself (or by self-regard).
อักโกธะ (Akkodha) non-anger; freedom from อัตถะ (Attha) 1. meaning; the spirit; the correct
hatred. sense; essence. 2. benefit; advantage; gain;
อัครสาวก (Aggasàvaka) the most distinguished welfare; the good. 3. goal; purpose.
disciples; (the two) Chief Disciples, i.e. Sàri- อัตถจริยา (Atthacariyà) benefaction; useful
putta and Mahàmoggallàna conduct or behaviour; doing a favour; life of
อังคาร (Aïgàra) 1. charcoal; ashes. 2. ash; the service; doing good.
ashes, especially of the Buddha. อัตถปฏิสัมภิทา (Atthapañisambhidà) knowledge
อังคาส (Parivisana) v. to serve with food; wait of the meaning (of words); the Discrimination
upon at a meal. of the Meaning; analytic insight of
อังคุตตรนิกาย (Aïguttaranikàya) the collection consequence.
of discourses arranged in accordance with อัตถัญุตา (Attha¤¤utà) the quality of one who
number; Adding-One Collection; Collection of knows what is useful or who knows the
Numerical Sayings; the Book of the Gradual correct meaning of something; knowledge of
Sayings; name of the fourth main division of the meaning; knowing the purpose; knowing
the Sutta Piñaka. the consequence.
อังสะ (A§sa) 1. a part; side. 2. shoulder. 3. (T.) อัตภาพ (Attabhàva) personality; individuality.
shoulder piece; chest cloth; the sleeveless อันตคาหิกทิฏฐิ (Antagàhikadiññhi) (the ten)
one-shouldered singlet of a monk. views taking extreme sides; the view of the
อัจฉริยะ (Acchariya) adj. wonderful; marvellous; extremist; extremist view.
astonishing; exceptional; extraordinary; (T.) อันตรวาสก (Antaravàsaka) ดู สบง.
genius. อันตา (Antà) extremes (the two extremes).
อัญชลี ดู พนมมือ. อันติมวัตถุ (Antimavatthu) an extreme offence;
อัณฑชะ (Aõóaja) egg-born creatures; the ultimate or worst transgression; Defeat;
oviparous. Pàràjika offence.
อัตตกิลมถานุโยค (Attakilamathànuyoga) Self- อันเตวาสิก (Antevàsika) lit. one who lives in; a
อัปปนาสมาธิ 360 อารักขสัมปทา
monk who lives under his teacher; a pupil; carefulness.
apprentice. อัปปจฉตา (Appicchatà) paucity of wishes;
อัปปนาสมาธิ (Appanàsamàdhi) fixed concen- frugality; desiring little; simplicity.
tration; established concentration; full con- อัพโพหาริก (Abbohàrika) insignificant; negli-
centration; attainment-concentration; gible; ineffective.
absorption concentration. อัพยากฤต (Abyàkata; Avyàkata) adj. indeter-
อัปปมัญญา (Appama¤¤à) the Unbounded minate; neutral; unexplained.
States; the Illimitables. อัสสาทะ (Assàda) enjoyment; attraction;
อัปปมาทะ (Appamàda) non-negligence; satisfaction; gratification; advantage.
heedfulness; zeal; diligence; earnestness; อัสสาสะ (Assàsa) in-breathing; inhalation.
อา–โอ
อากาส [ธาตุ] (âkàsa) space. vellous ability of mind-reading or guessing
อากาสานัญจายตนะ (âkàsàna¤càyatana) the other people’s character; marvel of thought-
Sphere of Unbounded Space; the Realm of reading.
Infinity of Space. อานาปานสติ (ânàpànasati) mindfulness on
อากิญจัญญายตนะ (âki¤ca¤¤àyatana) the breathing; mindfulness regarding breathing.
Sphere (or Realm) of Nothingness. อานิสงส (ânisa§sa) profit; merit; good result;
อาคันตุกะ (âgantuka) a guest; new-comer; advantage.
stranger. อาบัติ (âpatti) an ecclesiastical offence; offence.
อาฆาต (âghàta) malice; hatred; revengefulness. อาปตตาธิกรณ (âpattàdhikaraõa) legal ques-
อาจาระ (âcàra) conduct; behaviour. tions concerning offences; legal processes
อาจารย (âcariya) a teacher; regular instructor. concerning committed offences, the
อาจิณณกรรม (âciõõakamma) habitual kamma; awarding of them and the atonement for
habitual act. them.
อาชชวะ honesty; integrity. อาโปธาตุ (âpodhàtu) lit. the liquid element;
อาชีวก (âjãvaka) a kind of non-Buddhist water; cohesion; the element of cohesion.
ascetics, mostly naked. อามิส (âmisa) food; flesh; materiality; material
อาชีวปาริสุทธิศีล (âjãvapàrisuddhisãla) discipline things. adj. material; physical; carnal.
as regards purity of livelihood; Purity of อามิสทาน (âmisadàna) donation of requisites
Conduct connected with Livelihood. (i.e. food, lodging, etc.); material gifts.
อาตมัน (Attà; Sanskrit: âtman) the self; soul. อายตนะ (âyatana) the Twelve Spheres; the
อาทิกัมมิกะ (âdikammika) 1. name of the first Twelve Bases; bases. ภายใน: sense-organs;
main division of the Vinaya Piñaka. 2. the the (six) senses; sense-bases; sense-fields.
beginner; the first transgressor; the first doer. ภายนอก: sense-objects and mind-object.
อาทิพรหมจรรย (âdibrahmacariya) rudiments อายุ (âyu) 1. age; life-span. 2. longevity; long
of the training in the Holy Life; fundamentals life.
of the Sublime Life; fundamental or major อายุสังขาร (âyusaïkhàra) constituents of life;
precepts. vital principle. ดู ปลงอายุสังขาร.
อาทีนพ, อาทีนวะ (âdãnava) disadvantage; peril; อารมณ (ârammaõa) sense-objects; an object of
defect; danger. consciousness.
อาเทสนาปาฏิหาริย (âdesanàpàñihàriya) mar- อารักขสัมปทา (ârakkhasampadà) the achieve-
อารามิก 361 อ ุโบสถ
ment of protection; to be endowed with อิสสา (Issà) envy; jealousy.
wariness or watchfulness. อุกเขปนียกรรม (Ukkhepanãyakamma) the formal
อารามิก (âràmika) monastery-attendant. act of suspension; ostracism.
อาสนสงฆ (Saïghàsana*) monks’ seat; dais or อุคคหนิมิตต (Uggahanimitta) mental image;
raised platform for monks. learning sign; sign to be grasped.
อาสวะ (âsàva) mental intoxication or defilement; อุจเฉททิฏฐิ (Ucchedadiññhi) annihilationism; the
worldly influxes; accumulation; outflows; doctrine of the annihilation (of the soul);
corruption; canker; taint; pollution. belief in the annihilation of the soul.
อาสวักขยญาณ (âsavakkhaya¤àõa) the know- อุฏฐานสัมปทา (Uññhànasampadà) the achieve-
ledge of the cessation of mental intoxication; ment of persistent effort.
knowledge of the destruction of cankers; อุตราสงค (Uttaràsaïga) the upper robe.
knowledge that the outflows are extinct. อุตริมนุสธรรม (Uttarimanussadhamma) super-
อาสันนกรรม (âsannakamma) death-proximate human state; extraordinary attainment.
kamma; a kamma done immediately before อุตุนิยาม (Utuniyàma) physical inorganic order;
death; proximate kamma. physical laws.
อาสาฬหบูชา (âsàëhapåjà) worship on the full- อุทเทสิกเจดีย (Uddesikacetiya) shrine by dedi-
moon day of the âsàëha month (the eighth cation; memorial object of worship referring
lunar month) in commemoration of the First to the Buddha, i.e. a Buddha image.
Sermon and the foundation of the Buddhist อุทธัจจะ (Uddhacca) restlessness; unrest;
order. distraction; flurry.
อาหาร (âhàra) food; nutriment. อุทธัจจกุกกุจจะ (Uddhaccakukkucca) restless-
อิจฉา (Icchà) 1. desire. 2. (T.) ดู อิสสา. ness and worry; flurry and worry; restless-
อิติวุตตกะ (Itivuttaka) “Thus said” Discourses; ness and anxiety.
name of the fourth division of the Khuddaka อุทาน (Udàna) an utterance; a paean; “Paeans of
Nikàya. Joy”; the Solemn Utterances of the Buddha;
อิทธิ (Iddhi) success; supernormal power; name of the third division of the Khuddaka
psychic power; magical power. Nikàya.
อิทธิบาท (Iddhipàda) the Four Paths of Accom- อุทิศกุศล, การ (Pattidàna, Dakkhiõàdisana)
plishment; Means of Accomplishment; the dedication or transference of merit; radiation of
means of accomplishing one’s own end or merit.
purpose; the four Roads to Power; basis for อุบาย (Upàya) means; method; resource; ex-
success. pedient.
อิทธิปาฏิหาริย (Iddhipàñihàriya) a wonder of อุบาสก (Upàsaka) lit. one who comes or sits
psychic power; marvel; miracle. near; a lay devotee; a devout or faithful
อิทธิวิธิ (Iddhividhi) psychic powers; different layman; lay Buddhist.
psychic powers; various magical powers. อุบาสิกา (Upàsikà) a female devotee; a female
อินทรีย (Indriya) 1. the sense-faculties; the lay follower.
sense-forces. 2. spiritual faculties; faculties. อุเบกขา (Upekkhà) 1. equanimity; even-
อินทรียสังวรศีล (Indriyasa§varasãla) discipline mindedness; neutrality; poise. 2. indifference;
as regards sense-restraint; Sense-Restraint; neutral feeling; neither pleasurable nor
purity of conduct consisting in the restraint painful feeling.
of the senses. อุโบสถ (Uposatha) 1. observance; the observance
อิริยาบถ (Iriyàpatha) deportment; posture. of the Eight Precepts. 2. biweekly recitation of
อุโบสถศีล 362 โอวาทปาฏิโมกข
the Vinaya rules by a chapter of Buddhist ceptor.
monks; the days for special meetings of the อุปตถัมภกกรรม (Upatthambhakakamma) suppor-
order, and for recitation of the Pàñimokkha. 3. tive kamma.
the Uposatha hall; consecrated assembly hall. อุปาทาน (Upàdàna) attachment; clinging;
อุโบสถศีล (Uposathasãla) the Eight Precepts grasping.
observed by lay devotees on Uposatha days. อุปาทานขันธ (Upàdànakkhandha) aggregate
อุปกิเลส (Upakkilesa) impurity; defilement. (as object) of clinging.
อุปฆาตกกรรม (Upaghàtakakamma) destructive อุปาทายรูป (Upàdàyaråpa) the Derivatives;
kamma. derivative or secondary material properties
อุปจาร (Upacàra) neighbourhood; surrounding dependent on the Four Great Essentials;
area. material qualities derived from the Four
อุปจารสมาธิ (Upacàrasamàdhi) proximate Great Essentials; derivative matter.
concentration; approaching concentration; อุปาทินนกะ (Upàdinnaka) lit. grasped by crav-
neighbourhood-concentration; access- ing and false view; kammically acquired;
concentration. kammically grasped.
อุปฐาก, อุปฏฐาก (Upaññhàka) attendant; lay อุปายาส (Upàyàsa) despair.
supporter. อุพเพคาปติ; อุพเพงคาปติ (Ubbegàpãti; Ubbeïgà-
อุปนาหะ (Upanàha) ill-will; grudge; enmity. pãti) uplifting joy; thrilling emotion.
อุปปชชเวทนียกรรม (Upapajjavedanãyakamma) เอกัคคตา (Ekaggatà) one-pointedness (of mind);
subsequently effective kamma; kamma ripening mental one-pointedness; concentration.
in the next life. เอตทัคคะ (Etadagga) foremost; first or best of
อุปปาทะ (Uppàda) arising; genesis. that class or type.
อุปปฬกกรรม (Upapãëakakamma) obstructive โอกกันติกาปติ (Okkantikàpãti) oscillating
kamma; counteractive kamma. interest; showering joy.
อุปมา (Upamà) simile; parable. โอชา (Ojà) nutritive essence; nutriment.
อุปสมบท (Upasampadà) full (or higher) ordi- โอตตัปปะ (Ottappa) moral fear; moral dread.
nation; taking up the Bhikkhuship; Full โอปปาติกะ (Opapàtika) creatures having spon-
Admission to the Sangha; Ordination Cere- taneous births.
mony. v. to be ordained; enter the monkhood; โอวาท (Ovàda) admonition; exhortation; advice.
join the Order. โอวาทปาฏิโมกข (Ovàdapàñimokkha) the Prin-
อุปสัมบัน (Upasampanna) the ordained; a cipal Teaching; the Fundamental Teaching;
Bhikkhu or Bhikkhunã. exhortatory Pàñimokkha.
อุปชฌาย (Upajjhàya) a spiritual teacher; pre-
ภาค 3
พจนานุกรมพุทธศาสตร
อังกฤษ–ไทย
Part III
English–Thai
Buddhist Dictionary
A
abandoning; abandonment ปหานะ, จาคะ (การ agreeable อิฏฐะ (นาปรารถนา).
สละ; การละ). agreement สมมติ (การตกลงรวมกัน, ~มอบหมาย,
abiding วิหาร (ธรรม). ~แตงตั้ง).
abode ภพ; เสนาสนะ, อาลยะ, วิหาร. aim อัตถะ, อรรถ.
absolute sense ปรมัตถ. allowable adj. กัปปยะ.
absolute truth ปรมัตถสัจจะ. alms; almsfood ภิกษา, ทาน, ทานวัตถุ, บิณฑบาต.
absorption ฌาน, อัปปนา. alms-bowl บาตร.
abstention เวรมณี. v. to abstain. alms-gathering บิณฑบาต, การไปบิณฑบาต.
abstinence วิรัติ. alms resort โคจร (ที่เที่ยวบิณฑบาต, ที่หาอาหาร).
access concentration อุปจารสมาธิ. almsround การไปบิณฑบาต.
accessory ปริวาร, บริวาร (สิ่งของ). alteration วิปริณาม.
accompanied by สหรคต, สหคต. analysis วิภังค, วินิพโภค.
accomplishment, basis of อิทธิบาท. analytic insight ปฏิสัมภิทา.
achievement สัมปทา. anger โกธะ.
acquisition ลาภ. annihilationism อุจเฉทวาท, อุจเฉททิฐิ.
acquisitiveness โลภ. anxiety อุทธัจจกุกกุจจะ.
act กรรม. apperception ชวนะ.
act, formal สังฆกรรม. Arahat; Arahant พระอรหันต.
action กรรม, กัมมันตะ. Arahatship อรหัตต, อรหัตตผล.
adaptability กัมมัญญตา. ardour ตปะ, ตบะ, อาตปะ, ความเพียรเผากิเลส.
adept อเสขะ. arising อุปปาทะ, อุบัติ.
adherence to habits and practices สีลัพพต- ariyan อริยะ.
ปรามาส. arrogance อติมานะ.
adherent ศาสนิก. ascetic ฤษี, ดาบส, นักพรต, นักบวช.
adjustment ทมะ. ascetic practices ตบะ; ธุดงค.
admonition โอวาท. aspect อาการ.
adultery กาเมสุมิจฉาจาร. assembly สภา, บริษัท (= ปริสา — ที่ประชุมหรือ
advantage อานิสงส. ชุมชน หมูชน ไมใช บริษัท ในภาษาไทย).
adverting อาวัชชนะ. associated with สัมปยุต.
advice โอวาท. association สัมปโยคะ, เสวนา.
aeon กัป, กัลป. assuming อุปาทาน.
affliction พยาธิ. attachment อุปาทาน.
age วัย. attainment อภิสมัย (การบรรลุ), สมาบัติ.
ageing; aging ชรา. attainment concentration อัปปนาสมาธิ.
aggregate ขันธ. attendance อุปฏฐาน (การบํ ารุง, ~เฝา, ~
agility ลหุตา. พยาบาล).
agitation อุทธัจจะ. attendant อุปฏฐาก, อุปฐาก.
หมายเหตุ: ในภาค 3 นี้ เลือกเก็บมาเฉพาะศัพทที่ใชกันในขั้นซึ่งพอจะยุติเปนแบบไดแลวบาง ศัพทที่ควรสังเกตสํ าหรับผู
ที่ใฝศึกษาคนควาบาง แมวาจะเกินความตองการของผูอานทั่วไป ก็ถือไดวานารู (คํ าที่มีความหมายซึ่งแสดงไว
แลวในภาค 1 อาจจะไมนํ ามาแสดงไวในภาค 3 นี้อีก ผูศึกษาพึงคนเพิ่มเติมในภาค 1 ดวย)
attention 366 Cessation of Suffering
attention มนสิการ. avarice มัจฉริยะ.
attentiveness ความมีสติ. aversion ปฏิฆะ; อรติ.
audible object สัททารมณ, สัททะ (เสียง). avoidance วิรัติ; สังวร.
austere practices ธุดงค. Awakened One, the พระพุทธเจา.
austerities ตบะ, พรต. Awakening อภิสัมโพธิ, การตรัสรู.
authority อาณา, อิสริยะ. awareness สัมปชัญญะ.
B
bad บาป ดู evil. bodily avenue กายทวาร.
bad company ปาปสหายตา (ความมีเพื่อนชั่ว). bodily formation; bodily functions กายสังขาร.
balanced life; balanced livelihood สมชีวิตา. bodily good conduct กายสุจริต.
banishment ปพพาชนียกรรม. bodily happiness กายิกสุข.
basis of mindfulness สติปฏฐาน. bodily misconduct กายทุจริต.
basis for success อิทธิบาท. bodily pain กายิกทุกข.
becoming ภพ, ภวะ. body กาย.
being สัตว. bond โยคะ.
belief in a soul or self สักกายทิฏฐิ. boon พร.
benefaction ทาน, อัตถจริยา. border district ปจจันตชนบท.
benefactor ทายก. boundary สีมา.
benefit อานิสงส, อัตถะ, อรรถ. bourn คติ.
benevolence อัตถจริยา. bowl ดู alms-bowl.
besotting drink มัชชะ. Brahma-farer พรหมจารี.
birth ชาติ. Brahma-faring พรหมจรรย.
birth story ชาดก. Brahmin, brahman พราหมณ
blameless action อนวัชชกรรม (การกระทํ าอัน breathing in อัสสาสะ (การหายใจเขา) (= in-
ปราศจากโทษ ไมมีขอเสียหาย แตเปนคุณ breathing).
ประโยชน) breathing out ปสสาสะ (การหายใจออก) (= out-
Blessed One, the ภควา (พระผูมีพระภาค) breathing).
blessing พร, มงคล, อนุโมทนา, อานิสงส. Buddha, the พระพุทธเจา.
bliss สุข. Buddhism พระพุทธศาสนา.
Bodhisatta; Bodhisattva พระโพธิสัตว. Buddhist พุทธศาสนิก.
bodily adj. กายิกะ (ทางกาย). buoyancy ลหุตา (ความเบา).
bodily action กายกรรม. burden ธุระ, ภาระ.
C
calm สมถะ. category ขันธ.
Calmed One, the พระมุนี. causal occasion ฐาน.
canker อาสวะ. cause เหตุ.
canon ปฎก, คัมภีร. Cause of Suffering ทุกขสมุทัย, สมุทัย.
carelessness ปมาทะ, ความประมาท. cemetery สุสาน.
carnalities อามิส. cessation นิโรธ.
caste วรรณะ. Cessation of Suffering ทุกขนิโรธ, นิโรธ.
change 367 curds
change วิปริณาม. conquest ชัย, วิชัย.
change-of-lineage โคตรภู. conquest by piety ธรรมวิชัย.
chanting การสวดมนต. v. to chant. conscience หิริ.
chapter of monks คณะ (ในวินัย). conscientious adj. ลัชชี, มีหิริโอตตัปปะ.
character จริต. consciousness วิญญาณ.
characteristic ลักษณะ. consequence วิบาก.
charity ทาน, จาคะ. consideration มนสิการ.
clairaudience ทิพยโสต. constituent องค, โวการ.
clairvoyance ทิพยจักษุ. contact ผัสสะ.
clan โคตร, กุล, สายตระกูล. contemplation อนุปสสนา, อนุสติ.
clansman กุลบุตร. contemplation of the body กายานุปสสนา.
classification สังคหะ (จัดประเภท). contemplation of the feelings เวทนานุปสสนา.
clear comprehension สัมปชัญญะ. contemplation of the mind จิตตานุปสสนา.
clinging อุปาทาน. contemplation of the mind-objects ธัมมานุ-
coefficients ดู mental coefficients. ปสสนา.
cognizance จิต, จิตต. contempt มักขะ; อติมานะ.
cognizable object ธรรมารมณ. content; contentment สันโดษ, สันตุฏฐี.
cohesion, the element of อาโปธาตุ. continuity สันตติ, สันตานะ.
Collection นิกาย (แหงคัมภีร). control of the senses อินทรียสังวร.
comfort ผาสุก. controlling faculty อินทรีย.
commentary อรรถกถา. conventional truth สมมติสัจจะ.
common characteristics สามัญลักษณะ. conversion อาวัตต, อาวัตตนา, การกลับใจเปลี่ยน
community สังฆะ, สงฆ. ศาสนา.
companion สหาย. co-religionist สหธรรมิก.
compassion กรุณา, อนุกัมปา. adj. com- corporeality รูป, รูปธรรม.
passionate. corruption สังกิเลส, อุปกิเลส, อาสวะ.
compounded things สังขาร, สังขตธรรม. Council สังคายนา, สังคีติ.
comprehension สัมปชัญญะ, ปริญญา. counterpart ปฏิภาค.
conceit มานะ. couplet ทุกะ (หมวดสอง).
concentration สมาธิ. course of action กรรมบถ.
concentration development สมาธิภาวนา, สมถ- courteous speech; courtesy ปยวาจา, เปยย-
ภาวนา. วัชชะ.
concept บัญญัติ. covetousness อภิชฌา.
conception ปฏิสนธิ. craving ตัณหา.
concord สามัคคี. craving for annihilation วิภวตัณหา.
condition ปจจัย. craving for existence ภวตัณหา.
conditioned genesis ปฏิจจสมุปบาท. craving for non-existence วิภวตัณหา.
conditioned things สังขาร, สังขตธรรม. craving for sensual pleasures กามตัณหา.
conduct อาจาร, จริยา, จรณะ, สมาจาร. cremation ฌาปนกิจ.
confession (อาปตติ)เทศนา (การแสดงอาบัติ). v. crematorium ฌาปนสถาน.
to confess. cruelty วิหิงสา.
confidence สัทธา, ศรัทธา, ปสาทะ. culture ดู mind culture.
conformity อนุโลม. curds ทธิ.
danger 368 dyad
D
danger อันตราย, อาทีนพ. discernment วิจักขณา.
death มรณะ, มัจจุ, จุติ. disciple สาวก.
deathless adj อมตะ. discipline วินัย.
debauchery อิตถีธุตตตา (ความเปนนักเลงหญิง). discontent อรติ, อนภิรติ (ความไมยินดี, เบื่อ
decad ทสกะ (หมวดสิบ). หนาย).
decay ชรา, ชรตา. discovery พุทธิ, โพธิ.
decease จุติ. discrimination ปฏิสัมภิทา.
deceit มายา. discursive thinking วิจาร.
decision of the majority เยภุยยสิกา. discussion สากัจฉา.
decline ปราภวะ (ความเสื่อม). disease โรค, พยาธิ (ความเจ็บไข).
deed กรรม. disparaging ปลาสะ.
defeat, offence involving อาบัติปาราชิก. dispassion นิพพิทา.
defilement กิเลส. dispensation ศาสนธรรม, พระศาสนา.
definition ววัตถาน. dispute วิวาท.
deliverance วิมุตติ, วิโมกข. disquisition ธรรมบรรยาย.
delusion โมหะ. dissension ความราวราน, ความแตกแยก, (in the
demeritorious action บาปกรรม. Order) สังฆราชี.
demon อสูร, ยักษ. distraction อุทธัจจะ, วิกเขปะ (ความฟุงซาน).
demonstration นิทเทส. diversification ปปญจะ.
denigration มักขะ. divine ทิพย, พรหม.
dependence นิสสัย (ในวินัย). divine abiding พรหมวิหาร. ดู sublime states.
dependent origination ปฏิจจสมุปบาท. divine ear ทิพยโสต.
deportment อิริยาบถ. divine eye ทิพยจักษุ.
derivative matter อุปาทายรูป. divine life พรหมจรรย. ดู holy life.
derived materiality อุปาทายรูป. doctrine ธรรม, พระธรรม, ปาพจน.
description บัญญัติ. domain วิสัย, ภพ.
designation อธิวจนะ, อธิพจน. domineering ปลาสะ.
desire ฉันทะ, กาม, ตัณหา, อิจฉา (ความอยาก). donation ทาน, การบริจาค.
despair อุปายาส (ความผิดหวัง, ความคับแคนใจ). donor ทายก.
destination คติ. door ทวาร.
destruction พยสนะ, หายนะ, วินาส, ปหานะ, ขยะ. doubt วิจิกิจฉา, กังขา.
destruction of life ปาณาติบาต. downfall ปราภวะ (ความเสื่อม), อบาย.
detachment วิราคะ. drowsiness มิทธะ.
detraction มักขะ. drunkenness สุราธุตตตา (ความเปนนักเลงสุรา).
development ภาวนา. dulness; dullness โมหะ.
devotee, lay อุบาสก, อุบาสิกา. duties of the King; duties of the ruler ราชธรรม.
Dhamma; Dharma, the พระธรรม, ธรรม. duty กิจ, วัตร.
diligence อัปปมาทะ, อุฏฐานะ (ความหมั่นขยัน). dwelling วิหาร (ที่อยู).
direct knowledge อภิญญา. dwelling in a favourable place ปฏิรูปเทสวาส.
disappearance จุติ, อันตรธาน. dyad ทุกะ (หมวดสอง).
ear 369 Fine-Material Sphere
E
ear โสตะ. looking equanimity.
earnestness อัปปมาทะ, อาตาปะ (ความเพียร). equipment บริขาร.
earth ปฐวี, ปฐวีธาตุ. ดู extension. eradication สมุคฆาตะ, ปหานะ.
ease สุข. escape นิสสรณะ.
effort วิริยะ, วายามะ, ความเพียรพยายาม. essential of existence อุปธิ.
ego อัตตา, อาตมัน. eternalism; eternity-view สัสสตวาทะ, สัสสตทิฏฐิ.
elasticity มุทุตา. eunuch บัณเฑาะก (จํ าพวกหนึ่ง).
elder เถระ. even-mindedness อุเบกขา.
element ธาตุ, มหาภูต, องค. evil บาป.
elements of enlightenment โพชฌงค. Evil One, the มาร.
embodiment view สักกายทิฏฐิ. Exalted One, the ภควา (พระผูมีพระภาค).
embryo กลละ, คัพภะ. exertion ปธาน, วายามะ, ปรักกมะ, ความเพียร,
emergence วุฏฐานะ (การออก). ปคคหะ, ปคคาหะ.
emptiness สุญญตา. exhaustion ขยะ, ขัย (ความสิ้นไป, ความหมดไป).
end อันตะ. exhortation โอวาท.
endeavour ปธาน, วิริยะ, วายามะ. existence ภพ.
endurance ขันติ, อธิวาสนะ. experience เวทยิต.
energy วิริยะ. exposition นิทเทส, วรรณนา.
enjoyment บริโภค (เสวย; ใชกับสมบัติ ความสุข extension, the element of ปฐวีธาตุ.
เปนตน); อัสสาทะ. extinction นิโรธ.
Enlightened One, the พระพุทธเจา. Extinction of Impurities กิเลสปรินิพพาน (= สอุปาทิ-
enlightenment โพธิ, อภิสัมโพธิ (การตรัสรู). เสสนิพพาน)
enlightenment factor โพชฌงค. Extinction of Suffering ทุกขนิโรธ, นิโรธ.
enlightenment state โพธิปกขิยธรรม. Extinction of the Five-Khandha-Process ขันธ-
ennead นวกะ (หมวดเกา). ปรินิพพาน (= อนุปาทิเสสนิพพาน).
enthusiasm ปติ. extreme อันตะ (ที่สุด, ความเขาใจ หรือ ประพฤติ
envy อิสสา, ความริษยา. เอียงสุด).
eon กัป, กัลป. expiation, offence of อาบัติปาจิตตีย.
equality สมานัตตตา. eye จักขุ.
equanimity อุเบกขา (ตัตรมัชฌัตตตา). ดู on-
F
factor องค. fame ยศ, กิตติศัพท, สิโลกะ.
faculty อินทรีย. favourable adj. สัปปายะ.
fading away of craving ตัณหักขยะ. fear ภยะ.
fading of lust วิราคะ. fear of blame โอตตัปปะ.
failure วิบัติ. feeling เวทนา.
faith ศรัทธา. ดู confidence. femininity อิตถีภาวะ, อิตถินทรีย.
falseness; falsity มิจฉัตตะ. fetter สังโยชน, สัญโญชน.
false speech มุสาวาท. final knowledge อัญญา.
false views มิจฉาทิฏฐิ. Fine-Material Sphere รูปภพ, รูปโลก.
firmness 370 guile
firmness ธิติ. former action บุพกรณ.
Five Precepts, the เบญจศีล. former habitation บุพเพนิวาส.
fixation อุปาทาน. formless อรูป.
flavour รส. forward order อนุโลม.
flood โอฆะ. foundation of mindfulness สติปฏฐาน.
fluid element อาโปธาตุ ดู cohesion. fragrant adj. สุคนธ.
flurry and worry อุทธัจจกุกกุจจะ. Fragrant Cell, the พระคันธกุฎี.
follower สาวก, ศาสนิก. fraud สาเฐยยะ, สาไถย.
fool พาล, คนพาล. freedom วิมุตติ.
foolish man โมฆบุรุษ. friend มิตร.
forbearance ตีติกขา, ขันติ. friendliness เมตตา.
forest-dweller อรัญวาสี. frivolous talk สัมผัปปลาปะ.
forfeiture, offence of expiation involving อาบัติ fruit; fruition ผล, วิบาก.
นิสสัคคิยปาจิตตีย. Fully Enlightened One, the พระสัมมาสัมพุทธเจา.
form รูป. full moon; full-moon day บุณมี, บูรณมี, วันเพ็ญ.
formal act สังฆกรรม. function กิจ, รส.
formal meeting of the Order, offence entailing a functional consciouness กิริยาจิต.
อาบัติสังฆาทิเสส fundamental precepts ปาฏิโมกข.
formations สังขาร. fundamentals of mindfulness สติปฏฐาน.
G
gain ลาภ. gratification อัสสาทะ.
gambling การพนัน. gratitude กตัญุตา, กตัญูกตเวทิตา.
generosity จาคะ, ทาน. grave offence อาบัติถุลลัจจัย.
gentleness มัททวะ. great entity มหาภูต.
gesture กายวิญญัติ. Great Man มหาบุรุษ.
ghee สัปป. Great Renunciation, the มหาภิเนษกรมณ.
ghost เปรต. Great Vehicle มหายาน.
gift ทาน, ทานวัตถุ. greed โลภะ.
giving ทาน. greediness มหิจฉตา (ความมักมากอยากใหญ).
giving up จาคะ, ปริจจาคะ. grief โทมนัส, โสกะ.
goal อัตถะ, ปริโยสาน. group-meal คณโภชน.
god เทวะ, เทพ, เทวดา. Groups of Existence, the Five ขันธ 5.
going forth (from home) ปพพัชชา. growth อุปจยะ.
good n. อัตถะ. adj. กัลยาณะ, บุญ. grudging อุปนาหะ.
good company กัลยาณมิตตตา. guidance นิสสัย (ในวินัย).
gossip สัมผัปปลาปะ. guide สรณะ, เนตติ.
grasping อุปาทาน. guiding out วินัย.
grateful adj. กตัญู. guile กุหนา.
gratefulness กตัญุตา, กตัญูกตเวทิตา.
halo 371 indeterminate
H
halo ปภา. hermit enlightened one ปจเจกพุทธ.
happiness สุข. hexad ฉักกะ (หมวดหก).
harmlessness อหิงสา. higher knowledge ดู superknowledge.
harmony สามัคคี. higher mentality อธิจิตต.
harsh speech ผรุสวาจา. higher morality อธิศีล.
hate โทสะ. higher thought อธิจิตต.
hatred โทสะ, เวร. higher wisdom อธิปญญา.
health อาโรคยะ, กัลลตา. hindrance นิวรณ.
hearer สาวก. ดู disciple. holy life พรหมจรรย.
heart หทัย. holy men สมณพราหมณ.
heating element เตโชธาตุ. holy one พระอริยะ, พระอรหันต.
heaven สัคคะ, สวรรค. homage นมะ, นมักการะ, ปูชา.
heavenly abiding ทิพยวิหาร. homeless one อนาคาริก.
heavenly being เทพ, เทวดา, ชาวสวรรค. homeless life อนาคาริยะ, ชีวิตอนาคาริก.
heavenly ear ทิพยโสต. honesty อาชชวะ.
heavenly eye ทิพยจักษุ. honour สักการะ, ปูชา.
heedfulness อัปปมาท. hostile action เวร.
heedlessness ปมาทะ, ความประมาท. householder คฤหบดี, คฤหัสถ.
hell นิรยะ นรก. house-life; household life ฆราวาส, ชีวิตคฤหัสถ;
help สังคหะ. การครองเรือน.
heptad สัตตกะ (หมวดเจ็ด). human being มนุษย.
here and now ทิฏฐธรรม, ทิฏฐธัมม. humility นิวาตะ; อปจายนะ (ความออนนอมถอม
hereafter ปรโลก, สัมปรายะ. ตน). adj. humble.
heresy ติตถายตนะ. hut กุฎี (กระทอม).
heritage ทายัชชะ (ความเปนทายาท, มรดก). hypocrisy สาเฐยยะ, สาไถย.
I
ideation สัญญา. ดู perception. impartiality สมานัตตตา.
idleness โกสัชชะ. impediment ปลิโพธ, กิญจนะ.
ignoble adj. อนริยะ, อนารยะ. impermanence อนิจจตา.
ignorance อวิชชา. impermanent adj. อนิจจะ, อนิจจัง.
illimitables อัปปมัญญา. imperturbability อาเนญชา, อเนญชา.
illumination โอภาส. impulsion ชวนะ.
illusion ปโมหะ, มายา. impurity กิเลส, มละ, มลทิน.
ill-will พยาบาท. in- and out-breathing อานาปานะ, อัสสาสะ
image ปฏิมา. ดู mental image. ปสสาสะ.
I-making อหังการ. incantation มนต, มนตร.
immaterial adj. อรูป. incense stick ธูป.
Immaterial Sphere อรูปภพ, อรูปโลก. inclination อัชฌาสัย, อธิมุติ.
immoral adj. บาป, อกุศล. independent adj. อนิสสิต.
immortal adj. อมตะ. indeterminate adj. อัพยากฤต.
indifferent feeling 372 living within one’s means
indifferent feeling อุเบกขาเวทนา, อทุกขมสุข. insight into the hearts of others ปรจิตตวิชานน,
individual บุคคล. เจโตปริยญาณ.
individuality อัตตภาวะ, อัตภาพ. insistence อภินิเวส.
indolence โกสัชชะ. instigated adj. สสังขาริก.
industry อนลสตา, อุฏฐานะ (ความหมั่นขยัน). instruction อนุสาสนี, สาสนะ.
inertia ปฐวีธาตุ. integrity อาชชวะ.
infinite adj. อนันต. intention สังกัปปะ, อธิปปายะ, เจตนา.
infinity of consciousness วิญญาณัญจายตนะ. intimation วิญญัติ.
infinity of space อากาสานัญจายตนะ. intoxicant มัชชะ, นํ้ าเมา, สุราเมรัย.
inheritance ทายัชชะ. ดู heritage. intoxicant, mental อาสวะ.
inner sense-sphere อัชฌัตติกายตนะ (อายตนะ intrepidity เวสารัชชะ.
ภายใน). investigation วิจัย, สันตีรณะ, วิโลกนะ.
initial application วิตก. investigation of the Dhamma ธัมมวิจยะ, ธรรม-
inquiry วิมังสา, ปริปุจฉา. วิจัย.
insight ญาณ, วิปสสนา. invitation การนิมนต, อาราธนา, ปวารณา.
insight development วิปสสนาภาวนา. issuer of meals ภัตตุเทศก.
J
jealousy อิสสา, ความริษยา. joy โสมนัส, (เจตสิก) สุข, ปติ, มุทิตา. ดู sym-
jewel รัตนะ (ใน “รัตนตรัย”). pathetic joy.
K
Kamma; Karma กรรม. kinsman ญาติ.
karmically acquired adj. อุปาทินนะ, กรรมชะ. knowable things เญยยธัมม, ไญยธรรม.
killing ปาณาติบาต. knowing and seeing ญาณทัสสนะ.
kindly speech ปยวาจา. knowledge ญาณ, วิชชา.
L
laity, the พวกคฤหัสถ, พวกชาวบาน. Lesser Vehicle หีนยาน.
lamentation ปริเทวะ. lethargy ถีนะ.
latent bias อนุสัย. lethargy and drowsiness ถีนมิทธะ.
latent tendency อนุสัย. letter อักขระ, พยัญชนะ.
Law, the พระธรรม. liberality ทาน, จาคะ.
lay devotee อุบาสก อุบาสิกา. liberation วิโมกข, วิมุตติ.
lay disciple อุบาสก, คฤหัสถสาวก. life-faculty ชีวิตินทรีย.
lay follower อุบาสก, พุทธศาสนิกฝายคฤหัสถ. life-principle ชีวะ, ชีวิตินทรีย.
laying down การบัญญัติ(สิกขาบท). v. to lay down. life-span อายุ, ชีวกาล, ชนมกาล, อายุกัป.
layman คฤหัสถ. lightness ลหุตา.
laziness โกสัชชะ, อาลัสยะ. liquor สุรา.
learner เสขะ. livelihood อาชีวะ.
learning สุตะ, สิกขา. living in befitting places ปฏิรูปเทสวาส.
legal question อธิกรณ. living within one’s means สมชีวิตา.
loathsome 373 misconduct
loathsome adj. ปฏิกูล. n. loathsomeness. lunar adj. ทางจันทรคติ.
lodgings เสนาสนะ. lunar calendar ปฏิทินจันทรคติ.
longings อิจฉา (ความอยาก). lust ราคะ.
love เปมะ, เปรม. lusting wish ฉันทราคะ.
loving-kindness เมตตา. lying; lying speech ดู false speech.
M
magical power อิทธิปาฏิหาริย. mental adj. เจตสิกะ (ทางใจ).
Mahayana มหายาน (นิกายพระพุทธศาสนาฝาย mental action มโนกรรม.
เหนือ). mental activities เจตสิก.
maintaining; maintenance อนุรักขนา. mental adjuncts เจตสิก.
malice อาฆาต. mental avenue มโนทวาร.
malicious speech ปสุณาวาจา, เปสุญวาท. mental body นามกาย.
malleability มุทุตา. mental coefficients เจตสิก.
management วิธาน, สังวิธาน (การจัดการ). mental concomitants เจตสิก.
manifestation ปจจุปฏฐาน. mental factors เจตสิก.
manner ปริยาย, อาการ. mental formations; mental functions มโน-
marvel ปาฏิหาริย. สังขาร, จิตตสังขาร.
masculinity ปุริสภาวะ, ปุริสินทรีย. mental formations สังขาร (ในขันธ 5).
mass สมูหะ, ฆนะ. mental good conduct มโนสุจริต.
Master, the พระศาสดา, พระบรมศาสดา. mental happiness เจตสิกสุข.
mastery วสี. mental image นิมิต, นิมิตต.
material gifts อามิสทาน. mentality นาม, นามธรรม, เจตสิก.
material happiness สามิสสุข. mental misconduct มโนทุจริต.
material qualities รูปธรรม, รูป. mental object ธรรมารมณ.
material things อามิส. mental pain เจตสิกทุกข.
material worship อามิสบูชา. mental qualities เจตสิก.
matricide มาตุฆาต. mercy ทยา, อนุทัย (ความปรานีเอ็นดู).
matrix มาติกา. merit บุญ.
matted-hair ascetic ชฎิล. meritorious action บุญกรรม.
matter รูป. message พระธรรม, คํ าสอน.
maturity ปริปากะ. Middle Path, the มัชฌิมาปฏิปทา.
meal ภัต, โภชนะ. Middle Way, the มัชฌิมาปฏิปทา.
mealtime ภัตตกาล. mind จิต, มโน, นาม.
meaning อรรถ. mind culture ภาวนา.
meanness มัจฉริยะ. mindfulness สติ.
means อุปายะ, อุบาย, วิธี, ปโยคะ. mindfulness on breathing อานาปานสติ.
medicine เภสัช. mind object ดู mental object.
meditation ฌาน, ภาวนา. miracle ปาฏิหาริย.
meditator ฌายี, ผูบํ าเพ็ญฌาน, นักฌาน, ผูเจริญ misapprehension of virtue and duty สีลัพพต-
ภาวนา. ปรามาส.
meekness โสวจัสสตา. misconduct ทุจริต, มิจฉาจาร.
miserliness 374 nutritive essence
miserliness มัจฉริยะ. monument ถูปะ, สถูป, เจติยะ, เจดีย.
misery ทุกข. adj. miserable มีทุกข, เปนทุกข. moral achievement สีลสมบัติ, สีลสัมปทา.
mode อาการ. moral dread โอตตัปปะ.
moderation มัตตัญุตา (~ in eating = โภชเน- moral failure สีลวิบัติ.
มัตตัญุตา). moral habit ศีล.
moment ขณะ. morality ศีล.
momentary concentration ขณิกสมาธิ. moral shame หิริ.
momentary joy ขณิกาปติ. mortal มัจจะ (ผูตองตาย = สัตว).
monastery วัด, อาราม, วิหาร. motion ญัตติ, ญัติ; วาโยธาตุ.
monastic life พรหมจรรย, ชีวิตสมณะ. mundane adj. โลกิยะ, โลกีย.
monk ภิกขุ, ภิกษุ, สมณะ. my-making มมังการ.
N
naked ascetic อเจลก. noble treasure อริยทรัพย.
name นาม. Noble Truths, the Four อริยสัจจ 4, จตุราริยสัจจ.
name and form นามรูป. noble wealth อริยทรัพย.
natural virtue ปกติศีล. non-covetousness อนภิชฌา.
negligence ปมาทะ, ความประมาท. non-cruelty อวิหิงสา.
neighbourhood concentration อุปจารสมาธิ. non-delusion อโมหะ.
neither-pain-nor-pleasure อทุกขมสุข, อุเบกขา- non-greed อโลภะ.
เวทนา. non-hate; non-hatred อโทสะ, อพยาบาท.
Neither Perception Nor Non-Perception, Sphere non-ill-will อพยาบาท.
of เนวสัญญานาสัญญายตนะ. non-injury อหิงสา.
neutrality, specific ตัตรมัชฌัตตตา. non-obstruction อวิโรธนะ.
newly ordained monk นวกภิกษุ. non-opposition อวิโรธนะ.
next life; next world ปุนชาติ, ปุนภพ, ชาติหนา, Non-Returner อนาคามี.
ปรโลก. Non-Returning, fruition of อนาคามิผล.
Nibbàna; Nirvàõa นิพพาน. Non-Returning, path of อนาคามิมรรค.
Nibbàna without any remainder of existence non-self; non-soul อนัตตา.
อนุปาทิเสสนิพพาน. non-violence อหิงสา, อวิหิงสา.
Nibbàna with remainder of existence สอุปาทิ- norm ธรรม.
เสสนิพพาน. nose ฆานะ.
niggardliness มัจฉริยะ. Nothingness, Sphere of อากิญจัญญายตนะ.
nihilism นัตถิกวาท, นัตถิกทิฏฐิ. not-self adj. อนัตตา.
noble adj. อริยะ, อารยะ. novice สามเณร.
noble disciple อริยสาวก. novitiate สามเณร, นวะ.
noble discipline อริยวินัย (แบบแผนของอารยชน). nun ภิกษุณี.
Noble Eightfold Path, the อริยอัฏฐังคิกมัคค, nutrient; nutriment อาหาร.
อารยอัษฎางคิกมรรค. nutritive essence โอชา.
noble one อริยบุคคล.
obedience 375 practice
O
obedience โสวจัสสตา. Once-Returning, fruition of สกทาคามิผล.
object อารมณ. Once-Returning, path of สกทาคามิมรรค.
objective-field วิสัย. one-pointedness of mind เอกัคคตา, จิตตัสเส-
objectivity ตถตา. กัคคตา.
oblation พลี, พลีกรรม. onlooking-equanimity อุเบกขา.
obligations ปาติโมกข, กิจ, ธุระ, พันธะ. opposite adj. ปฏิปกข.
observance อุโบสถ, วัตร, การรักษา (ศีลเปนตน). Order, the พระสงฆ, คณะสงฆ.
obsession ปริยุฏฐานะ, ปปญจะ. ordinary man ดู worldling.
obstinacy ถัมภะ. ordination อุปสัมปทา, การอุปสมบท. v. to be
obstruction นิวรณ. ดู hindrance. ordained.
octad อัฏฐกะ (หมวดแปด). origin สมุทัย.
odorous object คันธารมณ. Origin of Suffering ทุกขสมุทัย, สมุทัย.
odour คันธะ. origination สมุฏฐาน.
offence อาบัติ. other world ปรโลก.
offering พลี, ทักขิณา, ทักษิณา, บูชา. outer sense-sphere พาหิรายตนะ (อายตนะภาย
old age ชรา. นอก).
olfactory organ ฆานะ. outcast วสละ (คนถอย, ~ตํ่ าทราม)
omen นิมิต; good omen มงคล. outcaste จัณฑาล.
omnipotent adj. สัพพาภิภู. overcoming ปหานะ.
omniscience สัพพัญุตา. ownership, the bliss of อัตถิสุข (สุขเกิดจากความ
Omniscient, the พระสัพพัญู. มีทรัพย).
Once-Returner สกทาคามี.
P
pain ทุกข. perfection บารมี.
painful feeling ทุกขเวทนา. perfectness สัมปตติ, สมบัติ.
Pali Canon พระไตรปฎก. peril อาทีนพ, ภัย.
Parinirvana ปรินิพพาน. perplexity วิจิกิจฉา.
parricide มาตุฆาตหรือปตุฆาต. person บุคคล.
partiality ฉันทาคติ. perspicuity ปฏิภาณ.
passing away มรณะ, กาลกิริยา. perversion วิปลลาส.
Path, the มรรค. physical adj. กายิกะ (ทางกาย). ดู bodily.
patience ขันติ, ขมะ. physical basis of mind หทัยวัตถุ.
patricide ปตุฆาต. plane ภูมิ.
peace สันติ, อุปสมะ. pleasant feeling สุขเวทนา.
penetration ปฏิเวธ, นิพเพธ. pleasing adj. ปาสาทิกะ (นาเลื่อมใส).
pentad ปญจกะ (หมวดหา). pleasure สุข.
perception สัญญา. posture อิริยาบถ.
perdition วินิบาต. power พละ.
Perfect One, the พระตถาคต. practice การปฏิบัติ, ปฏิปทา.
praise 376 refuse-rag-robe
praise วัณณะ (คํ าสรรเสริญ), ปสังสา. โกศล.
preaching เทศนา. v. to preach. proficiency in knowing gain อายโกศล.
precept สิกขาบท, (ขอ) ศีล. proficiency in knowing loss อปายโกศล.
preceptor อุปชฌาย. proficiency of method อุปายโกศล.
predominance อธิปไตย. profitable adj. กุศล.
prejudice อคติ. profound adj. คัมภีร, ลึกซึ้ง.
preliminary duties บุพกิจ. prompted adj. สสังขาริก.
preparation บริกรรม (การตระเตรียม). propagation การเผยแผ.
presumption สารัมภะ. property สมบัติ.
previous benefactor บุพการี. prose; prose-exposition วยากรณะ, ไวยากรณ
previous life ปุริมชาติ, บุพชาติ, ชาติกอน. (คํ ารอยแกว).
pride มานะ, มทะ. prosperity สัมปทา.
priest นักบวช, พราหมณ. protection อารักขา.
primary element มหาภูต. provenance นิทาน (เหตุ, ที่มา).
privilege อานิสงส. psychic power อภิญญา.
probation ปริวาส. pupil สัทธิวิหาริก หรือ อันเตวาสิก, ศิษย.
probationer สิกขมานา. Pure Abodes สุทธาวาส.
proclamation อนุสาวนา. purification วิสุทธิ.
proficiency ปาคุญญตา; โกศล. purity ปาริสุทธิ, วิสุทธิ.
proficiency as to progress อายโกศล. purport อธิปบาย (นัยประสงค).
proficiency as to regress อปายโกศล. pursuit อนุโยค.
proficiency as to the means of success อุปาย-
Q
quadruped สัตวจตุบท. quest เอสนา, คเวสนา, ปริเยสนา.
quality คุณ, ลักษณะ, องค. question ปญหา.
quarrel กลหะ, วิวาท. quiet n. สมถะ. adj. วิวิตต (สงัด).
quarter ทิศ (ทิสา).
R
radiation เตโชธาตุ; การแผ (เมตตา บุญกุศล ฯลฯ). recipient ปฏิคาหก, ลาภี.
rag-robe บังสุกุลจีวร. recitation การสาธยาย, การสวด. v. to recite.
rains-residence; rains-retreat จํ าพรรษา, วัสสา- recluse สมณะ.
วาสะ. recollection อนุสติ.
rapture ปติ. reconciliation ปฏิสาราณียกรรม.
reaching ปตติ (การบรรลุ). reconnection ปฏิสนธิ.
reality ตถตา, ยถาภูตธรรม. rectitude อุชุกตา.
realization สัจฉิกิริยา, สัจฉิกรณะ, อธิคม (การทํ า refectory ภัตตัคคะ (โรงฉัน, หอฉัน).
ใหแจง, การบรรลุ). refraining สังยมะ, สัญญมะ, เวรมณี.
reappearance อุปบัติ. refuge สรณะ.
reason การณะ, โยนิ, วิมังสา. Refuge, the Threefold ไตรสรณะ.
rebirth ปุนภพ, ชาติใหม, การเกิดใหม. refuse-rag-robe บังสุกุลจีวร.
registration 377 rumination
registration ตทารมณ, ตทาลัมพนะ. riches โภคะ.
rehearsal สังคีติ, สังคายนา. right adj. สัมมา.
reincarnation อวตาร (ตามคติพราหมณ, ฮินดู). Right Action สัมมากัมมันตะ.
relative; relation ญาติ. Right Concentration สัมมาสมาธิ.
relaxation ปสสัทธิ. Right Conduct ดู Right Action.
release วิโมกข, วิมุตติ. Right Effort สัมมาวายามะ.
relics (of the Buddha) พระธาตุ, พระสารีริกธาตุ. right endeavour สัมมัปปธาน.
relief ภาพสลักนูน, รูปนูน. Right Deliverance สัมมาวิมุตติ.
relinking ปฏิสนธิ. Right Intent ดู Right Thought.
remembrance of previous births ปุพเพนิวาสา- Right Knowledge สัมมาญาณะ.
นุสสติญาณ. Right Livelihood สัมมาอาชีวะ.
remorse วิปฏิสาร, กุกกุจจะ. Right Means of Livelihood ดู Right Livelihood.
renouncing ปริจจาคะ. Right Meditation ดู Right Concentration.
renown กิตติ, กิตติศัพท. Right Mindfulness สัมมาสติ.
renunciation เนกขัมมะ. v. to renounce. Right Motives ดู Right Thought.
repairs นวกรรม, ปฏิสังขรณ. Right Speech สัมมาวาจา.
reprover โจทก. right striving สัมมัปปธาน.
reproving โจทนา. v. to reprove. Right Thought สัมมาสังกัปปะ.
repugnance ปฏิฆะ. Right Understanding สัมมาทิฏฐิ.
repulsion ปฏิฆะ. Right View ดู Right Understanding.
repulsive adj. ปฏิกูล. righteous adj. ธรรมิก, เปนธรรม.
requisite บริขาร, ปจจัย. righteous man สัปบุรุษ, สัตบุรุษ.
resentment ปฏิฆะ. righteousness ธรรม.
resistance ปฏิฆะ. rightness สัมมัตตะ.
resolution อธิโมกข, อธิมุติ; (วินัย) กรรมวาจา. rigidity, mental ถัมภะ.
resolve อธิษฐาน, อธิมุติ. ripening วิบาก.
resort โคจร. risk เวร.
respect คารวะ. rites and rituals สีลัพพตะ.
respectable person ครุฐานียบุคคล. rivalry ปลาสะ, สารัมภะ.
restlessness อุทธัจจะ, วิชัมภิตา. road to power อิทธิบาท. ดู basis for success.
restoration โอสารณา; ปฏิสังขรณ. robe จีวร.
restraint สังวร, สังยมะ. root มูล.
restraint of the senses อินทรียสังวร. root-cause เหตุ.
result ผล, วิบาก. round วัฏฏะ.
retrocognition ปุพเพนิวาสานุสติญาณ (เทียบ) round of rebirth; roundabout of births สังสาร-
reverence อปจายนะ, คารวะ. วัฏฏ, วัฏฏสงสาร, สงสาร.
Reverend คํ าเรียกนํ าหนาชื่อพระสงฆ แสดงคารวะ rug สันถัต.
นิยมใชกับพระสงฆผายมหายานหรือนักบวชใน rules and rituals สีลัพพตะ, ศีลและพรต.
ศาสนาอื่น. ดู Venerable. rule of training สิกขาบท.
reverse order ปฏิโลม. rumination วิจาร.
review; reviewing ปจจเวกขณ.
sacrifice 378 skill
S
sacrifice ยัญ (พราหมณ); จาคะ, ปริจจาคะ. sense of shame หิริ.
safe adj. เขมะ, เกษม. sense of urgency สังเวคะ, ความสังเวช.
saffron robe กาสาวพัสตร. sense-object อายตนะ(ภายนอก).
sage มุนี. sense-organ อายตนะ(ภายใน), อินทรีย.
salvation วิมุตติ. sense-pleasure กาม.
sandals อุปาหนา. sense-sphere อายตนะ.
Sangha, the สงฆ, พระสงฆ, คณะสงฆ. sensual craving กามตัณหา.
sapid object รสารมณ. sensual desire กาม, กามฉันทะ.
satisfaction ปสาทะ, อัสสาทะ. sensual indulgence กามสุขัลลิกานุโยค.
Saviour พระมหาไถ, พระผูไถบาป (คริสต = พระ sensual lust กามราคะ.
เยซู; เคยมีผูนํ ามาใชเลียนศัพทแทน นาถะ บาง sensual misconduct กาเมสุมิจฉาจาร.
แตบัดนี้ไมใชกันแลว). Sensual Plane กามภูมิ.
savour รส. sensual pleasure กาม, กามสุข, กามคุณ.
scepticism วิจิกิจฉา. Sensual Sphere กามภพ.
schedule มาติกา. sensuous craving กามตัณหา.
schism สังฆเภท. sensuous sphere กามภพ, กามโลก.
School นิกาย (แหงศาสนา). sentient being สัตว.
science วิชชา. separate treatment วิภังค.
scripture คัมภีร, คันถะ, ปกรณ. sequence อนุสนธิ.
search; searching เอสนา, ปริเยสนา (การแสวง serene adj. สันตะ (ผูสงบระงับ).
หา). series สันตติ.
search of truth ธัมมวิจยะ. service เวยยาวัจจะ.
seat อาสนะ. setting in motion (หรือ setting rolling) the
seclusion วิเวก. Wheel of the Doctrine ธัมมจักกัปปวัตตนะ.
sect นิกาย. setting-up of mindfulness สติปฏฐาน.
section วาระ, วรรค. Seven-Times-at-Most Stream-Enterer โสดาบัน
seeing ทัสสนะ. ผูสัตตักขัตตุปรมะ.
seer อิสิ, ฤๅษี. sexual intercourse เมถุนธรรม.
self อัตตา, ตน, ตัวตน. sexual misconduct กาเมสุมิจฉาจาร.
self-control ทมะ, สัญญมะ. shame หิริ, ลัชชา.
self-direction, right disposition in อัตตสัมมาปณิธิ. shameless adj. อลัชชี.
self-illusion สักกายทิฏฐิ. shelter ตาณะ (ที่พํ านัก, ที่ตานทาน, ที่กันภัย).
selfishness มัจฉริยะ. shoe ปาทุกา.
self-knowledge อัตตัญุตา. sign นิมิต.
self-mortification; self-torment อัตตกิลมถานุโยค. Signs of Being, the Three ไตรลักษณ.
self-possession สัมปชัญญะ. simile อุปมา.
sensation เวทนา. ดู feeling. simplicity อัปปจฉตา, ความมักนอย.
sense-base อายตนะ. single-seed เอกพีชี.
sense-field อายตนะ. skilful action กุศลกรรม.
sense-impression ผัสสะ. skill โกสัลละ, โกศล, ทักขะ, ทักษะ.
skilled; skilful 379 thirst
skilled; skilful adj. กุศล. storing up อุปจยะ.
slander ปสุณวาจา, ปสุณาวาจา, เปสุญวาท. straightness อุชุกตา, อาชชวะ.
sloth ถีนะ, ลีนตา. Stream-Enterer; Stream-Entrant; Stream-
smirching มักขะ. Winner; Stream-Attainer โสดาบัน.
sociability สมานัตตตา. Stream-Entry, fruition of โสดาปตติผล.
softness มุทุตา; มัททวะ. Stream-Entry, path of โสดาปตติมรรค.
solid element ปฐวีธาตุ. strength พละ.
solitude วิเวก. stress ความเครียด, สารัทธภาวะ.
sorrow โสกะ, โศก. striving ปธาน, วิริยะ.
sound สัททะ (เสียง). stumbling block อันตราย, อันตรายิกธรรม.
source นิทาน (เหตุ, ที่มา). sublime states พรหมวิหาร.
soul อัตตา, อาตมัน, ชีวะ. substitution of opposites ตทังคะ.
soulless adj. อนัตตา. substratum of rebirth อุปธิ.
soullessness อนัตตตา. subtle adj. สุขุม.
space อากาส (ชองวาง), อวกาศ. success อิทธิ, สัมปตติ.
specific conditionality อิทัปปจจยตา. suffering ทุกข.
specification วิภาค. suitable adj. สัปปายะ, กัปปยะ, อนุรูป.
speech วาจา, วจี, ภาสิต, วจีวิญญัติ. sunshade ฉัตร (รม).
spite อุปนาหะ. superknowledge อภิญญา.
spontaneously born creature โอปปาติกะ. supermundane; supramundane adj. โลกุตตระ.
stain มละ, มลทิน. supernormal power อิทธิปาฏิหาริย.
standing (in the Order) (จํ านวน) พรรษา (ใน support นิสสัย (ที่อาศัย); อุปถัมภ.
ภิกขุภาวะ หรือในเพศบรรพชิต). suppression วิกขัมภนะ.
steadiness ฐิติ. supreme abidings พรหมวิหาร.
stealing อทินนาทาน. superme dwellings พรหมวิหาร.
Stilled One, the พระมุนี. suspension อุกเขปนียกรรม.
stillness โมไนย. sustained application วิจาร.
stinginess มัจฉริยะ. sympathetic joy มุทิตา.
T
tactile object โผฏฐัพพะ. telepathy เจโตปริยญาณ (เทียบ).
taint อาสวะ. temperament จริต.
taking what is not given อทินนาทาน. temperature อุตุ.
tale-bearing ปสุณวาจา, ปสุณาวาจา, เปสุญวาท. Tempter, the มาร.
talk กถา. term บท.
taming ทมะ. test วีมังสนะ.
tangible object โผฏฐัพพารมณ, โผฏฐัพพะ. tetrad จตุกกะ (หมวดสี่).
task กิจ. thanking อนุโมทนา.
taste รส. Theravada เถรวาท (นิกายพระพุทธศาสนาดั้งเดิม
teacher อาจารย. ฝายใต ปจจุบัน คูกับ มหายาน).
teaching เทศนา, ธรรม. things ธัมมา, ธรรม.
Teaching; Teachings, the พระธรรม. thirst ตัณหา, ปปาสา.
thought 380 village-dweller
thought จิต, จิตตุบาท, สังกัปป, วิตักกะ. transcendental โลกุตตระ.
thought-conception วิตก. transformation วิปริณาม.
tie คันถะ. transgression วีติกกมะ (การละเมิด).
tolerance ขันติ. transience; transiency อนิจจตา.
tongue ชิวหา. transient adj. อนิจจ, อนิจจัง.
torpor มิทธะ. treasure รัตนะ, นิธิ, ธนะ.
touch โผฏฐัพพะ. triad ติกะ (หมวดสาม).
town-monk พระคามวาสี. Triple Gem, the พระรัตนตรัย.
training สิกขา, ทมะ, ภาวนา. triplet ติกะ (หมวดสาม).
Training, the Threefold ไตรสิกขา. true doctrine สัทธรรม.
training rule สิกขาบท. true man สัปบุรุษ, สัตบุรุษ.
tranquillity ปสสัทธิ, สมถะ. truth สัจจะ.
Tranquillity Development สมถภาวนา. twin miracle; twin wonder ยมกปาฏิหาริย.
U
ultimate sense; ultimate reality ปรมัตถ. unknowing อัญญาณ.
ultramundane ดู supermundane. unprofitable adj. อกุศล.
uncertainty วิจิกิจฉา. unprompted adj. อสังขาริก.
uncompounded; unconditioned adj. อสังขตะ. unrighteous greed วิสมโลภ (= อภิชฌา).
unconscious mind ภวังคจิต. unskilful adj. อกุศล.
unconscious state ภวังค. unskilful action อกุศลกรรม.
undeclared อัพยากตะ, อัพยากฤต. unsurpassed adj. อนุตตระ.
underlying tendency อนุสัย. unwholesome adj. อกุศล.
understanding ปญญา. unwholesome action อกุศลกรรม.
undertaking สมาทาน. v. to undertake. unworldly adj. นิรามิส.
undetermined offence อนิยต. urgency, sense of สังเวคะ, สังเวช.
unification เอกัคคตา. usage โวหาร.
uninstigated adj. อสังขาริก. utterance อุทาน, วจนะ.
unity สามัคคี, เอกัตตะ, เอกีภาพ.
V
vain talk สัมผัปปลาปะ. verdict of innocence สติวินัย.
vanity มทะ. verdict of past insanity อมูฬหวินัย.
vegetable-growth ภูตคาม. verdict in the presence of สัมมุขาวินัย.
Venerable คํ าเรียกนํ าหนาชื่อพระสงฆแสดงคารวะ verification สัจฉิกิริยา, สัจฉิกรณะ.
นิยมใชกับพระเถระหรือพระสงฆทรงสมณศักดิ์ verse คาถา.
(ยอวา Ven.). Vesak วิสาขบูชา (นิยมใชในลังกาและอินเดีย =
veneration คารวะ, นมะ, ปูชา. Visàkha Påjà).
verbal action วจีกรรม. vibration, the element of วาโยธาตุ.
verbal formation; verbal functions วจีสังขาร. vices of conduct กรรมกิเลส.
verbal good conduct วจีสุจริต. view ทิฏฐิ.
verbal misconduct วจีทุจริต. village-dweller คามวาสี.
virtue 381 zest
virtue ศีล, คุณธรรม. adj. virtuous. vitality ชีวิตินทรีย.
virtue and duty สีลัพพตะ, ศีลและพรต. void; voidness สุญญตา.
visible for oneself adj. สันทิฏฐิกะ. volition เจตนา.
visible object; visual object รูปารมณ. volitional activities สังขาร.
vision ทัสสนะ. voting-ticket สลาก (สํ าหรับลงคะแนนเสียง).
vital formation อายุสังขาร.
W
wakefulness ชาคริยานุโยค. wieldiness กัมมัญญตา.
walking to and fro จงกรม. will ฉันทะ, เจตนา.
wander v. จาริก. wind วาโย. ดู vibration.
wandering การจาริก; สงสาร (เวียนวายตายเกิด). wisdom ปญญา.
wandering ascetic; wanderer ปริพาชก. wise man บัณฑิต.
warrior นักรบ, ขัตติยะ, ชนวรรณะกษัตริย. wish ฉันทะ, อิจฉา (ความปรารถนา).
watch ยาม. withdrawal อุพภาร, อุทธาร (การรื้อ, การถอน,
watchfulness อารักขา; ชาคริยะ. การเดาะ).
water อาโป. ดู cohesion. woe ทุกข, อบาย.
way มรรค, ปฏิปทา. wonder ปาฏิหาริย.
weal หิตสุข. worldling ปุถุชน.
wealth โภคะ, ธนะ. worldly adj. โลกิยะ, โลกีย, สามิส.
welfare หิตสุข, ประโยชนสุข. worldly conditions โลกธรรม.
Well-farer, the พระสุคต. worldly vicissitudes โลกธรรม.
well-spoken words วาจาสุภาษิต. worthy one พระอรหันต.
Wesak ดู Vesak. worry กุกกุจจะ.
wheel of becoming; wheel of life ภวจักร. wrath โกธะ.
Wheel of the Law; Wheel of the Doctrine wrong conduct ทุจริต.
ธรรมจักร. wrong course อคติ.
wheel of rebirths สังสารจักร. wrongdoing ทุกกฏ.
wheel-turning monarch พระเจาจักรพรรดิ. wrongness มิจฉัตตะ.
wholesome adj. กุศล. wrong speech, offence of อาบัติทุพภาสิต.
wholesome action กุศลกรรม. wrong time วิกาล.
wicked adj. บาป, ชั่ว.
Y
yearning อาสา (ความหวัง, ~ใฝหา). yellow robe กาสาวพัสตร.
years’ standing ดู standing. yoke โยคะ, ธุระ, ภาระ.
Z
zeal ฉันทะ, อัปปมาทะ. zest ปติ.
APPENDIX
NAMO TASSA BHAGAVATO ARAHATO SAMMâ-SAMBUDDHASSA.
Homage to the Blessed One, the Perfect One, the Fully-Enlightencd One.
Tisaraõagamana
Taking the Three Refuges
Buddha§ saraõa§ gacchàmi.
I go to the Buddha for refuge.
Dhamma§ saraõa§ gacchàmi.
I go to the Dhamma for refuge.
Saïgha§ saraõa§ gacchàmi.
I go to the Saïgha for refuge.
Dutiyampi . . .
For the second time . . .
Tatiyampi . . .
For the third time . . .
Pa¤ca-Sãla
The Five Precepts
Pàõàtipàtà veramaõã sikkhàpada§ samàdiyàmi.
I undertake to observe the precept to abstain from taking life.
Adinnàdànà veramaõã sikkhàpada§ samàdiyàmi.
I undertake to observe the precept to abstain from taking what is not given.
Kàmesumicchàcàrà veramaõã sikkhàpada§ samàdiyàmi.
I undertake to observe the precept to abstain from sexual misconduct.
Musàvàdà veramaõã sikkhàpada§ samàdiyàmi.
I undertake to observe the precept to abstain from false speech.
Suràmerayamajjapamàdaññhànà veramaõã sikkhàpada§ samàdiyàmi.
I undertake to observe the precept to abstain from intoxicants causing carelessness.
383
Cattàri Ariyasaccàni
The Four Noble Truths
1. Dukkha§ Ariyasacca§.
The Noble Truth of Suffering.
2. Dukkhasamudayo Ariyasacca§.
The Noble Truth of the Cause of Suffering.
3. Dukkhanirodho Ariyasacca§.
The Noble Truth of the Cessation of Suffering.
4. Dukkhanirodhagàminãpañipadà àriyasacca§.
The Noble Truth of the Path leading to the Cessation of Suffering,
Ariya-Aññhaïgika-Magga
The Noble Eightfold Path
1. Sammàdiññhi Right Understanding
2. Sammàsaïkappa Right Thought
3. Sammàvàcà Right Speech
4. Sammàkammanta Right Action
5. Sammààjãva Right Livelihood
6. Sammàvàyàma Right Effort
7. Sammàsati Right Mindfulness
8. Sammàsamàdhi Right Concentration
Pa¤ca-Khandha
The Five Aggregates of Existence
1. Råpa-khandha Aggregate of Corporeality
2. Vedanà-khandha Aggregate of Feeling
3. Sa¤¤à-khandha Aggregate of Perception
4. Saïkhàra-khandha Aggregate of Mental Formations
5. Vi¤¤àõa-khandha Aggregate of Consciousness
Ti-Lakkhaõa
The Three Characteristics of Existence
1. Sabbe saïkhàrà aniccà. All conditioned things are impermanent.
2. Sabbe saïkhàrà dukkhà. All conditioned things are subject to stress and conflict.
3. Sabbe dhammà anattà. All things are not-self or soulless.
384
Pañicca-Samuppàda
The Dependent Origination
Avijjàpaccayà Saïkhàrà Dependent on Ignorance arise Kamma-
Formations.
Saïkhàrapaccayà Vi¤¤àõa§ Dependent on Kamma-Formations arises
Consciousness.
Vi¤¤àõapaccayà Nàmaråpa§ Dependent on consciousness arise Mind
and Matter.
Nàmaråpapaccayà Saëàyatana§ Dependent on Mind and Matter arise the
Six Sense-Bases.
Saëàyatanapaccayà Phasso Dependent on the Six Sense-Bases arises
Contact.
Phassapaccayà Vedanà Dependent on Contact arises Feeling.
Vedanàpaccayà Taõhà Dependent on Feeling arises Craving.
Taõhàpaccayà Upàdàna§ Dependent on Craving arises Clinging.
Upàdànapaccayà Bhavo Dependent on Clinging arises the Process
of Becoming.
Bhavapaccayà Jàti Dependent on the Process of Becoming
arises Birth.
Jàtipaccayà Jarà-maraõa§ soka-parideva- Dependent on Birth arise Decay and Death,
dukkha-domanass-upàyàsà sambhavanti sorrow, lamentation, pain, grief and
despair.
Evametassa kevalassa dukkhak- Thus arises the whole mass of suffering.
khandhassa samudayo hoti.
ความเปนมาของพจนานุกรมพุทธศาสตร
เมื่อ พ.ศ. ๒๕๐๖ พระมหาประยุทธ ปยุตฺโต ไดจัดทํ า พจนานุกรมศัพทพระพุทธศาสนา ไทย–บาลี–อังกฤษ
เลมเล็กๆ เลมหนึ่งเสร็จสิ้น (เปนฉบับที่มุงคํ าแปลภาษาอังกฤษ ไมมีคํ าอธิบาย ตอมาไดเริ่มขยายใหพิสดารใน พ.ศ.
๒๕๑๓ แตพิมพถึงอักษร “ฐ” เทานั้นก็ชะงัก) และในเดือนกันยายน ปเดียวกันนั้น ก็ไดเริ่มงานจัดทํ า พจนานุกรมพระ
พุทธศาสนา ที่มีคํ าอธิบาย ๒ ภาษา คือ ภาษาไทยและภาษาอังกฤษ พรอมทั้งหมวดธรรม แตเมื่อทํ าจบเพียงอักษร “บ”
ก็ตองหยุดคางไว เพราะไดรับการแตงตั้งโดยไมรูตัวใหเปนผูชวยเลขาธิการมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย แลวหันไปทุม
เทกํ าลังและอุทิศเวลาใหกับงานดานการศึกษาของมหาวิทยาลัยสงฆ จนถึงพ.ศ. ๒๕๑๕ จึงไดหวนมาพยายามรื้อฟนงาน
พจนานุกรมขึ้นอีก
คราวนั้น พระมหาสมบูรณ สมฺปุณฺโณ (ตอมาเปนพระวิสุทธิสมโพธิ ดํ ารงตํ าแหนงรองเลขาธิการมหาจุฬา-
ลงกรณราชวิทยาลัย) มองเห็นวางานมีเคาที่จะพิสดารและจะกินเวลายาวนานมาก จึงไดอาราธนาพระมหาประยุทธ (เวลา
นั้นเปนพระศรีวิสุทธิโมลี และตอมาเลื่อนเปน พระราชวรมุนี) ขอใหทํ าพจนานุกรมขนาดยอมขึ้นมาใชกันไปพลางกอน
พระศรีวิสุทธิโมลี ตกลงทํ างานแทรกนั้นจนเสร็จ ใหชื่อวา พจนานุกรมพุทธศาสตร มีลักษณะเนนเฉพาะการรวบรวม
หลักธรรม โดยจัดเปนหมวดๆ เรียงตามลํ าดับเลขจํ านวน และในแตละหมวดเรียงตามลํ าดับอักษร แลวไดมอบงานและ
มอบทุนสวนหนึ่งใหมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัยจัดพิมพเผยแพร จํ าหนายเก็บผลประโยชนบํ ารุงการศึกษาของพระ
ภิกษุสามเณร เริ่มพิมพตั้งแต พ.ศ. ๒๕๑๕ จนถึง พ.ศ. ๒๕๑๘ จึงเสร็จ
ตอมา พ.ศ. ๒๕๒๒ กรมการศาสนา กระทรวงศึกษาธิการ ขออนุญาตพิมพแจกเปนธรรมทาน ๘,๐๐๐ เลม
นอกจากนั้น มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัยไดจัดจํ าหนายเพิ่มขึ้น และผูเรียบเรียงเองจัดแจกเปนธรรมทานเพิ่มเติมบาง
เปนรายยอย หนังสือหมดสิ้นขาดคราวในเวลาไมนาน
สวนงานจัดทํ า พจนานุกรมพุทธศาสนา ฉบับเดิม ยังคงคางอยูสืบมาจนถึง พ.ศ. ๒๕๒๑ ผูจัดทํ าจึงมีโอกาส
รื้อฟนขึ้นอีก คราวนี้เขียนเริ่มตนใหมทั้งหมด เนนคํ าอธิบายภาษาไทย สวนภาษาอังกฤษมีเพียงคํ าแปลศัพทหรือความ
หมายสั้นๆ งานขยายจนมีลักษณะเปนสารานุกรม เขียนไปไดถึงอักษร “ข” มีเนื้อความประมาณ ๑๑๐ หนากระดาษ
พิมพดีดพับสาม (ไมนับคํ าอธิบายศัพทจํ าพวกประวัติ อีก ๗๐ หนา) ก็หยุดชะงัก เพราะในป พ.ศ. ๒๕๒๑ นั้นเอง มี
เหตุใหตองหันไปเรงรัดงานปรับปรุงและขยายความหนังสือพุทธธรรม ซึ่งกินเวลายืดเยื้อมาจนถึงพิมพเสร็จรวมประมาณ
สามป งานพจนานุกรมจึงคางอยูเพียงนั้นและจึงยังไมไดจัดพิมพ
อีกดานหนึ่ง เมื่อวัดพระพิเรนทรจัดงานรับพระราชทานเพลิงศพ พระครูปลัดสมัย กิตฺติทตฺโต เจาอาวาสวัด
พระพิเรนทร ใน พ.ศ. ๒๕๒๒ พระราชวรมุนี ไดจัดทํ าพจนานุกรม ประเภทงานแทรกและเรงดวนขึ้นอีกเลมหนึ่ง เปน
ประมวลศัพทในหนังสือเรียนนักธรรมทุกชั้น และเพิ่มศัพทที่ควรทราบในระดับเดียวกันเขาอีกจํ านวนหนึ่ง ตั้งชื่อวา
พจนานุกรมพุทธศาสน ฉบับครู นักเรียน นักธรรม มีเนื้อหา ๓๗๓ หนา เทาๆ กันกับพจนานุกรมพุทธศาสตร (๓๗๔
หนา) เสมือนเขาชุดเปนคูกัน เลมพิมพกอนเปนที่ประมวลธรรมซึ่งเปนหลักการหรือสาระสํ าคัญของพระพุทธศาสนา
สวนเลมพิมพหลังเปนที่ประมวลศัพททั่วไปเกี่ยวกับพระพุทธศาสนา อธิบายพอใชประโยชนอยางพื้นๆ ไมกวางขวางลึก
ซึ้ง
ใน พ.ศ. ๒๕๒๕ มีทานผูศรัทธาเห็นวา พจนานุกรมพุทธศาสตร ขาดคราว จึงขอพิมพแจกเปนธรรมทาน
มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัยไดทราบ ก็ขอรวมสมทบพิมพดวย เพื่อไดทํ าหนาที่สงเสริมวิชาการทางพระพุทธศาสนา กับ
ทั้งจะไดเก็บผลกํ าไรบํ ารุงการศึกษาในสถาบัน และไดขยายขอบเขตออกไปโดยขอพิมพ พจนานุกรมพุทธศาสน ฉบับครู
นักเรียน นักธรรม ดวย แตผูเรียบเรียงประสงคจะปรับปรุงแกไขเพิ่มเติมหนังสือทั้งสองเลมนั้นกอน อีกทั้งยังมีงานอื่น
ยุงอยูดวย ยังเริ่มงานปรับปรุงทันทีไมได จึงตองรั้งรอจนเวลาลวงมาชานาน ครั้นไดโอกาสก็ปรับปรุงเพิ่มเติม
386
พจนานุกรมพุทธศาสตร กอนจนเสร็จ แลวเริ่มดํ าเนินการเกี่ยวกับการจัดพิมพ ระหวางนั้น มีงานอื่นแทรกอยูเรื่อยๆ
ตองรอโอกาสที่จะปรับปรุงอีกเลมหนึ่งที่เหลืออยู และไดตั้งใจวาจะพิมพตามลํ าดับเลมที่ปรับปรุงกอนหลัง
ในการพิมพ พจนานุกรมพุทธศาสตร มีขอพิจารณาที่จะตองตัดสินใจและปญหาที่จะตองแกไขหลายอยาง
รวมทั้งการทดลองและตรวจสอบเกี่ยวกับความสามารถในการพิมพดวย ซึ่งลวนเพิ่มความลาชาใหแกการจัดพิมพ โดย
เฉพาะคือการพิมพภาษาบาลีดวยอักษรโรมัน ซึ่งในการพิมพครั้งใหมนี้มีตัวบาลีโรมันเพิ่มขึ้นเกินเทาตัว หลังจากผานพน
เวลาชานานในการปรึกษาสอบถามและศึกษางานกับโรงพิมพใหญโตบางแหงแลว ก็พอยุติไดวา ในประเทศไทยคงมีโรง
พิมพเพียง ๒ แหงเทานั้นที่มีอุปกรณครบครันพอจะพิมพอักษรบาลีโรมันไดตรงตามแบบนิยมอยางแทจริง แตก็ติดขัด
ปญหาใหญวาแหงหนึ่งตองใชทุนพิมพอยางมหาศาล อีกแหงหนึ่งคงจะตองพิมพอยางชาเปนเวลาแรมป
เมื่อไดพยายามหาทางแกปญหาตอไปอีกระยะหนึ่ง ก็มาลงเอยที่ทางออกใหม คือ สั่งซื้ออุปกรณประกอบดวย
จานบันทึกและแถบฟลมตนแบบสํ าหรับใชพิมพอักษรบาลีโรมันจากบริษัทคอมพิวกราฟค สิ้นเงิน ๒๔,๐๐๐ บาท และ
สิ้นเวลารออีก ๒ เดือนเศษ อุปกรณจึงมาถึง ครั้นไดอุปกรณมาแลวก็ปรากฏวายังใชงานไดไมสมบูรณ ตองใหนักเรียง
พิมพผูสามารถหาวิธียักเยื้องใชใหสํ าเร็จผล สิ้นเวลาพลิกแพลงทดลองอีกระยะหนึ่ง และแมจะแกไขปญหาสํ าเร็จถึงขั้น
ที่พอนับวาใชได ก็ยังเปนการเรียงพิมพที่ยากมาก นักเรียงพิมพคอมพิวกราฟคสวนมากพากันหลีกเลี่ยงงานนี้ แมจะมี
นักเรียงพิมพที่ชํ านาญยอมรับทํ างานนี้ดวยมีใจสู ก็ยังออกปากวาเปนงานยากที่สุดที่เคยประสบมา ตองทํ าดวยความ
ระมัดระวังตั้งใจเปนพิเศษ และกินเวลามากถึงประมาณ ๓ เทาตัวของการเรียงพิมพหนังสือทั่วๆ ไป
ระหวางระยะเวลาเพียรแกปญหาขางตนนี้ ในชวงเดือน เมษายน – มิถุนายน ๒๕๒๗ มูลนิธิ “ทุนพระพุทธ-
ยอดฟา” ในพระบรมราชูปถัมภ ณ วัดพระเชตุพน ไดขอพิมพหนังสือ Thai Buddhism in the Buddhist World
ของพระราชวรมุนี ในงานพระราชทานเพลิงศพ พล ต.อ. ประเสริฐ รุจิรวงศ หนังสือเลมนี้มีเนื้อหาที่ตองใชอักษรพิมพ
บาลีแบบโรมันกระจายอยูทั่วไป แมจะไมมากมายนัก แตก็ไดกลายเปนดังสนามทดสอบและแกปญหาในการใชอุปกรณ
ที่สั่งซื้อมานี้ เปนสนามแรก และนับวาใชไดผลพอสมควร
พอวาหนังสือ Thai Buddhism สํ าเร็จ แตยังไมทันเสร็จสิ้น ก็ถึงชวงที่ ดร. สุจินต ทังสุบุตร ติดตอขอพิมพ
พจนานุกรมพุทธศาสน ฉบับครู นักเรียน นักธรรม ในงานพระราชทานเพลิงศพ อาจารยจิตร ทังสุบุตร ผูเปนบิดา เวลา
นั้น พจนานุกรมเลมหลังนี้ไดเคยปรับปรุงเพิ่มเติมไวบางแลวเล็กนอย แตยังไมถึงเวลาที่จะปรับปรุงจริงจังตามลํ าดับใน
โครงการ จึงตกลงวาจะพิมพตามฉบับเดิมโดยใชวิธีถายจากฉบับพิมพ พ.ศ. ๒๕๒๒ แกไขแทรกลงบางเทาที่จํ าเปน แต
เมื่อตนฉบับถึงโรงพิมพ โรงพิมพอางวา ฉบับเดิมไมชัดพอที่จะใชวิธีถาย จะตองเรียงพิมพใหม จึงกลายเปนเครื่อง
บังคับวาจะตองพยายามปรับปรุงเพิ่มเติมใหเสร็จสิ้นไปเสียในการพิมพคราวนี้ทีเดียว เพื่อหลีกเลี่ยงการลงทุนลงแรง
และเปลืองเวลาซํ้ าซอนหลายคราว พอดีเกิดขอยุงยากติดขัดทางดานโรงพิมพเปนอันมาก จนหนังสือเสร็จไมทันงานและ
ตอมาเจาภาพตองเปลี่ยนโรงพิมพ กลายเปนโอกาสใหรีบเรงงานปรับปรุงเพิ่มเติมแขงไปกับกระบวนการพิมพ แมจะไม
อาจทํ าใหสมบูรณเต็มตามโครงการ แตก็สํ าเร็จไปอีกชั้นหนึ่ง และทํ าใหเปลี่ยนลํ าดับกลายเปนวาเลมที่กะจะพิมพทีหลัง
กลับมาสํ าเร็จกอน
นอกจากนั้น การพิมพของเจาภาพครั้งนี้ ไดกลายเปนการอุปถัมภมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัยไปดวย เพราะ
ไดลงทุนสํ าหรับกระบวนการพิมพขั้นตนและขั้นกลางเสร็จสิ้นไปแลว เมื่อพิมพใหมไมตองเสียคาเรียงพิมพและคาทํ า
แผนแบบพิมพใหมอีก ลงทุนเฉพาะขั้นกระดาษขึ้นแทนพิมพและทํ าเลม เปนการประหยัดคาใชจายลงไปเปนอันมาก
อนึ่งในการพิมพครั้งนี้ ไดมีขอยุติที่สํ าคัญอยางหนึ่งดวย คือ การปรับปรุงชื่อของพจนานุกรมทั้งสองใหเรียก
งาย พรอมทั้งใหแสดงลักษณะที่แตกตางกัน พจนานุกรมพุทธศาสน ฉบับครู นักเรียน นักธรรม เปลี่ยนเปน
พจนานุกรมพุทธศาสน ฉบับประมวลศัพท สวน พจนานุกรมพุทธศาสตร เรียกใหมวา พจนานุกรมพุทธศาสตร ฉบับ
ประมวลธรรม
387
งานปรับปรุงและจัดพิมพ พจนานุกรมพุทธศาสตร ฉบับประมวลธรรม ผานเวลามาถึงบัดนี้ ๑ ปเศษแลว กะ
วาจะเสร็จสิ้นในระยะตน พ.ศ. ๒๕๒๘ ระหวางนี้ หนังสืออื่นๆ แมแตเลมที่นับวาพิมพยาก ดังเชนเลมที่ออกชื่อแลวขาง
ตน ก็สํ าเร็จภายในเวลาอันสมควร ไมตองนับหนังสือที่งานพิมพอยูในระดับสามัญ ซึ่งปลอยงานใหผูที่ขอพิมพรับภาระ
เองได เวนแตตามปกติจะตองขอพิสูจนอักษรเพื่อความมั่นใจสักเที่ยวหนึ่ง
งานพิมพระดับสามัญที่ผานไปในชวงเวลานี้ รวมทั้งการพิมพซํ้ า ธรรมนูญชีวิต ประมาณ ๑๒ ครั้ง สมาคม
ศิษยเกามหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย พิมพซํ้ า ชาวพุทธกับชะตากรรมของสังคม ธรรมสถาน จุฬาลงกรณมหาวิทยาลัย
พิมพซํ้ า (๒ ครั้ง) พุทธธรรมฉบับปรับปรุงและขยายความ มูลนิธิโกมลคีมทอง รวบรวมพิมพ ลักษณะสังคมพุทธ และ
สถาบันสงฆกับสังคมไทย สํ านักพิมพเทียนวรรณพิมพ คานิยมแบบพุทธ และ รากฐานพุทธจริยศาสตรทางสังคม เพื่อ
สังคมไทยรวมสมัย ซึ่งวีระ สมบูรณ แปลจากขอเขียนภาษาอังกฤษของพระราชวรมุนี ที่ตอมา CSWR มหาวิทยาลัย
ฮารวารด นํ าลงพิมพในหนังสือ Attitudes Toward Wealth and Poverty in Theravada Buddhism (ในชุด
CSWR Studies in World Religions) ซึ่งจะพิมพเสร็จในตนป ๒๕๒๘
ความที่กลาวมานี้ เปนเครื่องแสดงใหเห็นการเกิดขึ้นของ พจนานุกรมพุทธศาสตร ทามกลางงานคูเคียงและ
งานแทรกซอนทั้งหลาย พรอมทั้งความยากและความละเอียดซับซอนของงานพิมพพจนานุกรมนี้ ที่ตางจากหนังสือเลม
อื่นๆ
แมวาพจนานุกรมทั้งสองนี้ จะเปนผลงานธรรมทาน อุทิศแดพระศาสนา เชนเดียวกับหนังสืออื่นทุกเลมของ
ผูเรียบเรียงเทาที่เคยพิมพเผยแพรมาแลว ผูประสงคสามารถพิมพไดโดยไมมีคาลิขสิทธิ์หรือคาตอบแทนสมนาคุณใดๆ
ก็จริง แตผูเรียบเรียงก็มิไดสละลิขสิทธิ์ที่จะปลอยใหใครๆ จะพิมพอยางไรก็ไดตามปรารถนา ทั้งนี้ เพื่อจะไดมีโอกาส
ควบคุมดูแลความถูกตองเรียบรอยของงาน ซึ่งผูเรียบเรียงถือเปนสํ าคัญอยางยิ่ง
ไมวาการพิมพจะยากลํ าบากและลาชาปานใด เมื่อดํ าเนินมาถึงเพียงนี้ ก็มั่นใจไดวาจะสํ าเร็จอยางแนนอน
เจาภาพทั้งหลายผูมีศรัทธาจัดพิมพเผยแพร ก็ไดสละทุนทรัพยบํ าเพ็ญกุศลธรรมทานใหสํ าเร็จ เปนอันลุลวงกิจโปรงโลง
ไป คงเหลือแตเพียงมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัยเทานั้น ที่มีเคาจะประสบปญหาและกลายเปนปญหา เนื่องจากไดแจง
ขอพิมพพจนานุกรมทั้งสองนั้นอยางละ ๑๐,๐๐๐ เลม ทั้งที่ตามความเปนจริงยังไมมีทุนทรัพยที่จะจายเพื่อการนี้เลย
ทั้งนี้เพราะเหตุวา แมแตเงินทุนสํ าหรับใชจายในการดํ าเนินการศึกษาที่เปนงานหลักประจํ าในแตละวัน ก็ยังมีไมเพียงพอ
การที่ตกลงใจพิมพพจนานุกรมจํ านวนมากมายเชนนั้น ก็เปนเพียงการแสดงใจกลาบอกความปรารถนาออกไปกอน แลว
คอยคิดแกปญหาเอาทีหลัง
ทุนพิมพพจนานุกรมพุทธศาสน
เมื่อเดือนมกราคม พ.ศ. ๒๕๒๗ พระราชวรมุนีไดเพียรพยายามครั้งลาสุดในการหาโรงพิมพที่สามารถพิมพ
พจนานุกรมพุทธศาสตร แตก็ประสบปญหาเกี่ยวกับราคาคาพิมพที่สูงเกินไปบาง การพิมพภาษาบาลีดวยอักษรโรมันให
สมบูรณไมไดบาง ในที่สุดจึงหาทางออกดวยการใหสั่งซื้ออุปกรณสํ าหรับเรียงพิมพคอมพิวกราฟคชุดที่พอจะพิมพอักษร
โรมันไดมาเปนกรณีพิเศษ (ประกอบดวยจานบันทึกและแถบฟลมตนแบบ)
ชวงเวลานั้น ประจวบเปนระยะที่คุณหญิงกระจางศรี รักตะกนิษฐ บังเอิญไดทราบเรื่องราวเกี่ยวกับพระราชวร
มุนี และดวยความมีนํ้ าใจศรัทธาใฝอุปถัมภพระศาสนาและเกื้อกูลแกพระสงฆ ก็ไดมาถวายกํ าลังในการบํ าเพ็ญศาสนกิจ
ดวยการอุปถัมภเกี่ยวกับภัตตาหารและยานพาหนะเปนตนอยูเนืองนิตย ครั้นไดทราบเรื่องที่พระราชวรมุนีเพียรแก
ปญหาอยู จึงไดขวนขวายชวยเหลือทุกอยางเทาที่โยมอุปถัมภจะทํ าได โดยเฉพาะดวยการชวยติดตอกับโรงพิมพ และ
อํ านวยความสะดวกในการเดินทาง ครั้นไดทราบตอไปอีกวา มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย ซึ่งเปนหนวยที่ขอพิมพ
พจนานุกรมนั้น มีเพียงกํ าลังใจที่จะขอพิมพหนังสือ แตยังไมมีทุนทรัพยที่จะใชพิมพ คุณหญิงกระจางศรี รักตะกนิษฐ
ก็ไดเอื้ออํ านวยความอุปถัมภในเรื่องนี้แกมหาจุฬาลงกณราชวิทยาลัยดวย
เบื้องแรก คุณหญิงกระจางศรี รักตะกนิษฐ ไดแสดงจาคเจตนาที่จะจัดหาทุนมาชวยบางสวนหนึ่ง ซึ่งคงจะพอ
เปนทุนสํ าหรับจายคาอุปกรณสํ าหรับชวยการเรียงพิมพอักษรบาลีแบบโรมัน ที่ไดขอใหบริษัทอีสตเอเชียติค จํ ากัด สั่งซื้อ
จากประเทศสหรัฐอเมริกา มูลคา ๒๔,๐๐๐ บาท แตตอมาอีกเพียงสองสามวัน คือ ในวันที่ ๒ กุมภาพันธ ๒๕๒๗ ทาน
ก็ไดขยายความอุปถัมภออกไปอีก โดยไดแจงแกผูเรียบเรียงคือพระราชวรมุนี วาจะขอรับภาระดํ าเนินการรวบรวมทุน
จัดพิมพ พจนานุกรมพุทธศาสตร ใหทั้งหมด ภายในวงเงิน ๓๐๐,๐๐๐ บาท โดยทานจะทํ าหนาที่เปนผูประสานงานบอก
กลาวกันในหมูญาติมิตรและผูสนิทสนมคุนเคยใหรวมกันบริจาคดวยวิธีจัดเปนทุนรวม ๓๐๐ ทุนๆ ละ ๑,๐๐๐ บาท
พระราชวรมุนี จึงไดนัดหมายพระเถระทางฝายมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัยไปรับทราบกุศลเจตนานั้น และจัดเตรียม
อนุโมทนาบัตรใหสํ าหรับมอบแกผูบริจาค
คุณหญิงกระจางศรี รักตะกนิษฐ ไดบอกกลาวเชิญชวนทานผูศรัทธาในวงความรูจักของทาน ขอความที่ทานใช
บอกกลาวเชิญชวนตอนหนึ่งวา “นับวาเปนโอกาสอันดีของเราทั้งหลาย ที่จะไดมีสวนเปนผูพิมพหนังสือทางวิชาการที่
สํ าคัญเลมนี้ ฝากไวเปนอนุสรณในพระพุทธศาสนา เปนเครื่องบูชาพระรัตนตรัยรวมกัน อันจะยังประโยชนใหเกิด
อานิสงสทางปญญาบารมี แกตัวผูบริจาคเองและบุตรหลาน ทั้งยังเปนการชวยสงเคราะหพระเณรใหไดมีหนังสือที่จํ าเปน
ยิ่งนี้ไวใชโดยเร็ว นอกจากนั้นผลที่จะตามมาก็คือ รายไดจากการจํ าหนายหนังสือนี้ ก็จะไดใชประโยชนในการบํ ารุงการ
ศึกษาของพระเณร ...”
การเชิญชวนบริจาคทุนสรางพจนานุกรมฯ นี้ คุณหญิงกระจางศรี รักตะกนิษฐ ไดเริ่มบอกกลาวในหมูญาติ
มิตรสนิทกอน ปรากฏวามีผูศรัทธาในงานบุญนี้มากเกินคาด การเชิญชวนจึงขยายวงกวางออกไปจนไดเงินเกินกวาที่
กํ าหนดไวในเวลาอันรวดเร็ว
อนึ่ง ในระหวางเวลารอคอยการพิมพ พจนานุกรมพุทธศาสตร ฉบับประมวลธรรม นี้ มหาจุฬาลงกรณ-
ราชวิทยาลัยก็ไดขอพิมพ พจนานุกรมพุทธศาสน ฉบับประมวลศัพท เพิ่มเขามาอีก และก็ยังไมมีทุนที่จะพิมพฉบับหลัง
นี้อีกเชนกัน ผูเชิญชวนและรวบรวมทุนเห็นเปนโอกาสอันดีที่ทานผูมีศรัทธาบริจาคทั้งหลายจะไดบุญกุศลจากการนี้กวาง
ขวางยิ่งขึ้น จึงไดเสนอพระราชวรมุนีขอใหใชเงินบริจาคซึ่งมีจํ านวนมากพอนี้เปนทุนพิมพพจนานุกรมฯ ฉบับประมวล
ศัพท มอบใหมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัยเพื่อจํ าหนายหาผลกํ าไรบํ ารุงกิจการของมหาวิทยาลัยอีกเลมหนึ่งดวย และถา
หากยังคงมีเงินเหลืออยูบาง ก็ขอใหเก็บไวในบัญชีเดิมนี้เพื่อสมทบเปนทุนพิมพในคราวตอๆ ไป
389
อนึ่ง ทุนพิมพพจนานุกรมฯ นี้ ผูรวบรวมทุนไดแสดงความประสงคที่จะใหเก็บไวเปนทุนสํ ารองถาวร ของมหา
จุฬาลงกรณราชวิทยาลัย สํ าหรับพิมพ พจนานุกรมฯ ทั้งสองเลมนี้โดยเฉพาะ เพื่อจะไดมีทุนพรอมที่จะพิมพเพิ่มเติมได
โดยไมขาดระยะ ฉะนั้น จึงไดขอความรวมมือจากมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัยใหชวยสงวนรักษาทุนนี้ไว โดยในการจัด
จํ าหนาย ขอใหหักตนทุนหนังสือทุกเลมที่จํ าหนายไดสงคืนเขาบัญชี “ทุนพิมพพจนานุกรมพุทธศาสน” ซึ่งไดเปดอยูแลว
ที่ธนาคารกรุงศรีอยุธยา สํ านักงานใหญ ดังกลาวขางตน สวนผลกํ าไรทั้งหมด มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัยก็จะไดนํ าไป
ใชในกิจการของมหาวิทยาลัยตามตองการ ทั้งนี้ผูรวบรวมไดขออาราธนาพระราชวรมุนี ซึ่งการทํ างานของทานไดเปนเหตุ
ใหผูรวบรวมเกิดความดํ าริที่จะตั้งทุนนี้ ใหโปรดเปนหลักในการรักษาบัญชีรวมกับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัยสืบตอไป
“ทุนพิมพพจนานุกรมพุทธศาสน” นี้ เปนผลแหงความเสียสละและความสามัคคี อันเกิดจากความมีจิตศรัทธา
ในพระพุทธศาสนา และธรรมฉันทะที่จะสงเสริมความรูความเขาใจในธรรมใหแพรหลาย ซึ่งจะใหสํ าเร็จเปนธรรมทานอัน
อํ านวยประโยชนแกชนจํ านวนมาก ขอกุศลเจตนาและบุญกิริยาที่กลาวมานี้จงเปนปจจัยดลใหผูรวมบริจาคทุกทาน
เจริญงอกงามในธรรมยิ่งๆ ขึ้นไป เพื่อไดประสบแตความสุขและสรรพพร และขออัครทานคือการใหธรรมแจกจายความ
รูและเผยแพรความดีงามครั้งนี้ จงเปนเครื่องคํ้ าชูสัทธรรมใหดํ ารงมั่นและแผไพศาล เพื่อชักนํ ามหาชนใหบรรลุประโยชน
สุขอันไพบูลยตราบชั่วกาลนาน
รายนามผูรวมพิมพหนังสือ พจนานุกรมพุทธศาสตร ฉบับประมวลธรรม
(ในการพิมพครั้งที่ ๑๓)
A. ผูระบุจํ านวนเงิน (บาท)
A1 ร.ต.อ. คงฤทธิ์ บุญญฤทธิ์พูลศิริ A34 พญ.ปณิตา โสตสถิตย 3,000 A65 คุณพอสงา คุณแมฉิน แทงทอง
2,000 A35 นาวาเอก ชานินท ลีลานนท, 2,000
A2 นายประสาน ทวีวรรณกิจ 500 อาจารยศุภกฤต โสภิกุล 400 A66 พลโทสมพันธ เรืองไวทยะ 10,000
A3 พี่นองสมประเสริฐ 2,000 A36 คุณสุรศักดิ์ คุณพเยาว โกสิยะ A67 คุณนฤชล–สะอาด–พุทธิรัต–ชนิดา–
A4 น.ส.ศจีวรรณ ธรรมารัตน 500 จินดา 2,000 กานต ลิ่วเฉลิมวงศ 2,500
A5 คุณนิตยา ขจรวิทยา 500 A37 คุณกฤษพร พันธุยิ้ม 500 A68 คุณประทับ สูตะบุตร 600
A6 คุณฐานะ จํ าปาขอม 5,000 A38 คุณเธียรชัย คุณปยะวดี อารยางกูร A69 คุณจุฑารัตน สูตะบุตร 600
A7 คุณอาจรีย แสงวัง 1,000 4,000 A70 คุณอัปสร วังสะวิบูลย 1,000
A8 นายไพบูลย ศิริจักรวาล 3,200 A39 มูลนิธิพุทธาภิวัทน 2,000 A71 คุณมัณฑรัตน ศรีฉายนาม 960
A9 น.ส.อํ าไพ จูฑะศรี 1,000 A40 คุณนัทที ศรีบัณฑิต 4,000 A72 คุณสุวนีย พีชผล 600
A10 นางมาลี สุจริตจันทร (ศิรินิมิตร A41 คุณทนงศักดิ์ จุฑาเรืองมณี 4,000 A73 อาจารยอาภรณ จํ าปาทอง 600
ผล) 1,500 A42 คุณอณัศ คุณสุรางค อังกาบสี A74 คุณแสงโสม ตันตราธิวุฒิ 600
A11 น.ท.จตุพล คุณอุษา โฉมทองดี 1,000 A75 คุณสืบสาย ทรงสุรเวทย 600
2,000 A43 คุณประยูรศรี ชื่นประดิษฐ 1,000 A76 คุณกมล ทรงเจริญ 1,000
A12 คุณวัชรี วิญญรัตน 5,500 A44 นางสกล ไชยรักษ 1,000 A77 คุณจุฑาทิพย ทรงเจริญ 1,000
A13 คุณพัฒนา คุณปาริชาติ กนก- A45 นายอุปกรณ นางกันยา ไชยรักษ A78 ด.ญ มลธิดา ทรงเจริญ 1,000
นวพล และครอบครัว 1,000 1,000 A79 ด.ช ไกรวิน ทรงเจริญ 1,000
A14 คุณอภิชัย ด.ช.ณัฐพีร ศรีอรุณ- A46 นายชํ านาญ นางกมลา เพชรมาลา A80 ด.ช ธราดล ทรงเจริญ 1,000
ลักษณ คุณพุทธชาติ กนกนวพล 1,000 A81 นายมงคล นางปราณี วสุตมรัค
2,000 A47 นายอุปการ นางสุขุมาลย ไชยรักษ 3,000
A15 อาจารยโกศล คุณอารีย ภาสวณิช 1,000 A82 รศ. ดร. พรรณราย ทรัพยะประภา
1,000 A48 น.ส.เอ็นดู ไชยรักษ 1,000 600
A16 อาจารยวารุณี เลิศศิริ และครอบ A49 นายศักดิ์สิทธิ์ ไชยรักษ 1,000 A83 นายเอกวิทย นางภัทรา ด.ญ ณฎา
ครัว 1,750 A50 นายอรรถพล ไชยรักษ 1,000 ทรัพยะประภา 600
A17 คุณนภารัตน สันตอรรณพ 1,000 A51 นายเสริมเกียรติ ไชยรักษ 1,000 A84 นายมงคล ยิ้มประยูร 600
A18 คุณอุไร บุญญะกรรจ 1,000 A52 คุณอรวรรณ เชิญรุงโรจน และ A85 คุณเนติ คุณอัญชลี แกวเคน 500
A19 คุณวิลาวัลย โถสุวรรณจินดา 100 ครอบครัว 3,000 A86 คุณทองดี คุณภรณวิภา ภาค-
A20 คุณนิธิพัชร คุณชุลีพร ชัยวัธน A53 คุณจารุณี สุพัฒนพิทักษ 500 วิวรรธน 500
ตันติพลับทอง 1,000 A54 คุณดุสดี ตันติจรัสธรรม 500 A87 คุณกรรณิกา ปทีปโชติวงศ 200
A21 ด.ช. บุณย บุณยโยธิน 1,000 A55 รศ. อรทัย โชตะมังสะ 1,000 A88 คุณกฤษณา ปทีปโชติวงศ 300
A22 คุณอุไรรัตน เจริญลัทธิทรัพย 500 A56 คุณมณี พึ่งธรรม และครอบครัว A89 คุณนพพร ชาญณรงค 1,000
A23 คุณดารุณี อุนเจริญ 500 1,500 A90 คุณนภาพร อัจฉราฤทธิ์ 200
A24 คุณกุลยศ ธิติเดชา 400 A57 คุณนภัสสร เอื้อสลุง 1,000 A91 คุณวิชัย คุณพิมพพรรณ กัญจน-
A25 ด.ญ.ภัทธิดา ด.ญ.สาธินี ภัทร A58 คุณนฤมล ตั้งตรงจิต 1,000 พงศ 1,000
นาวิก 400 A59 คุณอรุณ คุณพัชรินทร สอนโกศล A92 คุณหยกฟา จิตรมิตร 1,000
A26 คุณพรพิมล อิทธินันทพงษ 200 500 A93 อาจารยมานิต สาครินทร 1,000
A27 คุณพรพรรณ แซอึ้ง 300 A60 พ.ต.ท. รักษ คุณนิภา สืบสังข 500 A94 อาจารยยุพิน ธชาศรี 500
A28 ด.ช.สาโรจน ศลโกสุม 160 A61 คุณกันยา, ไกรศร, กฤติยา, กณิก- A95 คุณภาวนีย บุณวรรณ และครอบ
A29 คุณประยุกต รักษาทรัพย 100 นันท, มณีรัตน เลียนษี 10,000 ครัว 500
A30 ด.ช.ชัยพรรษ จิรวิภาส 340 A62 คุณสมเดช คุณทิวาพร อมรชูเดช A96 น.ส.วีรนารถ วงศไวทยากูร 1,000
A31 นพ.กมล พญ.เสริมสรี สินธวานนท 300 A97 น.ส.สุชญา มโนศิรินกูล 200
5,000 A63 คุณกานดา อารยางกูร, คุณบุบผา A98 ทพ.สิทธิ ส. คุณปรียา ศรีโสภาค
A32 นายเมธี ศรีวิริยะเลิศกุล และ – คุณธวัช คณิตกุล 3,000 500
ครอบครัว 500 A64 คุณพอเตาเจ็ง แซเฮง 2,000 A99 คุณวีระวัฒน คุณพัศกาญจน
A33 คุณลิลลี่ กิตะพาณิชย 10,000 จรัสสุริยงค 2,000
391
A100 นางวันเพ็ญ ภิรมยโยธี 100 A134 คุณเธียร จางรัตศศพินทุ 100 A174 ด.ช.ภูรินท วรนิมมาน 1,000
A101 คุณสุคนธ จุลละโพธิ 200 A135 พญ.สุภาพ ประศาสนวินิจฉัย A175 ด.ญ.พริมโรส วรนิมมาน 1,000
A102 คุณวิไลพร อัครพลวงศ 500 1,000 A176 นางดุษฎี พนมยงศ บุญทัศนกุล
A103 นายทวีวัฒน อัครพลวงศ 200 A136 พญ.ศรีประยูร ประศาสนวินิจฉัย 1,000
A104 คุณไพศาล ฆโนทัย, คุณสิริรัตน 1,000 A177 น.ส.ชนิกานต เกษชุมพล 200
บวรวัฒนุวงศ 2,000 A137 นายเชิดชัย สินวัฒนาเกษม 1,000 A178 คุณวรรณี เกตุอินทรีย 4,000
A105 คุณวรเดช บวรปรีดานนท 100 A138 นายจิตต นางอรวรรณ จัยวัฒน A179 นายธวัชชัย ทองใบ 500
A106 คุณปรีชา วราดรโกศล 500 30,000 A180 คุณสุเมธ คุณสดศรี สาธิตพิฐกุล
A107 คุณเยาวเรศ จันทรเกษม 200 A139 นายอัมพวา นางทองจันทร ทอง และครอบครัว 500
A108 คุณจินดา ชัยวัฒน 300 ไทย 10,000 A181 Kax M. Hamx 3,000
A109 คุณณัฐวรรณ ศรีศิวะเศรษฐ 500 A140 คุณอารี รัตตสัมพันธ 1,000 A182 คุณจงกล คุณลํ าเจียก รัชนกูล
A110 ครอบครัวเชิดจารีวัฒนานันท A141 น.ส.อัมพร พนารังสรรค 500 และครอบครัว 5,000
2,000 A142 น.ส.เกศริน พนารังสรรค 500 A183 พนักงานบริษัท ซิกนิตี้ (ประเทศ
A111 ดร.สุจิตรา ออนคอม 1,000 A143 น.ส.นิภาพร ประกอบนพเกา 500 ไทย) จํ ากัด 100
A112 ศ.พญ.คุณหญิงสุภา มาลากุล ณ A144 นางดารณี พงษสาระนันทกุล 200 A184 นางวิยะดา ตั้งศักดิ์สถิตย 500
อยุธยา 2,000 A145 พนักงานบริษัท โกเลยบูเชล A185 รศ.ดร.วิชัย วงศใหญ 2,000
A113 คุณอภินันท สินธุเดชะ 500 (ประเทศไทย) จํ ากัด 230 A186 นายเจริญศักดิ์ ปะละไทย 300
A114 คุณอมรพรรณ ชัยวัฒน 500 A146 อาจารยศิวพร กุลครอง และครอบ A187 นายเทวัญกานต มุงปนกลาง 500
A115 คุณปฤษฐา อัมพะเศวต 500 ครัว 2,098 A188 นางบัวลอย เที่ยวประดิษฐ 100
A116 คุณบุญสม–สีนวล–นันทวัฒน–ณัฐ A147 คุณพัชนี กุลครอง 200 A189 นางทัศนีย เที่ยวประดิษฐ 200
วรรณ ศิริธานันท 500 A148 อาจารยลาวัลย เที่ยงสกุล 1,000 A190 นางวลัยรัตน สุขวงศ 1,000
A117 คุณธํ ารง คุณดวงจันทร ตระกูล A149 อาจารยกาญจนา พลอยรุงโรจน A191 ผูไมประสงคออกนาม 500
ยุทธชัย 2,000 และครอบครัว 500 A192 คุณกิมเอง เกลียวอรรคเดช 200
A118 ผูไมประสงคออกนาม 200 A150 คุณวาสนา แซเอี้ย และครอบครัว A193 คุณผองพรรณ สุวรรณสุทธิ 100
A119 พญ.นิภา สุวรรณเวลา 5,000 500 A194 คุณสมพร สุทธิรักษ 100
A120 คุณนันทนัช เกลียวอรรคเดช A151 อาจารยสุมาลี กอไพศาล 200 A195 คุณสุพิชฌาย เกลียวอรรคเดช
1,200 A152 อาจารยนิทรา อนจรูญ 102 100
A121 นายธนิต นางอุบลฉัตร มาศรีนวล A153 อาจารยกรรณิกา นาควัชระ 100 A196 นายสุเทพ กมลเลิศ 500
5,000 A154 นางนิตยา บุลสมบัติ 500 A197 นางสามพัน นางพิมพจิรา นางทอง
A122 นางศิริพร พึ่งเย็น และครอบครัว A155 คุณบุญเจิด หลิมสุนทร 3,000 เปลว 450
1,000 A156 คุณรํ าไพ โชติรัตน 500 A198 พันเอกหญิงเพ็ญพรรณ สุวรรณ
A123 นางวรรณี แซลิ้ม และครอบครัว A157 คุณพิชญา แดงสุภา 500 เพ็ญ 500
500 A158 น.ส.สายชล ธํ ารงโชติ 1,000 A199 คุณวณี บางประภา 300
A124 ผูไมประสงคออกนาม 100 A159 คุณจารรุณี แซเอี้ย 300 A200 นายอนันต เกษเกษมสุข 1,000
A125 คุณจงจิต ตรีชดารัตน และครอบ A160 นายอุดม สถาวระ 1,000 A201 คุณองุน, คุณสุชกาญจน 200
ครัว 300 A161 นายศิริ นางศิริพร ด.ช.ธีรภัทร ศรี A202 รศ.ดร.ชมชื่น สมประเสริฐ คุณสม
A126 คุณสกล สมบูรณวิทย 2,000 มโนรถ 1,000 ใจ สัตยสิทตพงศ คุณจุรีรัตน
A127 น.ส.วิศณี วัชรวงศชัย 500 A162 คุณสรวงสุดา วิวัฒนากุล 500 บวศ 2,500
A128 นางธันฉนิต สุขสาคร และครอบ A163 คุณสถาพร วิวัฒนากุล 200 A203 นายจเร ศักดิ์พันธ และครอบครัว
ครัว 2,000 A164 พระพิมล อุชุปฏิปนโน 1,000 500
A129 คุณจันทรประภา คุณถาวร อโณ- A165 น.ส.เสาวภาค สุขสินชัย 1,000 A204 คุณจินตนา บุญญฐิติพันธ 100
ทยานนท 1,000 A166 นายคงศักดิ์ กฤษณะสมิต 1,000 A205 คุณเอื้อพร ธานี 200
A130 คุณนิตยา หยูเอี่ยม 2,000 A167 นางผาสุข กฤษณะสมิต 1,000 A206 ผศ.เยาวมาลย หอธรรมรัตน 500
A131 นางจุฑารัตน น.ส.อมรรัตน จีน- A168 นางปทมาวดี วรนิมมาน 1,000 A207 ผศ.สุบิน, อาจารยปาริชาติ,
ประชา ผศ.ชูชีพ ด.ญ ณัฐศิริ ฉิม- A169 นายภัทรพล วรนิมมาน 1,000 อาจารยณัฐนารี แกวยัง 1,200
วงษ นายอัคร-พณธ ตันติเมธนันท A170 น.ส.วารีรัตน กฤษณะสมิต 1,000 A208 ทพ.เบ็ญจพจน ทพ.ญ.ผุศดี ยศ-
350 A171 นายยศศิริ กฤษณสมิต 1,000 เนืองนิตย 1,000
A132 นายมนัส นางพรรษี บุญยัง 500 A172 น.ส.ศิริวรรณ กฤษณสมิต 1,000 A209 คุณประสิทธิ์ การุณยวณิช 5,000
A133 นางจินตนา นันทไพบูลย 1,000 A173 ด.ช.พริสร วรนิมมาน 1,000 A210 ผูไมประสงคออกนาม 40
392
A211 รศ.ดร.จักษ – ด.ญ.เมริกา – ด.ช. A241 ด.ญ.ณัฐณิชา ด.ญ.สุชัญญา ด.ช. A278 คุณไพบูลย รศ.ดร.ประไพศรี ศิริ-
มาริษ – นายชูศักดิ์ – นางประภา ณดล นายชูศักดิ์ จูทะสมภากรณ จักรวาล 5,000
ศรี – นางทอ อัศวานันท 10,000 และอริยา บัณฑิตยานนท 500 A279 คุณสมบูรณ คุณวิทยา วิทยสิน-
A212 นายอนวัช วัชรพิทักษกุล 200 A242 คุณพรรณวดี คุณวีระ วศินวรรทนะ ธนา 5,000
A213 คุณวิชิต คุณดรุณี สาตรวาหา 100 9,000 A280 คุณภัทรา วิทยสินธนา 3,000
A214 ผศ.ดร.พรชัย สาตรวาหา 600 A243 คุณอัจฉรี โกมลารชุน 2,000 A281 คุณศุภกร คุณศิวนารถ วิทยสิน-
A215 คุณเอก สาตรวาหา 1,000 A244 น.ส.วีณา มาตังคสมบัติ 500 ธนา 5,000
A216 คุณประภัสสร สาตรวาหา 100 A245 นายอํ านาจ ศักดิ์ชัชวาล 3,000 A282 คุณสมภพ ยศพยุงศักดิ์ 400
A217 คุณอายุวัฒน สาตรวาหา 100 A246 รศ.ศรีจันทร วิชาตรง 500 A283 คุณประคองจิต ศิริแสร 200
A218 คุณอาทิตย คุณชมพูนุช สารท- A247 น.ส.นงคลักษณ โชติวิทยตนินทร A284 คุณวีนา ศิวะถาวร และครอบครัว
วาหา 100 500 100
A219 คุณนงนุช ทวีสิน 1,000 A248 นายเรืองเดช ศรีวรรธนะ 300 A285 นายปรัชญนนท เต็มฤทธิกุลชัย
A220 ผศ.ดร.พัฒนี อุดมกะวานิช 1,000 A249 รศ.ประภาภัทร นิยม 3,000 20,000
A221 ผศ.รจิต วัฒนสินธุ 8,000 A250 นางวรรณา ทรรพสุทธิ 300 A286 คุณวิจิตรา มธุรส 500
A222 นายชิวคี้ แซโงว นางเค็ง แซโกว A251 คุณอรทัย เมนทระ 500 A287 คุณวนิดา พนมไชย 300
นายเชษฐ นายวิฑิต นางวิมลมาศ A252 นางประกายบูลย ศิลาจํ ารูญ 2,000 A288 คุณศุภวัลย จุติเทพารักษ 200
ด.ช.แพน นายเศรษฐ นายกษิต น. A253 คุณศิรินันท โนนบุญศรี 200 A289 คุณพัชรินทร มลิทอง 100
ส.สมใจ น.ส.สมทรง และนายพีระ A254 คุณนพวรรณ–ไตรวัฒน–ปณฑารีย A290 คุณยุพิน ธิติวรรธนะกุล 100
พนธ โสพัศสถิตย 10,000 วิรยศิริ 3,000 A291 คุณสุปรานี ชีรนรวณิชย 100
A223 คุณกัญญารัตน ทรงภพ วริศรา A255 นพ.บุญเทียม เขมาภิรัตน 1,000 A292 คุณพงษธร จุติเทพารักษ 130
ชินกฤต ไกรแกว ศภวดี ธนรักษ A256 นางจรีพร โฮ (ครอบครัว HO) A293 คุณสายชล ศีลชัยทาน 100
จีรพันธ ประสงค จินตนพันธ จรูญ 5,000 A294 คุณสุวณีย เฮงหรี่ประสพโชค 100
สมใจ จินตนพันธ จุฑามาส สมยศ A257 พญ.ศรีธรรม ธนะภูมิ 6,000 A295 ผูไมประสงคออกนาม 100
โชติตา จารุโภคารัตน 240 A258 คุณนาม พูนวัตถุ 10,000 A296 พ.อ.สถิตย คงโพธิ์รอด 1,000
A224 คุณภพ บูรณเสรี 300 A259 ดร.โกศัลย คูสํ าราญ 10,000 A297 คุณวาสนา หนูไชยยะ ณ กาฬสินธุ
A225 คุณพรศิลป รัตนชูเดช 100 A260 นพ.ยศยง ตั้งวิชิตกฤษ 6,000 2,000
A226 น.ส.วิมล ธรรมมงคล 500 A261 นางจันทรแจม สุวรรณเกสร 400 A298 คุณวินัย ลูวิโรจน 400
A227 คุณชาญวิทย คุณเกษร อารยางกูร A262 น.ส.นิตยา หยูเอี่ยม 7,500 A299 คุณพิมพสุดา อนุตรยนตรชัย 400
3,000 A263 นางฟองแกว ประจุมาศ 1,500 A300 คุณพัชรินทร กลีบบรรจง และ
A228 คุณสาริศา คุณชยกร อารยางกูร A264 คุณยายรวม น.ส.วิภาพร เพียร ครอบครัว 300
1,000 อุตสาห 1,500 A301 คุณเต็มสิริ ปรัชญชรินกร และ
A229 ผศ.ดร.นฤมล มารคแมน 500 A265 นายบุญเจิด หลิมสุนทร 1,500 ครอบครัว 300
A230 นพ.ศุภณ ศรีพลากิจ 1,000 A266 นางศจี ปทมสูต 1,500 A302 คุณจงกิต ตรีชดารัตน และครอบ
A231 คุณจุฑาทิพ เปรมโยธิน 1,000 A267 คุณสุพงษ คุณนารี ประจุมาศ ครัว 300
A232 อาจารยสุรางค สุพิชญ 500 1,500 A303 คุณณัฏฐพงศ เอื้อใจ 200
A233 อาจารยนิรันดร ศรีวรกุล 200 A268 นายถาวร นางจันทรประภา อโณ- A304 อาจารยณรงค จิระอุดมรัตน
A234 อาจารยชัชวาล คุณนภาพร ปุญปน ทยานนท 1,125 4,000
2,000 A269 น.ส.สุนันทา อโณทยานนท 1,125 A305 คุณรุจ แสนโกศิก 1,500
A235 คุณอรจิต ภูแพ 1,000 A270 น.ส.วรภา อโณทยานนท 1,125 A306 คุณวิชัย หงษทอง 1,000
A236 นพ.สงา นิลวรางกูร 2,000 A271 นางพุธชาติ ลักษณะสุต 750 A307 คุณกฤษพร พันธุยิ้ม 500
A237 คุณเต็มพรรณ ยอดมณี 10,000 A272 นางอัษฎาภรณ นายภาธร วงษวานิช A308 คุณจิตรา ทะละวงศ 10,000
A238 ดร.สุจินต คุณอรุณี ทังสุบุตร 750 A309 คุณเมธี หงษนอย 10,000
5,000 A273 น.ส.บวรพรรณ อัชกุล 750 A310 คุณผกามาศ หงษนอย 5,000
A239 นายชาตรี นางสุดาวลี ด.ญ.ญาดา A274 นายสถาพร นางมารยาท น.ส. A311 คุณนฤมล หงษนอย 5,000
ด.ญ.ณัฐธิดา โสตางกูร 2,000 อันธิกา สุขไทย 750 A312 คุณสุรศักดิ์ คุณวทัยวรรณ กิติ-
A240 นายอภิชาติ นางสุวิมล ด.ช.สาริศ A275 คุณกิ่งกาญจน อารักษพุทธนันท พงษพัฒนา 4,000
ปนสนิท 2,000 10,000 A313 คุณคณิต คุณผุสดี มันตาภรณ
A276 นายไทร แซตั้ง 10,000 4,000
A277 คุณสุชาติ โอฬารานนท 3,000 A314 คุณยศวดี บุญ-หลง 4,000
393
A315 คุณวิเชียร คุณศรีวัลย เมฆ- A349 คุณธนพินท ชยเดชบํ ารุง 400 A383 คุณเยื้อง คุณจามร และคุณเอมอร
ตระการ 800 A350 คุณสุวรรณี ชยเดชบํ ารุง 400 ตันสกุล 200
A316 คุณถิริพิทย คุณณัชชา เกษหอม A351 คุณวิศิษยศักดิ์ มีกุศล และครอบ A384 คุณสุวรรณี พันธนงค และครอบ
800 ครัว 400 ครัว 200
A317 คุณฌาน เกษหอม 400 A352 คุณอํ านวยพร มงคลเสรีชัย 400 A385 คุณจิตรา และคุณจํ านง ลิ่มวิวัฒน
A318 คุณจิรายุ ฤชุตระกูล 400 A353 น.อ.หญิง จริยา ผดุงกรรณ 400 200
A319 คุณนิภา เทียนพงศา 400 A354 คุณวิไล ภิญญาธนาบัตร 400 A386 คุณอาภาณุ เกิดเพทางค และ
A320 คุณสุภาณี ชาญวิณิชยกุลชัย 400 A355 คุณทอฟา ภิญญาธนาบัตร 400 ครอบครัว 100
A321 คุณประชารัฐ สงัดศัพท 400 A356 ผูไมประสงคออกนาม 400 A387 คุณอนันต คุณนภาวรรณ และ
A322 คุณประจิม คงโพธิ์รอด 400 A357 คุณอัมพร จันทรตัน 400 ด.ช.มานนท วิชชาวุธ 1,000
A323 คุณอรทัย เวียงนนท 200 A358 คุณสงวนศักดิ์ คุณณัฏฐินี เอื้อวิพุท A388 คุณสมจินต ศักดิ์วธารักษ 5,000
A324 คุณสุนัย คุณวันเพ็ญ มโนมัยอุดม และครอบครัว 240 A389 คุณวันดี สัมพันธ, ธนพร คํ าหยาด,
4,000 A359 ผศ.ลัดดา สวินทร 240 จร เจวุฒิ ศราวดี สุภารัตน, สุภัตรา
A325 คุณอารีย เตชะหรูวิจิตร 4,000 A360 คุณไพลาภ เฮงประสาทพร และ เฉลิมวิสุตมกุล และครอบครัว เพ็ญ
A326 พ.ต.อ.บริบูรณ คุณพัชรี วาราชนนท ครอบครัว 3,920 ศรี ไพศาล พิมลพร เพ็ญพิมล อยู
2,400 A361 คุณมานพ อึ้งประภากร และครอบ รุงเรืองศักดิ์ 390
A327 คุณวันชัย งามวิริยะวงศชัย 1,600 ครัว 800 A390 คุณแมมาลัย ไตรมาลัย และบุตร
A328 คุณเสาวนีย พลอยไพเราะ และ A362 คุณปราณี เลิศไตรรักษ และครอบ 100
ครอบครัว 1,600 ครัว 720 A391 คุณพิชัย คุณสมศรี เคารพพาพงศ
A329 คุณสุริยา แซจู และครอบครัว A363 คุณประเสริฐพร – คุณประพันธ – และครอบครัว 500
1,600 ประดับ พรหมวิศิษย 400 A392 อาจารยสุพจน ทองนพคุณ 2,000
A330 คุณชัยพงษ คุณมนตสินี กิตติทวี- A364 เรืออากาศเอกอดุลย ปนสุวรรณ A393 คุณอุดม ปาติยเสวี 2,000
เกียรติ 1,600 3,000 A394 คุณโกเมท ลอมจันทราศิลป 1,000
A331 คุณเสาวนีย และลูก วิรุณรัตนกิจ A365 นางจินดา เฮงสมบูรณ 1,000 A395 คุณสมพงศ วงศปญญาภรณ 500
1,600 A366 นางอรวรรณ มากสัมพันธ 1,000 A396 คุณสุเทพ คุณสมหญิง มีอาษา
A332 คุณสายพิณ ภิญญาธนาบัตร A367 นายชิน สาลีฉันท 500 1,000
1,600 A368 คุณภรณี ชัยกิตติสิน 10,000 A397 คุณอรวรรณ จัยวัฒน 30,000
A333 คุณทองอยู ฟุงเดช และครอบครัว A369 คุณแมมวยเกียว แซกี้ 1,000 A398 คุณดุษฎีฯ 1,000
800 A370 คุณแมอุษา สัจจะรัตนะโชติ 2,000 A399 นายทหารยศพลอากาศเอก 3,000
A334 คุณสุรียศรี สุทธิพงศ 800 A371 คุณสุรพล คุณสมลักษณ สัจจะ A400 คุณคงศักดิ์ กฤษณะสมิต 7,000
A335 คุณเพ็ญงาม ปุรณะวณิชย และ รัตนะโชติ 2,000 A401 คุณขนิษฐา สมุทรประภูต 3,000
ครอบครัว 800 A372 น.ส.นันทิดา สัจจะรัตนะโชติ 200 A402 คุณจุไรรัตน ธัญอนันตกูล 2,000
A336 คุณนันทวรรณ ตั้งชัยสุข 800 A373 น.ส.กมลวรรณ สัจจะรัตนะโชติ A403 คุณอุมานันท ยงคประเดิม 500
A337 คุณวนิดา ทวีโชติชวง และครอบ 200 A404 คุณหนี้เอ็ง แซอาง 1,000
ครัว 800 A374 ด.ญ.สุพิชชา สัจจะรัตนะโชติ 200 A405 นาวาเอกวิทูรย คุณชลาใส แสงแกว
A338 คุณอรพิน เชยเดช และครอบครัว A375 รศ.น.พ.ดร.องอาจ วิพุทธศิริ 1,200
800 1,000 A406 คุณอัจจิมา กิจพอคา 1,500
A339 คุณวิชัย คุณวรรณา พรหมวิศิษฏ A376 คุณนันทิกา คุณสมบุญ สังขกุญชร A407 คุณรุจิรา พฤกษยาชีวะ 1,000
และครอบครัว 800 1,000 A408 คุณมณี แจมสุนทร 5,000
A340 คุณนิตยา วิรุณรัตนกิจ และบุตร A377 น.พ.เรืองศักดิ์ คุณสวลี ศิริผล A409 คุณหญิงจินตนา ตันติเวชกุล
800 และคุณจุฬญาณนนท ศิริผล 1,000
A341 คุณกนกพร ภิญญาธนาบัตร 800 2,000 A410 คุณจันทรรัตน วงศรัตนวิจิตร
A342 คุณนพดล นิรันดรมงคล 800 A378 คุณมะลิ ปลื้มจิตร 1,000 10,000
A343 คุณพลสวัสดิ์ เจียวยี่ 800 A379 คุณสุนันทา ภูชิวัฒนพงษ 200 A411 คุณสุภาพ (0 1694-6836) 2,000
A344 คุณยุวดี 800 A380 คุณพวงแกว ภูชิวัฒนพงษ 200 A412 คุณรัตนา เตชะพิสิษฐ 3,000
A345 คุณโยษิตา แสงนํ้ าไทย 480 A381 พันตรีหญิงอังคณา ตันไพบูลย A413 คุณจิราภรณ อุนเกษม 500
A346 คุณพัชร คุณวุฒิปติ 400 และครอบครัว 600 A414 คุณวิทูรย ประเสริฐเจริญสุข 3,000
A347 คุณคํ าผู นาโคชาง 400 A382 คุณอุษณี บุณยนิตย 500 A415 คุณพรรณิภา หลินปยวรรณ 3,500
A348 คุณฐิตินันท สุรัตนโสภณ 400 A416 คุณลักขณา อธิกิจ 800
394
A417 คุณศรีสุมล ติลกสกุลชัย 1,000 A433 โรงเรียนรุงอรุณ 3,000 A448 คุณสุธี ดโนทัย 2,500
A418 คุณณัชชาฯ 5,000 A434 คุณสิทธิ์ ตั้งทัตสวัสดิ์ 2,000 A449 คุณเสถียร จันทิมาธร 1,000
A419 คุณดาวรุง สิลากํ ารูญ 6,000 A435 คุณจุฬา 8,000 A450 ชมรมธรรมสิริ 10,000
A420 คุณวราณี วงศวิเศษ 500 A436 คุณชรินทร งามไพรเลิศ 500 A451 คุณสันติ–คุณกาญจนา คุณาวงศ
A421 คุณนัชชา อภิวราวุฒิ 500 A437 คุณรัชนี อมตะสินธุ 300 2,000
A422 คุณศรีประไพ พจนธนาดิถี 18,000 A438 ม.ล.วัฒนศักดิ์ ไชยันต 1,000 A452 น.พ.นพพร–คุณชุติมา ศรีทิพโพธิ์
A423 คุณทิพยรัตน ไชยานุวัติ 2,000 A439 คุณกาญจนา บัวเผื่อน 500 1,000
A424 คุณพวงทอง ติวะสุระเดช 1,000 A440 คุณชัชวาลย พรทัศน 2,000 A453 คุณนุชนอย เฉลิมติระกูล และ
A425 คุณวีณา พฤกษาเศษ 1,000 A441 คุณวันดี อาทินันทน 1,000 ครอบครัว 1,000
A426 คุณลดา รัตกสิกร 1,500 A442 คุณกรรณิการ นลราชสุวัจน 2,000 A454 คุณเสริมพงษ–คุณลิลลี่ คุณาวงศ
A427 คุณสุภาพร ศิริจิระพัฒนา 1,200 A443 คุณมณทิรา มานะพิทักษพงศ 1,000
A428 คุณจงธนา 500 2,000 A455 ดร.สมศีล ฌานวังศะ อุทิศกุศลแด
A429 นางนิตยา นายอภินัติ อัชกุล และ A444 คุณอภิญญา ธนสารดิลก 2,000 บิดามารดา 1,000
ครอบครัว 4,000 A445 เพื่อนายอติวุฒิ วรจิรวาณิช 2,000 A456 ดร.วิภา ฌานวังศะ อุทิศกุศลแด
A430 นางชุติมา บุษมาลา 100 A446 คุณจริง–กาญจนา–ดล–ดลยา บิดามารดา 1,000
A431 นางพรรณี อาจทวีกุล 200 หลอพัฒนเกษม 2,000 A457 น.ส.ภาวนา ฌานวังศะ 500
A432 นายวราวุธ โชติกเสถียร 2,000 A447 คุณชอศักดิ์ ตังเดชะหิรัญ 10,000 A458 นายปญญา ฌานวังศะ 500
B. ผูระบุจํ านวนพิมพ (เลม)
B1 มูลนิธิการศึกษาเพื่อสันติภาพ พระ B14 คุณชลลดา เตชะสินทวี 10 B29 นายณัฐศักย ตันตยานุพนธ 120
ธรรมปฎก (ป. อ. ปยุตฺโต) 100 B15 กองทุนดอกบัวกลางนํ้ า 10 B30 คุณสันติ ตันติวีรสุต 100
B2 กลุมอุปญญาตธรรม 100 B16 ศ.นส.พ.ดร.อรรณพ คุณอรรัตน B31 คุณทศ และคุณเสนาะ พันธุมเสน
B3 คุณสุปรียา คุณพรภัทร บุณยเกตุ คุณาวงษกฤต และครอบครัว 50 200
50 B17 นายสมฤกษ นางบุศรา วุฑฒิปรีชา B32 คุณจุฬารัตน นิรัติศยกุล 250
B4 อาจารยประชุม อาจารยสํ ารอง ปน และครอบครัว 50 B33 นางสาวอนรรฆ เสรีเชษฐพงษ 250
นอย 50 B18 คุณปภาวดี พสุธาโกมลมาลี 20 B34 คุณสุวภรณ แนวจํ าปา 100
B5 คุณจํ ารูญ ม.ล จารุวัฒนา ชินธรรม B19 คุณดลวรรษ เตชะสินทวี 20 B35 คุณประกวด–อุบลวรรณ กิตติมานนท,
มิตร 100 B20 คุณชลลดา เตชะสินทวี 10 คุณสุพรรณ คุณศิริพร ชัชวาล, นพ.
B6 พญ.จรูญ ผลนิวาส 100 B21 ศ.ดร.อรุณ ศ.ดร.คุณหญิงนงเยาว สาโรจน คุณณิชพร อรรถวิพัชน,
B7 คุณลัคนา กนกพันธรางกูร 100 ชัยเสรี 500 ทพ.แทจริง ทญ.ภัทราวดี ศิริพานิช,
B8 คุณหญิงกระจางศรี รักตะกนิษฐ B22 คุณสุพัตรา ประคองวงษ 20 นพ.ปุญวัสส คุณหทัยกร กิตติมา
100 B23 ทพ.ญ.สายใจ ลีกํ าเนิดไทย 20 นนท, คุณสมพงษ คุณแกวเกา
B9 คุณณรงค คุณศุลีมาศ สุทธิสัมพันธ B24 คุณพยุงศักดิ์ วิริยะบัณฑิตกุล 10 เผอิญโชค 300
100 B25 คุณเฮาะ แซเลา และครอบครัว 100 B36 คุณอัศวิน มาลายทอง 100
B10 กองทุนสุริยัน–จันทรา 10 B26 คุณณัฐศักดิ์ ตันตยานุพนธ 500 B37 คณะพระนวกะป 2546 50
B11 คุณสายชล ศีลชัยทาน 10 B27 คุณหฤทัย คุณไพโรจน–ชูชัย– B38 อาจารยธนพณ สมหวัง 50
B12 คุณปภาวดี พสุธาโกมลมาลี 20 นิติธรรม อุชชิน 200 B39 พระการุณย กุสลนนฺโท 20
B13 คุณดลวรรษ เตชะสินทวี 20 B28 คุณสุขุม พหูสูต 1000 B40 คุณวิทยา วองวาณิช 50
ทุนพิมพหนังสือธรรมวัดญาณเวศกวันสมทบพิมพสวนที่เหลือเพื่อใหครบ 20,000 เลม
The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.
Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search