เครื่องทองเพชรบุรี

ครูวุฒิชัย วิเชียรศรี

วิชาความรู้เกี่ยวกับงานช่างทองหลวง ภาคเรียนที่ ๒ ปีการศึ กษา ๒๕๖๔
กาญจนาภิเษกวิทยาลัย ช่างทองหลวง

ความเป็นมาของทองโบราณเพ
ชรบุรี

เครื่ องทองโบราณเพชรบุรีเกิดขึ้ นในช่ วงต้นกรุ งรัตนโกสิ นทร์
เมื่อครั้งที่พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดเกล้าฯให้

ก่อสร้างพระราชวังพระนครคีรี(เขาวัง)
จึงทำให้มีการส่งช่างหลวงในสำนักช่างสิบหมู่ ซึ่ งรวมถึงช่างทอง
หลวงเข้าไปยังเมืองเพชรบุรี อีกทั้งในรัชสมัยต่อๆ มายังได้มีการ

ก่อสร้างสถานที่ต่าง ๆ เกิดขึ้นตามมาอย่างต่อเนื่อง อาทิ
พระราชวังรามราชนิเวศน์ และพระราชนิเวศน์มฤคทายวัน ดังนั้น
การที่ ช่ างสิ บหมู่ในราชสำนักได้มารวมตัวกันอยู่ที่ เมืองเพชรบุรี

จึงทำให้ศิ ลปะชั้ นสูงได้หลั่งไหลเข้าสู่เมืองเพชรบุรี จนเกิดการ
ถ่ายทอดความรู้ให้กับคนในท้องถิ่น โดยศิ ลปะการทำเครื่องทอง
ได้ถูกถ่ายทอดให้แก่ช่ างทองพื้ นเมืองเพชรบุรีที่ ได้มีโอกาสมาเป็น
ผู้ช่วยช่างหลวง เกิดการหลอมรวมศิ ลปะและเทคนิคต่างๆ กลาย
เป็นเครื่องทองเมืองเพชรที่มีเอกลักษณ์พิเศษเฉพาะตัว คือ มี
ความเป็นงานศิ ลปะแบบไทยโบราณผสมผสานกับความเป็นพื้น
บ้านของเพชรบุรีที่นำเสนอความงดงามของธรรมชาติ และการใช้

ประโยชน์จากเครื่องทองเอาไว้อย่างกลมกลืน รวมทั้งมีการ
ถ่ายทอดศิ ลปะและเทคนิคการผลิตเครื่องทองให้แก่ช่างรุ่นหลัง

อย่างต่อเนื่อง จึงถือได้ว่าเครื่องทองเพชรบุรีเป็นมรดกทาง
วัฒนธรรมที่ สำคัญอย่างหนึ่ งของไทย

วิชาความรู้เกี่ยวกับงานช่างทองหลวง ภาคเรียนที่ ๒ ปีการศึ กษา ๒๕๖๔

เอกลักษณ์ของทองโบราณเพชรบุรี
เครื่องทองเพชรบุรีจัดเป็นภูมิปัญญาไทยที่มีความงดงาม ด้วยมี
เอกลักษณ์และรูปแบบเหมือนกับทองโบราณ ซึ่ งถึงแม้ว่าจะได้รับการ
ถ่ายทอดมาจากช่างทองหลวงในสมัยรัตนโกสินทร์ แต่ลวดลายที่
ปรากฏบนชิ้ นงานจัดเป็นลวดลายของทองโบราณในสมัยกรุงศรีอยุธยา

ที่มีความละเอียด อ่อนช้อย และมีเอกลักษณ์เฉพาะตัว
การผลิตเครื่องทองของเพชรบุรี ส่วนมากเป็นการผลิตเครื่องประดับ
ทองรูปพรรณประเภทสร้อยคอ สร้อยข้อมือ แหวน ต่างหู จี้ เข็มกลัด
ฯลฯ ซึ่ งมีเอกลักษณ์เฉพาะตัวอยู่ที่รูปทรงและลวดลายดัดแปลงจาก
ธรรมชาติ รวมถึงสิ่ งของต่างๆ ในชีวิตประจำวัน อาทิ ลูกสน ดอกพิกุล
ไข่ปลา เต่าร้าง ดอกพิกุล ดอกมะลิ ปลา เป็นต้นวัสดุที่นำมาผลิตเป็น
เครื่องประดับมีทั้งทอง เงิน นาค และอัญมณี นอกจากนี้ ในส่วนของรูป
แบบชิ้นงานที่มีชื่ อเสียงและสะท้อนเอกลักษณ์ของทองเพชรบุรีได้ค่อน

ข้างชัดเจน ได้แก่

วิชาความรู้เกี่ยวกับงานช่างทองหลวง ภาคเรียนที่ ๒ ปีการศึ กษา ๒๕๖๔

๑. สร้อยขัดมัน

สร้อยขัดมัน ซึ่ งเกิดจากการใช้เทคนิคเฉพาะของช่างเมือง
เพชรในการนำลวดทองมาดัดเป็นรูปวงรี เชื่ อมห่วงแต่ละห่วง
ให้ต่อกันเหมือนโซ่ แล้วใช้ ตะไบละเอียดลบเหลี่ ยมของสั นห่วง
ตลอดเส้ นโดยสร้อยขัดมันถือเป็นชิ้ นงานพื้ นฐานดั้ งเดิมที่ ช่าง

เมืองเพชรทุกคนต้องทำเป็น

วิชาความรู้เกี่ยวกับงานช่างทองหลวง ภาคเรียนที่ ๒ ปีการศึ กษา ๒๕๖๔

๒. สี่ เสา หกเสา และแปดเสา

สี่ เสา หกเสา และแปดเสา เป
็นลวดลายของการถักห่วงกลม
ขนาดเล็กจำนวนมากอย่างต่อเนื่อง เพื่อทำเป็นสร้อยคอ และสาย
สะพายแล่ง โดยชื่ อเรียกสร้อยสี่ เสา ห้าเสา หรือแปดเสา นั้นขึ้น

อยู่กับการขึ้ นสวดลายตอนแรกของการทำส่ วนลักษณะ
ภายนอกที่สังเกตได้ สร้อยสี่ เสาจะมีขนาดเล็ก ส่วนสร้อยหกเสา
จะมีขนาดปานกลาง และสร้อยแปดเสาจะมีขนาดใหญ่ ลวดลาย

เด่นของสร้อยลวดลายนี้คือ ผิวของสร้อยจะมีลวดลายคล้าย
การรียงตัวของฟันปลา - แถว เรียงยาวตลอดแนวของสร้อย

วิชาความรู้เกี่ยวกับงานช่างทองหลวง ภาคเรียนที่ ๒ ปีการศึ กษา ๒๕๖๔

๓.เสมอเกลียว

เสมอเกลียว เป็นสร้อยที่ทำจากลวดทองคำขดเป็นห่วงแล้วเชื่ อม
ต่อกันเป็นลูกโซ่ ซึ่ งมี ๒ แบบ คือ แบบที่ ห่วงมีลักษณะเป็นรูป
สี่ เหลี่ยมผืนผ้าและแบบที่ ๒ เป็นห่วงกลม เมื่อนำมาเชื่ อมต่อกัน
แล้ว จะประดับด้วยลายดอกพิกุลซึ่ งทำจากไข่ปลาขนาดเล็ก โดย
เทินอยู่บนเส้นของห่วงแต่ละห่วงของสร้อย สร้อยสมอเกลียวนิยม

ทำเป็นสร้อยคอและสายสะพายแล่ง

วิชาความรู้เกี่ยวกับงานช่างทองหลวง ภาคเรียนที่ ๒ ปีการศึ กษา ๒๕๖๔

๔.ปะวะหล่ำและปะวะหล่ำทรงเครื่อง

ปะวะหล่ำและปะวะหล่ำทรงเครื่องปะวะหล่ำ เป็นลวดลายทอง
ซึ่ งช่างได้รังสรรค์โดยเลียนแบบจากโคมจีน ปะวะหล่ำมีลักษณะ
เป็นรูปทรงกระบอกโปร่งหกเหลี่ยม ลวดลายต่าง ๆ ทำด้วย
ลวดทองบิดเกลียว เป็นรูปดอกจัน และมีเกสรทำด้วยไข่ปลาตี
แบนประดับ อาจประดับเกสรเพียงดอกเดียว หรือประดับเกสร

ดอกจันทุกดอก (รวม ๓ ดอก)
ในแต่ละด้านก็ได้

วิชาความรู้เกี่ยวกับงานช่างทองหลวง ภาคเรียนที่ ๒ ปีการศึ กษา ๒๕๖๔

๕. ลูกสน

ลูกสน เป็นทองรูปพรรณซึ่ งมีลักษณะคล้ายลูกสนทะเล ลูกสน
ประกอบด้วยโครงลวดทองขนาดเล็กมาต่อประกอบกันเป็นลูกสน

ลูกสนในสมัยแรก ๆ จากคำบอกเล่าของนางสาวทองคำ ทอง
สัมฤทธิ์ เล่าว่า ลูกสนในสมัยแรก ๆที่เห็นในส่วนของไข่ปลาซึ่ ง
เชื่ อมติดอยู่บนโครงของลูกสนจะมีไข่ปลาเพียง ๑ เม็ด แต่ใน
ปัจจุบันจะใช้ไข่ปลาขนาดเล็กเชื่ อมต่อเป็นดอกพิกุลขนาดเล็ก
แล้วจึงนำมาประดับบนโครงลวดของลูกสนอีกทีหนึ่ง ลูกสนเป็น
ทองรู ปพรรณที่ ละเอียดและใช้ เวลาในการประดิษฐ์นานมากลูก
สนในอดีตนิยมใช้ทำเป็นสร้อยคอ สายสะพายแล่ง สร้อยข้อมือ
และตุ้มหู สำหรับตุ้มหูลูกสนนั้นด้านบนของลูกสนจะตกแต่งด้วย

ดอกพิกุลซึ่ งทำจากลวดทองขนาดเล็ก

วิชาความรู้เกี่ยวกับงานช่างทองหลวง ภาคเรียนที่ ๒ ปีการศึ กษา ๒๕๖๔

๖.เต่าร้าง

เต่าร้าง เป็นชื่ อเรียกตุ้มหูซึ่ งมีลักษณะคล้ายพวงของผลเต่าร้าง
ซึ่ งเป็นพืชที่มีลักษณะคล้ายหมากไทย ตุ้มหูเต่าร้างมีลักษณะโค้ง

ในส่วนบน อันเป็นวิธีการทำเฉกเช่นส่วนล่างของกระดุม ส่วน
ขอบของส่วนโค้งกระทะคว่ำ ด้านบนจะติดดอกสักเล็ก ๆ ต่อ
เนื่องห้อยลงมา ๒ ดอกบ้าง ๔ ดอกบ้าง ในส่วนปลายจะเป็นทอง
แผ่นรูปข้าวหลามตัดชิ้นเล็ก ๆ ประดับอยู่ส่วนปลายของสาย
ระย้าทุกสาย ซึ่ งแผ่นทองเล็ก ๆ นี้มีรูปทรงคล้ายใบของเต่าร้าง
เมื่ อผู้สวมใส่ ตุ้มหูเต่าร้างนี้ แล้วเคลื่ อนไหวจะทำให้พวงเต่าร้างไหว
พลิ้วเช่นเดียวกับลมต้องใบเต่าร้างปลายของสายระย้าทุกสาย
ซึ่ งแผ่นทองเล็ก ๆ นี้มีรูปทรงคล้ายใบของเต่าร้าง เมื่อผู้สวมใส่
ตุ้มหูเต่าร้างนี้ แล้วเคลื่ อนไหวจะทำให้พวงเต่าร้างไหวพลิ้ วเช่ น

เดียวกับลมต้องใบเต่าร้าง

วิชาความรู้เกี่ยวกับงานช่างทองหลวง ภาคเรียนที่ ๒ ปีการศึ กษา ๒๕๖๔

๗. ดอกพิกุล

ดอกพิกุล เป็นลวดลายทองซึ่ งช่างมักใช้ตกแต่งหรือ
ประกอบทองลวดลายอื่น ๆ ดอกพิกุลมี ๓ แบบ คือ
ดอกพิกุลซึ่ งใช้ไข่ปลาขนาดเล็ก ๕-เม็ดวางเรียงกันแล้ว
เทินด้วยไช่ปลาอีกเม็ดหนึ่งด้านบน อาทิ ดอกพิกุลซึ่ ง
ประดับบนโครงของลูกสน แบบที่สองเป็นดอกพิกุลซึ่ ง
ทำด้วยลวดทองขนาดเล็กประกอบเป็นดอกพิกุล แบบที่
สามเป็นดอกพิกุลซึ่ งประกอบด้วยลวดทองและเทิน

ไข่ปลาเป็นเกสรของดอกพิกุล

วิชาความรู้เกี่ยวกับงานช่างทองหลวง ภาคเรียนที่ ๒ ปีการศึ กษา ๒๕๖๔

๘ . ดอกมะลิ

ดอกมะลิ เป็นทองรูปพรรณซึ่ งมีลักษณะคล้ายดอกมะลิ
กำลังบานชีกกลมประดับเป็นเกสรดอกฟิกุล ลวดลายนี้
มีลักษณะคล้ายลายไทย ลายดอกพิกุลซึ่ งต่างก็รังสรรค์
จากดอกมะลิ ลวดลายดอกมะลินี้ทำเป็นตุ้มหูขนาดเล็ก

เมื่อประ-ดับบนหูแล้วจะแนบกับติ่งหูพอดี

วิชาความรู้เกี่ยวกับงานช่างทองหลวง ภาคเรียนที่ ๒ ปีการศึ กษา ๒๕๖๔

๙.ก้านบัว

ก้านบัว เป็นชื่ อเรียกกำไลข้อเท้าสำหรับเด็กในสมัยก่อนมี
ลักษณะเป็นห่วงขนาดใหญ่กลมเกลี้ ยงส่ วนปลายทั้ งสอง
ข้างจะมีรอยขีดเป็นทั้ งนี้ เนื่ องเส้ นรอบปลายห่วงทั้ งสอง
ปลาย วิธีการใส่จะใช้วิธีการบิดกำไลดังห่วงบนในภาพที่

จากหองในสมียบีบณนบริสุทธิ์ จึงมีความอ่อนตัวสูง

วิชาความรู้เกี่ยวกับงานช่างทองหลวง ภาคเรียนที่ ๒ ปีการศึ กษา ๒๕๖๔

๑๐.บัวจงกลและมณฑป

บัวจงกลและมณฑป เป็นลวดลายของช่างเขียนลายไทย ช่าง
ทองได้นำมาออกแบบเป็นหัวของปิ่ นปักผมโดยส่วนหัวของปิ่ น
ช่วงล่างช่างทองจักทำเป็นลวดลายคล้ายบัวปลายเสา

อันเนื่องจากดอกบัวกลีบขนุน ซึ่ งเป็นลักษณะเด่นของบัว
จงกล ส่วนยอดของปิ่ นจะทำเป็นชั้ น ๆ ติดด้วยพลอยแดง
คล้ายยอดของมณฑป ลวดลายต่าง ๆ บนปิ่ นนี้ใช้การดุนให้
เกิดลาย ส่วนภายในของหัวปิ่ นจะมีชันอยู่ภายใน และแกน
ของปิ่ นทำด้วยแกนเหล็กและใช้แผ่นทอง ในการใช้ปิ่ นปักผม
นั้น ในอดีตนิยมใช้ปิ่ นคู่กับเกี้ยว ซึ่ งเป็นทองคำคล้ายกำไล
ฝังพลอยสีต่าง ๆ รอบเกี้ยว ส่วนช่วงล่างช่างจะแกะเป็น
ลวดลายใบเทศส่ วนขอบบนและล่างทำเป็นวงกลมนูนขึ้ นรอบ
เกี้ยว ปัจจุบันช่างเมืองเพชรไม่มีผู้ใดสืบทอดการทำเครื่อง

ทองแบบนี้ ไว้เลย

วิชาความรู้เกี่ยวกับงานช่างทองหลวง ภาคเรียนที่ ๒ ปีการศึ กษา ๒๕๖๔

๑๑.ประจำยาม

ประจำยาม เป็นลวดลายของช่างเขียนลายไทย ซึ่ งช่างทอง
ได้ตัดแปลงลายประจำยามมาทำเป็นจี้ ซึ่ งมี ๒ ชนิดคือ จี้
ตัวผู้ และจี้ตัวเมีย โดยจี้ตัวผู้มีขนาดเล็กกว่า ตรงกลางยก
สูงประดับพลอยสีเขียว ส่วนลวดลายประจำยามจะถูกตัด
แปลงและฉลุเป็นลายโปร่ง ส่วนจี้ตัวเมียจะมีขนาดใหญ่กว่า
จี้ตัวผู้ ตรงกลางของจี้จะยกสูงและประดับพลอยสีแดง ส่วน
อื่นๆ จะฉลุเป็นลายโปร่งและปลายของจี้ด้านล่างจะมีตุ้งติ้ง
ห้อยอยู่ ซึ่ งตุ้งติ้งนี้จะเคลื่อนไหวได้ตามการเคลื่อนไหวของ
ผู้สวมใส่ โดยตุ้งติ้งจะมีรูปคล้ายกลีบดอกไม้ ๓ กลีบ จี้มัก

จะฝังพลอยในส่ วนของทองที่ เหลือจากการฉลุออก
ส่วนด้านหลังของจี้ ช่างมักจะชีดให้เป็นรอยเส้นและอุดตรง

ปลายเพื่อลดช่องว่างของผิวทองด้านหลัง

วิชาความรู้เกี่ยวกับงานช่างทองหลวง ภาคเรียนที่ ๒ ปีการศึ กษา ๒๕๖๔

๑๒.เสมาและปลา

เสมาและปลา เป็นลวดลายซึ่ งช่างทองในสมัยโบราณจะทำ
เป็นแผ่นทองและดุนให้เป็นลวดลายเสมาหรือปลา โดยโครง
ภายนอกจะเป็นรูปเสมาหรือปลาตามลำดับ ปัจจุบันช่างทอง
เมืองเพซรไม่สามารถทำทองให้มีลวดลายเสมาหรือปลาได้
เนื่องจากเขียนรูปไม่เป็นรูปเสมาและรูปปลา ส่วนใหญ่นำมา

ประดับ

วิชาความรู้เกี่ยวกับงานช่างทองหลวง ภาคเรียนที่ ๒ ปีการศึ กษา ๒๕๖๔

๑๓. ผีเสื้ อ

ผีเสื้ อ เป็นทองรูปพรรณซึ่ งมีรูปแบบการสร้างสรรค์จาก
โครงสร้างของผีเสื้ อ อาทิ แหวนรูปผีเสื้ อฝั่ งพลอยแดง
ส่วนปลายของหัวผีเสื้ อมีกุ้งดิ้งรูปผีเสื้ อขนาดเล็กอีกตัว
หนึ่ง ทองรูปพรรณลายผีเสื้ ออีกแบบหนึ่งทำเป็นตุ้มหูลาย
ตัวผีเสื้ อ โดยใช้วิธีการติดพลอยแดงและเดินเส้นขอบด้วย
ลวดทองบิดเกลียว และยังมีการทำตุ้งติ้งอีก ๒ ชั้ นทำเป็น

รูปผีเสื้ อตัวขนาดย่อมลงมาเรื่อยๆ

วิชาความรู้เกี่ยวกับงานช่างทองหลวง ภาคเรียนที่ ๒ ปีการศึ กษา ๒๕๖๔

๑๔. งู พญานาค

งู พญานาค ลวดลายทองซึ่ งตัดแปลงจากสัตว์ประเภทงูช่างนิยมทำ
เป็นแหวนงูประเภทต่างๆ แหวนวงบนสุดเป็นแหวนรู้สิ้ นกระดกหรือ

แหวนรูปพญานาค ส่วนแถวล่าง

จากซ้ายไปขวา คือแหวนงูลิ้นกระดกหรือแหวนรูปพญานาค
อีกรูปทรงหนึ่ง ถัดมาคือแหวนงู ซึ่ งเป็นแหวนรูปงูสองตัวพัน
กัน ซึ่ งในอดีตหากเป็นแหวนผู้ชายจะมีงูพันกัน ๔ ตัว ส่วน
แหวนงูสำหรับผู้หญิงจะมีงูพันกันเพียงสองตัว และขวาสุดเป็น
แหวนพญานาคลงยา ซึ่ งไม่สามารถบ่งบอกได้ว่าเป็นฝีมือช่าง
แห่งใด แต่น่าสังเกตว่า เป็นแหวนประเภทแหวนลงยาสีเขียว
แดง ซึ่ งช่างทองเมืองเพชรปกติมีได้ทำทองรูปพรรณประเก

ทลงยาเลยแหวนพญานาคมีลักษณะพิเศษคือ สิ้ นของ
พญานาคสามารถเลื่อนเข้าออกและกระดกได้เมื่อผู้สวมใส่
แหวนเคลื่อนไหวมือ ส่วนการสวมใส่นั้นจะใช้วิธีการคลายส่วน
หางออก เมื่อสวมใส่นิ้วแล้วจะบีบส่วนหางให้รัดรูปดังเดิม

วิชาความรู้เกี่ยวกับงานช่างทองหลวง ภาคเรียนที่ ๒ ปีการศึ กษา ๒๕๖๔

๑๕. มังกร

มังกร ลวดลายมังกรเป็นการแกะสลักผสมผสานการเคาะ
และดุนลวดลายลงบนแผ่นทองคำซึ่ งตีขึ้นเป็นรูปกำไล หน้า

ตัดรูปตัววี ภายในร่องตัววีจะใช้ชันรองรับ ส่วนผิวนอก
ตะไบลวดลายโดยส่ วนปลายร้างหนึ่ งจะมีลักษณะลวดลาย
เป็นรูปหัวมังกร อีกปลายหนึ่งเป็นหางมังกร ปัจจุบันไม่มี
ช่างทยงทำลวดลายตังกล่าวนี้ได้ เนื่องจากต้องมีพื้นในการ

วาดภาพ เขียนภาพเพื่อการออกแบบก่อนการแกะ

วิชาความรู้เกี่ยวกับงานช่างทองหลวง ภาคเรียนที่ ๒ ปีการศึ กษา ๒๕๖๔

๑๖.ตะขาบ และตะขาบทรงเครื่อง

ตะขาบและตะขาบทรงเครื่อง ลวดลายทองรูปพรรณที่
เลียนแบบสั ตว์อีกลักษณะหนึ่ งก็คือสร้อยข้อมือตะขาบ
อันเป็นการสานระหว่างลวดทองชนาดเล็ก หากประดับ

ด้วยใช่ ปลาในส่ วนของเชิ งโดยรอบทั้ งสองแนวของ
สร้อย ก็เรียกว่าสร้อยตะขาบทรงเครื่อง (ภาพที่
๑๓๘)ลายตะขาบทรงเครื่อง หากทำได้อย่างประณีต
สร้อยตะขาบทรงเครื่องจะมีลักษณะอ่อนตัววางในแนว
โค้งหรือบิดข้ายขวา สร้อยจะสามารถเคลื่อนไหวได้ดุจ

ตะขาบเลื้อย

วิชาความรู้เกี่ยวกับงานช่างทองหลวง ภาคเรียนที่ ๒ ปีการศึ กษา ๒๕๖๔

๑๗. พิรอด

พิรอด ในสมัยโบราณพิรอดเป็นแหวนซึ่ งถักด้วยผ้ายันต์ หรือ
ด้ายดิบ ใช้เป็นเครื่องราง ช่างทองเมืองเพรรได้ตัดแปลง
ลวดลายของแหวนพิรอดดังกล่าว ซึ่ งมีลักษณะโครงสร้าง

คล้ายการถักกันของเชือกโดยช่องว่างจะฝังพลอยตลอดรอบ
เรือนแหวน

วิชาความรู้เกี่ยวกับงานช่างทองหลวง ภาคเรียนที่ ๒ ปีการศึ กษา ๒๕๖๔

๑๘. ตะไบ

ตะไบ เป็นแหวนฝังพลอย หรือเพชรชีกทั่วๆ ไป แต่
ช่างทองเมืองเพชรจะใช้วิธีการสร้างลวดลายโดยการ
ตะใบชอบทั้ง ช้างของเรือนแหวนให้เป็นร่องลึก (ดัง

ภาพ) แหวนดังกล่าวจึงเรียกว่า แหวนตะไบ

วิชาความรู้เกี่ยวกับงานช่างทองหลวง ภาคเรียนที่ ๒ ปีการศึ กษา ๒๕๖๔

๑๙. จั่นมะพร้าว

แหวนจั่นมะพร้าวยอดทับทิม "
แบบจั่นมะพร้าว ได้แรงบันดาลใจจากดอกของต้นมะพร้าว
มะพร้าวเป็นผลไม้ศั กดิ์สิทธิ์ ซึ่ งใช้ในงานพิธีแทบทุกประเภท ใน
วิถีชีวิตไทยจากสามัญชนจนถึงเจ้าฟ้า ผลไม้สำคัญนี้ จึงเป็นที่มา
ของเครื่องประดับ ที่มีลวดลายเฉพาะตัว ประกอบด้วยงานลวด

เกลียวและไข่ปลาขนาดจิ๋ว บ่าแหวนประดับดอกพิกุล

วิชาความรู้เกี่ยวกับงานช่างทองหลวง ภาคเรียนที่ ๒ ปีการศึ กษา ๒๕๖๔

๒๐.แหวนมณฑป แหวนอยุธยา

แหวนมณฑปรังแตนพบจากแม่น้ำเจ้าพระยา ศิ ลป์อยุธยา
ปลาย-กรุงธนบุรี ถอดได้สองถอดขุดท้องปลิงล้อมพลอย
ขาวแต่โบราณแหวนนี้มีใส่กันแต่ในหมู่ชนชั้ นเจ้านายที่ได้

รับพระราชทานจากองค์พระมหากษัตริย์ โดยนัยแล้ว
ย่อมเป็นเครื่องบอกถึงสถานภาพ และยศถาบรรดาศั กดิ์
ของผู้ครอบครอง จากปูมกำเนิดและลักษณะรูปทรงย่อม
กล่าวได้ว่า แหวนอยุธยาโบราณเป็นเครื่องประดับที่สื่ อถึง
อำนาจ รายละเอียดตกแต่งแหวนมีส่วนประกอบวิจิตร
บรรจงและประดับอัญมณีหลายชนิด รูปแบบของแหวน
ปรับเปลี่ ยนได้โดยเพิ่ มหรือลดไข่ปลาและเพชรที่ ประดับ

หรือเปลี่ยนพลอยเม็ด

วิชาความรู้เกี่ยวกับงานช่างทองหลวง ภาคเรียนที่ ๒ ปีการศึ กษา ๒๕๖๔

๒๑.ลูกไม้ปลายมือ

ชุดลูกไม้ปลายมือ เครื่องประดับลูกไม้ปลายมือมีมาแต่สมัย
อยุธยา ช่างผู้เป็นต้นคิดสร้างสรรค์ อาจได้แรงบันดาลใจจาก
ธรรมชาติ อันอุดมสมบูรณ์ของแผ่นดินไทย ที่พืชพรรณ
ธัญญาหารมีพร้อมมูลตลอดปีรูปแบบของงานสื่ อถึงความหมาย
ของชื่ อ และสะท้อนให้เห็นถึงภาพรวมของ แรงบันดาลใจของช่าง
ได้เป็นอย่างดี แหวนลูกไม้ประดับรัตนชาติ 3 สี นำสิริมงคลสู่ผู้
ครอบครอง เพชร คือความบริสุทธิ์แห่งปัญญาอันประเสริฐ
ทับทิม คือความมั่งคั่งบริบูรณ์ และมรกต คือความสงบสุข
พลอยนั้นฝังหุ้มแบบโบราณแต่ละชั้ นแต่งลาย ด้วยลวดเกลียวและ
เม็ดไข่ปลา และตรงกลางฝังพลอยเม็ดยอด ปัจจุบันมีความนิยม
ประดับพลอยนพเก้าหรือนพรัตน์ซึ่ งถือเป็นสิริมงคลแก่ผู้สวมใส่

เป็นอีกแบบหนึ่ งด้วย

วิชาความรู้เกี่ยวกับงานช่างทองหลวง ภาคเรียนที่ ๒ ปีการศึ กษา ๒๕๖๔

ครูวุฒิชัย วิเชียรศรี

กาญจนาภิเษกวิทยาลัย ช่างทองหลวง