การบัญชีชั้นกลาง 2

คำนำ

เอกสารประกอบการสอนวิชา การบัญชีช้ันกลาง 2 (Intermediate Accounting 2) เลFมน้ีเปHนเนื้อหา
เก่ียวกับการบัญชี เพ่ือใชOประกอบการบรรยายรายวิชา 3201-2002 การบัญชีช้ันกลาง 2 (2-2-3) ซ่ึงเรียบเรียงข้ึน
ตรงตามจุดประสงค\รายวิชา มาตรฐานรายวิชา และคำอธิบายรายวิชา หลักสูตรประกาศนียบัตรวิชาชีพชั้นสูง
พทุ ธศกั ราช 2557 สำนกั งานคณะกรรมการการอาชีวศกึ ษา กระทรวงศึกษาธิการ

เน้ือหาในเอกสารประกอบการสอนเลFมน้ีแบFงออกเปHน 3 หนFวย คือ หน้ีสินของกิจการ (Liabilities)
หOางหุOนสFวน (Partnership) และ บริษัทจำกัดและบริษัทมหาชนจำกัด (Company Limited and Public
Corporations) เน้ือหาของเอกสารประกอบการสอนเลFมน้ี นอกจากจะใหOความรูOแกFนักศึกษาที่ทำการศึกษารายวิชา
ดังกลFาวแลOว ยังจะเปHนประโยชน\ตFอบุคคลทั่วไปท่ีสนใจในเร่ืองของการบัญชีหนี้สินและสFวนของผOูถือหุOน โดยแตFละ
หนFวยไดมO ีแบบประเมินผลการเรยี นรOู เพ่ือทดสอบความรOคู วามเขาO ใจ และฝvกทกั ษะอกี ดOวย

ผูOเขียนขอขอบพระคุณทFานคณาจารย\ทุกทFานท่ีไดOประสิทธิ์ประสาทความรOู ซ่ึงผูOเขียนไดOใชOเปHนแนวทางใน
การศึกษา คOนควOา และเรียบเรียงเอกสารประกอบการสอนเลFมนี้ หวังวFาเอกสารประกอบการสอนเลFมนี้จะเปHน
ประโยชน\ตFอนักศึกษา สมดังเจตนารมณ\ของผOูเรียบเรียง หากมีขOอเสนอแนะประการใด ผOูเรียบเรียงยินดีนOอมรับไวO
ดวO ยความขอบคณุ ยิง่

เอกชัย สะอิ
เมษายน 2563

ครูเอกชัย สะอิ บช.บ. (บัญชีบัณฑติ )

สารบัญ

หน&วยท่ี 1 หนี้สนิ ของกจิ การ (Liabilities) หนา#
ความหมายของหน้สี ิน 5
การรบั รูOหน้สี นิ 5
หนสี้ ินหมนุ เวียน 6
เจOาหน้ีการคาO (Accounts Payable) 6
เงนิ เบกิ เกินบัญชี (Bank Overdrafts) 8
ต๋วั เงินจาF ย (Notes Payable) 8
ภาษีเงินไดหO ัก ณ ทจี่ Fาย 9
เงนิ โบนัสพนักงานคาO งจFาย 11
12

หน้ีสินสมนาคุณลกู คาO โดยประมาณ 14
หนส้ี นิ จากการขายสินคOาโดยรบั ประกัน 17
หนี้สนิ ระยะยาว 18
หุนO กูO (Bond Payable) 19
การแปลงสภาพหุOนกูO (Bond Conversion) 24
การไถถF อนหOุนกOู 28
แบบฝกv ปฏิบัตทิ าO ยบท 30
หน&วยที่ 2 ห#างห#ุนสว& น (Partnership) 33
ความหมายของหOางหนุO สFวน และการบญั ชหี าO งหนOุ สวF น 33
การเปลยี่ นแปลงในสวF นของหOนุ สวF น 41
การลาออกของหOุนสวF น 45
การตายของผูเO ปนH หนุO สวF น 46

การเลกิ หOางหุOนสFวน 47
แบบฝกv ปฏิบตั ิทOายบท 54
หนว& ยที่ 3 บริษทั จำกัดและบริษทั มหาชนจำกดั (Company Limited and Public Corporations) 57

ความหมายของบริษัทจำกัด และบรษิ ทั มหาชนจำกดั 57
การจดั ตัง้ บริษทั จำกัด และบริษทั มหาชนจำกดั 58
ขอO แตกตาF งระหวาF งบริษัทจำกัดและบริษัทมหาชนจำกดั 60
ทนุ ของบรษิ ัทจำกัด และการจำหนาF ยหนOุ 63
การรบิ หOุน (Subscriptions Default) 71
การแปลงสภาพหนOุ บรุ มิ สทิ ธเิ ปHนหุนO สามญั 78
แบบฝvกปฏบิ ัตทิ Oายบท 81
บรรณานกุ รม 89

ครูเอกชัย สะอิ บช.บ. (บัญชบี ณั ฑติ )

รหสั 3201-2002 การบญั ชชี น้ั กลาง 2 2-2-3
INTERMEDIATE ACCOUNTING 2

จุดประสงค*รายวชิ า

1. เขOาใจเกี่ยวกับการรับรูOรายการ การวัดมูลคFาหนี้สิน สFวนของเจOาของประเภทหOางหOุนสFวนจำกัด และ
บรษิ ทั จำกดั การแสดงรายการและเปดˆ เผยขOอมูลในงบการเงิน ตามมาตรฐานการบัญชี

2. มีทักษะในการบันทึกบัญชีและแสดงรายการเปˆดเผยขOอมูลในงบการเงินเกี่ยวกับหน้ีสิน สFวนของเจOาของ
ประเภทหาO งหนOุ สFวนจำกัด และบรษิ ัทจำกดั ตามมาตรฐานการบัญชี

3. มคี ณุ ลักษณะนสิ ยั ทพี่ งึ ประสงค\ และมีเจตคติท่ีดี ในการประกอบอาชีพ

สมรรถนะรายวชิ า

1. แสดงความรOเู กีย่ วกับหน้สี นิ สวF นของเจาO ของ ประเภทหาO งหนOุ สวF นจำกัด และบริษัทจำกัด
2. ปฏิบัติงานบัญชีเกี่ยวกับหนี้สิน สFวนของเจOาของ ประเภทหOางหุOนสFวนจำกัด และบริษัทจำกัด

ตามมาตรฐานการบัญชี

คำอธบิ ายรายวชิ า

ศึกษาและปฏิบัติเก่ียวกับการรับรูOรายการ การวัดมูลคFาหน้ีสินหมุนเวียน ประมาณการหนี้สินท่ีอาจ
เกิดขึ้นและหน้ีสินไมFหมุนเวียน การบัญชีสFวนของเจOาของประเภทหOางหOุนสFวนจำกัดและบริษัทจำกัด ต้ังแตFการจัดต้ัง
การดำเนินงาน การเปล่ียนแปลงในสFวนผูOถือหุOน การจัดสรรกำไร การเลิกกิจการและการชำระบัญชี การแสดง
รายการและเปดˆ เผยขOอมลู ในงบการเงนิ

ครเู อกชยั สะอิ บช.บ. (บัญชีบณั ฑิต)

หน#วยท่ี 1
หนี้สินของกจิ การ (Liabilities)

แนวคิด
หนี้สินถือเปHนแหลFงเงินทุนท่ีสำคัญแหลFงหนึ่ง ที่องค\กรทางธุรกิจแตFละแหFงมีความตOองการนอกเหนือจาก

แหลFงเงินทุนที่เกิดจากการลงทุนโดยเจOาของกิจการ หน้ีสินที่เกิดขึ้นอาจจะตOองชำระคืนภายในชFวงระยะเวลาใดเวลา
หน่ึงที่กำหนดไวO ซึ่งอาจเปHนชFวงระยะเวลาส้ัน ๆ ไมFเกินหน่ึงปŠหรือมากกวFาน้ัน หรืออาจเปHนหน้ีสินท่ียังไมFถือเปHน
พันธะผูกพันในป‹จจุบันแตFอาจเกิดข้ึนและผูกพันกิจการไดOในอนาคต หนี้สินอาจเกิดจากการกูOยืมการซ้ือสินคOา หรือ
บริการจากบุคคลภายนอก โดยกิจการยังไมFไดOชำระเงินหรือรายการอื่นใดที่เปHนผลใหOกิจการตOองจFายเงินสดหรือ
สินทรัพย\ของกิจการคืนใหใO นอนาคต

เงินทุนท่ีธุรกิจตFาง ๆ ไดOมา โดยทั่วไปมักจัดหามาจากแหลFงเงินทุนสองแหลFง คือ ไดOจากการลงทุนโดย
เจOาของกิจการเองหรือไดOจากการกFอหน้ีสินกับบุคคลภายนอก โดยผูกพันที่จะตOองชำระคืนใหOบุคคลภายนอกตาม
ระยะเวลาทีก่ ำหนด ซ่ึงอาจเปHนชวF งระยะเวลาส้ัน ๆ หรือระยะยาว

ความหมายของหนีส้ ิน
ตามมาตรฐานการบัญชีไทยของสภาวิชาชีพบัญชี ในพระบรมราชูปภัมถ\ ฉบับท่ี 37 (ปรับปรุง 2558) เร่ือง

ประมาณการหนี้สิน หน้ีสนิ ท่ีอาจเกดิ ขนึ้ และสนิ ทรพั ย\ทอี่ าจเกิดขึ้นของคำวFา หนส้ี นิ ยอF หนOาท่ี 10 ไวดO ังน้ี
“หนี้สิน (Liabilities) หมายถึง ภาระผูกพันในป‹จจุบันของกิจการ ซึ่งเปHนผลจากเหตุการณ\ในอดีตท่ีการ

ชําระภาระผกู พันน้ันคาดวFาจะสงF ผลใหกO ิจการตอO งสูญเสียทรพั ยากรทมี่ ีประโยชนเ\ ชงิ เศรษฐกิจ”
จากขOอความขาO งตOน อธิบายความหมายของหนส้ี ินไดวO าF
1. เปHนภาระผูกพันหรอื พนั ธะผูกพนั ตามกฎหมาย ระหวาF งกิจการกับบคุ คลภายนอก
2. เกิดจากการซ้ือสินคOา สินทรัพย\ หรือบริการเปHนเงินเชื่อ การกูOยืมเงิน เงินรับลFวงหนOา คFาสินคOาหรือ

บริการ คFาใชOจFายที่ถึงกำหนดชำระแตFยังไมFไดOชำระ ความเสียหายอ่ืน ๆ ที่เกิดข้ึนกับบุคคลภายนอก ซ่ึงกิจการตOอง
เปHนผูOรับผิดชอบและยังไมFไดOชำระเงินใหO รวมท้ังเรียกเก็บเงินแทนบุคคลท่ีสาม เชFน ภาษีเงินไดOหัก ณ ที่จFาย ซ่ึง
กิจการจดั เกบ็ แลวO ตOองนำสFงใหแO กกF รมสรรพากร เปHนตนO

3. การจะตOองชำระหรือชดใชOหน้ีสินดOวยเงินสดหรือสินทรัพย\อ่ืน หรือโดยการใหOบริการ หรือโดยการกFอ
หน้ีสินใหมเF พื่อนำมาชำระหนี้สนิ เดมิ

4. การชำระหน้ีจะกระทำในอนาคต ซึ่งอาจเปHนชFวงระยะเวลาส้ัน ๆ ไมFเกินหน่ึงปŠหรือในระยะยาวเกินกวFา
หนงึ่ ปŠ ทัง้ นีข้ น้ึ อยูกF ับเง่ือนไขและขOอตกลงระหวาF งกจิ การกับบคุ คลภายนอก และวธิ ปี ฏบิ ตั ทิ างการคOาตามปกติ

5. สามารถกำหนดมลู คาF ของหนี้หรอื ประมาณมูลคFาของหนีส้ ินท่จี ะตอO งชำระไดO

เหตุผลท่ีกจิ การกู#ยืม กจิ การสามารถกOูยมื เงนิ ดOวยเหตุผลหลายประการ ไดOแกF
* ปfญหากระแสเงินสด กิจการอาจตOองการเงินสดมาใชOในการดำเนินงานอันเปHนผลมาจากป‹ญหาการขาด

แคลนเงนิ สดชวั่ คราว
* ตน# ทุนตำ่ กว&า อตั ราดอกเบี้ยในทอO งตลาดอยFใู นสภาวะตำ่ จนเปHนเหตุใหOกิจการจัดหาเงนิ ทุนจากการกูยO มื

ครูเอกชัย สะอิ บช.บ. (บญั ชบี ัณฑิต)

* ข#อได#เปรียบทางการเงิน การจFายดอกเบ้ียเงินกูOจะชFวยผOูกOูลดภาษี ในขณะท่ีการจFายเงินป‹นผลไมFสามารถ
ใชปO ระโยชน\ขอO นี้ไดO

* การเพิ่มกำไร เม่ืออัตราดอกเบ้ียเงินกูOนOอยกวFาอัตราผลตอบแทนท่ีกิจการจะไดOรับจากการใชOประโยชน\
เงินกOู ผOถู อื หุOนจะไดรO ับประโยชน\จากสวF นตFางผาF นกำไรตFอหOุนและเงินปน‹ ผลทเ่ี พม่ิ ขึน้

* จังหวะเวลา เมื่อกิจการมิอาจแสวงหาเงินทุนจากตลาดทุนไดO กิจการอาจพึ่งแหลFงเงินทุนระยะกลางโดย
การกOูยืมและใชOเงนิ คนื เงินกูO และออกหOนุ ทนุ เมื่อเงือ่ นไขตลาดทนุ เออ้ื อำนวย

* อำนาจในการออกเสียง ผOูถือหุOนและฝ’ายบริหารอาจรีรอท่ีจะออกจำหนFายหุOนทุนเม่ือการกระทำดังกลFาว
ทำใหOอำนาจควบคุมของผูOถือหุOนป‹จจุบันลดลง ผูOถือหOุนเหลFาน้ีอาจพิจารณาวFาการเพ่ิมขึ้นของจำนวนหุOนทำใหOความ
เส่ยี งของการเขOาครอบครองกจิ การเพิ่มข้นึ

* การคำนึงถึงกำไรต&อหุ#น ผลตอบแทนท่ีคาดวFาจะไดOรับจากการโอนหุOนทุนใหมFอาจไมFเพียงพอที่จะ
ป“องกันการลดลงของกำไรตอF หุOน ผลที่ตามมากค็ ือราคาตลาดของหOนุ อาจลดลง
การรบั ร#ูหนสี้ ิน

กจิ การจะรับรหOู น้สี ินในงบแสดงฐานะการเงินเมอื่ เปนH ไปตามเงื่อนไขทกุ ขอO ตFอไปนี้ ยอF หนOาที่ 14 ดังน้ี
1. กิจการมีภาระผูกพันในป‹จจุบัน ซ่ึงเปHนผลจากเหตุการณ\ในอดีต ไมFวFาภาระผูกพันนั้นจะเปHนภาระผูกพัน
ตามกฎหมายหรือภาระผูกพนั จากการอนมุ าน
2. มีความเปHนไปไดOคFอนขOางแนFท่ีกิจการจะสูญเสียทรัพยากรที่มีประโยชน\เชิงเศรษฐกิจของกิจการเพ่ือจFาย
ชำระภาระผูกพันดังกลFาว และ
3. สามารถประมาณจำนวนของภาระผูกพนั ไดอO ยาF งนาF เชอ่ื ถอื
หากไมเF ปนH ไปตามเง่ือนไขดังกลFาว ตอO งไมFมกี ารรบั รOปู ระมาณการหนสี้ นิ
เชFน กิจการยังไมFตOองรับรOูรายการเกี่ยวกับการสั่งซ้ือสินคOาเปHนรายการหน้ีสินในงบดุล หากผOูขายยังไมFไดOสFง
มอบสนิ คOา

หนี้สินหมุนเวียน

การจดั ประเภทหนส้ี นิ หมนุ เวียน
มาตรฐานการบัญชีฉบับท่ี 1 (ปรับปรุง 2558) เร่ือง “การนำเสนองบการเงิน” ยFอหนOาที่ 69 กำหนด

คณุ สมบัตขิ องหน้สี นิ หมุนเวียนไวOดังนี้
1 คาดวาF จะมกี ารชำระภายในรอบระยะเวลาดำเนินงานตามปกติของกจิ การ
2 ถือไวOโดยมวี ตั ถปุ ระสงค\เบอื้ งตนO คือมีไวเO พ่ือคOา
3 ถึงกำหนดชำระภายใน 12 เดอื นนบั จากรอบระยะเวลารายงาน หรอื
4 กิจการไมFมีสิทธิอันปราศจากเงื่อนไขใหOเล่ือนการชำระหน้ีออกไปอีกเปHนเวลาไมFนOอยกวFา 12 เดือน นับ

จากรอบระยะเวลารายงาน หากคFูสัญญามีทางเลือกใหOจFายชำระหน้ีโดยการออกตราสารทุน ระยะเวลาการชำระหน้ี
ไมFมีผลกระทบตFอการจดั ประเภทรายการ หนี้สินที่ไมFเปHนไปตามเง่ือนไขขOางตOนใหOจัดประเภทเปHนหนี้สินไมFหมุนเวียน
ถOาหากตFออายุภาระผูกพันเดิมออกไปเปHนระยะเวลาอยFางนOอย 12 เดือนนับจากรอบระยะเวลารายงาน ภาระผูกพัน
น้ันตOองจัดประเภทเปHนไมFหมุนเวียน แมOวFาภาระผูกพันเดิมนั้นมีกำหนดชำระภายในระยะเวลาส้ันกวFา 12 เดือน
ก็ตาม

ครูเอกชยั สะอิ บช.บ. (บญั ชบี ณั ฑิต)

ประเภทของหน้ีสินหมุนเวียน
หนี้สินหมนุ เวยี นอาจแยกเปHนประเภทใหญF ๆ ไดO 3 ประเภท คอื
1. หนี้สินท่ีแนFนอน (Definitely Determinable Liabilities) หรือ หนี้สินท่ีระบุจำนวนเงินไดOแนFนอน

(Liabilities that are defined in amount) หมายถึง หนี้สินท่ีกิจการสามารถกำหนดจำนวนเงินและชFวงเวลาที่
ตOองชำระไดOแนFนอน เนื่องจากเปHนสัญญา ขOอตกลงทางการคOาหรือประเพณีการปฏิบัติโดยทั่วไปของธุรกิจ ไดOแกF
เจOาหนี้ เงินเบิกเกินบัญชีธนาคาร ตั๋วเงินจFาย เงินป‹นผลคOางจFาย เงินมัดจำ รายไดOรับลFวงหนOา คFาใชOจFายคOางจFาย
เงนิ ฝากและเงินประกัน หนส้ี ินระยะยาวทจ่ี ะครบกำหนดชำระภายในหนึง่ ปŠ เปHนตนO

2. หน้ีสินโดยประมาณ (Estimated Liabilities) เปHนหน้ีสินที่กิจการจะตOองจFายชำระคืนในอนาคตแนFนอน
แตFจำนวนเงินที่แทOจริงของภาระผูกพันไมFสามารถประมาณไดOในขณะน้ี ในกรณีน้ี กิจการจำเปHนตOองประมาณจำนวน
หน้ีสินท่ีคาดวFาจะเกิดข้ึน เพ่ือแสดงภาระผูกพันนี้ในงวดบัญชีป‹จจุบัน ไดOแกF ภาระผูกพันที่เกิดจากการรับประกัน
เชนF หนสี้ มนาคุณลูกคาO หน้ีสนิ คFาบัตรกำนัล หน้ีสนิ คาF ประกนั คุณภาพสนิ คOา เปนH ตนO

3. หน้ีสินท่ีอาจเกิดขึ้น (Contingent Liabilities) เปHนหน้ีสินท่ียังไมFสามารถรับรูOในงบดุล เนื่องจากไมF
เปHนไปตามเกณฑ\การรับรOูหน้ีสิน ท้ังนี้หากตOองการทราบวFาหนี้สินดังกลFาวมีอยFูหรือไมFนั้นตOองไดOรับการยืนยันจาก
เหตุการณ\อยFางนOอยหน่ึงเหตุการณ\ที่จะเกิดขึ้นหรือไมFเกิดขึ้นในอนาคต มาตรฐานการบัญชีฉบับท่ี 37 (ปรับปรุง
2558) ยอF หนาO บทนำ 18 ใหคO ำนิยาม “หน้สี นิ ท่ีอาจเกิดข้นึ ” วFา หมายถึงรายการข#อใดขอ# หนึ่งตอF ไปนี้

3.1 ภาระผูกพันที่เปHนไปไดOอันเน่ืองมาจากเหตุการณ\ในอดีต ซ่ึงความมีอยูFจริงของภาระผูกพันนั้น
จะไดOรับการยืนยันตFอเม่ือเหตุการณ\ในอนาคตซ่ึงยังมีความไมFแนFนอนเหตุการณ\หนึ่งหรือมากกวFาหน่ึงเหตุการณ\
เกดิ ข้นึ หรอื ไมเF กิดข้นึ โดยเหตุการณ\ดงั กลFาวตอO งไมอF ยFูในความควบคมุ ท้ังหมดของกิจการ หรือ

3.2 ภาระผูกพันในป‹จจุบันซึ่งเกิดข้ึนจากเหตุการณ\ในอดีต แตFไมFสามารถรับรูOเปHนหนี้สินไดO
เนื่องจากเปนH ไปตามขอO ใดขอO หนง่ึ ตFอไปนี้

3.2.1 ไมFมีความเปHนไปไดOคFอนขOางแนFท่ีกิจการจะสูญเสียทรัพยากรท่ีมีประโยชน\
เชงิ เศรษฐกิจเพอื่ จาF ยชําระภาระผูกพัน หรือ

3.2.2 จำนวนของภาระผูกพันไมFสามารถวดั มลู คFาไดOอยFางนFาเชอื่ ถือเพยี งพอ
สรุปความไดOวFา กิจการตOองไมFรับรูOหน้ีสินท่ีอาจเกิดขึ้นในงบดุล แตFตOองเปˆดเผยขOอมูลเก่ียวกับหน้ีสินท่ีอาจ
เกดิ ข้นึ น้นั ในหมายเหตุประกอบงบการเงิน

ตัวอยา& งต&อไปนแ้ี สดงการเปด4 เผยข7อมลู เก่ียวกับหน้ีสินทีอ่ าจเกิดขน้ึ ในงบการเงนิ

บรษิ ทั เอกชยั ประกันภยั จำกดั
หมายเหตุประกอบงบการเงิน
31 ธนั วาคม 25X5 และ 25X4

10. หนสี้ ินทอ่ี าจเกิดขึ้น
บริษัทถูกฟPองรQองเรียกคRาสินไหมทดแทนความเสียหายจากบริษัทผQูเอาประกันภัยรายหน่ึงตั้งแตRวันที่ 24
กันยายน 25X2 ซ่ึงมีจำนวเงินตามฟPองรQองประมาณ 57.8 ลQานบาท ซึ่งฝZายบริหารของบริษัทเชื่อวRาคดี
ดังกลRาว จะไมRเกิดความเสียหายอยRางมีสาระสำคัญแกRบริษัทและจำนวนเงินตามฟPองดังกลRาวระบุความ
เสียหายเกินกวRาความเสียหายที่แทQจริง แตRถQาบริษัทจะตQองชดใชQคRาสินไหมทดแทนดังกลRาว ผQูบริหารของ
บริษัทเชื่อวRาจะมีจำนวนเพียงประมาณ 17 ลQานบาทซึ่งขณะนี้ยังไมRทราบผลของคดี อยRางไรก็ตาม บริษัทไดQ
ปรกึ ษาสำนกั งานกฎหมายสองแหRงซึง่ ลงความเห็นวRาโอกาสท่บี รษิ ัทจะแพคQ ดีเกดิ ข้นึ นQอยมาก

ครเู อกชยั สะอิ บช.บ. (บญั ชีบณั ฑิต)

เจา# หน้ีการค#า (Accounts Payable)
จากสภาพการดำเนินธุรกิจในป‹จจุบัน สินคOาหรือบริการมักจะมีการซื้อเปHนเงินเช่ือโดยรับรูOรายการเปHน

เจOาหนี้การคOา ซ่ึงหมายถึงยอดเงินท่ีคOางชำระสำหรับสินคOา วัสดุหรือบริการที่กิจการซื้อ ระยะเวลาในการใหOสินเช่ือ
ทางการคาO จะปรากฎในเงื่อนไขการขาย เชนF 2/10, n/30 หรือ 1/10 EOM

จำนวนท่ีจดบันทึกในบัญชีเจOาหนี้การคOาคือจำนวนเงินท่ีผูOขายระบุไวOในใบกำกับสินคOา หากการซื้อน้ันมี
สFวนลดเงินสด ในท่ีนี้คือสFวนลดรับ (Purchase discounts) กิจการมีทางเลือกในการบันทึกเจOาหน้ีการคOาไดO 2 วิธี
คือ (1) วิธีราคาเต็ม (Gross price method) กิจการจะบันทึกเจOาหน้ีการคOาตามราคาในใบกำกับสินคOา หรือ
(2) วิธีราคาสุทธิ (Net price method) กิจการจะบันทึกเจOาหนี้การคOาดOวยจำนวนเงินตามใบกำกับสินคOาหักดOวย
สวF นลดเงินสด

ตวั อยาF งเปรยี บเทยี บระหวFางวธิ ี Gross price method และวิธี Net price method

Gross price method Net price method

ซื้อสนิ คา* ราคาทุน 10,000 บาท เงอ่ื นไข 2/10, n/30

ซื้อสินคา) 10,000 ซ้ือสนิ ค)า 9,800

เจา) หน้ี 10,000 เจา) หนี้ 9,800
3,920
ชำระเงินตามใบกำกับสินคา* 4,000 บาท ภายในเวลาที่ไดร* ับสGวนลด
6,000
เจ)าหนี้ 4,000 เจา) หนี้ 3,920

ส6วนลดรบั (4,000 X 2%) 80 เงนิ สด

เงนิ สด 3,920

ชำระเงนิ ตามใบกำกับสนิ คา* 6,000 บาท ภายหลังเวลาทไ่ี ดร* ับสGวนลด

เจา) หน้ี 6,000 เจา) หน้ี 5,880

เงินสด 6,000 ส6วนลดรบั ท่ีสูญเสีย (6,000 X 2%) 120

เงนิ สด

เมื่อกิจการใชOวิธีราคาเต็ม กิจการจะนำ “สFวนลดรับ” (Purchase discount) ไปแสดงเปHนรายการหักจาก
ยอดซ้ือในงบกำไรขาดทุน ถOากิจการใชOวิธีราคาสุทธิ “สFวนลดรับที่สูญเสีย” (Purchase discount lost) ถือวFาเปHน
คาF ใชจO Fายทางการเงิน กิจการจะนำไปแสดงภายใตหO ัวขOอ “คาF ใชOจาF ยอนื่ ” ในงบกำไรขาดทนุ

เงนิ เบิกเกินบญั ชธี นาคาร (Bank Overdrafts)
เงินเบิกเกินบัญชีธนาคาร หมายถึง ยอดคงเหลือดOานเครดิตของบัญชีเงินฝากกระแสรายวัน เกิดจากการท่ี

กิจการเขียนเช็คสั่งจFายเกินกวFายอดเงินฝากที่มีอยูFในบัญชี ถือเปHนการกOูยืมเงินจากธนาคารอยFางหนึ่ง โดยธนาคารจะ
คดิ ดอกเบ้ียจากยอดเงนิ เบิกเกินบัญชี

บัญชีเงินฝากธนาคาร โดยปกติมียอดคงเหลือในบัญชีดOานเดบิต จะแสดงรายการเปHนสินทรัพย\หมุนเวียนใน
งบดุล แตFถOามียอดคงเหลือในบัญชีดOานเครดิต แสดงวFากิจการเบิกเงินเกินกวFายอดคงเหลือในบัญชี ใหOแสดงเปHน
หน้ีสินหมนุ เวยี นในงบดลุ

ครูเอกชยั สะอิ บช.บ. (บญั ชบี ัณฑติ )

ตั๋วเงินจา& ย (Notes Payable)
ต๋ัวเงินจFาย หมายถึง ตั๋วเงินซึ่งอาจเปHนต๋ัวแลกเงินหรือตั๋วสัญญาใชOเงิน ซ่ึงกิจการจะตOองเปHนผูOจFายเงิน

ตามตั๋ว เงนิ ตนO พรอO มดอกเบ้ีย (ถOาม)ี เม่อื ตว๋ั เงนิ นน้ั ครบกำหนดชำระ
การแสดงตั๋วเงินจาF ยในงบดลุ จะแสดงแยกเปนH 3 ประเภท คือ
1. ตั๋วเงินจFายการคOา (Notes Payable-Trade) เปHนตั๋วเงินจFายที่กิจการออกใหOเพ่ือเปHนการชำระหน้ี

คาF สนิ คาO และบรกิ าร (เกิดจากการออกต๋วั เงนิ จFายทร่ี ะบุดอกเบย้ี )
2. ตั๋วเงินจFายธนาคาร (Notes Payable-Bank) เปHนตั๋วเงินจFายท่ีกิจการออกเพื่อการกูOยืมเงินจากธนาคาร

(เกดิ จากการออกตัว๋ เงนิ จFายทไ่ี มFระบุดอกเบ้ีย)
3. ตั๋วเงินจFายอ่ืน ๆ (Notes Payable-Other) เปHนต๋ัวเงินจFายท่ีกิจการออกใหOเจOาหน้ีเพ่ือเปHนหลักฐานใน

การกยOู ืมเงนิ หรือเพื่อซื้อทรัพยส\ ินทีไ่ มใF ชFสนิ คOา เปนH ตOน
ท้ังน้ี กิจการสามารถจัดประเภทต๋ัวเงินจFายเปHนหนี้สินหมุนเวียนหรือหนี้สินระยะยาว ขึ้นอยูFกับระยะเวลาท่ี

ตOองจFายชำระคืน นอกจากนี้ ต๋ัวเงินจFายยังแบFงออกไดOเปHน ต๋ัวเงินจFายที่ระบุดอกเบ้ีย (Interest-Bearing Note)
และตั๋วเงินจFายท่ีไมFระบดุ อกเบย้ี (Zero-Interest-Bearing Note)

ต๋วั เงินจา& ยทร่ี ะบุดอกเบยี้ (Interest-Bearing Note)

ตัวอย&าง บริษัท บางแกOวแลนด\ จำกัด ไดOกูOยืมเงินจำนวน 200,000 บาท จากธนาคารไทยสยาม จำกัด
เมื่อวันที่ 1 พฤศจิกายน 2555 โดยบริษัทออกต๋ัวสัญญาใชOเงินมูลคFา 200,000 บาท อัตราดอกเบ้ีย 12% ตFอปŠ
ระยะเวลา 4 เดอื น การบนั ทึกบญั ชี มดี งั น้ี

2555
พ.ย. 1 เงนิ สด 200,000
ต๋ัวเงนิ จาF ย 200,000

บันทึกการออกตั๋วเงนิ จFาย 12% ครบกำหนด
ชำระ 4 เดอื นใหOกับธนาคารไทยสยาม
ธ.ค. 31 ดอกเบ้ยี จาF ย (200,000 X 12% X 2/12) 4,000

ดอกเบี้ยคOางจFาย 4,000
บนั ทึกปรับปรุงดอกเบี้ยคาO งจFาย 2 เดอื น
2556

ม.ี ค. 1 ตวั๋ เงนิ จFาย 200,000
ดอกเบ้ยี คาO งจFาย 4,000
ดอกเบ้ยี จาF ย (200,000 X 12% X 2/12) 4,000

เงินสด 208,000
บันทกึ จาF ยชำระเงนิ ตามตั๋วเงนิ จาF ยพรOอม
ดอกเบ้ียใหOกบั ธนาคารไทยสยาม

ครเู อกชยั สะอิ บช.บ. (บญั ชีบัณฑติ )

ต๋ัวเงินจา& ยทีไ่ มร& ะบดุ อกเบยี้ (Zero-Interest-Bearing Note)

ตัวอย&าง วันท่ี 1 เมษายน 2555 บริษัท นพเกOา จำกัด ซื้ออุปกรณ\ทางการแพทย\โดยออกต๋ัวสัญญาใชOเงิน
ชนิดไมFระบุอัตราดอกเบ้ีย อายุ 1 ปŠ มูลคFา 504,000 บาท ชำระใหOแกFผOูขายอุปกรณ\ทางการแพทย\ ณ วันท่ีซ้ือ
อปุ กรณ\ อตั ราดอกเบย้ี ในตลาดเทาF กับ 12% ตอF ป*Š

2555
เม.ย. 1 อุปกรณ\ทางการแพทย\ (504,000 X 100/112) 450,000
สวF นลดตว๋ั เงนิ จาF ย 54,000

ตั๋วเงินจาF ย 504,000
บนั ทึกรายการซ้อื อุปกรณ\ทางการแพทย\
โดยออกตวั๋ สัญญาใชเO งนิ ชนดิ ไมFระบุดอกเบยี้

อายุ 1 ปŠ อัตราดอกเบ้ยี 12% ตอF ปŠ 40,500
ธ.ค. 31 ดอกเบ้ยี จFาย (450,000 X 12% X 9/12)
สวF นลดตว๋ั เงินจาF ย 40,500

บนั ทึกรายการโอนตดั บัญชีสวF นลดต๋ัวเงินจFาย
ไปยังบัญชดี อกเบย้ี จFาย สำหรบั เวลา 9 เดือน
2556

เม.ย. 1 ดอกเบ้ยี จFาย (450,000 X 12% X 3/12) 13,500
สFวนลดต๋ัวเงนิ จFาย 13,500
บนั ทกึ รายการโอนตัดบญั ชีสFวนลดตั๋วเงินจFาย

2556 ไปยงั บญั ชดี อกเบ้ยี จาF ยงวด 3 เดือน ต๋ัวครบกำหนด

เม.ย. 1 ตวั๋ เงินจาF ย 504,000

เงินสด 504,000
ชำระตวั๋ เงนิ จาF ย ครบกำหนดวันนี้

การซื้อสนิ ทรัพยโ€ ดยออกต๋ัวเงนิ
การซื้อสินทรัพย\ท่ีมีราคาสูงและมีระยะเวลาในการจFายชำระเงินยาวนานดังนั้น เพื่อเปHนหลักประกันใหOแกF

เจOาหน้ี ผOูซ้ือจึงมักจะมีการรับรองตั๋วแลกเงินใหOแกFเจOาหน้ีไวO ซ่ึงการรับรองต๋ัวแลกเงินดังกลFาวจะแสดงถึงสFวนของ
หนส้ี ินทกี่ ิจการตอO งชำระใหแO กเF จาO หนี้ เพ่อื เปนH คาF สินทรัพยท\ ซี่ อ้ื ในชอ่ื บญั ชี "ตั๋วเงนิ จFาย" เชFน
ตัวอย&าง เมื่อวันท่ี 6 ตุลาคม 2556 บริษัท ตFอเน่ือง จำกัด ซื้อเครื่องจักรราคา 960,000 บาท จากบริษัท

กลสยาม จำกัด โดยรับรองตั๋วแลกเงินกำหนด 60 วัน อัตราดอกเบี้ย 15% ตFอปŠ เพื่อเปHนการชำระคFาเครื่องจักรที่ไดO
ซ้ือมา การบนั ทกึ บญั ชมี ดี งั นี้
ต.ค. 6 เครื่องจกั ร 960,000

ตวั๋ เงินจFาย 960,000
บันทกึ การซ้อื เคร่อื งจกั รโดยรบั รองตั๋วแลกเงิน

ครเู อกชัย สะอิ บช.บ. (บัญชบี ัณฑิต)

การออกตว๋ั เงินฉบบั ใหม&แทนต๋วั เงนิ ฉบบั เกา&

เม่ือกิจการไดOรับรองตั๋วแลกเงินเพ่ือชำระคFาสินคOาหรือสินทรัพย\ใหOแกFเจOาหนี้แลOว ตFอมาเม่ือตั๋วเงินถึงกำหนด
ชำระเงิน กิจการไมFสามารถจFายชำระเงินตามตั๋วเงินไดOตามระยะเวลาที่กำหนดไวO กรณีที่กิจการสามารถตกลงกับ
เจOาหนี้หรือผOูทรงต๋ัวเพ่ือขอประนอมหน้ี โดยการรับรองต๋ัวเงินฉบับใหมFแทนตั๋วเงินฉบับเดิมที่ครบกำหนด เพื่อขยาย

เวลาในการชำระหน้ีออกไป ในทางปฏิบัติจะคำนวณดอกเบี้ยที่เกิดจากต๋ัวเงินฉบับเดิมและนำเขOาไปรวมเปHนจำนวน
เงินในตวั๋ เงนิ ฉบับใหมFดOวย
ตัวอย&าง จากรายการบันทึกต๋ัวเงินจFายของบริษัท ตFอเนื่อง จำกัด เม่ือวันที่ 6 ตุลาคม 2556 และถึงวันครบ

กำหนดชำระเงินในวันท่ี 5 ธันวาคม 2557 บริษัทไมFสามารถจFายชำระเงิน จำนวน 960,000 บาท ใหOตามตั๋วเงินไดO
จึงขอพลัดผFอนการชำระหนี้ โดยรับรองตั๋วแลกเงินฉบับใหมFใหOแกFบริษัท กลสยาม จำกัด โดยมีระยะเวลา 90 วัน
อตั ราดอกเบ้ยี 15% ตอF ปŠ การบนั ทึกบญั ชมี ีดงั น้ี

2556 การออกตั๋วเงนิ ฉบบั ใหมใF หOแนบฉบบั เดิม ซง่ึ ไมFสามารถชำระเงินไดO

ธ.ค. 5 ตั๋วเงนิ จFาย (เกาF ) 960,000

ดอกเบ้ียจาF ย 24,000 984,000
ตว๋ั เงนิ จFาย (ใหมF)
บนั ทึกการออกต๋วั แลกเงินฉบับใหมFแทนตั๋วแลกเงนิ ฉบบั เกFา

ดอกเบยี้ (960,000 X 15/100 X 60/360)
เม่อื ต๋วั เงนิ ถงึ ครบกำหนดชำระเงิน
2557

ม.ี ค. 5 ตัว๋ เงนิ จาF ย (ใหม)F 984,000
ดอกเบี้ยจาF ย 36,900
เงินสด 1,020,900

บนั ทกึ การจาF ยชำระเงนิ เมอื่ ต๋ัวเงนิ ครบกำหนด
ดอกเบ้ยี (984,000 X 15/100 X 90/360)

ภาษีเงนิ ได#หกั ณ ท่จี &าย
กฎหมายกำหนดใหOนายจOางตOองหักภาษีเงินไดO ณ ที่จFาย จากเงินเดือนและคFาแรงที่จะตOองจFายใหOแกF

พนักงานและลูกจOางไวO และนำเงินภาษีสFงสรรพากรภายใน 7 วัน นับแตFวันสิ้นเดือนของเดือนที่จFายเงิน จะเห็นวFา
ภาษีชนิดนี้ไมFใชFรายจFายของกิจการ เวOนแตFวFาถOากิจการเปHนผูOออกเงินคFาภาษีน้ันใหOแกFพนักงานของกิจการเอง
อยFางไรก็ตามในวันท่ีจFายเงินเดือนและหักภาษี ณ ที่จFายไวO จำเปHนตOองบันทึกภาษีเงินไดOหัก ณ ที่จFาย เปHนหน้ีสิน
จนกวFาจะถึงวันท่นี ำสFงรฐั

ตัวอย&าง วันที่ 31 มีนาคม 2556 บริษัท สีฟ“า จำกัด จFายคFาแรงงานใหOกับพนักงานบริษัท จำนวน 40,000
บาท โดยหักภาษี ณ ทจ่ี าF ยจากพนกั งาน จำนวน 4,000 บาท และวันท่ี 7 เมษายน 2556 นำสFงสรรพากรพนื้ ท่ี

ครูเอกชยั สะอิ บช.บ. (บัญชีบัณฑิต)

2556 คาF แรงงานและเงนิ เดอื น 40,000 4,000
มี.ค. 31 ภาษเี งนิ ไดOหกั ณ ท่ีจFาย 4,000 36,000
เงินสด 4,000
เม.ย. 7
บนั ทกึ การจFายเงนิ เดือนและหักภาษี ณ ท่จี าF ย
ภาษีเงนิ ไดหO กั ณ ที่จFาย

เงินสด
นำสงF เงนิ คาF ภาษีหัก ณ ท่ีจาF ย

เงินโบนสั พนักงานค#างจ&าย (Employee Bonuses Payable)

หมายถึง เงินสดหรือสินทรัพย\ที่กิจการจะจFายใหOแกFพนักงานลูกจOาง ซ่ึงถือเปHนเงินรางวัลพิเศษนอกจาก
เงินเดือนและคFาแรงท่ีพนักงานและลูกจOางไดOรับตามปกติ โดยจะคำนวณจFายใหO ณ วันส้ินปŠ จำนวนโบนัสจะมากหรือ
นอO ย จะจาF ยเปHนประจำปหŠ รือไมนF น้ั ยFอมขน้ึ อยูFกบั จำนวนผลกำไรทกี่ จิ การไดรO บั

การบันทกึ บญั ชจี ะเปนH ดังนี้
Dr. โบนสั พนกั งาน XX
Cr. โบนัสพนกั งานคOางจาF ย XX

บนั ทึกรายการโบนัสพนกั งานคOางจาF ย
การคำนวณโบนัสที่จะจFายใหOแกFพนักงานลูกจOางของบริษัทนั้น จะตOองกำหนดหลักเกณฑ\ในการคำนวณใหO
แนFนอน โดยปกติมักกำหนดจFายจากกำไรสุทธิหรือรายไดOของแตFละปŠซึ่งจะคำนวณจากกำไรในกรณีใดกรณีหนึ่ง

ดงั ตอF ไปน้ี
1. กำไรกอF นหักโบนสั และภาษเี งินไดO
2. กำไรหลงั หักโบนสั และภาษีเงนิ ไดO

3. กำไรหลังหกั โบนสั แตกF อF นหกั ภาษเี งินไดO
4. กำไรหลังหักภาษเี งินไดOแตFกFอนหกั โบนัส
ตัวอย&าง บริษัท นนทรี จำกัด มีกำไรกFอนจFายเงินโบนัสสำหรับปŠ 2555 เทFากับ 200,000 บาท มีเงื่อนไขใน

สัญญาการจFายเงินโบนัสใหOกับพนักงานคือ อัตราเงินโบนัส 20% ของผลกำไร อัตราภาษีเงินไดO 40% ใหOคำนวณเงิน
โบนสั ในแตลF ะกรณีดังนี้
1. เงนิ โบนสั คำนวณจากกำไรกอF นหกั โบนัสและภาษเี งินไดO

โบนัส = 20% ของ 200,000
โบนัส = 200,000 X 20/100
= 40,000 บาท

2. เงินโบนัสคำนวณจากกำไรหลงั หกั โบนสั และภาษีเงินไดO u
สตู ร B = b(I – B – T) v
T = t(I - B)

ครูเอกชยั สะอิ บช.บ. (บญั ชบี ณั ฑิต)

กำหนดใหO B = เงนิ โบนัส

b = อตั ราผลรางวัล (โบนสั )
I = กำไรกFอนเงินโบนัส
T = ภาษเี งินไดO

t = อตั ราภาษีเงนิ ไดO
แทนคFาในสมการ u B = 0.20(200,000 – B – T) .............w
แทนคFาในสมการ v T = 0.40(200,000 - B) .............x
แทนคFาสมการ x ใน w B = 0.20[200,000 – B – 0.40(200,000 - B)]
B = 0.20(200,000 – B – 80,000 + 0.40B)
B = 0.20(120,000 – 0.60B)

B = 24,000 – 0.12B
1.12B = 24,000

B = 21,428.57 บาท
T = 0.40(200,000-21,428.57)
= 71,428.57 บาท

3. เงนิ โบนัสคำนวณจากกำไรหลังหกั โบนัสแตกF Fอนหกั ภาษเี งินไดO
สตู ร B = b(I – B)

แทนคาF ในสมการ B = 0.20(200,000 – B)
B = 40,000 – 0.20B
1.20B = 40,000

= 33,333.33 บาท
4. เงนิ โบนสั คำนวณจากกำไรหลงั หักภาษเี งินไดOแตFกFอนหกั โบนัส
สตู ร B = b(I – T) u

T = t(I - B) v

แทนคาF ในสมการ u B = 0.20(200,000 – T) .............w
แทนคFาในสมการ v T = 0.40(200,000 - B) .............x
แทนคาF สมการ x ใน w B = 0.20[200,000 – 0.40(200,000 - B)]

B = 0.20(120,000 + 0.40B)
B = 24,000 + 0.08B
0.92B = 24,000

B = 26,086.95 บาท
T = 0.40(200,000-26,086.95)
= 80,000 – 10,434.78

= 69,565.22 บาท

ครเู อกชยั สะอิ บช.บ. (บัญชบี ัณฑติ )

หนส้ี ินสมนาคุณลกู คา# โดยประมาณ (Estimated liability on customer premium offers)
กิจการบางแหFงอาจใชOนโยบายสFงเสริมการขาย โดยจัดโครงการแลกของสมนาคุณใหOแกFลูกคOาที่ซ้ือสินคOา ซึ่ง

การใชOนโยบายน้ีกิจการจะตอO งกำหนดใหOชดั เจนเกี่ยวกับ
ก) เงื่อนไขการแลกของสมนาคุณ เชFน ใหOลูกคOาสFงเฉพาะชิ้นสFวนผลิตภัณฑ\ตามจำนวนท่ีกำหนดมาแลกของ

สมนาคุณ หรอื ใหOลูกคOาสFงชิน้ สวF นผลิตภัณฑ\พรOอมเงนิ สดตามจำนวนท่กี ำหนดมาแลกของสมนาคณุ
ข) กำหนดระยะเวลาในการแลกของสมนาคุณ จะเร่ิมเมื่อใดและส้ินสุดเม่ือใด เพราะในกรณีที่การสมนาคุณ

ดังกลFาวไมFมีกำหนดเวลาส้ินสุด หรือกำหนดเวลาส้ินสุดคาบเกี่ยวระหวFางงวดบัญชี กิจการจะตOองประมาณคFาใชOจFาย
เก่ียวกับการสมนาคุณของงวดป‹จจุบัน สFวนที่คาดวFาจะตOองจFายเพิ่มในงวดถัดไป แลOวบันทึกต้ังบัญชีหน้ีคFาสมนาคุณ
โดยประมาณ โดยบนั ทกึ เปนH รายการปรับปรุง ณ วนั สนิ้ งวดดังน้ี

รายการบญั ชีเกีย่ วกบั การแลกของสมนาคณุ มดี งั น้ี XX
1. บนั ทึกการขายสินคOา XX
เงนิ สด/ลกู หน้ี
ขาย XX
2. บนั ทกึ การซอ้ื ของสมนาคณุ XX
สนิ คOาสมนาคณุ
เงินสด/เจาO หน้ี XX
3. บนั ทึกการแลกของสมนาคณุ แบงF เปนH 2 กรณี คือ XX
ก. ใหOลกู คาO สงF เฉพาะชนิ้ สFวนผลิตภณั ฑ\เทาF น้นั
คFาสมนาคุณลกู คOา XX
สนิ คาO สมนาคณุ XX
ข. ใหOลูกคOาสFงชน้ิ สวF นผลติ ภณั ฑแ\ ละเงนิ สดดวO ย
เงนิ สด (ตามจำนวนทก่ี ำหนดไวOในเงื่อนไข) XX
คาF สมนาคณุ ลกู คาO
สินคOาสมนาคุณ XX
4. รายการปรบั ปรุง ณ วนั สิน้ งวดบญั ชี XX
คาF สมนาคณุ ลูกคาO
หนีค้ FาสินคOาสมนาคุณโดยประมาณ XX
5. บันทกึ การกลับรายการ ณ วันตOนงวด XX
หนค้ี Fาสนิ คOาสมนาคณุ โดยประมาณ
คาF สมนาคณุ ลกู คาO

ครูเอกชัย สะอิ บช.บ. (บัญชบี ัณฑติ )

ตวั อย&างท่ี 1 บริษัท รุFงโรจน\ จำกัด มีนโยบายท่ีจะสมนาคุณลูกคOาของบริษัท โดยกำหนดใหOบัตรกำนัล 1 ฉบับ
ตFอสินคOาที่ซื้อในราคา 100 บาท ซ่ึงลูกคOาสามารถจะนำบัตรกำนัลไปแลกสินคOาสมนาคุณไดOในมูลคFา 10 บาท
ระหวFางปŠ 2548 บริษัทไดOจFายเงินคFาสินคOาสมนาคุณไปทั้งสิ้น 100,000 บาท และสามารถขายสินคOาไดO 1,000,000
บาท ในปŠน้ีลูกคOานำบัตรกำนัลมาแลกสินคOาสมนาคุณแลOว 5,000 ฉบับ คาดวFาในปŠ 2549 จะมีลูกคOานำบัตรกำนัลมา
แลกอกี 80% ของบตั รกำนัลทเี่ หลอื การบนั ทึกบญั ชใี นสมุดรายวนั ทวั่ ไปจะเปHนดังนี้

รายการ การบันทกึ บญั ชี
ระหว&างป„ 2548
เงนิ สด 1,000,000
ขายสนิ คาO ไดO 1,000,000 บาท ขายสินคOา 1,000,000

ซื้อสนิ คาO สมนาคุณ 100,000 บาท สินคาO สมนาคุณ 100,000 100,000
เงินสด

ลูกคาO นำบตั รกำนัลมาแลก 5,000 ฉบับ คาF สมนาคณุ ลกู คาO 50,000
สินคOาสมนาคณุ 50,000

31 ธ.ค. 2548

ประมาณรายการหนีค้ าF สมนาคณุ ลูกคาO คาF สมนาคุณลกู คOา 40,000
ท่ีจะนำมาแลกในปŠ 2549 ดงั นี้ หน้ีคาF สมนาคณุ ลกู คาO โดยประมาณ 40,000
จำนวนบัตรกำนัลท้ังหมด 10,000 ฉบบั
(1,000,000 ÷ 100)

ลกู คาO นำบตั รมาแลกสินคOา
สมนาคณุ แลวO 5,000 ฉบบั

คงเหลือบัตรในมอื ลูกคOา 5,000 ฉบับ
คาดวาF จะนำมาแลกอีก 80% 4,000 ฉบบั

1 ม.ค. 2549

โอนกลบั รายการ หนี้คาF สมนาคณุ ลูกคOา 40,000
โดยประมาณ
คาF สมนาคณุ ลกู คOา 40,000

ครเู อกชยั สะอิ บช.บ. (บญั ชบี ัณฑติ )

ตวั อยา& งท่ี 2 บริษัท เคร่ืองดื่มไทย จำกัด เปHนบริษัทผลิตและจำหนFายน้ำอัดลมย่ีหOอ “ริน” บริษัทตOองการเพิ่ม

ยอดขาย จึงมีนโยบายที่จะแลกของสมนาคุณแกFลูกคOา โดยกำหนดเง่ือนไขการแลกของสมนาคุณไวO
ดังนี้ คือ ลูกคOาตOองสFงฝาน้ำอัดลม 10 ฝา เพ่ือแลกของสมนาคุณเปHนแกOวน้ำ 1 ใบ ในระหวFางปŠ
2548 บริษัทขายน้ำอัดลม (ขวดละ 5 บาท) จำนวน 2,000,000 ขวด และจFายเงินเพ่ือซ้ือแกOวน้ำ

สมนาคุณ (ใบละ 7 บาท) 140,000 ใบ และลูกคOานำฝาน้ำอัดลมมาแลกแกOวน้ำสมนาคุณไปแลOว
120,000 ใบ กิจการคาดวFาจะมีลูกคOาท่ีซ้ือน้ำอัดลมและสนใจสFงฝาขวดมาแลกของสมนาคุณ
ประมาณ 80%

จากตัวอยFางขาO งตOนสมมุตวิ Fา
ก) ลกู คOาสงF เฉพาะฝาขวดน้ำอัดลมเทาF นน้ั เพ่อื แลกของสมนาคณุ
ข) ลูกคาO สFงฝาขวดน้ำอดั ลมตามทก่ี ำหนดพรอO มเงินสด 2 บาท เพ่อื แลกของสมนาคุณ

รายการบัญชีจะเป‡นดังนี้

รายการ ก) ลูกค#าสง& เฉพาะฝาขวดเท&านัน้ ข) ลกู คา# ส&งฝาขวดพรอ# มเงนิ สด

ระหวาF งปŠ 2548

บันทกึ การขาย เงนิ สด 10,000,000 เงนิ สด 10,000,000
น้ำอดั ลม ขาย 10,000,000 ขาย 10,000,000

บันทึกซอ้ื แกOวนำ้ สนิ คาO สมนาคณุ 980,000 สนิ คOาสมนาคุณ 980,000
สมนาคุณ เงินสด 980,000 เงินสด 980,000

บันทกึ การแลกของ คFาสมนาคุณลูกคOา 840,000 เงินสด 240,000

สมนาคุณ จำนวน สนิ คOาสมนาคุณ 840,000 คFาสมนาคุณลูกคOา 600,000
120,000 ช้ิน สนิ คOาสมนาคุณ 840,000
120,000 X 7 = 840,000 120,000 X 5 = 600,000

31 ธ.ค. 2548 คาF สมนาคุณลกู คาO 200,000
ประมาณรายการหนี้ คFาสมนาคุณลูกคาO 280,000
คFาสมนาคณุ ลูกคOาทีจ่ ะ หนี้สินสมนาคณุ ลูกคาO หนีส้ นิ สมนาคณุ ลูกคOา

นำมาแลกในปŠ 2549 ดังน้ี โดยประมาณ 280,000 โดยประมาณ 200,000
ลกู คาO สนใจนำมาแลก
80% = 1,600,000 ฝา
(2,000,000 X #!""") ปŠ 2548 นำฝาน้ำอัดลมมาแลกแลOว 1,200,000 ฝา (120,000 X 10) คงเหลือจำนวนฝาที่จะ
นำมาแลกในปŠ 2549 โดยประมาณ 400,000 ฝา หรือเทาF กบั แกวO 40,000 ใบ

1 ม.ค. 2549 หนี้คาF สมนาคณุ ลกู คOา
โอนกลับรายการ หนีค้ าF สมนาคุณลูกคOา

โดยประมาณ 280,000 โดยประมาณ 200,000
คFาสมนาคุณลูกคาO 280,000 คาF สมนาคณุ ลูกคOา 200,000

ครูเอกชยั สะอิ บช.บ. (บัญชีบัณฑติ )

หนส้ี ินจากการขายสนิ ค#าโดยรบั ประกนั
การจำหนFายสินคOาบางประเภท กิจการอาจใหOบริการหลังการขาย โดยการรับประกันคุณภาพของสินคOาน้ัน

ใหOกับผูOซื้อ ดOวยการใหOบริการ ตรวจซFอมหรือเปล่ียนสFวนที่ชำรุดเสียหายภายในระยะเวลาที่กำหนดไวOหลังการขาย
ซ่ึงถือเปHนการผูกพันของผOูขายในการรับประกันดังกลFาว ดังน้ันในวันส้ินงวดบัญชีถOาปรากฎวFาสินคOาท่ีขายโดยการ
รับประกันคุณภาพยังไมFครบระยะเวลารับประกัน กิจการจะตOองประมาณรายจFายอันเกิดจากการประกันคุณภาพไวO
ในงวดที่มกี ารขายและถอื เปนH คาF ใชOจาF ยของงวดทข่ี ายสินคาO นัน้

ตัวอยา& ง รOานขายนา¥ิกาแหFงหน่ึงมีนโยบายรับประกันนา¥ิกาที่ขายใหOแกFลูกคOาเปHนระยะเวลา 1 ปŠ โดยยินดี
ซFอมใหOฟรีหากความเสียหายน้ันเกิดจากสภาพของสินคOาเอง ปรากฎวFาระหวFางปŠ 2548 รOานขาย

นา¥ิกาไดOท้ังหมดเปHนเงิน 120,000 บาท จากประสบการณ\ที่ผFานมาพบวFา คFาใชOจFายท่ีเกิดขึ้นจาก
การขายนา¥ิกาท่ีรOานรับประกันนี้มีจำนวน 10% ของยอดขาย ซ่ึงในปŠน้ีมีลูกคOานำนา¥ิกามาซFอม
ในอายปุ ระกนั ทำใหOราO นตอO งเสยี คาF ใชจO Fายไปจำนวน 9,000 บาท

การบนั ทึกรายการในสมดุ รายวนั ทวั่ ไป เปHนดังน้ี สมุดรายวันท่ัวไป หนา* 1

พ.ศ. 2548 รายการ เลขท่ี เดบติ เครดิต
เดือน วนั ที่ บญั ชี

ระหว6างปT เงินสด/ลูกหนี้ 120,000

ขายสนิ คา) 120,000

บันทึกการขายสนิ ค)าระหว6างปT 2548

ค6าซ6อมแซมสนิ คา) ท่ีขายโดยรบั ประกัน 9,000
เงินสด 9,000

บนั ทกึ จา6 ยเงินคา6 ซ6อมแซมสินคา) ทีข่ ายโดย
รับประกนั

ธ.ค. 31 ค6าซอ6 มแซมสินคา) ทีข่ ายโดยรับประกนั 3,000
หน้สี ินโดยประมาณจากการขายสนิ คา) 3,000
2549 โดยรบั ประกนั
ม.ค. 1 3,000
บนั ทึกหนสี้ นิ โดยประมาณ 3,000

หน้สี นิ โดยประมาณจากการขายสินคา) โดย
รับประกัน

คา6 ซอ6 มแซมสนิ ค)าทขี่ ายโดยรับประกัน
บันทึกโอนกลบั รายการหน้สี ินโดยประมาณ
ในสนิ ค)าทีข่ ายรับประกนั

ครูเอกชยั สะอิ บช.บ. (บญั ชบี ัณฑติ )

การคำนวณ 12,000
คFาใชจO าF ยท่ีคาดวาF จะเกิดจากการขายสินคOาโดยรับประกนั 9,000
10% ของ 120,000 3,000
หัก คาF ใชจO าF ยทเ่ี กดิ ขึ้นในระหวาF งปŠ
หน้สี ินโดยประมาณจากการขายสนิ คาO โดยรบั ประกนั

หนี้สินระยะยาว
หน้ีสินระยะยาวเปHนหน้ีสินที่มีกำหนดชำระคืนนานเกินกวFา 12 เดือน หนี้สินระยะยาวอาจมีหลักประกัน

โดยการจดจำนองเครื่องจักร อุปกรณ\ อสังหาริมทรัพย\หรือหลักทรัพย\อ่ืน ๆ ท่ีเปHนท่ีเชื่อถือ ทั้งนี้เพราะเปHนการกOูยืม
ดOวยจำนวนเงินท่ีสงู มาก ไมสF ามารถชดใชใO นระยะเวลาส้ันไดO เชนF

เงินก#ูยมื จากสถาบันการเงนิ (Loan from Financial Institutions)
เปHนการกูOยืมเงินจากธนาคารหรือบริษัทเงินทุนโดยเอาหลักทรัพย\เปHนหลักประกันการชำระเงินตOนมักจะ
กำหนดระยะเวลานานกวFา 1 ปŠ สFวนดอกเบย้ี แลOวแตจF ะตกลงกันตามขOอกำหนดในสญั ญากยOู ืม
ห#ุนก#ู (Bonds)
เปHนการกูOเงินโดยออกจำหนFายหุOนใหOแกFผOูถือหOุนเดิม จำหนFายใหOประชาชนทั่วไปก็ไดO โดยผูOกOูและผOูใหOกูOตกลง
กันวFาจะจFายคืนจำนวนเงินท่ีแนFนอนตามระยะเวลาท่ีกำหนดในอนาคต ผOูกOูตOองออกใบหุOนใหOผูOซื้อถือไวOเปHนหลักฐาน
แทนสัญญากูOเงนิ
หนี้สินจากสญั ญาเชา& ระยะยาว (Leases)
การทำสัญญาเชFาทรัพย\สินระยะยาว อาจจะกFอใหOเกิดพันธะหนี้สินระยะยาวขึ้นกับผูOเชFาไดO วิธีการบัญชี
อาจจะแตกตFางกันไปตามเง่ือนไขในสัญญาท่ีกระทำหรือตกลงกัน ถOาหากจะมีการบันทึกหน้ีสินระยะยาวจากรายการ
น้ี ก็จะตOองพิจารณารายจFายท่ีจะตOองจFายในอนาคต แตFหักลดเปHนคFาเงินในป‹จจุบันตามอัตราดอกเบี้ยที่ระบุใน
สัญญา
เงิน กู# ยื ม จ าก บ ริษั ท ใน เค รือ แ ล ะบ ริษั ท ร&วม (Loans from Subsidiaries and Associated
Companies)
เงินก#ูยืมจากกรรมการและลูกจา# ง (Loan from Directors and Employees)
เงินมัดจำ-สมาชิก ในกรณีกิจการเปˆดใหOผูOใชOบริการสมัครเปHนสมาชิกโดยจFายเงินเปHนจำนวนคFอนขOางสูง
ลักษณะเปHนการจFายเงินมัดจำระยะเวลานาน หรือตลอดชีพของสมาชิก จึงถือเงินมัดจำท่ีสมาชิกจFายลFวงหนOาเปHน
หน้ีสินระยะยาว

สำหรับรายละเอียดหน้ีสินระยะยาว และการบันทึกบัญชีเก่ียวกับหนี้สินระยะยาว การแสดงมูลคFาในงบ
การเงินที่จะกลFาวถึง ในบทนี้ มีเพียงหุOนกูOเทFานั้น สFวนในเรื่อง การกOูยืมเงินจากสถาบันการเงิน หน้ีสินจากสัญญาเชFา
ระยะยาว เงินกOูยืมจากบริษัทในเครือและบริษัทรFวม เงินกOูยืมจากรรมการและลูกจOาง เงินมัดจำ-สมาชิก หน้ีสินเงิน
บำนาญ และรายไดOรอการตัดบญั ชี ศึกษาในระดบั ขนั้ สงู ตFอไป

ครเู อกชยั สะอิ บช.บ. (บัญชีบณั ฑติ )

หุ#นกู# (Bond Payable)
หุOนกOู เปHนเคร่ืองมือทางการเงินชนิดหน่ึงซ่ึงในการกูOยืมเงิน โดยผOูกOูยืมออกหลักฐานการกOูยืมเงินเปHนใบหOุนกูO

เพ่ือเปHนหลักฐานใหOแกFผOูใหOกูOยืม หุOนกOูเปHนหนี้สินระยะยาวมีกำหนดอายุการไถFถอนระหวFาง 5 – 15 ปŠ หรือมีอายุการ
ไถFถอนมากกวFาท่ีกลFาวมาแลOวก็ไดO ซ่ึงข้ึนอยูFกับวัตถุประสงค\ในการออกหOุนกูO หOุนกูOเปHนแหลFงท่ีมาของ
เงินทุนระยะยาว เอกชนท่ีจะออกหุOนกูOไดOตOองเปHนบริษัทมหาชนเทFานั้น การออกหุOนกูOเปHนหน้ีสินระยะยาวออกเปHน
หนFวยเล็กๆ เทาF ๆ กันซงึ่ แตFละหนFวยอาจมีมูลคFา 100 บาท 500 บาท 1,000 บาท ฯลฯ

การจำหน&ายหน#ุ กู# บรษิ ทั ผูนO ำหนOุ กูอO อกจำหนFายมีขOอสญั ญาตอF การชำระหนี้ในอนาคต 2 ประการ คอื
- การจาF ยคืนจำนวนเงินทีแ่ นนF อน ตามราคาใบหOุนกูหO รือมูลคาF หนุO กูOทก่ี ำหนด
- การจาF ยดอกเบย้ี ตามงวดเวลา ตามปกติมักเปนH งวด 6 เดือนในจำนวนซึง่ ระบไุ วใO นใบหนOุ กูO

ดอกเบ้ียที่บริษัทเสนอใหOเรียกวFาอัตราตามสัญญา (Contract Rate or Nominal Rate) จะสูงหรือต่ำข้ึนอยFู
กับฐานะการเงินของบริษัทกับอัตราดอกเบี้ยท่ีธนาคารคิด (Effective Interest Rate Yield Rate) ถOาอัตราดอกเบ้ีย
ตามสัญญาเทFากับอัตราดอกเบ้ียในตลาดการเงิน หุOนกูOจะขายในราคาตามมูลคFา ถOาอัตราดอกเบี้ยตามสัญญาสูงกวFา
อัตราดอกเบ้ียในตลาดการเงิน หOุนกOูจะขายไดOในราคาสูงกวFามูลคFา (At Premium) แตFถOาบริษัทเสนออัตราดอกเบ้ีย
ตำ่ กวFาตลาดการเงนิ หนุO กูOจะขายไดใO นราคาต่ำกวาF มลู คFา (At Discount)

ตัวอย&าง บริษัทแหFงหน่ึงออกหOุนกOูมูลคFา 200,000 บาท กำหนดไถFถอนคืน เมื่อครบ 5 ปŠ อัตราดอกเบี้ย
บริษัทตกลงจFาย 8% สัญญาจFายเงินตOนคืนเม่ือครบ 5 ปŠ จะตOองจFายดอกเบี้ยปŠละ 16,000 บาท เม่ือเสนอขายใหOกับ
ผOูลงทุน ราคาซื้อขายจะข้ึนอยูFกับอัตราดอกเบี้ยในตลาดการเงินภายใตOขOอสมมุติที่แตกตFาง 2 อยFาง โดยใชOตาราง
การหามลู คFาปจ‹ จบุ ัน (Present Value) ราคาซ้ือขายหOุนกูOจะคำนวณไดดO ังนี้

อัตราดอกเบยี้ ตามสญั ญาซ้อื ขายห#นุ ก#ู 8% อัตราดอกเบ้ยี ตามสัญญาซื้อขายห#นุ กู# 8%

แต&ถ#าอตั ราดอกเบ้ียในตลาดการเงิน 9% แต&ถ#าอตั ราดอกเบ้ียในตลาดการเงิน 7%

มูลคาF ป‹จจุบันของหนOุ กOู 200,000 บาท มลู คFาป‹จจุบันของหOนุ กOู 200,000 บาท
กำหนดไถถF อนคนื เมื่อครบ 5 ปŠ อตั ราดอกเบ้ีย กำหนดไถถF อนคืนเมอ่ื ครบ 5 ปŠ อัตราดอกเบี้ย
9% ตอF ปŠ (200,000 X 0.6499) 129,980 7% ตFอปŠ (200,000 X 0.7130) 142,600

มูลคาF ปจ‹ จุบันของดอกเบย้ี 16,000 บาท มลู คาF ปจ‹ จบุ นั ของดอกเบีย้ 16,000 บาท
ตFอปŠ เปHนเวลา 5 ปŠ อัตราดอกเบ้ยี 9% ตอF ปŠ เปนH เวลา 5 ปŠ อัตราดอกเบีย้ 7%
ตอF ปŠ (16,000 X 3.8897) 62,235 ตอF ปŠ (16,000 X 4.1002) 65,603

จำนวนเงนิ ทีจ่ ะไดรO บั จากการออกหุOนกูO 192,215 จำนวนเงนิ ท่จี ะไดรO ับจากการออกหOนุ กOู 208,203

การบันทกึ รายการในสมุดรายวนั ทั่วไปของหุน# ก#ู มีดังน้ี ดอกเบี้ยในตลาดการเงิน 7%
ดอกเบยี้ ในตลาดการเงิน 9%
เดบิต เงินสด 192,215 เดบิต เงนิ สด 208,203

สFวนตำ่ มูลคาF หOุนกOู 7,785 เครดิต สFวนเกินมลู คาF หุOนกOู 8,203
เครดิต หOนุ กูO 200,000 หนุO กูO 200,000

ครูเอกชัย สะอิ บช.บ. (บัญชบี ัณฑิต)

ถOาอัตราดอกเบ้ียในตลาดการเงิน 8% เทFากับอัตราดอกเบ้ียที่บริษัทเสนอใหO คือ 8% ราคาซื้อขายหOุนกOูจะ

เทาF กบั ราคาตามมูลคFา (At Par Value) คือจะซ้ือขายกนั ตามราคาหนOาใบหุOนกOู คำนวนไดOดังน้ี
- มลู คาF ปจ‹ จุบนั ของหุOนกOู 200,000 บาท กำหนดไถคF ืนเม่ือครบ 5 ปŠ
อตั ราดอกเบีย้ จาF ยทุกปŠ 8% (200,000 X 0.6806) 136,120

- มูลคFาปจ‹ จุบันของดอกเบี้ย 16,000 บาท จFายทกุ ปเŠ ปHนเวลา 5 ปŠ
อตั ราดอกเบีย้ จาF ยทกุ ปŠ 8% (16,000 X 3.9927) 63,883
- จำนวนเงนิ ทจ่ี ะไดรO ับจากการออกหนOุ กOู 200,003

ดอกเบี้ยหุ#นก#ู (Bond Interest Expenses) เนื่องจากอัตราดอกเบี้ยตามสัญญากับอัตราดอกเบ้ียในตลาด
การเงินที่แตกตFางกันเปHนตัวกำหนดราคาของหุOนกOู ซึ่งจะทำใหOเกิดสFวนเกินมูลคFาหOุนกOูหรือสFวนต่ำกวFามูลคFาหOุนกูO ซ่ึง
มีผลเก่ียวเนื่องไปถึงดอกเบ้ียหOุนกูO ถOาหุOนกูOที่ออกใหOดอกเบ้ีย 9% สFวนท่ีต่ำกวFามูลคFาหุOน จำนวน 15,570 บาท เปHน
ดอกเบ้ียท่ีตOองจFายเพ่ิมท้ังจำนวน เม่ือผูOถือหOุนครบกำหนดไถFถอนคืน แตFถOาหOุนกOูใหOดอกเบ้ีย 7% สFวนท่ีเกินกวFามูลคFา
หOุนกOูจำนวน 16,406 บาท ถือเปHนดอกเบ้ียสFวนที่ไดOรับคืนจากผOูซื้อหOุนกOูซึ่งจะตOองนำมาหักออกจากดอกเบี้ย มีผล
ทำใหOดอกเบี้ยจFายจริงลดลงไปเทFากับจำนวนสวF นเกนิ มูลคาF ของหนุO กทูO ่ีตดั บญั ชีในงวดนน้ั ๆ

การตดั สว& นเกนิ ส&วนตำ่ กวา& มูลค&าหน#ุ กู# สามารถจัดทำไดO 3 วธิ ี
1. การตัดสFวนเกนิ สวF นตำ่ มลู คFาหุOนกูO วธิ เี สนO ตรง (Straght-Line Method)
2. การตัดสFวนเกิน สFวนตำ่ มูลคFาหุOนกูO วิธดี อกเบ้ยี ทบตOน (Effective Interest Method)
3. การตดั สFวนเกิน สวF นต่ำมูลคFาหOุนกูO วธิ เี งนิ กูคO Oางชำระ

การตัดสFวนเกิน สFวนต่ำกวFามูลคFาหุOนกOู วิธีเสOนตรง (Straght-Line Method) เปHนวิธีการตัดสFวนต่ำ
สFวนเกินเทFากันทุกปŠสม่ำเสมอตลอดอายุของหOุนกูO จากตัวอยFางขOางตOน การตัดสFวนต่ำ-สFวนเกินมูลคFาหOุนกOู คำนวณไดO

ดงั นี้ สวF นตำ่ มลู คFาหนุO กูตO ัดบญั ชีปลŠ ะ 7,785/5 = 1,557

สวF นเกนิ มลู คFาหOุนกOูตดั บญั ชีปŠละ 8,203/5 = 1,641

การบันทกึ บญั ชตี ัดส&วนต่ำ – สว& นเกนิ มูลคา& หน#ุ กู# วิธีเสน# ตรง

ส&วนตำ่ กว&ามลู คา& ห#ุนกู# ส&วนเกนิ มูลค&าหุน# ก#ู

ปทŠ ่ี 1 ปทŠ ่ี 1
เดบิต ดอกเบ้ียจFาย 17,557 เดบิต ดอกเบยี้ จาF ย 14,359

เครดิต เงินสด 16,000 สFวนเกินมูลคFาหุนO กูO 1,641 16,000
สวF นต่ำมูลคาF หOนุ กูO 1,557 เครดติ เงนิ สด 16,000

ปทŠ ่ี 2 ปทŠ ี่ 2 14,359
เดบติ ดอกเบย้ี จFาย 17,557 เดบิต ดอกเบี้ยจFาย
เครดิต เงนิ สด 16,000 สวF นเกินมลู คาF หนุO กOู 1,641

สFวนตำ่ มูลคFาหุนO กOู 1,557 เครดติ เงินสด

ครูเอกชยั สะอิ บช.บ. (บญั ชบี ณั ฑิต)

การตัดสFวนเกิน สFวนต่ำกวFามูลคFาหุOนกูO วิธีดอกเบ้ียทบตOน (Effective Interest Method) หรือเรียกอีก
อยFางหนึง่ วาF วธิ ดี อกเบ้ยี แทจO รงิ จากตัวอยาF งขOางตOน สามารถคำนวณไดOดงั น้ี

ตารางแสดงการตัดสว& นตำ่ กวา& มูลค&าหนุ# ก#ู วธิ ีดอกเบี้ยแท#จริง
หนOุ กมOู ูลคาF 200,000 บาท อัตราดอกเบย้ี 8% จาF ยชำระดอกเบยี้ ทกุ ปŠ

อตั ราดอกเบ้ียแทOจรงิ 9% ตFอปŠ

ดอกเบย้ี จา6 ย 8% ดอกเบีย้ แท)จรงิ 9% ส6วนต่ำมลู ค6าห)นุ ก)ู ส6วนต่ำมลู คา6 หุ)นกู) มลู ค6าตามบัญชขี อง
หุ)นกู) ณ วนั สน้ิ ปT
ปทT ่ี ของมลู ค6าหนุ) ก)ู ของราคาหนุ) กูต) าม ตดั บญั ชี ตามบัญชี
บญั ชี (5) = (5) + (3)
192,215
(1) (2) (3) = (2) – (1) (4) = (4) – (3) 193,514
194,930
ราคาเม่อื ออก 7,785 196,474
198,157
1 16,000 17,299 1,299 6,486 200,000

2 16,000 17,416 1,416 5,070

3 16,000 17,544 1,544 3,526

4 16,000 17,683 1,683 1,843

5 16,000 17,834 1,843* -

*เพื่อใหOยอดสวF นต่ำกวFามลู คาF หนุO กOตู ามบญั ชีงวดสดุ ทาO ยเทFากับ 0
ตารางแสดงการตดั สว& นเกินมลู คา& หนุ# ก#ู วิธีดอกเบยี้ แทจ# รงิ

หนุO กมOู ลู คFา 200,000 บาท อตั ราดอกเบ้ยี 8% จFายชำระดอกเบ้ียทกุ ปŠ
อัตราดอกเบีย้ แทOจริง 7% ตอF ปŠ

ดอกเบย้ี จา6 ย 8% ดอกเบย้ี แท)จริง 7% สว6 นเกินมูลค6าห)ุน ส6วนเกนิ มูลคา6 ห)ุนก)ู มลู ค6าตามบญั ชขี อง
ตามบญั ชี หน)ุ กู) ณ วนั สนิ้ ปT
ปทT ี่ ของมูลคา6 หน)ุ กู) ของราคาหุ)นก)ูตาม ก)ตู ัดบญั ชี
บญั ชี (4) = (4) – (3) (5) = (5) - (3)
8,203 208,203
(1) (2) (3) = (2) – (1) 6,777 206,777
5,251 205,251
ราคาเม่ือออก 3,619 203,619
1,872 201,872
1 16,000 14,574 1,426 - 200,000

2 16,000 14,474 1,526

3 16,000 14,368 1,632

4 16,000 14,253 1,747

5 16,000 14,131 1,872*

*เพ่อื ใหยO อดสFวนเกนิ มลู คาF หOนุ กOูตามบญั ชีงวดสดุ ทOายเทาF กบั 0

การบันทกึ บัญชตี ดั ส&วนต่ำ–สว& นเกินมูลคา& หุน# ก#ู วิธเี ส#นตรง

สGวนตำ่ กวาG มูลคGาห*นุ ก*ู สGวนเกนิ มูลคGาหน*ุ ก*ู

ปTท่ี 1 ปTที่ 1

เดบติ ดอกเบยี้ จา6 ย 17,299 เดบิต ดอกเบ้ียจ6าย 14,574

เครดิต เงนิ สด 16,000 ส6วนเกนิ มลู ค6าหุ)นกู) 1,426

ส6วนต่ำมูลคา6 หน)ุ กู) 1,299 เครดิต เงนิ สด 16,000

ครูเอกชัย สะอิ บช.บ. (บญั ชีบัณฑติ )

ปTท่ี 2 ปTที่ 2

เดบิต ดอกเบี้ยจ6าย 17,416 เดบติ ดอกเบีย้ จา6 ย 14,474
ส6วนเกินมูลคา6 ห)นุ กู) 1,526
เครดติ เงนิ สด 16,000
1,416 เครดิต เงนิ สด 16,000
สว6 นต่ำมูลค6าหุ)นก)ู

การตัดสFวนต่ำ หรือสFวนเกินมูลคFาหOุนกูO อาจทำทุกครั้งที่มีการจFายดอกเบี้ย หรือจะทำการตัดบัญชีเพียงคร้ัง
เดียวในวันสิ้นปทŠ ้ังนีเ้ พอื่ สะดวกในการบันทกึ บญั ชี

การแสดงรายการเก่ียวกับหุน# กู#ในงบดุล
วันที่ขายหOุนไดO ราคาตามบัญชีของหOุนกูOจะเทFากับจำนวนเงินที่ไดOรับจากการขายหุOนกOู เน่ืองจากเงินที่ไดOรับนี้
คำนวณโดยถือวFาเปHนมูลคFาป‹จจุบันของการจFายชำระหนี้ในอนาคต ณ อัตราดอกเบ้ียซ่ึงกำหนดโดยตลาด ดังนั้นสFวน
ตำ่ หรอื สวF นเกินมูลคFาหุนO กูO จงึ ถอื เปHนรายการปรบั มลู คFาหุOนกOู จากตวั อยาF งขาO งตOน การแสดงหOุนกูใO นงบดุล ดงั นี้

หนุ# กจ#ู ำหน&ายในราคาต่ำกวา& มลู ค&า

งบดลุ (บางส่วน) 200,000
ณ วนั ออกหุ้นกู้ 7,785
หนีส- ินระยะยาว
หุน้ กู้ 8% อายุ 5 ปี มลู ค่าวนั ครบกาํ หนด 192,215
หัก ส่วนตา;ํ มลู คา่ หนุ้ กู้
ราคาตามบญั ชีหุ้นกู้

งบดลุ (บางส่วน) 200,000
ณ วนั ส?ินปี ท;ี 1 6,486
หนี-สินระยะยาว
หุน้ กู้ 8% อายุ 5 ปี มูลคา่ วนั ครบกาํ หนด 193,514
หัก ส่วนต;าํ มลู คา่ หนุ้ กู้
ราคาตามบญั ชีหุน้ กู้

ครูเอกชัย สะอิ บช.บ. (บัญชีบัณฑิต)

หุ#นกู#จำหน&ายในราคาสงู กว&ามูลคา& 200,000
8,203
งบดุล (บางส่วน)
ณ วนั ออกหุน้ กู้ 208,203
หนีส- ินระยะยาว
หุน้ กู้ 8% อายุ 5 ปี มลู ค่าวนั ครบกาํ หนด
บวก ส่วนเกินมลู คา่ หนุ้ กู้
ราคาตามบญั ชีหุ้นกู้

งบดุล (บางส่วน) 200,000
ณ วนั สิ?นปี ท;ี 1 6,777
หน-ีสินระยะยาว
หุ้นกู้ 8% อายุ 5 ปี มูลค่าวนั ครบกาํ หนด 206,777
บวก ส่วนเกนิ มลู คา่ หนุ้ กู้
ราคาตามบญั ชีหุน้ กู้

ห#ุนก#ูไถค& ืนเปน‡ งวด (Serial Bonds)
บางกิจการอาจออกหOุนกOูชนิดไถFถอนเปHนงวดๆ ภายในเวลาที่กำหนดหOุนกูOชนิดนี้ภาระหนี้จะคFอยๆ ลดลง
เม่ือใกลOถึงวันไถFคืนงวดสุดทOาย ในกรณีท่ีออกหOุนกOูในราคาต่ำกวFาหรือเกินกวFามูลคFา ตOองปรับปรุงการตัดสFวนต่ำ

หรือสFวนเกินมูลคFาหุOนกOู เน่ืองจากภาระหนี้หOุนกOูคFอยๆ ลดลง พิจารณาตัดสFวนต่ำหรือสFวนเกินมูลคFาเปHนงวดๆ
ตามระยะเวลาไถFคืน ในท่ีนจ้ี ะกลFาวถงึ การปรับปรุงการตดั สวF นเกนิ มูลคFาหนุO กOู ตามวิธีหนุO กOูคาO งชำระ
ตัวอย&าง บริษัทแหFงหนึ่งออกหุOนกูO 500,000 บาท กำหนดไถFถอนคืน 5 งวด งวดละเทFาๆกัน ภายใน 5 ปŠ

500,000 บาท = ไถFปลŠ ะ 100,000 บาท หุOนขายไดOในราคา 530,000 บาท อตั ราดอกเบย้ี 8%
ตารางการตัดสว& นเกนิ มูลค&าหนุ# กไ#ู ถค& นื เป‡นงวดๆ วิธีเงินกู#ค#างชำระ

ปทT ี่ 1 มลู คา6 ห)นุ คงเหลือ เศษส6วน สว6 นเกินตดั บญั ชี ส6วนเกนิ มลู ค6าคงเหลอื

1 500,000 5/15 10,000 20,000

2 400,000 4/15 8,000 12,000

3 300,000 3/15 6,000 6,000

4 200,000 2/15 4,000 2,000

5 100,000 1/15 2,000 -

1,500,000 30,000

ครเู อกชยั สะอิ บช.บ. (บัญชีบณั ฑติ )

การบันทึกรายการปรบั ปรงุ มลู ค&าหุ#นกู# วนั ส้นิ งวดบัญชี 30,000 40,000
ปท„ ี่ 1 เดบิต ดอกเบี้ยจFาย 10,000

สFวนเกินมลู คFาหนOุ กูO
เครดติ เงินสด (500,000X8%)

บันทกึ การจFายดอกเบยี้ และสFวนเกนิ มลู คาF หนOุ กOู

ปท„ ่ี 2 เดบติ ดอกเบย้ี จFาย 24,000 32,000
สวF นเกนิ มลู คาF หุนO กOู 8,000
เครดติ เงนิ สด (400,000X8%)

บันทึกการจFายดอกเบ้ยี และสวF นเกนิ มูลคFาหนุO กOู

การแปลงสภาพหุน# ก#ู (Bond Conversion)
หOุนกูOแปลงสภาพ คือหOุนกOูที่อาจแปลงสภาพไปเปHนหลักทรัพย\ชนิดอ่ืนของบริษัทไดOในงวดเวลาท่ีกำหนดไวO

หุOนกOูแปลงสภาพมักจะใหOสิทธิแกFผูOถือ ในการแปลงสภาพจากหุOนกูOไปเปHนหุOนทุน การใหOสิทธิดังกลFาวยFอมเปHนการ
จูงใจผOูลงทุน เพราะนอกจากจะมีหลักประกันการเปHนเจOาหน้ีคืนหุOนกูOแลOวยังมีสิทธิจะเปล่ียนไปเปHนผOูถือหุOนสามัญไดO
เม่อื ราคาหOนุ ทนุ สงู ข้ึน หรือในเมื่อไดOรบั ประโยชนท\ ่ีมากกวFาในฐานะเปHนผูOถอื หุนO

วธิ ีปฏิบัตเิ ก่ยี วกบั การแปลงสภาพห#ุนก#ู
1. ถือราคาตลาดของหOุนทุนที่ออกใหมF เปHนราคาท่ีนำไปเพิ่มบัญชีทุน กรณีน้ีจะเกิดกำไรขาดทุนจากการ
แปลงสภาพหOนุ กOู (ในกรณที ไ่ี มทF ราบราคาตลาดของหOนุ ทนุ ใหOใชOหนุO กOแู ทน)
2. โอนราคาตามบัญชีของหุนO กูO ทแ่ี ปลงสภาพไปใหOหุนO ทนุ ทีอ่ อกใหO
ตัวอย&าง บริษัทแหFงหนึ่ง มีหุOนกูOแปลงสภาพ 6% มูลคFา 120,000 บาท มีราคาตามบัญชี 124,800 บาท
จำนวน 4,800 บาท คือสFวนเกินมูลคFาหุOนกูO ณ วันนี้ หุOนกOูท้ังหมดไดOแปลงสภาพเปHนหOุนสามัญ ซึ่งมีราคาตลาดหุOนละ
150 บาท ในอัตรา 1 หุOนกOู มูลคาF 1,000 บาท แปลงเปHนหุนO สามัญ 10 หุนO (มูลคาF หOนุ ละ 100 บาท)

วิธีที่ 1 เดบิต หุOนกูO 120,000
สวF นเกินมูลคFาหOนุ กูO 4,800
ขาดทุนจากการแปลงสภาพหOนุ กOู 55,200

เครดิต หนุO สามญั (1,200 X 100) 120,000
สวF นเกนิ มูลคFาหุOนสามัญ (1,200 X 50) 60,000
บันทึกการแปลงสภาพหุนO กูO

วิธีที่ 2 เดบิต หุOนกูO 120,000
สFวนเกนิ มูลคาF หOนุ กูO 4,800

เครดติ หนุO สามญั (1,200 X 100) 120,000
สวF นเกินมลู คFาหOนุ สามัญ 48,000
บันทึกการแปลงสภาพหนOุ กOู

ครูเอกชัย สะอิ บช.บ. (บัญชบี ัณฑติ )

หุน# กท#ู ไ่ี ดร# บั สิทธิการซือ้ หน#ุ ทุน (Bonds Issued with Stock Warrant Attached)
การจำหนFายหุOนกูO โดยใหOมอบสิทธิที่จะซื้อหุOนทุนของบริษัทไปดOวยกันนั้นใหOประโยชน\แกFผOูซื้อหุOนกูOท่ีสามารถ
จะแยกสFวน โดยนำใบมอบสิทธิดังกลFาวไปซื้อขายในตลาดไดO การท่ีจะเลือกใชOสิทธิซื้อหOุนทุนหรือไมFขึ้นอยูFกับ
ความเคลื่อนไหวของราคาหOนุ ทุนในตลาด
รายการบญั ชีเพ่ือบนั ทกึ การจำหนา& ยหนุ# กด#ู ังกล&าวน้ี สามารถกระทำได# 2 อยา& งคือ
1. บันทึกเงินที่ไดOรับทั้งหมดเปHนเงินไดOจากการจำหนFายหOุนกูOแตFอยFางเดียวสำหรับใบมอบสิทธิน้ันถือวFาไมFมี
ราคา
2. บันทึกเงินที่ไดOรับสFวนหน่ึงเปHนการขายหุOนกOู และอีกสFวนหน่ึงเปHนการขายใบมอบสิทธิ การคำนวณ
กระทำโดยแบงF ตามเกณฑ\ราคา Fair Value ของหลักทรัพย\ทงั้ สอง ณ วนั ออก

ตัวอย&าง บริษัทนำหุOนกูOมูลคFา 100,000 บาท ชนิด 6% อายุ 10 ปŠ ออกจำหนFายในราคา 102% พรOอมไป
กับหOุนกOู แตFละฉบับมูลคFา 1,000 บาท ไดOใหOใบมอบสิทธิที่จะซ้ือหุOนสามัญของบริษัทที่มีมูลคFาหุOนละ 25 บาท 1 หOุน

ไดOในราคาหOุนละ 32 บาท หุOนสามัญมีราคาซื้อขายขณะนี้หOุนละ 37 บาท ทันทีหลังจากขายหOุนกูO หุOนกูOแตFละฉบับมี
ราคาตลาดโดยไมFรวมสทิ ธิ ฉบบั ละ 1,015 บาท และใบมอบสทิ ธริ าคาตลาดฉบับละ 5 บาท
1. ถาO บันทึกเงนิ ที่ไดรO ับท้งั หมดเปนH เงินไดจO ากการจำหนาF ยหนุO กูO บนั ทกึ บัญชดี งั นี้

เดบติ เงนิ สด 102,000
เครดติ หุOนกOู 100,000
สวF นเกินมูลคFาหุOนกูO 2,000

บันทึกการจำหนFายหOุนกOู 100,000 บาท ชนิด 6% อายุ 10 ปŠ พรOอมไปกับหOุนกOูมูลคFา 1,000 บาท
แตFละฉบับไดOใหOใบมอบสทิ ธิซือ้ หนOุ สามัญมลู คาF หนOุ ละ 25 บาท ไดO 1 หุOน ในราคาหOนุ ละ 32 บาท

2. ถOาบนั ทกึ เงนิ ที่ไดOรับเปHนการขายหุOนกแูO ละใบมอบสิทธิ การคำนวณแบงF สFวนเงินขายไดดO ังนี้
หนOุ กูO (100 X 1,015) 101,500
ใบมอบสทิ ธิ (100 X 5) 500

รวม 102,000

การบันทึกบัญชี
เดบิต เงินสด (100,000 X 102/100) 102,000
เครดิต หุนO กูO 100,000
1,500
สวF นเกินมลู คาF หนุO กOู (100 X 15) 500
ใบมอบสิทธิซอื้ หOุนสามญั (100 X 5)
สFวนเกนิ มูลคาF หนุO กOู ใหOตดั จFายไปตลอดอายุของหOนุ กูO

ครเู อกชยั สะอิ บช.บ. (บัญชีบณั ฑติ )

ถOาในเวลาตอF มาผูถO อื ใบมอบสิทธินำสทิ ธิมาใชOซ้อื หOนุ รายการบญั ชี มดี ังนี้

เดบติ เงนิ สด (100 X 32) 3,200
ใบมอบสิทธิซอื้ หุOนสามญั (100 X 5) 500
เครดติ หุนO สามญั (100 X 25) 2,500
1,200
สวF นเกนิ มูลคFาหOนุ สามญั

ในกรณีท่ีผOูซื้อใบมอบสิทธิไมFนำสิทธิมาใชOในกำหนดเวลา ยอดในบัญชีใบมอบสิทธิซ้ือหOุนสามัญท่ีไดOออกไปท่ี
คงเหลอื อยFู ใหOโอนปˆดไปสบูF ัญชสี Fวนเกนิ ทนุ

ดังนั้น ถOาตามตัวอยFางขOางตOน ถOาหากทันทีภายหลังจากการขายหOุนกูOแลOวมีราคาตลาดฉบับละ 1,010 บาท
(ไมรF วมสทิ ธิ) และสทิ ธิมีราคาตลาดฉบับละ 15 บาท การคำนวณแบFงสFวนเงินขายกระทำดงั น้ี

ราคาตลาดของหุOนกูO (100 X 1,010) 101,000
ราคาตลาดของใบมอบสทิ ธิ (100 X 15) 1,500

รวม 102,500

แบFงสวF นเงนิ ขายดงั นี้ 100,507
หนOุ กูO (102,000 X 101,000/102,500) 1,493
ใบมอบสิทธิ (102,000 X 1,500/102,500)
102,000
รวม

บนั ทกึ การขายหุนO กOู ดังน้ี 120,000
เดบติ เงนิ สด
เครดติ หนุO กูO 100,000

สวF นเกินมูลคFาหนOุ กูO 507
ใบมอบสิทธซิ ้อื หนุO สามญั ที่ไดOออกไป 1,493
บนั ทึกรายการทผี่ ูOถอื ใบมอบสิทธิ นำสทิ ธมิ าใชOดงั นี้

เดบติ เงนิ สด (100 X 32) 3,200
ใบมอบสทิ ธซิ ื้อหOนุ สามญั ทไี่ ดอO อกไป 1,493
เครดิต หนOุ สามัญ (100 X 25) 2,500

ค&าใชจ# า& ยในการออกห#ุนกู# สFวนเกนิ มลู คาF หุOนสามญั 2,193

คFาใชOจFายในการออกหุOนกOู ไดOแกF คFาธรรมเนียมท่ีตOองชำระตามกฎหมาย คFาจดทะเบียนหOุนกOู คFาพิมพ\หุOนกOู

คFาโฆษณาหOุนกูO คFานายหนOาในการจำหนFายหุOนกOู ฯลฯ ถOาเปHนเงินจำนวนนOอย บริษัทอาจถือเปHนคFาใชOจFายในปŠท่ี
จำหนFายหOุนกูO แตFถOาเปHนเงินจำนวนมากใหOถือเปHนคFาใชOจFายในการออกหุOนกูOรอการตัดบัญชี ซ่ึงจะตOองตัดจFายตลอด
อายุของหOุนกOู เพราะผลประโยชน\ที่ไดOรับจากหุOนกูOมีอยFูตลอดอายุโดย เดบิต คFาใชOจFายในการออกหOุนกูOรอตัดบัญชี

เครดิต เงินสด หรืออาจทำไดOอีกวิธีคือนำคFาใชOจFายในการออกหOุนกูOไปรวมกับสFวนต่ำกวFามูลคFาหุOนกOูหรือ หักออกจาก
สวF นเกินมลู คาF หนุO กูO

ครูเอกชยั สะอิ บช.บ. (บญั ชีบัณฑติ )

การนำหนุ# กอ#ู อกจำหน&ายในระหว&างงวดดอกเบ้ยี

โดยทั่วไป หุOนกOู มักขายไดOไมFตรงกับวันที่ ท่ีระบุไวOในหOุนกูOและการจFายดอกเบ้ียหุOนกูOก็นิยมจFายกันทุกๆ
6 เดือน ดังนั้นจึงตOองมีการปรับปรุงดอกเบ้ียจFาย วิธีทีที่สะดวกคือบวกดอกเบี้ยในชFวงท่ียังขายหOุนกูOไมFไดOเขOาไปกับ
ราคาหุOนกOู หมายถึง ดอกเบี้ยจFายนับจากวันที่จFาย ดอกเบี้ยคร้ังหลังสุด ถึงวันท่ีขายหOุนกOูออกไป เม่ือถึงวันจFาย

ดอกเบ้ีย ผูOซือ้ หุOนกOูจะไดรO ับดอกเบี้ยเตม็ 6 เดอื น
ตัวอย&าง บริษัทแหFงหน่ึง จดทะเบียนหุOนกOูมูลคFา 450,000 บาท อัตราดอกเบ้ีย 10% ตFอปŠ กำหนดไถFถอน
เมื่อครบ 5 ปŠ หOุนกOูลงวันที่ 1 มีนาคม 2554 จFายดอกเบี้ยปŠละ 2 ครั้ง คือ 1 มีนาคม และ 1 กันยายน หุOนกOูจำหนFาย

ไดOท้ังหมดเม่ือวันท่ี 1 กรกฎาคม 2554 ในราคา 468,060 บาท บวกดอกเบ้ียคงคOาง บริษัทเสียคFาใชOจFายในการนำ
หุนO กOอู อกจำหนาF ย 5,040 บาท กิจการตัดสวF นเกินทุกครงั้ ท่จี Fายดอกเบย้ี
เน่ืองจากหOุนกูOจำหนFายไดOหลังวันที่ในหOุนกูO เปHนเวลา 4 เดือน ดังนั้นระยะเวลาในการกOูยืมเหลือเพียง 4 ปŠ

8 เดอื น หรือ 56 เดอื น การบนั ทกึ บัญชเี กย่ี วกบั หนOุ กูO มดี ังน้ี
ก.ค. 1 เดบติ คFาใชจO าF ยในการออกหนุO กOู 5,040
เครดติ เงนิ สด 5,040

บนั ทึกคาF ใชOจFายในการออกหนOุ กูO

เดบติ เงินสด 483,060 15,000
เครดติ ดอกเบ้ยี จFาย (450,000 X 10% X 4/12) 450,000
หOนุ กูO 18,060

สวF นเกินมูลคFาหOนุ กูO
บันทึกการจำหนFายหOุนกOพู รอO มดอกเบี้ยคงคาO ง 4 เดือน

ก.ย. 1 เดบิต ดอกเบีย้ จาF ย (450,000 X 10% X 6/12) 22,500 22,500
เครดิต เงนิ สด 645 645

บันทกึ การจาF ยดอกเบีย้ งวด 6 เดอื น
เดบิต สFวนเกินมูลคาF หนOุ กOู (18,060 X 4/56)

เครดิต ดอกเบยี้ จFาย
ตัดสFวนเกนิ มลู คFาหOุนกOูถงึ วนั ไถFถอน

ตัวอย&าง จากโจทย\ที่แลOว หุOนกูOของบริษัทไดOมีการไถFถอนคืนบางสFวนจำนวน 180,000 บาท ในราคา 98%

เมื่อวนั ท่ี 1 พฤษภาคม 2554
ธ.ค. 31 เดบติ สFวนเกนิ มูลคFาหนOุ กOู (18,060 X 4/56) 1,290
เครดิต ดอกเบี้ยจFาย 1,290

ตดั สFวนเกนิ มูลคาF หOนุ กูแO ละคาF ใชOจFายในการออกหOนุ กOู

ครเู อกชยั สะอิ บช.บ. (บัญชีบณั ฑิต)

เดบิต ดอกเบี้ยจาF ย (450,000 X 10% X 4/12) 15,000
เครดติ ดอกเบย้ี คาO งจFาย
15,000
ปรับปรุงดอกเบ้ียคOางจาF ย 4 เดือน (ก.ย. – ธ.ค.)

การไถ&ถอนหุ#นกู#
การไถFหุOนกูOคืน คือการจFายชำระหนี้สินจากหOุนกูO เมื่อครบกำหนดอายุหุOนกูOหรือตOองการไถFถอนกFอนครบ

กำหนด หรืออาจจะไถถF อนเปนH งวด ๆ กไ็ ดO การไถFคนื หุนO กูOแยกไดOดงั นี้
1. ไถถF อนเม่ือครบกำหนดอายหุ นOุ กูO
2. ไถFถอนกอF นครบกำหนดอายหุ นOุ กOู
- ไถFถอนกFอนครบกำหนดทัง้ จำนวน
- ไถถF อนกFอนครบกำหนดเพยี งบางสวF น
3. ไถถF อนหนุO กOเู ปHนงวด ๆ

ไถ&ถอนหน#ุ ก#คู ืนเม่ือครบกำหนดอายหุ #ุนกู# รายการเก่ียวกับการไถถF อนหOนุ กบOู นั ทึกบญั ชดี ังนี้
เดบิต หนOุ กูO XX
เครดติ เงนิ สด XX

การไถFถอนหุOนกูOคืน ณ วันครบกำหนด จะไมFมีกำไรหรือขาดทุนเกิดขึ้น เพราะมูลคFาตามบัญชีของหOุนกOูจะ
เทาF กับมลู คาF ของหุOนกOู ณ วันครบกำหนด
ไถ&ถอนหนุ# กคู# ืนกอ& นครบกำหนดอายหุ นุ# ก#ู

ในการไถFถอนหOุนกูO กFอนท่ีหOุนกูOจะครบกำหนด หOุนกูOท่ีไถFคืนมาอาจยกเลิกหรือรอจังหวะนำออกขายใหมFก็ไดO
การบันทึกรายการเกี่ยวกับการไถFถอนหุOนกOูคืนกFอนครบกำหนดคือ บริษัทจะตOองจFายชำระเงินตามราคาที่ตกลงกันไวO
และตัดสFวนต่ำ หรอื สFวนเกนิ มลู คาF หุนO กOูทย่ี ังคงเหลือในบัญชีเฉพาะสวF นท่จี ะทำการไถถF อน

จากโจทย\เดิม หOุนกOูจำนวน 180,000 บาท คิดเปHน 40% ของหOุนทั้งหมด ดังนั้นการยกเลิกสFวนเกินมูลคFา
หOุนกูO จะยกเลิกเพียงบางสFวนที่ยังไมFไดOตัดบัญชีของ 40% การบันทึกรายการเกี่ยวกับการไถFถอนหุOนกูOคืนบางสFวน
กอF นวนั ครบกำหนด มดี งั น้ี

ระยะเวลาจากวันออกหOุนกOู ถงึ วันไถFถอน
ระยะเวลาในการกOยู ืม (60 – 4) 56 เดอื น
ปŠ 2554 จาก 1 ก.ค. – 31 ธ.ค. = 6 เดอื น

ปŠ 2555 จาก 1 ม.ค. – 31 ธ.ค. = 12 เดือน 22 เดือน
ปŠ 2556 จาก 1 ม.ค. – 1 พ.ค. = 4 เดือน
เหลอื ระยะเวลาอกี 34 เดือน

บันทึกบัญชีตัดสFวนเกินมูลคFาหOุนกOูต้ังแตFวันจFายดอกเบ้ียคร้ังหลังถึงวันไถFถอน (1 ม.ค. – 1 พ.ค.) เฉพาะสFวน
ทีจ่ ะไถถF อน
พ.ค. 1 เดบิต สวF นเกินมูลคาF หุนO กOู (18,060 X 40% X 2/56) 258

เครดติ ดอกเบีย้ จาF ย 258
ปรบั ปรงุ คFาใชจO าF ยรอตัดบัญชี และสFวนเกนิ มูลคFาหุนO กOู 2 เดอื น

ครูเอกชัย สะอิ บช.บ. (บัญชบี ณั ฑิต)

การบันทึกรายการไถFถอนหนOุ กคูO ืนเพยี งบางสFวนกFอนวนั ครบกำหนดไถถF อน ดงั น้ี

พ.ค. 1 เดบติ หนOุ กOู 180,000
สวF นเกนิ มลู คาF หOนุ กูO (18,060 X 40% X 34/56) 4,386
ดอกเบ้ยี จFาย (180,000 X 10% X 2/12) 3,000

เครดิต เงนิ สด (180,000 X 98% + 3,000) 179,400
กำไรจากการไถFถอนหOนุ กูO 7,986
ไถถF อนหOุนกูOคนื เพยี งบางสFวนกอF นวันครบกำหนด

การคำนวณกำไร (ขาดทนุ ) จากการไถ&ถอนหน#ุ กู# 180,000
เงินท่ไี ดจO ากการขายหOุนกูO (450,000 X 40%) 7,224
บวก สวF นเกนิ มูลคาF หุนO กูO (18,060 X 40%)
มูลคFา ณ วนั ออกหุนO กูO 187,224
หกั ปรบั ปรุงการตดั บัญชสี Fวนเกนิ แลOว (7,224 X 22/56) 2,838
มูลคาF หนOุ กOู ณ วนั ไถถF อน
หัก ราคาไถถF อนหOนุ กูO (180,000 X 98%) 184,386
กำไรจากการไถFถอนหนุO กูO 176,400

7,986

* (หน&า 10) การบันทึกราคาอุปกรณ6ทางการแพทย6ในวันท่ี 1 เมษายน 2555 จะบันทึกด&วยราคา 504,000 บาทไมJได& เพราะต๋ัวเงิน
ครบกำหนดชำระ 1 ปP ผ&ูขายยJอมต&องคิดดอกเบ้ียตามระยะเวลารวมเข&าไปด&วย ดังน้ันเราต&องคำนึงถึงดอกเบ้ียท่ีควรจะต&องเสีย เนื่องจากการ
ยืดอายุเวลาชำระเงินออกไป ดงั นั้นราคาอปุ กรณ6ทางการแพทยจ6 ะบนั ทึกไวด& &วยราคาปจY จบุ ันของตว๋ั ในราคาเทาJ กับ 450,000 บาท

ครเู อกชยั สะอิ บช.บ. (บญั ชบี ัณฑติ )

แบบฝ0กปฏิบัติ
หนว6 ยท่ี 1 หน้สี ินของกจิ การ

ข#อท่ี 1 เมื่อวันท่ี 16 พฤศจิกายน 2556 กิจการกูOเงินจากธนาคาร 120,000 บาท โดยออกต๋ัวสัญญาใชOเงินมูลคFา
120,000 บาท อัตราดอกเบี้ย 5% อายุ 60 วัน บริษัทปˆดบัญชีประจำปŠทุกวันท่ี 31 ธันวาคม (สมมติ 1 ปŠ
มี 360 วัน)

ใหท# ำ บนั ทกึ รายการขOางตนO ในสมุดรายวันทว่ั ไป
ข#อที่ 2 เมื่อวันที่ 1 พฤศจิกายน 2556 บริษัท สOูเพื่อแมF จำกัด กOูยืมเงินเปHนเงิน 300,000 บาท อัตราดอกเบ้ีย

12% ตFอปŠ โดยตั๋วสญั ญาใชOเงนิ มอี ายุ 1 ปŠ
ให#ทำ บนั ทึกรายการขOางตนO ในสมุดรายวันทว่ั ไป
ข#อที่ 3 กิจการออกต๋ัวสัญญาใชOเงินลงวันที่ 1 ธันวาคม 2548 เปHนต๋ัวชนิดไมFมีดอกเบี้ยมูลคFา 200,000 บาท ต๋ัวมี

กำหนดเวลา 1 ปŠ เพ่ือขอกOูเงินจากธนาคารโดยธนาคารคิดสFวนลดไวOในอัตรา 15% ตFอปŠ กิจการปˆดบัญชี
ตามปŠปฏทิ ิน
ให#ทำ บันทกึ รายการขOางตOนในสมุดรายวันทวั่ ไป
ข#อที่ 4 เมื่อวันท่ี 1 ตุลาคม 2557 บริษัท บางมด จำกัด ซื้อคอมพิวเตอร\เปHนเงินเชื่อ และไดOออกตั๋วเงินชนิดไมFมี
ดอกเบีย้ อายุ 1 ปŠ จำนวนเงนิ ท่ีตราไวO 420,000 บาท ณ วันทอ่ี อกตั๋ว อัตราดอกเบ้ยี ทOองตลาด 5%
ใหท# ำ บันทึกรายการขาO งตนO ในสมดุ รายวนั ท่ัวไป
ข#อท่ี 5 เมื่อวันท่ี 1 ธันวาคม 2557 บริษัท กอหญOา จำกัด กOูยืมเงินจากธนาคารโดยออกตั๋วสัญญาใชOเงินชนิดไมFมี
ดอกเบี้ยมลู คาF 300,000 บาท อายุ 5 เดือน ธนาคารหกั สFวนลดไวO 6% ตอF ปŠ
ให#ทำ บนั ทกึ รายการขาO งตนO ในสมุดรายวันทว่ั ไป
ขอ# ที่ 6 ผลการดำเนินงานประจำปŠ 2548 ของบริษัท รักไทย จำกัด บริษัทมีกำไรสุทธิจำนวน 300,000 บาท โดย
มีอัตราภาษีเงินไดO 40% ของกำไรสุทธิประจำปŠ และอัตราโบนัส 20% ของกำไร ใหOคำนวณโบนัสแตFละ
กรณีดงั นี้
1. จFายโบนัส 20% ของกำไรกอF นหักโบนสั และภาษีเงินไดO
2. จาF ยโบนสั 20% ของกำไรหลงั หักโบนัสและภาษีเงินไดO
3. จFายโบนสั 20% ของกำไรหลังหักโบนสั แตFกFอนหกั ภาษเี งินไดO
4. จาF ยโบนสั 20% ของกำไรหลงั หักภาษีเงนิ ไดOแตกF อF นหกั โบนสั
ขอ# ที่ 7 ผลการดำเนินงานประจำงวด 2548 ของบริษัท มิตรไทย จำกัด บริษัทมีกำไรสุทธิจำนวน 100,000 บาท
กFอนหักภาษีเงินไดOประจำปŠจำนวน 15% ของกำไรสุทธิ หากบริษัทจFายเงินโบนัลใหOแกFพนักงานของบริษัท
จำนวน 10% ของกำไร ใหคO ำนวณโบนสั แตFละกรณดี งั น้ี
1. จFายโบนสั 10% ของกำไรกอF นหักโบนสั และภาษเี งินไดO
2. จFายโบนสั 10% ของกำไรหลงั หักโบนสั และภาษเี งินไดO
3. จFายโบนัส 10% ของกำไรหลังหักโบนัสแตFกอF นหักภาษเี งนิ ไดO
4. จFายโบนัส 10% ของกำไรหลงั หักภาษีเงนิ ไดแO ตFกอF นหกั โบนัส

ครูเอกชัย สะอิ บช.บ. (บัญชบี ณั ฑิต)

ข#อท่ี 8 บริษัทแหFงหน่ึงไดOสFงเสริมการขาย โดยใหOลูกคOานำคูปองท่ีบรรจุอยูFในสินคOาท่ีขายจำนวนคูปอง 15 ใบ
แลกของสมนาคุณไดO 1 ชิ้น ในปŠ 2548 ปรากฎวFาบริษัทขายสินคOาไดOทั้งส้ินจำนวน 150,000 ชิ้น ในราคา
ช้ินละ 50 บาท ทั้งปŠบริษัทไดOจัดซื้อสินคOาสมนาคุณเตรียมไวOจำนวน 4,500 ช้ิน ในราคาช้ินละ 1 บาท
ปรากฎวFามีผูOนำคูปองมาแลกของสมนาคุณทั้งส้ินจำนวน 22,500 ใบ และคาดวFาจะมีผOูนำคูปองมาแลก
ของสมนาคณุ ท้งั สิน้ ประมาณ 60% ของจำนวนคูปองทีอ่ อกไปทง้ั หมด

ใหท# ำ บันทกึ รายการทเ่ี ก่ียวกับสินคOาสมนาคุณขาO งตOนในสมดุ รายวนั ท่วั ไปในปŠ 2548
ขอ# ท่ี 9 บริษัทแหFงหนึ่งไดOขายตOูเย็น โดยมีการรับประกันใหOแกFลูกคOาเปHนเวลา 2 ปŠ ซึ่งบริษัทจะซFอมใหOฟรี ถOามี

ความเสียหายเกิดขึ้นจากสภาพของสินคOาน้ัน ปรากฎวFาในปŠ 2548 บริษัทขายตOูเย็นไดOท้ังสิ้นจำนวน
1,000 เคร่ือง ในราคาเคร่ืองละ 30,000 บาท มีลูกคOานำตูOเย็นมาซFอมทำใหOรOานเสียคFาใชOจFายไปเพ่ือการน้ี
500,000 บาท แตFจากประสบการณ\ท่ีผFานมาในอดีต พบวFาจะมีลูกคOามาขอใชOบริการจำนวน 10% จาก
ยอดขาย
ใหท# ำ บนั ทึกรายการขOางตOนในสมดุ รายวนั ทว่ั ไปเกย่ี วกบั การจำหนาF ยสินคาO โดยการรบั ประกันสนิ คาO
ขอ# ท่ี 10 บริษัท สูOเพ่ือแมF จำกัด จำหนFายโทรศัพท\มือถือโดยมีระยะเวลาในการรับประกัน 1 ปŠ ทั้งนี้กำหนดใหO
บริษัทใชOระบบสินคOาคงเหลือแบบตFอเน่ือง และตOนทุนของสินคOาตFอเครื่องเทFากับ 3,000 บาท ขณะที่ราคา
ขายสินคOาตFอเครื่องเทFากับ 6,500 บาท ซ่ึงจากประสบการณ\ที่ผFานมาพบวFา คFาใชOจFายในการรับประกัน
สินคOาจะเกิดขึ้นประมาณ 10% ของยอดขาย ตFอไปนี้เปHนรายการเกี่ยวกับคFาใชOจFายในการรับประกัน
สนิ คOาของบริษทั สูOเพอื่ แมF จำกดั
2557
พ.ย. 15 ขายโทรศัพทม\ ือถือ 60 เครอ่ื ง เปนH เงนิ สด

30 ประมาณคFาใชOจFายในการรบั ประกนั สินคOาประจำเดอื นพฤศจกิ ายน 2557
ธ.ค. 1 บริษทั มคี FาใชOจFายในการซอF มโทรศพั ท\มอื ถอื ใหOลูกคOา 10,000 บาท

13 ขายโทรศพั ทม\ ือถอื 200 เครื่อง เปHนเงนิ สด
23 บรษิ ทั เปล่ยี นโทรศพั ทม\ อื ถือใหมFใหลO ูกคOา 5 เคร่อื ง
31 ประมาณคFาใชOจFายในการรบั ประกนั สนิ คOาประจำเดอื นธันวาคม 2557
ให#ทำ บันทึกรายการขOางตOนในสมดุ รายวนั ท่วั ไปเก่ยี วกบั การจำหนFายสินคาO โดยการรับประกันสินคาO
ข#อที่ 11 บริษัทแหFงหนึ่งออกหุOนกOูมูลคFา 750,000 บาท อัตราดอกเบี้ยบริษัทตกลงจFาย 9% ตFอปŠ หOุนกOูมีกำหนดไถF
ถอนคืน 10 ปŠ จFายดอกเบ้ียปลŠ ะ 2 ครั้ง ในวนั ท่ี 30 มถิ ุนายน และ 31 ธันวาคม
ใหท# ำ 1. แสดงการหามลู คาF หOุนกOู และบันทกึ รายการเกีย่ วกบั หุOนกูO กรณีทดี่ อกเบี้ยในตลาดการเงนิ 10%
2. แสดงการหามลู คFาหOนุ กแOู ละบนั ทึกรายการเก่ียวกบั หOุนกูO กรณีทด่ี อกเบ้ยี ในตลาดการเงนิ 8%
3. แสดงตารางการตดั สFวนตำ่ สFวนเกนิ วิธดี อกเบย้ี ทบตOน
4. บันทึกรายการเกย่ี วกับหนุO ปŠท่ี 1 – 3

ครเู อกชยั สะอิ บช.บ. (บัญชีบัณฑติ )

ขอ# ท่ี 12 วันที่ 1 มกราคม 2554 บริษัท กิตติสุข จำกัด ออกจำหนFายหOุนกOูแปลงสภาพ อัตราดอกเบ้ีย 8% มูลคFา

4,000,000 บาท อายุ 10 ปŠ ในราคา 102 บาท บริษัทจFายดอกเบ้ียปŠละสองครั้งในวันที่ 30 มิถุนายน
และ 31 ธันวาคม หOุนกOูมูลคFาฉบับละ 1,000 บาท สามารถแปลงสภาพเปHนหุOนสามัญของบริษัทกิตติสุขไดO
8 หOนุ มลู คFาหุนO ละ 100 บาท หลังจากวนั ท่ี 31 ธันวาคม 2555

ในวันท่ี 1 มกราคม 2556 หOุนกOู 400,000 บาท ถูกแปลงสภาพเปHนหOุนสามัญ ซ่ึงกำลังขายในราคา
หOุนละ 110 บาท ในวันที่ 31 มีนาคม 2556 ผOูลงทุนนำหุOนกOูมาแปลงสภาพเพิ่มเติม 400,000 บาท ราคา
ตลาดของหุOนสามัญในขณะนั้นเทFากับ 115 บาทตFอหุOน ดอกเบ้ียคOางจFายในวันท่ี 31 มีนาคม จะชำระใน

วันจFายดอกเบ้ยี ครง้ั ตFอไป สFวนเกินมูลคFาหOุนกูOจะถูกตดั จำหนาF ยโดยวธิ เี สนO ตรง
ใหท# ำ บนั ทกึ รายการในสมดุ รายวันทัว่ ไปสำหรับ (บันทกึ การแปลงสภาพโดยใชวO ิธีราคาตามบัญชี)
(ก) วันท่ี 31 ธนั วาคม 2555 (ค) วนั ท่ี 31 มีนาคม 2556

(ข) วันที่ 1 มกราคม 2556 (ง) วนั ท่ี 30 มิถุนายน 2556
ขอ# ท่ี 13 บริษัท คนึงนิจ จำกัด ออกจำหนFายหุOนกOูจำนอง อัตราดอกเบ้ีย 9% อายุ 25 ปŠ มูลคFา 5,000,000 บาท
เม่ือวันท่ี 2 มกราคม 2550 โดยมีสFวนลด 250,000 บาท บริษัทจะตัดจำหนFายโดยคิดเปHนคFาใชOจFายตลอด

อายุของหOุนกOู โดยใชOวิธีเสOนตรง บริษัทสามารถเรียกคืนหุOนกูOไดOกFอนครบกำหนดในราคา 104% ของเงิน
ตOน แตFบรษิ ทั ไมFไดOตงั้ กองทนุ จมเพ่อื ไถFถอนหุนO กูO
วันที่ 18 ธันวาคม 2554 บริษัทออกจำหนFายหุOนกูO 11% อายุ 20 ปŠ เงินตOน 6,000,000 บาท ใน

ราคา 102 บริษัทนำเงินท่ีไดOมาจากการขายหุOนกูOไปใชOในการไถFถอนหOุนกOูจำนอง 9% อายุ 25 ปŠ เมื่อวันที่
2 มกราคม 2555 บรษิ ัทไมไF ดOตง้ั กองทนุ จมเพ่อื การไถถF อนหรอื กำหนดเรยี กคนื สำหรับหุOนกูOใหมF
ให#ทำ บนั ทกึ รายการในสมดุ รายวนั ท่วั ไปสำหรับการออกหOุนกOู 11% และการไถถF อนหOุนกOู 9%

ข#อท่ี 14 บริษัท สินธนา จำกัด ออกหุOนกูOมูลคFา 480,000 บาท กำหนดไถFถอนคืนเปHนงวดๆ ละ 80,000 บาท เปHน
เวลา 6 งวด ทุกวันสิ้นปŠ หOุนกOูออกและขายไดOวันที่ 1 มกราคม 2544 ในราคา 522,000 บาท อัตรา
ดอกเบีย้ 12% ตFอปŠ

ใหท# ำ 1. แสดงตารางการตดั สวF นเกนิ มลู คFาหOุนกOู วิธีหุนO กูคO Oางชำระ
2. บันทกึ รายการเก่ียวกบั หนุO กตูO ั้งแตFตOนจนเสร็จ
3. แสดงงบดุล (บางสวF น) เก่ียวกบั หOนุ กOู ณ ส้ินปทŠ ี่ 3

ขอ# ท่ี 15 รายการตFอไปนีค้ ัดเลอื กมาจากสมดุ บญั ชีของบริษทั ธนัท จำกัด
1 พ.ค. 2554 ขายหุOนกOูมูลคFา 700,000 บาท ลงวันท่ี 1 มกราคม 2554 ในราคา 106 บวกดอกเบ้ียคง
คOางอัตราดอกเบ้ีย 12% (จFายดอกเบี้ยปŠละคร้ังในวันที่ 1 มกราคม) และครบกำหนวันที่ 1 มกราคม 2564 (ใชOบัญชี

ดอกเบี้ยจาF ยสำหรบั ดอกเบ้ียคงคาO ง)
31 ธค. 2554 ปรบั ปรุงดอกเบ้ียคOางจาF ยหนุO กOู และตัดจำหนาF ยสFวนเกิน (ใชวO ธิ ีเสOนตรง)
1 มค. 2555 จFายดอกเบ้ียหุOนกOู

1 เม.ย. 2555 เรยี กคืนหนุO กมOู ลู คาF 420,000 ในราคา 102 บวกดอกเบยี้ คงคOางและไถถF อน
31 ธ.ค. 2555 บนั ทึกรายการปรับปรงุ ดอกเบีย้ คOางจาF ยหุนO กูO และสวF นเกินมูลคาF หOนุ กูO
ใหท# ำ บนั ทึกรายการขาO งตOนในสมดุ รายวนั ทัว่ ไป

ครเู อกชยั สะอิ บช.บ. (บญั ชีบณั ฑิต)

หน#วยที่ 2
หา@ งหุ@นสว# น (Partnership)

ความหมาย
ประมวลกฎหมายแพFงและพาณิชย\ บรรพ 3 ลักษณะ 22 มาตรา 1012 กำหนดวFา “...สัญญาจัดต้ังหOาง

หุOนสFวนนั้นคือสัญญาซ่ึงบุคคลตั้งแตFสองคนขึ้นไปตกลงเขOากันเพ่ือกระทำกิจการรFวมกันดOวยวัตถุประสงค\จะแบFงกำไร
อันจะพึงไดOแตFกิจการท่ีทำนั้น” กฎหมายแบFงหOางหOุนสFวนออกเปHนสองประเภทคือ หOางหOุนสFวนสามัญและหOาง
หุOนสFวนจำกัด ห#างหุ#นส&วนสามัญ คือ หOางหุOนสFวนประเภทซ่ึงผูOเปHนหุOนสFวนหมดทุกคนตOองรับผิดชอบรFวมกันเพื่อหน้ี
ทั้งปวงของหOุนสFวนโดยไมFมีขOอจำกัด หOางหุOนสFวนสามัญน้ันจะจดทะเบียนหรือไมFจดทะเบียนก็ไดO ห#างหุ#นส&วนจำกัด
คือ หOางหOุนสFวนที่มีผOูเปHนหุOนสFวนบางคนจำกัดความรับผิดโดยจะมีความเส่ียงเฉพาะเงินที่นำมาลงทุนเทFาน้ัน ตาม
กฎหมายหOางหนOุ สวF นจำกดั จะตOองจดทะเบยี นเปHนนติ บิ ุคคล
การบญั ชหี า# งห#นุ ส&วน

การบนั ทกึ บญั ชขี องหOางหOุนสFวนแบFงไดOเปนH 2 วิธี คอื
1. วิธีทุนคงท่ี (Fix Capital Method) วิธีนี้ผOูเปHนหุOนสFวนแตFละคนจะมีบัญชีเกี่ยวกับทุน 2 บัญชี คือ บัญชี
ทุน และบัญชกี ระแสทุน

1.1 บัญชีทนุ ใชOบนั ทกึ รายการดงั น้ี การลงทุนครงั้ แรก การเพิ่มทุน และการลดทนุ
1.2 บัญชีกระแสทุน ใชOบันทึกรายการดังน้ี การถอนใชOสFวนตัว การแบFงผลกำไรขาดทุน เงินเดือน
ดอกเบี้ยเงินกูหO ุนO สวF น ดอกเบีย้ เงนิ ทุน โบนัสหนุO สFวน
2. วิธีทุนเปล่ียนแปลง (Alternative Capital Method) วิธีนี้จะมีบัญชีทุนของหุOนสFวนแตFละคนไมFมีบัญชี
กระแสทุน บัญชีทุนจึงใชOบันทึกรายการเกี่ยวกับทุนของหOุนสFวนทุกรายการ ไดOแกF การลงทุนคร้ังแรก การเพิ่มทุน
การลดทนุ การถอนใชOสFวนตวั รวมทง้ั การแบFงกำไรขาดทุนท่ีผเูO ปนH หนOุ สวF นแตFละคนไดรO บั
ตามประมวลกฎหมายแพFงและพาณิชย\ กำหนดใหOหOางหOุนสFวนที่จดทะเบียนเปHนนิติบุคคลระบุเงินทุนของผูO
เปHนหุOนสFวนแตFละคนใหOชัดเจน หากมีการเปล่ียนแปลงเงินทุนของหOางหุOนสFวนตOองแจOงขอจดทะเบียนเปล่ียนแปลง
ทุนที่จดทะเบียนไวOเดิม ดังนั้นควรบันทึกบัญชีทุนใหOสอดคลOองกับกฎหมายดังกลFาว หOางหุOนสFวนท่ีจดทะเบียนเปHน
นิติบุคคลควรบันทึกบัญชีทุนตามวิธีทุนคงที่ สFวนหOางหOุนสFวนสามัญท่ีไมFไดOจดทะเบียนสามารถเลือกบันทึกบัญชีทุน
ตามวิธีใดก็ไดO
การแบFงกำไรขาดทุนของหOางหOุนสFวนระหวFางผOูเปHนหOุนสFวน มีวิธีปฏิบัติที่แตกตFางกันแตFละกิจการ กิจการ
บางแหFงอาจแบFงกำไรเพียงบางสFวนไมFแบFงท้ังหมด จะมีบัญชีกำไรสะสมหรือกำไรสุทธิที่ยังไมFแบFงสำหรับบันทึกบัญชี
กำไรสFวนท่ีเหลอื

ครูเอกชยั สะอิ บช.บ. (บญั ชบี ัณฑติ )

การบนั ทกึ รายการเกี่ยวกบั ทนุ ของผ#ูเปน‡ หน#ุ ส&วน สรุปไดดO ังนี้

รายการ วธิ ีทนุ คงที่ วธิ ีทนุ เปลย่ี นแปลง
1. ลงทุนครัง้ แรก และการ
เพิม่ ทนุ Dr. เงนิ สด/สนิ ทรัพย\ XX XX Dr. เงนิ สด/สนิ ทรพั ย\ XX XX
2. การถอนทนุ Cr. ทนุ – ก Cr. ทนุ – ก
ทนุ – ข XX ทุน – ข XX
3. การถอนใชOสวF นตวั
Dr. ทุน – ก XX Dr. ทนุ – ก XX
4. แบFงกำไรขาดทนุ ทุน – ข XX ทนุ – ข XX
4.1 แบงF ทง้ั หมด
4.1.1 กรณีกำไร Cr. เงนิ สด/สนิ ทรัพย\ XX Cr. เงินสด/สนิ ทรัพย\ XX
4.1.2 กรณีขาดทนุ
Dr. กระแสทุน – ก XX Dr. ทุน – ก/ถอนใชส) 6วนตัว XX
4.2 แบงF กำไรขาดทุน
บางสFวน กระแสทุน – ข XX ทุน – ข/ถอนใช)ส6วนตวั XX
4.2.1 กรณกี ำไร
Cr. เงนิ สด/สินทรพั ย\ XX Cr. เงนิ สด/สนิ ทรัพยj XX
4.2.2 กรณขี าดทนุ
Dr. กำไรขาดทนุ XX Dr. กำไรขาดทนุ XX
Cr. กระแสทนุ – ก XX Cr. ทนุ – ก XX

กระแสทนุ – ข XX ทนุ – ข XX

Dr. กระแสทนุ – ก XX Dr. ทนุ – ก XX
กระแสทนุ – ข XX ทนุ – ข XX

Cr. กำไรขาดทนุ XX Cr. กำไรขาดทุน XX

Dr. กำไรขาดทนุ XX Dr. กำไรขาดทนุ XX

Cr. กำไรสะสม XX Cr. กำไรสะสม XX

Dr. กำไรสะสม XX Dr. กำไรสะสม XX
Cr. กระแสทุน – ก
กระแสทุน – ข XX Cr. ทนุ – ก XX
XX ทนุ – ข XX
Dr. กำไรสะสม XX XX
Cr. กำไรขาดทุน Dr. กำไรสะสม XX

Cr. กำไรขาดทนุ XX

Dr. กระแสทนุ – ก XX Dr. ทนุ – ก XX
กระแสทนุ – ข XX
Cr. กำไรสะสม ทุน – ข XX
XX Cr. กำไรสะสม XX

หOางหOุนสFวนบางแหFงอาจใชOวิธีทุนคงท่ีในระหวFางงวด หลังจากบันทึกการแบFงกำไรขาดทุนส้ินงวดแลOวจะปˆด
บญั ชกี ระแสทนุ เขาO บัญชีทนุ หOุนสวF นแตFละคน เปHนการใชOวิธที ง้ั สองผสมกัน

ครเู อกชยั สะอิ บช.บ. (บัญชบี ัณฑิต)

ตวั อยา& งที่ 1 หาO งหOนุ สวF นน้ำใจ มรี ายการบางสFวนระหวFางปŠ 2557 ดงั นี้
2557

ม.ค. 5 น้ำและใจนำเงินสดมาทนุ 40,000 และ 50,000 ตามลำดบั
มี.ค. 8 นำ้ นำเงนิ สดมาลงทุนเพม่ิ 30,000 บาท
ก.ค. 3 น้ำเบิกเงนิ สดไปใชสO Fวนตวั 3,000 บาท และใจเบกิ สินคOาไปใชOสวF นตัว 4,000 บาท
ก.ย. 1 นำ้ ถอนเงนิ ลงทนุ เปนH เงินสดจำนวน 10,000 บาท
ธ.ค. 31 ผลการดำเนนิ งานของหOางหOนุ สFวนมกี ำไรสทุ ธจิ ำนวน 60,000 บาท ใหนO ำกำไรจำนวน

40,000 บาท มาแบFงเทFากนั ทีเ่ หลือคงไวOในกิจการ

การบนั ทกึ บญั ชวี ิธที นุ คงที่ มดี ังน้ี สมดุ รายวนั ทว่ั ไป หน*า 1
เครดิต
พ.ศ. 2557 รายการ เลขที่ เดบติ
เดอื น วนั ที่ บัญชี 90,000 40,000
ม.ค. 1 เงินสด 50,000
ทุน – น้ำ
ทุน – ใจ

นำ้ และใจนำเงนิ สดมาลงทุน

ม.ี ค. 8 เงินสด 30,000
ทนุ – น้ำ
30,000
น้ำนำเงนิ สดมาลงทนุ เพิ่ม

ก.ค. 3 กระแสทุน – นำ้ 3,000
กระแสทุน – ใจ 4,000
เงินสด
สนิ คา) 3,000
น้ำและใจถอดเงนิ สดและสินคา) ไปใช)ส6วนตวั 4,000

ก.ย. 1 ทุน – น้ำ 10,000
เงนิ สด
10,000
นำ้ ถอดเงนิ ลงทนุ เปนl เงนิ สด

ธ.ค. 31 กำไรขาดทุน 60,000
กำไรสะสม
60,000
ปmดบัญชีกำไรขาดทุนเข)าบญั ชกี ำไรสะสม

ครเู อกชัย สะอิ บช.บ. (บญั ชบี ัณฑิต)

พ.ศ. 2557 รายการ สมุดรายวนั ทว่ั ไป เดบติ หน*า 2
เดือน วันที่ 40,000 เครดิต
ธ.ค. 31 กำไรสะสม เลขที่
กระแสทนุ – นำ้ บญั ชี 20,000
กระแสทุน – ใจ 20,000

แบ6งกำไรขาดทุนหนุ) สว6 นเท6ากัน

หมายเหตุ ตัวอยFางท่ี 1 ผูเO ปHนหOนุ สFวนนำเงนิ สดมาลงทุนเร่ิมแรก

ตัวอยา& งที่ 2 เมื่อวันท่ี 1 มกราคม 2557 สุดาและสุพร ตกลงจัดตั้งหOางหุOนสFวนโดยสุดานำเงินสดจำนวน 30,000
บาท และอุปกรณ\สำนักงาน ซึ่งมีราคาตามบัญชี 60,000 บาท ราคาตลาด ณ วันน้ัน 45,000 บาท
พ.ศ. 2557 สุพรนำสินคOามาลงทุนตีราคา 20,000 บาท และนำเคร่ืองจักรราคาทุน 45,000 บาท ราคาตลาด
เดือน วันท่ี
ม.ค. 1 30,000 บาทมาลงทนุ (ผOเู ปนH หุนO สวF นนำสินทรพั ยอ\ น่ื มาลงทุน) หนา* 1
สมุดรายวนั ทั่วไป

รายการ เลขที่ เดบิต เครดิต
บัญชี

เงินสด 30,000

อุปกรณสj ำนกั งาน 45,000

สนิ คา) 20,000

เครื่องจักร 30,000

ทนุ – สุดา 75,000

ทนุ – สพุ ร 50,000

สดุ าและสพุ รนำเงินสดและสนิ ทรัพยjอ่นื มาลงทุน

ผูเ# ป‡นหุน# ส&วนลงทุนด#วยแรงงาน
“แรงงาน” หมายถึง สติป‹ญญา ความรOูความสามารถ ช่ือเสียง ฯลฯ ของผOูเปHนหุOนสFวนไมFใชFคFาแรง

(Wages) ดังนั้น ผOูเปHนหุOนสFวนตOองตกลงกันเพ่ือกำหนดมูลคFาของแรงงานที่ถือเปHนการลงทุนใหOชัดเจน และเมื่อเลิก
หาO งหุนO สFวนและจะคนื ทนุ ใหผO ทOู น่ี ำแรงงานมาลงทนุ หรอื ไมF ซึ่งแยกพิจารณาไดOดงั น้ี

กรณีมีสิทธิได#รับคืนทุน แรงงานท่ีผOูเปHนหOุนสFวนนำมาลงทุนจะบันทึกในสมุดบัญชีของหOางหุOนสFวน โดย
บันทึกไวOใน “บัญชีคFาความนิยม” ถือเปHนสินทรัพย\ไมFมีตัวตน และจะบันทึกบัญชีตามมูลคFาที่ไดOตกลงไวOในสัญญา
หOางหุOนสFวน แตFถOาไมFไดOกำหนดมูลคFาแรงงานไวO ตามประมวลกฎหมายแพFงและพาณิชย\ มาตรา 1028 กำหนดมูลคFา
แรงงานที่ผOเู ปนH หOุนสวF นนำมาลงทนุ (แรงงาน = สวF นเฉลี่ยของหนุO สFวนที่ลงทนุ ดOวยเงินสดหรอื สินทรพั ยอ\ ืน่ )

กรณีไม&มีสิทธิได#รับคืนทุน จะไมFมีการบันทึกบัญชีทุนสFวนที่เปHนแรงงานไวOในสมุดบัญชีของหOางหOุนสFวน
เพียงแตFระบไุ วใO นสัญญาเทFานน้ั

ครเู อกชัย สะอิ บช.บ. (บญั ชบี ัณฑิต)

ตัวอยา& งที่ 3 เมื่อวันท่ี 1 มีนาคม 2557 ดอกแกOว เฟ®¯องฟ“า และชวนชม ตกลงจัดต้ังหOางหุOนสFวน โดยดอกแกOวนำ

พ.ศ. 2557 เงินสดจำนวน 30,000 บาท และสินคOาตีราคาไดO 50,000 บาท เฟ®¯องฟ“าลงทุนดOวยเครื่องใชO
เดอื น วนั ที่ สำนักงานตีราคาไดO 80,000 บาท และชวนชมลงทุนดOวยแรงงานคิดเปHนมูลคFา 70,000 บาท และ
มี.ค. 1 ใหOมสี ทิ ธไิ ดรO บั คืนทนุ
สมุดรายวันทวั่ ไป หนา* 1

รายการ เลขท่ี เดบิต เครดติ
บัญชี

เงินสด 30,000

สนิ ค)า 50,000

เครื่องใชส) ำนกั งาน 80,000

คา6 ความนยิ ม 70,000

ทนุ – ดอกแก)ว 80,000

ทุน – เฟpoองฟาq 80,000

ทุน – ชวนขม 70,000

ดอกแกว) เฟoอp งฟqา และชวนชมนำเงนิ สด

สนิ ทรัพยj และแรงงานมาลงทนุ

ตัวอยา& งที่ 4 เมื่อวันท่ี 1 เมษายน 2557 สาลี่ บาเลFย\ และขOาวฟ’าง ตกลงจัดตั้งหOางหุOนสFวน โดยนำเงินสด
สนิ ทรัพยอ\ ืน่ แรงงาน มาลงทุน ดังน้ี

1. สาลีและบาเลยF \ลงทุนดOวยเงินสดและสินทรัพย\อืน่ ดังน้ี
สาลี่ บาเล&ย€ รวม
เงินสด 20,000 30,000 50,000

สนิ คาO 10,000 - 10,000
อุปกรณส\ ำนักงาน 100,000 - 100,000
ที่ดิน - 200,000 200,000

เจOาหนจี้ ำนอง - (80,000) (80,000)
รวม 130,000 150,000 280,000
2. ขาO วฟา’ งลงทนุ ดOวยแรงงาน ซงึ่ ไมไF ดOกำหนดมูลคFาไวOและใหมO ีสิทธไิ ดOรบั คนื ทนุ

การคำนวณทุนของขOาวฟา’ งซง่ึ ลงทุนดวO ยแรงงาน จะเปHนดังนี้ = 130,000
ทนุ – สาลี่ = 20,000 + 10,000 + 100,000
ทุน – บาเลFย\ = 30,000 + 200,000 – 80,000 = 150,000

ทนุ – ขOาวฟา’ ง = 130,000 + 150,000 = 140,000
2

ครูเอกชยั สะอิ บช.บ. (บัญชบี ณั ฑิต)

พ.ศ. 2557 รายการ สมดุ รายวนั ทั่วไป เดบิต หน*า 1
เดอื น วันท่ี เครดติ
เม.ย.. 1 เงินสด เลขที่ 50,000
สินคา) บญั ชี 10,000 80,000
อปุ กรณjสำนกั งาน 100,000 130,000
ทด่ี นิ 200,000 150,000
ค6าความนิยม 140,000 140,000

เจ)าหนี้จำนอง
ทุน – สาลี่
ทนุ – บาเล6ยj
ทุน – ขา) วฟrาง
สาลี่ บาเลย6 j และขา) วฟาr ง นำเงินสด
สินทรัพยอj ่ืน และแรงงานมาลงทนุ

ตวั อย&างที่ 5 เมื่อวันท่ี 1 มกราคม 2557 อำนวย อวยพร และสุขสันต\ ตกลงจัดตั้งหOางหOุนสFวน โดยอำนวยลงทุน
ดOวยเงินสดจำนวน 50,000 บาท อวยพรลงทุนดOวยสินคOาตีราคาไดO 20,000 บาท และเคร่ืองใชO
พ.ศ. 2557 สำนักงานราคา 20,000 บาท สุขสันต\ลงทุนดOวยแรงงาน แตFไมFไดOตีราคามูลคFาไวO หOุนสFวนทุกคน
เดือน วันท่ี
ม.ค. 1 ตกลงใหแO รงงานท่ีสุขสัตน\นำมาลงทนุ ไมFมีสิทธิไดOรับคนื ทนุ
สมดุ รายวันทวั่ ไป หน*า 1

รายการ เลขที่ เดบติ เครดิต
บญั ชี

เงนิ สด 50,000

สนิ ค)า 20,000

เครือ่ งใชส) ำนกั งาน 20,000

ทุน – อำนวย 50,000

ทุน – อวยพร 40,000

อำนวย อวยพร และสุขสันตj นำเงินสด

สนิ ทรัพยjอ่นื และแรงงานมาลงทนุ

การแบง& ผลกำไรขาดทุน
หลังจากหOางหุOนสFวนปˆดบัญชีรายไดOและคFาใชOจFายตFาง ๆ เขOาบัญชีกำไรขาดทุนในวันส้ินงวดบัญชีแลOวจะทำ

การแบFงผลกำไรขาดทุนใหOผูOเปHนหOุนสFวนตามอัตราท่ีตกลงกันในสัญญาเขOาเปHนหOุนสFวน กรณีที่ไมFไดOระบุไวOในสัญญา
กฎหมายกำหนดใหแO บงF ตามอัตราสFวนทนุ ทน่ี ำมาลงทนุ

ครูเอกชัย สะอิ บช.บ. (บญั ชบี ัณฑิต)

ตามปกตวิ ธิ กี ารแบงF ผลกำไรขาดทนุ ท่ีนิยมปฏบิ ตั ิกนั มี 3 วิธี คอื
1. แบงF เทFากนั
2. แบงF ตามอัตราสวF นที่ตกลงกัน
3. แบFงตามอัตราสวF นทุน สามารถแบงF ไดอO กี 4 วิธี ไดแO กF
3.1 แบงF ตามอตั ราสFวน ณ วนั เริม่ กจิ การ
3.2 แบงF ตามอัตราสFวนทุน ณ วนั ตOนงวดบัญชี
3.3 แบFงตามอัตราสFวน ณ วนั สิน้ งวดบัญชี
3.4 แบงF ตามอัตราสวF นทุนถัวเฉลย่ี

ตัวอย&างที่ 6 เมื่อวันที่ 1 มกราคม 2556 ใบบัวและกอหญOารFวมกันจัดต้ังหOางหุOนสFวน โดยใบบัวลงทุน 600,000
บาท และกอหญOาลงทุน 400,000 บาท กิจการปˆดบัญชีทุกวันที่ 31 ธันวาคมของทุกปŠ ตFอมาในปŠ 2557 กิจการมี
ผลกำไรสทุ ธิประจำปจŠ ำนวน 300,000 บาท บัญชีทนุ หุOนสวF นระหวFางปŠ 2557 มีดังนี้

ทุน – ใบบวั
1 ม.ค. ยกยอดมา 700,000 บาท
1 พ.ค. เพ่ิมทนุ 300,000 บาท

1 ต.ค. ถอนทุน 200,000 บาท
ทนุ – กอหญOา
1 ม.ค. ยกยอดมา 900,000 บาท

1 เม.ย. ถอนทุน 300,000 บาท
1 ต.ค. เพิม่ ทนุ 100,000 บาท

ให#ทำ 1. แบงF กำไรขาดทุนเทาF กัน
2. แบงF กำไรขาดทนุ ตามอตั ราสวF นที่ตกลงกัน 2:1
3. แบFงกำไรขาดทนุ ตามอตั ราสFวนทุน
3.1 แบFงตามอตั ราสวF น ณ วนั เริ่มกิจการ
3.2 แบFงตามอัตราสFวนทุน ณ วันตOนงวดบัญชี
3.3 แบFงตามอัตราสFวน ณ วนั สิ้นงวดบญั ชี
3.4 แบFงตามอัตราสวF นทนุ ถวั เฉลยี่

วิธกี ารคำนวณ
1. แบFงกำไรขาดทนุ เทFากัน
!
ใบบวั จะไดรO บั สFวนแบงF = 300,000 X " = 150,000 บาท

กอหญOาจะไดOรับสFวนแบFง = 300,000 X ! = 150,000 บาท
"

ครเู อกชยั สะอิ บช.บ. (บัญชบี ัณฑิต)

2. แบงF กำไรขาดทุนตามอัตราสFวนท่ตี กลงกัน "
#
ใบบัวจะไดOรบั สวF นแบงF = 300,000 X = 200,000 บาท

กอหญOาจะไดรO บั สวF นแบงF = 300,000 X ! = 100,000 บาท
#

3. แบงF กำไรขาดทนุ ตามอตั ราสวF นทุน

3.1 แบFงตามอัตราสFวน ณ วันเร่ิมกิจการ $%%,%%%
!,%%%,%%%
ใบบวั จะไดOรับสวF นแบงF = 300,000 X = 180,000 บาท

กอหญาO จะไดOรบั สFวนแบงF = 300,000 X '%%,%%% = 120,000 บาท
!,%%%,%%%

3.2 แบFงตามอัตราสFวนทนุ ณ วันตOนงวดบญั ชี (%%,%%%
!,$%%,%%%
ใบบวั จะไดOรบั สวF นแบงF = 300,000 X = 131,250 บาท

กอหญาO จะไดรO บั สFวนแบFง = 300,000 X )%%,%%% = 168,750 บาท
!,$%%,%%%

3.3 แบFงตามอตั ราสวF น ณ วนั ส้นิ งวดบญั ชี *%%,%%%
!,+%%,%%%
ใบบวั จะไดรO บั สFวนแบFง = 300,000 X = 160,000 บาท

กอหญOาจะไดOรบั สวF นแบFง = 300,000 X (%%,%%% = 140,000 บาท
!,+%%,%%%

3.4 แบFงตามอัตราสFวนทุนถัวเฉลี่ย ในที่นี้กิจการตOองคำนวณทุนถัวเฉลี่ยประจำปŠ 2557 ของทุนใบบัวและ

กอหญาO กFอน จากนั้นจงึ ใชOทนุ ถัวเฉลย่ี เปHนเกณฑ\แบงF กำไรขาดทนุ ตFอไป
ทนุ ถวั เฉลย่ี ของใบบัวและกอหญาO คำนวณไดดO ังน้ี
(1) (2) (3) (4)

ระยะเวลา ทุนคงเหลือ ระยะเวลาท่ี ผลคณู
ทุนคงที่ (เดอื น) (2) X (3)

ทนุ – ใบบัว 1 ม.ค. - 30 เม.ย. 700,000 4 2,800,000
1 พ.ค. – 30 ก.ย. 1,000,000 5 5,000,000
1 ต.ค. – 31 ธ.ค. 800,000 3 2,400,000
10,200,000
รวม 12

ทนุ – กอหญOา 1 ม.ค. - 30 ม.ี ค. 900,000 3 2,700,000
1 เม.ย. – 30 ก.ย. 3,600,000
1 ต.ค. – 31 ธ.ค. 600,000 6 2,100,000
700,000 3 8,400,000
รวม 12

ครูเอกชยั สะอิ บช.บ. (บญั ชีบณั ฑติ )

ทนุ ถวั เฉล่ยี ของใบบัว 10,200,000/12 = 850,000 บาท

ทุนถวั เฉลี่ยของกอหญาO 8,400,000/12 = 700,000 บาท
*+%,%%%
ใบบัวไดOรบั สFวนแบFงกำไรขาดทนุ = 300,000 X !,++%,%%% = 164,516.13 บาท

กอหญาO ไดรO บั สFวนแบงF กำไรขาดทนุ = 300,000 X (%%,%%% = 135,483.87 บาท
!,++%,%%%

การเปล่ียนแปลงในสว& นของหน#ุ สว& น
การรับหุ#นส&วนใหม&

การรับหุOนสFวนใหมFจะตOองปรัปปรุงมูลคFาของสินทรัพย\ และหนี้สินตFางๆ ใหOถูกตOอง คือสินทรัพย\ควร
ประเมินราคาใหมF และควรบันทึกหนี้สินใหOถูกตOอง กำไรหรือขาดทุนจากการปรับปรุงบัญชีตFางๆ ใหOแบFงใหOแกF
หOุนสFวนเกFา ตามอัตราสFวนแบFงกำไรขาดทุนเดิม หากไมFทำการปรับปรุงบัญชีตFางๆ ใหOถูกตOองจะเปHนผลใหOหOุนสFวน
ใหมF มีสวF นรFวมรบั กำไร หรอื ขาดทุนอนั มีมาแตกF Fอนรบั เขOาเปHนหนOุ สวF นใหมF

การรับหุน# ส&วนใหมอ& าจทำได# 2 วธิ ี ดงั นี้
1. หนOุ สวF นใหมFซ้ือสวF นทนุ หรอื สิทธิจากหOุนสFวนเดมิ
2. หุนO สวF นใหมนF ำสินทรพั ย\มาลงทุนในหาO งหุนO สวF น โดย

- วธิ ีโบนสั
- วธิ ีคาF ความนยิ ม
- ท้ังโบนสั และคาF ความนยิ ม

1. การซือ้ ส&วนในทนุ
- จากหOนุ สวF นเดิมคนเดยี ว
- จากหนOุ สFวนเดมิ หลายคน
1.1 การซ้ือสFวนทุนจาก หุ#นส&วนคนเดียว ก็ตOองไดOรับความยิมยอมจากหOุนสFวนคนอ่ืนๆ ดOวย

บันทึกบัญชีเพียงโอนสFวนทุนของผOูเปHนหOุนสFวนโดยไมFตOองคำนึงถึงเงินที่จะใหOแกFกัน ซ่ึงการโอนสFวนทุนนี้อาจมีกำไร
หรอื ขาดทุนเปนH เรื่องสFวนตัวของผOูท่ีขาย (กรณีนี้ไมFจำเปนH ตOองปรบั ปรงุ สนิ ทรัพย)\

ตัวอย&าง สมรัก มนต\สิทธ์ิ และวิชัยเปHนหOุนสFวนกัน มีทุนคนละ 50,000 บาท แบFงกำไรขาดทุน

เทFากัน ตกลงรับสามารถเขOาเปHนหุOนสFวนใหมF โดยสามารถซ้ือสFวนทุนของวิชัย 50% ซ่ึงสามารถจFายเงินใหOแกFวิชัย
จำนวน 30,000 บาท การบันทึกบัญชี
เดบติ ทุน – วิชยั (50,000 X 50%) 25,000

เครดติ ทุน – สามารถ 25,000
บนั ทกึ การโอนสวF นทุนวชิ ยั ใหOสามารถ

1.2 การซ้ือสFวนทุนจาก ห#ุนส&วนหลายคน ถOาหุOนสFวนใหมFซ้ือสFวนทุนจากหุOนสFวนมากกวFาหนึ่งคน
จะตอO งตกลงกันใหOชดั เจนถงึ สFวนเงินทุนที่หOุนสFวนเกาF จะโอนใหแO กFหOนุ สFวนใหมF

ครเู อกชัย สะอิ บช.บ. (บญั ชีบัณฑิต)

ตัวอย&าง เพชร พลอย และพวง เปHนหOุนสFวนกันมีทุนคนละ 40,000 บาท แบFงกำไรขาดทุนเทFากัน

ตกลงรับแพรเขOาเปHนหุOนสFวนใหมF โดยแพรซื้อสFวนทุนของหOุนสFวนแตFละคน คนละ 25% แพรจFายเงินใหO 30,000
บาท การบันทึกบัญชีมดี ังน้ี
เดบติ ทุน – เพชร (40,000 X 25%) 10,000

ทุน – พลอย (40,000 X 25%) 10,000
ทนุ – พวง (40,000 X 25%) 10,000
เครดิต ทุน – แพร 30,000

บนั ทกึ การรบั แพรเขOาเปHนหOุนสFวนใหมF

การรับหุOนสFวนใหมFโดยการซ้ือสFวนทุนของหุOนสFวนเดิมคนเดียวหรือหลายคนจะมีผลทำใหO จำนวนผOูเปHน
หOนุ สFวนเพิ่มข้นึ แตทF ุนของหOางหนุO สFวนไมFไดเO พม่ิ ขน้ึ แตอF ยFางใด

2. หน#ุ ส&วนใหมน& ำสินทรัพยม€ าลงทุน
การรับหOุนสFวนใหมFโดยการตกลงใหOหุOนสFวนใหมFนำสินทรัพย\มารFวมลงทุนจะมีผลทำใหOจำนวนหOุนสFวน
เพิ่มข้ึน และสินทรัพย\ หนี้สิน สFวนของทุนรวมจะเพ่ิมขึ้น มักมีการปรับปรุงบัญชีเพื่อใหOบัญชีทุนของผูOเปHนหุOนสFวน
เดิมถกู ตอO งเปนH ปจ‹ จบุ ัน
ตวั อยา& ง เพชร พลอย และพวง เปHนหนุO สวF นกันมที ุน (หลังปรับปรุง) ดงั นี้

อัตราส&วนแบ&ง
เงนิ ทนุ กำไรขาดทนุ

เพชร 60,000 50%
พลอย 50,000 30%
พวง 30,000 20%

140,000
ตกลงรับ “แพร” เขOาเปHนหุOนสFวนใหมF โดยใหOแพรนำเงินสดมาลงทุนและใหOมีสFวนทุนในหOางหุOนสFวนและมี
การคดิ คFาความนยิ มและโบนสั ตามแตFละกรณี ดงั น้ี

2.1 วิธหี #นุ ส&วนใหม&ได#รบั คา& ความนิยม
ผูOเปHนหOุนสFวนเดิมของหOางหOุนสFวนอาจตOองการรับหOุนสFวนใหมF เขOามารFวมลงทุนดOวยทั้งน้ี
หOางหุOนสFวนอาจตOองการเงินสดหรือสินทรัพย\อื่นเพิ่ม หรือตOองการผูOมีความสามารถมาชFวยในการดำเนินธุรกิจ ผูOเปHน
หุOนสFวนเดิมอาจเสนอใหOหุOนสFวนใหมFไดOรับเครดิตบัญชีทุนเกินกวFาจำนวนเงินท่ีนำมาลงทุนก็ไดO หOุนสFวนใหมFอาจจะไดO
โบนสั หรือคFาความนิยม
แพรนำเงินสดมาลงทุน 30,000 บาท ใหOมีสFวนในทุนของหOางหOุนสFวนเทFากับ 1/5 ของทุนทั้งส้ิน
ซง่ึ ตกลงกนั ไวOใหหO OางหOุนสวF นมที นุ หลังรบั หุOนสวF นใหมF 175,000 บาท

ครเู อกชัย สะอิ บช.บ. (บญั ชบี ณั ฑิต)

การคำนวณค&าความนยิ ม

ทนุ ท่ีตกลงกนั หลังรับหุนO สวF นใหมF 175,000 บาท
ทุนของหนOุ สFวน – เพชร 60,000
ทุนของหOนุ สFวน – พลอย 50,000

ทนุ ของหุOนสวF น – พวง 30,000
เงนิ ลงทุนของแพร 30,000 170,000
คาF ความนยิ ม 5,000

สวF นทนุ ของแพรในหาO งหนOุ สวF น 1/5 ของ 175,000 35,000 บาท
จะเห็นวFา แพร ไดOรับสFวนในทุนมากกวFาเงินที่นำมาลงทุน 5,000 บาท คFาความนิยมของหOางจึงโอน
เขาO บัญชีแพร

การบันทกึ บัญชี 30,000
เดบติ เงนิ สด
คFาความนิยม 5,000

เครดติ ทุน – แพร 35,000
บันทึกการรับแพรเขาO เปHนหนุO สFวนใหมโF ดยคิดคาF ความนิยมใหOแพร

2.2 วิธีหน#ุ ส&วนใหมไ& ด#รบั โบนสั
แพรนำเงินสดมาลงทุน 40,000 บาท ใหOมีสFวนในทุนของหOางหOุนสFวนเทFากับ 1/3 ของทุนท้ังส้ิน ซ่ึง

ตกลงกนั ไวOใหหO OางหนOุ สวF นมที นุ หลงั รับหนOุ สวF นใหมF 180,000 บาท
การคำนวณค&าความนยิ ม
ทุนทต่ี กลงกันหลังรับหุOนสวF นใหมF 180,000 บาท

ทุนของหุOนสFวน – เพชร 60,000
ทุนของหนOุ สวF น – พลอย 50,000
ทนุ ของหนุO สFวน – พวง 30,000

เงินลงทนุ ของแพร 40,000 180,000
คFาความนิยม ไมFมี
สวF นทนุ ของแพรในหOางหนุO สFวน 1/3 ของ 180,000 60,000 บาท

จะเห็นวFา แพร ไดOรับสFวนในทุนมากกวFาเงินที่นำมาลงทุน 20,000 บาท หOางหุOนสFวนไมFมีคFาความ
นยิ ม สวF นท่ีเกินกวาF เงนิ ลงทนุ ของแพร จงึ เปนH โบนัสท่โี อนจากสวF นทุนของหนุO สFวนเดิม บนั ทึกบัญชดี ังนี้
เดบติ เงนิ สด 40,000

ทุน – เพชร (20,000 X 50%) 10,000
ทนุ – พลอย (20,000 X 30%) 6,000
ทุน – พวง (20,000 X 20%) 4,000

เครดติ ทุน – แพร 60,000
บนั ทกึ การรบั แพรเขOาเปนH หOุนสFวนใหมFโดยคิดโบนัสใหOแพร

ครเู อกชัย สะอิ บช.บ. (บญั ชบี ณั ฑติ )

2.3 วธิ หี #ุนส&วนเก&าได#รบั โบนัส

ในกรณีท่ีหOางหOุนสFวนมีช่ือเสียง มีความสามารถในการทำกำไรสูง ผูOเปHนหุOนสFวนใหมF อาจยอมใหO
หุOนสFวนเกFาไดโO บนสั หรอื คาF ความนยิ มจากการลงทนุ ของตนไดO
แพรนำเงินมาลงทุน 100,000 บาท ใหOมีสFวนในทุนของหOางหOุนสFวนเทFากับ 1/3 ของทุนทั้งสิ้น

ซ่งึ ตกลงกันไวOใหOหOางหOุนสFวนมีทุนหลงั รับหOนุ สวF นใหมF 240,000 บาท
การคำนวณค&าความนิยม
ทนุ ท่ีตกลงกนั หลงั รบั หนุO สวF นใหมF 240,000 บาท

ทนุ ของหุนO สวF น – เพชร 60,000
ทุนของหุOนสวF น – พลอย 50,000
ทนุ ของหนOุ สFวน – พวง 30,000

เงนิ ลงทนุ ของแพร 100,000 240,000
คFาความนิยม ไมFมี
สวF นทนุ ของแพรในหาO งหนOุ สวF น 1/3 ของ 240,000 80,000 บาท

จะเห็นวFา แพร ไดOรับสFวนในทุนนOอยกวFาเงินที่นำมาลงทุน 20,000 บาท หOางหุOนสFวนไมFมีคFาความ
นิยม สวF นท่ีนOอยกวาF เงนิ ลงทนุ ของแพร จึงเปHนโบนัสท่โี อนเขOาสFวนทุนของหOุนสFวนเดิม บันทึกบัญชีดังน้ี
เดบติ เงนิ สด 100,000

เครดติ ทุน – แพร 80,000
ทุน – เพชร (20,000 X 50%) 10,000
ทุน – พลอย (20,000 X 30%) 6,000

ทนุ – พวง (20,000 X 20%) 4,000
บนั ทึกการรับแพรเขาO เปนH หนOุ สFวนใหมโF ดยคิดโบนัสใหOหนOุ สFวนเดิม

2.4 วธิ หี นุ# ส&วนเก&าได#รบั คา& ความนยิ มและโบนัส
แพรนำเงินมาลงทุน 80,000 บาท ใหOมีสFวนในทุนของหOางหุOนสFวนเทFากับ ¼ ของทุนทั้งส้ิน

ซง่ึ ตกลงกนั ไวใO หOหOางหOนุ สFวนมที นุ หลงั รับหนOุ สวF นใหมF 240,000 บาท
การคำนวณคา& ความนิยม
ทุนทต่ี กลงกนั หลงั รับหุOนสวF นใหมF 240,000 บาท

ทุนของหนOุ สวF น – เพชร 60,000
ทุนของหOนุ สวF น – พลอย 50,000
ทุนของหนุO สFวน – พวง 30,000

เงนิ ลงทุนของแพร 80,000 220,000
คาF ความนิยม 20,000
สFวนทนุ ของแพรในหOางหุOนสFวน 1/4 ของ 24,000 60,000 บาท

จะเห็นวFา แพร ไดOรับสFวนในทุนนOอยกวFาเงินท่ีนำมาลงทุน 20,000 บาท หOางหุOนสFวนมีคFาความ
นยิ ม สวF นที่นอO ยกวFาเงินลงทุนของแพร จึงเปนH โบนัสและคFาความนยิ มที่โอนเขOาสFวนทนุ ของหOุนสFวนเดิม

ครูเอกชัย สะอิ บช.บ. (บัญชีบณั ฑิต)

การบันทกึ บญั ชี

เดบิต เงนิ สด 80,000
คาF ความนยิ ม 20,000
เครดติ ทุน – แพร 60,000

ทุน – เพชร (40,000 X 50%) 20,000
ทุน – พลอย (40,000 X 30%) 12,000
ทุน – พวง (40,000 X 20%) 8,000

บนั ทึกการรบั แพรเขาO เปHนหุOนสวF นใหมFโดยคิดคาF ความนิยมและโบนัสใหหO ุOนสFวนเดมิ

การลาออกของหุน# สว& น
เมื่อผOูเปHนหOุนสFวนคนหนึ่งคนใดลาออกจากการเปHนหุOนสFวน และไดOกระทำตามขOอตกลงในสัญญาหOางหOุนสFวน
หOุนสFวนผOูลาออกก็จะไดOรับคืนสFวนไดOสFวนเสียของตน การลาออกของหุOนสFวนอาจทำใหOหOางหOุนสFวนตOองเลิมลOมหรือ

จะดำเนนิ กิจการปกตติ อF ไปก็ไดO
การลาออกของหน#ุ ส&วนอาจกระทำไดโ# ดย
1. ผูเO ปนH หนOุ สวF นที่ลาออกขายสFวนทุนของตนใหกO บั หนุO สFวนทยี่ ังคงดำเนนิ งานตFอ หรอื

2. ผเOู ปนH หนุO สวF นท่ีลาออกจะไดรO บั เงินสด หรือ ทรพั ยส\ นิ ของหOางหนOุ สFวนออกไป
โดยปกติแลOวผOูเปHนหุOนสFวนท่ีลาออก มักขอใหOมีการประเมินทรัพย\สินของหOาง และปรับปรุงเงินทุนเสียใหมF
กำไรหรือขาดทุนจากการประเมินราคาดังกลFาว จะปˆดไปบัญชีทุนของผูOเปHนหุOนสFวนตามอัตราสFวนแบFงกำไรขาดทุน

การปรับปรุงดังกลFาวจะเปHนการรับรูOถึงการเปลี่ยนแปลงในมูลคFาของทรัพย\สิน สำหรับงวดเวลาที่หOุนสFวนผูOลาออกมี
สFวนรFวมดำเนินงานอยFูในหOางหOุนสFวน โดยปกติของกิจการท่ีดำเนินงานอยFูตลอดไปจะไมFมีการรับรูOข้ึนบัญชีจนกวFาจะ
มีการจำหนFายทรพั ย\สนิ นน้ั ออกไป

การประเมินราคาทรัพย\สินใหมFจะทำใหOสิทธิสFวนไดOเสียของผูOเปHนหุOนสFวนทุกคนท้ังของหุOนสFวนที่ลาออกและ
หOุนสFวนท่ยี ังเหลอื อยถFู กู ตOอง
ตัวอย&าง หOางหOนุ สวF น สามสี มี แดง ดำ และ ขาว เปHนหนOุ สFวนกนั มีสวF นของทนุ ดงั นี้

เงนิ ลงทุน แดง ดำ ขาว
40,000 60,000 50,000
สFวนแบงF กำไร 1 2 1

แดงลาออกจากหOางหOุนสวF น สมมตขิ Oอตกลงดังนี้

1. แดงลาออกโดยขาวซอ้ื สFวนทุนของแดง
การบันทึกบัญชีของหOางหุOนสวF น คือการโอนทุนของแดงไปยงั บญั ชที ุนขาว
เดบติ ทุน – แดง 40,000

เครดติ ทนุ – ขาว 40,000
บันทึกการลาออกของแดง โดยขาวซื้อสวF นทุนของแดง

ครเู อกชยั สะอิ บช.บ. (บัญชบี ณั ฑิต)

2. แดงลาออกโดยหOางหOุนสFวนจFายเงินคืนทุนใหOแกFแดง ซึ่งมีการตกลงกันใหOปรับปรุงสินทรัพย\ดังน้ี ตีราคา
ทด่ี ินเพิม่ อกี 10,000 บาท สนิ คาO ตีราคาต่ำไป 4,000 บาท และเคร่ืองใชสO ำนักงานมีราคาตามบญั ชีสงู ไป 6,000 บาท

การบนั ทึกบัญชปี รบั ปรุงราคาทรพั ย\สนิ ของหาO งหนOุ สวF นมีดงั นี้
เดบติ ทดี่ ิน 10,000
สนิ คOา 4,000

เครดติ คFาเสอื่ มราคาสะสม-เครอื่ งใชOสำนกั งาน 6,000
ทุน – แดง 2,000
ทนุ – ดำ 4,000
2,000
ทุน - ขาว
บนั ทกึ การปรับปรงุ สินทรพั ย\กอF นหุOนสวF นลาออก

การบันทกึ บัญชขี องหOางหนOุ สFวนเกี่ยวกบั การจาF ยเงินใหแO ดง มีดงั นี้
เดบติ ทนุ – แดง 42,000

เครดติ เงนิ สด 42,000
บันทกึ การลาออกของแดง โดยหนุO สวF นจFายเงนิ สดคนื ใหOแดง

การตายของผูเ# ปน‡ ห#ุนส&วน
การตายของผOูเปHนหOุนสFวน จะทำใหOกิจการหOางหุOนสFวนตOองเลิกลOมไป และถOามิไดOมีเงื่อนไขระบุไวOเปHนอยFาง

อ่ืน หOางหOุนสFวนจะตOองทำการปˆดบัญชีหากำไรขาดทุนตลอดจนปรับปรุงมูลคFาของสินทรัพย\ใหOถูกตOอง เพ่ือหาสิทธิ
สFวนไดOเสียของหุOนสFวนท่ีตาย ณ วันตายของเขา การแบFงกำไรขาดทุนตลอดจนการปรับมูลคFาสินทรัพย\ตFางๆ ณ วัน
ตายในบางกรณีผูOเปHนหุOนสFวนอาจตกลงกัน ถOามีหOุนสFวนคนใดคนหนึ่งตาย ก็ใหOหุOนสFวนที่เหลืออยFูดำเนินกิจการตFอไป
โดยไมFตOองเลิกลOมกิจการ สำหรับการชำระคืนทุนของหุOนสFวนที่ตายอาจกระทำไดOโดยการคำนวณกำไรขาดทุนเฉล่ีย
โดยประมาณต้ังแตวF ันปˆดบัญชคี รั้งสดุ ทOายจนถึงวนั ท่ีหนุO สวF นตาย โดยการเฉลี่ยกำไรของงวดบญั ชกี อF นๆ

ตัวอย&าง หOางหุOนสFวน สามยอด มียอดธง ยอดชาย และยอดรัก เปHนหOุนสFวนกันแบFงกำไรขาดทุน 1:2:2
ตามลำดับ งวดบัญชีของหOางหOุนสFวนสิ้นสุด 31 ธันวาคม 2548 ยอดรักถึงแกFกรรม ผOูเปHนหOุนสFวนตกลงดำเนินกิจการ
ตFอไป โดยคำนวณกำไรโดยเฉล่ียแลOวคืนสFวนไดOเสียใหOแกFทายาทของยอดรัก กำไรที่ผFานมา 4 ปŠของหOางหOุนสFวนมี
ดงั นี้

ป„ กำไร
2544 85,000
2545 120,000
2546 105,000
2547 110,000

420,000

ครเู อกชยั สะอิ บช.บ. (บัญชบี ณั ฑิต)

การคำนวณกำไรโดยประมาณเฉล่ียปŠละ 420,000 หาร 4 เทFากบั 105,000 บาท
กำไรขาดทนุ โดยประมาณตัง้ แตวF ันส้ินงวดบญั ชี – วนั ท่ี 2 มถิ นุ ายน เปHนเวลา 5 เดือน
กำไรโดยประมาณสำหรับเวลา 5 เดอื น 105,000 X 5/12 เทาF กับ 43,750 บาท
กำไรในสวF นของหุนO สวF นทถ่ี งึ แกFกรรม 43,750 X 2/5 เทFากับ 17,500 บาท

การบนั ทึกบัญชกี ำไรโดยประมาณใหOหนOุ สFวนทถ่ี งึ แกกF รรม
เดบิต กำไรขาดทนุ โดยประมาณ 17,500

เครดิต ทนุ – ยอดรัก 17,500
บนั ทกึ กำไรโดยประมาณใหแO กFหOุนสวF นทถี่ ึงแกกF รรม

ถOาสมมุติวFา ยอดรัก มีทุน 40,000 บาท ดังน้ันยอดรวมในบัญชีทุนยอดรักจะเทFากับ 40,000 + 17,500 =
เปHนจำนวนท่ีจะตOองจFายคืนใหOแกFทายาทของยอดรัก บัญชีกำไรขาดทุนโดยประมาณจะถูกโอนปˆดไปบัญชีกำไร
ขาดทุนในวันสิ้นงวดบัญชี จะมีผลทำใหOกำไรขาดทุนที่เกิดข้ึนจากการดำเนินงานจริงลดลงเทFากับจำนวนกำไรขาดทุน
โดยประมาณ

การบันทกึ การจFายคืนทุนใหOทายาท 57,500
เดบิต ทนุ - ยอดรัก

เครดติ เงนิ สด, สนิ ทรพั ย\อนื่ 57,500
บนั ทึกการจาF ยคืนทุนใหOแกทF ายาทหนOุ สวF นท่ถี ึงแกกF รรม

ถOาผูOเปHนทายาทของยอดรัก ยังไมFมารับเงินสFวนท่ีจFายคืนทุน หOางหุOนสFวนควรปˆดบัญชีทุนยอดรัก โอนไปต้ัง
เปHนบัญชเี จOาหนีท้ ายาทผเูO ปHนหนOุ สวF นไมFควรเปดˆ บัญชีทุน – ยอดรกั ทิง้ ไวO การบันทกึ รายการจะเปHนดังนี้

เดบิต ทนุ - ยอดรกั 57,500
เครดิต เจาO หน้ี – ทายาทผOเู ปHนหนOุ สFวน 57,500
โอนสวF นท่ที ายาทของยอดรักจะไดOรับไปบัญชีเจOาหนี้ทายาทผOูเปHนหนOุ สวF น

การเลิกหา# งหน#ุ ส&วน
การเลิกกิจการหOางหนOุ สFวน หมายถงึ การเลกิ ประกอบกจิ การคOาโดยเดด็ ขาด ดOวยสาเหตุ

มาตรา 1055 หOางหุOนสวF นสามญั ยFอมเลกิ กันดวO ยเหตุดงั กลาF วตFอไปน้ี
1. ถาO ในสญั ญาทำไวOมกี ำหนดกรณอี ันใดเปHนเหตทุ จ่ี ะเลิกกัน เม่ือมกี รณีน้นั
2. ถาO สัญญาทำไวOเฉพาะกำหนดกาลใด เม่อื สนิ้ กำหนดกาลนัน้
3. ถOาสัญญาทำไวเO ฉพาะเพอื่ ทำกจิ การอยาF งหน่งึ อยาF งใดแตFอยFางเดียว เมอื่ เสรจ็ การนน้ั
4. เม่ือผูOเปHนหุOนสFวนคนใดคนหนึ่งใหOคำบอกกลFาวแกFผูOเปHนหOุนสFวนคนอ่ืนๆ ตามกำหนดดังบัญญัติไวOใน
มาตรา 1056
5. เมอื่ ผูเO ปนH หนOุ สวF นคนใดคนหน่งึ ตาย หรอื ลมO ละลายหรือตกเปนH ผOไู รคO วามสามารถ

ครูเอกชยั สะอิ บช.บ. (บญั ชบี ณั ฑิต)

มาตรา 1056 ถOาหOางหOุนสFวนไดOต้ังข้ึนไมFมีกำหนดกาลอยFางหน่ึงอยFางใดเปHนยุติ ทFานวFาจะเลิกไดOตFอเมื่อผูO
เปHนหOุนสFวนคนใดคนหนึ่งบอกเลิกเมื่อสิ้นรอบปŠในทางบัญชีเงินของหOางหุOนสFวนนั้น และผูOเปHนหุOนสFวนน้ันตOองบอก
กลาF วความจำนงจะเลกิ ลFวงหนOาไมFนอO ยกวFาหกเดือน

มาตรา 1057 ถOาผOูเปHนหOุนสFวนคนใดรOองขอเมื่อมีกรณีอยFางใดอยFางหนึ่งดังจะกลFาวตFอไปนี้ ศาลอาจสั่งใหO
หาO งหุนO สFวนสามัญเลกิ กนั เสยี กไ็ ดO คอื

1. เม่ือผูOเปHนหุOนสFวนคนใดคนหน่ึงนอกจากผูOรOองฟ“องน้ันลFวงละเมิดบทบังคับใดๆ อันเปHนขOอสาระสำคัญ ซึ่ง
สญั ญาหนOุ สFวนกำหนดไวแO กFตน โดยจงใจหรือเลินเลFออยาF งรOายแรง

2. เมื่อกิจการของหOางหOุนสวF นนน้ั จะทำไปก็มแี ตFขาดทนุ อยFางเดยี ว และไมFมีหวังวาF จะกลับฟน²® ตัวไดOอกี
3. เมือ่ มเี หตุอนื่ ใดๆ ทำใหหO OางหุOนสวF นนนั้ เหลอื วสิ ยั ทีจ่ ะดำรงคงอยตูF FอไปไดO

(พชิ ัย นิลทองคำ, 2543 : 343-344)

เม่ือผOูเปHนหOุนสFวนตกลงเลิกกิจการหOางหุOนสFวน กำไรหรือขาดทุนของงวดเวลานั้น ตลอดจนทรัพย\สินตFางๆ
จะตOองปรับปรุงและปˆดบัญชีใหOถูกตOองกFอนท่ีจะชำระบัญชีตFอไป การนำสินทรัพย\ออกจำหนFายใหOไดOมาซึ่งเงินสด
หากมีผลตFาง ระหวFางราคาตามบัญชีของทรัพย\สินกับมูลคFาท่ีจำหนFายไดOผลตFางน้ัน จะถือเปHนผลกำไรหรือขาดทุน
แบFงเฉล่ียใหOแกFผOูเปHนหOุนสFวนตามอัตราสFวนแบFงกำไรขาดทุน โดยโอนเขOาบัญชีทุนของผOูเปHนหุOนสFวน และยอดในบัญชี
ทุนจะเปHนมลู คาF ในการชำระบญั ชี

มาตรา 1250 หนOาที่ของผูOชำระบัญชี คือชำระสะสางการงานของหOางหุOนสFวนหรือบริษัทน้ันใหOเสร็จไปกับ
การจดั การใชหO นี้เงนิ และแจกจำหนาF ยสนิ ทรพั ย\ของหOางหุนO สวF นหรือบรษิ ัทน้นั (พชิ ยั นิลทองคำ, 2543 : 391)

ในการชำระบัญชี เมื่อบัญชีทุนของหุOนสFวนคนใดแสดงยอดเดบิต และในขณะเดียวกันหุOนสFวนคนนั้นมียอด
บัญชีเงินกูOอยFูดOวย ใหOนำยอดในบัญชีเงินกOูมาหักกลบชดเชยกับยอดเดบิตในบัญชีทุน หรือถOาผOูเปHนหOุนสFวนมียอดบัญชี
ทุนเปHนยอดเดบิต และไมFมีบัญชีเงินกูO หุOนสFวนผูOนั้นจะตOองนำเงินสดมาใชOใหOจนครบจำนวน ถOาผOูเปHนหOุนสFวนไมF
สามารถชดใชOสFวนขาดในบญั ชที ุนของตนเอง ผOูเปนH หOุนสวF นคนอ่นื ทเ่ี หลอื อยูFจะเปHนผรOู ับภาระในยอดสวF นขาดนั้น โดย
แบงF เฉลยี่ กนั ตามอัตราสFวนแบFงกำไรขาดทนุ

ขน้ั ตอนการชำระบัญชีเลกิ กิจการห#างหุ#นส&วนจะกระทำดังน้ี
1. จำหนFายสินทรัพย\ทั้งหมดของหOางที่มีอยูF แบFงกำไรหรือขาดทุนจากการจำหนFายทรัพย\สินใหOแกFผOูเปHน
หOุนสวF น
2. ชำระหนสี้ นิ ของหาO งหนOุ สวF นซง่ึ คาO งแกบF ุคคลภายนอก
3. ชำระคนื เงนิ กOูผOเู ปHนหนOุ สFวนแลวO จาF ยคนื ทุนตามยอดในบัญชีทุน

วธิ ีการชำระบัญชเี ลกิ หา# งหนุ# ส&วน มี 2 วิธี คือ
1. การชำระบัญชีจFายคนื ทุนเพยี งครัง้ เดียว
2. การชำระบัญชีจาF ยคนื ทุนเปนH งวด

ครเู อกชัย สะอิ บช.บ. (บัญชบี ัณฑติ )

1. การชำระบญั ชจี า& ยคนื ทุนเพยี งคร้ังเดียว

ในกรณีท่ีหOางหุOนสFวนตกลงเลิกกิจการ โดยสามารถจำหนFายสินทรัพย\ไดOท้ังหมด ภายในคร้ังเดียวเม่ือจFาย
ชำระหน้ีบคุ คลภายนอกแลOวกส็ ามารถจFายเงินคืนทนุ ผูเO ปHนหุOนสFวนไดทO ้งั หมดในคร้ังเดยี ว
ตัวอย&าง หOางหOุนสFวน “สีใส” มี สีสุข และ สดใส เปHนหุOนสFวนกันแบFงกำไรขาดทุน 3 : 2 ยอดคงเหลือใน

บัญชีตFางๆ ของหาO งหนุO สวF น มดี งั น้ี
เงินสด 10,000
สินทรัพยอ\ ืน่ ๆ 75,000

เจาO หนก้ี ารคOา 15,000
เงินกูO – สสี ขุ 20,000
ทุน - สีสุข 20,000

ทุน - สดใส 30,000
เมื่อวันท่ี 1 มีนาคม 2548 หOางหุOนสFวนตกลงเลิกกิจการหOางหุOนสFวน โดยจำหนFายสินทรัพย\และชำระบัญชี
เสร็จสิ้นเม่ือวันที่ 1 พฤษภาคม 2548 โดยจำหนFายสินทรัพย\ไดOท้ังสิ้น เปHนเงิน 67,000 บาท การจัดทำงบชำระบัญชี

เลิกหาO งไดดO งั นี้ หาO งหนOุ สวF น สใี ส

งบชำระบญั ชี

ณ วนั ท่ี 1 พฤษภาคม 2548 สีสขุ

เงินสด สินทรพั ย\อ่ืน เจOาหน้ี เงนิ กOู ทนุ ทุน-สดใส

สFวนแบFงกำไรขาดทุน 32

ยอดกFอนชำระบญั ชี 10,000 75,000 15,000 20,000 20,000 30,000
จำหนFายสินทรัพย\ 67,000 (75,000) . . (4,800) (3,200)

77,000 15,000 20,000 15,200 26,800
จFายชำระหนเ้ี จOาหนี้ (15,000) (15,000) . . .
62,000 20,000 15,200 26,800

โอนเงินกูOไปทนุ . (20,000) 20,000 .
62,000 35,200 26,800
จาF ยคืนเงินกูOและทนุ (62,000) (35,200) (26,800)

การบันทกึ รายการจำหนา& ยทรพั ย€สนิ และการชำระบัญชจี &ายคนื ทุนแก&ผเู# ป‡นหุ#นส&วนทำได# ดงั นี้

เดบิต เงนิ สด 67,000
ทุน – สีสุข 4,800
ทนุ – สดใส 3,200

เครดิต สินทรพั ย\(ระบุชื่อ) 75,000
บันทกึ รายการเกี่ยวกบั การจำหนFายสินทรพั ย\

ครเู อกชยั สะอิ บช.บ. (บญั ชบี ัณฑิต)

เดบติ เจOาหนี้ 15,000
เครดิต เงนิ สด
15,000
บนั ทึกการจFายชำระหน้เี จาO หน้ี 20,000

เดบติ เงินกูO – สีสขุ 20,000
เครดติ ทุน – สสี ุข
บันทึกรายการโอนเงินกไูO ปบญั ชที ุนของสีสุข

เดบติ ทนุ – สีสขุ 35,200
ทนุ – สดใส 26,800

เครดติ เงนิ สด 62,000
บันทกึ รายการจาF ยเงนิ คนื ทนุ ผูเO ปHนหOุนสวF น

2. การจา& ยคืนทุนหนุ# สว& นเป‡นงวด
ในกรณีท่ีไมFสามารถจำหนFายสินทรัพย\ไดOท้ังหมดภายในครั้งเดียว การจFายคืนเงินสดใหOผูOเปHนหุOนสFวนกFอนท่ี
จะทราบวFามีผลขาดทุนที่อาจจะเกิดข้ึน ซึ่งจะคิดใหOผูOเปHนหOุนสFวนเทFาใด ถOาเขาจFายคืนทุนผูOเปHนหOุนสFวนแลOวหลัง
จากน้ันมีผลทำใหOยอดบัญชีทุนมียอดดOานเดบิต ผOูชำระบัญชีตOองติดตFอใหOหุOนสFวนผูOนั้นจFายคืนยอดเดบิตในบัญชีทุน
ของเขาใหOหOางหุOนสFวน และมีฐานะเปHนลูกหนี้ของผOูเปHนหOุนสFวน ดังน้ันเพื่อความปลอดภัยสำหรับการจFายเงินสดคืน
ทุนเปHนงวดใหแO กผF ูOถือหนOุ จึงควรตง้ั ขอO สมมุติไวคO ือ
สมมุติวFาสินทรัพย\ท่ีมีอยFูท้ังหมดขายไมFไดO จึงมีผลขาดทุนเทFากับจำนวนสินทรัพย\ท้ังหมด และถOามีหOุนสFวน
คนใดมียอดทุนไมFเพยี งพอที่จะรบั เฉลย่ี ผลขาดทนุ ไมFสามารถจะชำระหนี้ใหหO าO งหนOุ สวF นไดO
จากขOอสมมุติดังกลFาวผOูชำระบัญชีสามารถจFายคืนทุนใหOผูOเปHนหุOนสFวนเฉพาะ หOุนสFวนที่มีบัญชีทุนดOานเครดิต
เกินกวFาจำนวนสวF นแบFงขาดทุนสงู สดุ ทอี่ าจเกิดข้ึน

ตัวอย&าง หOางหOุนสFวน “สีใส” มี สีสุข และ สดใส เปHนหุOนสFวนกันแบFงกำไรขาดทุน 3 : 2 ยอดคงเหลือใน

บัญชตี Fางๆ ของหาO งหOนุ สวF น มดี งั นี้
เงินสด 10,000
สนิ ทรพั ย\อื่นๆ 75,000

เจาO หน้กี ารคOา 15,000
เงินกูO – สสี ุข 20,000
ทนุ - สสี ุข 20,000

ทนุ - สีใส 30,000
เม่ือวันที่ 1 มีนาคม 2548 หOางหุOนสFวนตกลงเลิกกิจการหOางหOุนสFวน โดยจำหนFายสินทรัพย\และชำระบัญชี
เสร็จสิ้นเม่อื วนั ท่ี 1 พฤษภาคม 2548 โดยจำหนาF ยสนิ ทรัพยใ\ นระหวาF งปŠ 2548 ดงั นี้

มี.ค. 1 จำหนFายสนิ ทรัพยร\ าคาตามบัญชี 40,000 บาท ไดเO งนิ 36,000 บาท
เม.ย. 1 จำหนFายสินทรพั ย\ราคาตามบัญชี 11,750 บาท ไดเO งนิ 7,200 บาท
พ.ค. 1 จำหนFายสินทรัพยท\ ี่เหลอื ไดเO งนิ 20,000 บาท

ครูเอกชัย สะอิ บช.บ. (บญั ชีบณั ฑติ )