ดนตรีพื้นบ้านทางภาคเหนือ

ดนตรีพื้นบ้านทาง
ภาคเหนือ

นายพงศธร นิยมผล เลขที่ 10
นางสาวณภัทร ภู่พิพัฒน์ เลขที่ 18

ชั้ นมัธยมศึ กษาปีที่ 5/8

ก

คำนำ

ร า ย ง า น ฉ บั บ นี้ จั ด ทำ ขึ้ น เ พื่ อ ป ร ะ ก อ บ ก า ร เ รีย น วิช า
อิ เ ล็ ก ท ร อ นิ ก ส์ ( ว 3 2 2 8 4 ) โ ด ย มี จุ ด ป ร ะ ส ง ค์ เ พื่ อ ใ ห้ ผู้ จั ด ทำ ไ ด้ ฝึ ก
ก า ร ศึ ก ษ า ค้ น ค ว้ า แ ล ะ นำ สิ่ ง ที่ ไ ด้ ศึ ก ษ า ค้ น ค ว้ า ม า ส ร้ า ง เ ป็ น ชิ้ น
ง า น เ ก็ บ ไ ว้ เ ป็ น ป ร ะ โ ย ช น์ ต่ อ ก า ร เ รีย น ก า ร ส อ น ข อ ง ต น เ อ ง แ ล ะ
ค น อื่ น ๆ ต่ อ ไ ป

ทั้ ง นี้ เ นื้ อ ห า ไ ด้ ร ว บ ร ว ม ม า จ า ก ห นั ง สื อ แ บ บ เ รีย น วิช า ด น ต รี-
น า ฏ ศิ ล ป์ แ ล ะ จ า ก ห นั ง สื อ คู่ มื อ ก า ร เ รีย น อี ก ห ล า ย เ ล่ ม ข อ
ข อ บ พ ร ะ คุ ณ อ า จ า ร ย์ อ ย่ า ง สู ง ที่ ก รุ ณ า ต ร ว จ ใ ห้ คำ แ น ะ นำ เ พื่ อ
แ ก้ ไ ข ใ ห้ ข้ อ เ ส น อ แ น ะ ต ล อ ด ก า ร ทำ ง า น ผู้ จั ด ทำ ห วั ง ว่ า ร า ย ง า น
ฉ บั บ นี้ ค ง มี ป ร ะ โ ย ช น์ ต่ อ ผู้ ที่ นำ ไ ป ใ ช้ ใ ห้ เ กิ ด ผ ล ต า ม ค ว า ม ค า ด ห วั ง

สารบัญ ข

เรื่อง หน้า

คำนำ ก
สารบัญ ข
สะล้อ หรือ ทะล้อ 1
ซึง 2
ขลุ่ย 3
ปี่ 4
ปี่ แน 5
กลองเต่งถิ่ง 6
ตะหลดปด หรือ มะหลดปด 7
กลองตึ่งโนง 8
กลองสะบัดชัยโบราณ 9

1

สะล้อ หรือ ทะล้อ

เป็นเครื่องดนตรีพื้นเมืองล้านนาชนิดหนึ่ง เป็นประเภทเครื่องสี
ซึ่งมีทั้ง 2 สายและ 3 สาย คันชักสำหรับสีจะอยู่ข้างนอกเหมือน
คันชักซอสามสายสะล้อเรียกอีกอย่างหนึ่งว่า ทร้อหรือซะล้อมีรูปร่าง
คล้ายซออู้ของภาคกลางใช้ไม้แผ่นบางๆปิ ดปากกะลาทำหลักที่หัว
สำหรับพาดทองเหลืองด้านหลังกะโหลกเจาะเป็นรูปลวดลายต่าง ๆ

2

ซึง

เป็นเครื่องดนตรีประเภทดีด มี 4 สาย แต่แบ่งออกเป็น 2 เส้น เส้นละ 2สายมีลักษณะคล้าย
กระจับปี่แต่มีขนาดเล็กกว่าความยาวทั้งคันทวนและกะโหลกรวมกันประมาณ 81 ซม.กะโหลกมีรูปร่าง
กลมวัดเส้นผ่าศูนย์กลางได้ประมาณ21ซม.ทั้งกะโหลกและคันทวนใช้ไม้เนื้ อแข็งชิ้นเดียวคว้านตอนที่
เป็นกะโหลกให้เป็นโพรง ตัดแผ่นไม้ให้กลมแล้วเจาะรูตรงกลางทำเป็นฝาปิดด้านหน้ าเพื่ออุ้มเสียงให้
กังวานคันทวนเป็นเหลี่ยมแบนตอนหน้ าเพื่อติดตะพานหรือนมรับนิ้ว จำนวน 9 อัน ตอนปลายคันทวน
ทำเป็นรูปโค้ง และขุดให้เป็นร่อง เจาะรูสอดลูกบิดข้างละ2อันรวมเป็น4อันสอดเข้าไปในร่องสำหรับขึ้น
สาย4สายสายของซึงใช้สายลวดขนาดเล็ก2สายและสายใหญ่2สายซึงเป็ นเครื่ องดีดที่ชาวไทยทางภาค
เหนือนิยมนำมาเล่นร่วมกับปี่ ซอหรือปี่ จุ่มและสะล้อ

3

ขลุ่ย

เป็นเครื่องดนตรีโบราณของไทยชนิดหนึ่ง สันนิษฐานว่า อาจ
จะเกิดขึ้นก่อนหรือในสมัยกรุงสุโขทัยเป็นราชธานี ร่วมสมัยกับ
เครื่องดนตรีประเภท กลอง ฆ้อง กรับ พิณเพียะ แคน ขลุ่ย ปี่
ซอ และกระจับปี่ แต่มีหลักฐานชัดเจนปรากฏ ในกฎมนเฑีย
รบาลสมัยพระบรมไตรโลกนาถ (พ.ศ.1991-2031) แห่งกรุง
ศรีอยุธยาว่าห้ามร้องเพลงหรือเป่าขลุ่ย เป่าปี่ สีซอ ดีดกระจับปี่
ดีดจะเข้ ตีตะโพนในเขตพระราชฐานก่อนที่จะมาเป็นขลุ่ยอย่าง
ที่ปรากฏรูปร่างในปัจจุบัน ขลุ่ยได้ผ่านการวิวัฒนาการมาเป็น
ระยะเวลายาวนาน มาจากปี่อ้อซึ่งตัวปี่หรือเลาทำจากไม้รวก
ท่อนเดียวไม่มีข้อ และมีลิ้นซึ่งทำด้วยไม้อ้อลำเล็กสำหรับเป่าให้
เกิดเสียง หลังจากนั้นจึงปรับเปลี่ยนรูปร่าง และวิธีเป่าจนกลาย
มาเป็ นขลุ่ยอย่างที่เรียกกันในปั จจุบันนี้ว่าเป็ นขลุ่ยเพียงออ

4

ปี่

ปี่ เป็นเครื่องดนตรีไทย ทำด้วยไม้จริงเช่นไม้ชิงชันหรือไม้พยุง กลึง
ให้เป็นรูปบานหัวบานท้าย ตรงกลางป่อง เจาะภายในให้กลวงตลอดเลา
ทางหัวของปี่เป็นช่องรูเล็กส่วนทาง ปลายของปี่ ปากรูใหญ่ใช้ชันหรือ
วัสดุอย่างอื่นมาหล่อเสริมขึ้นอีกราวข้างละ ครึ่งซม ส่วนหัวเรียก ทวนบน
ส่วนท้ายเรียก ทวนล่าง ตอนกลางของปี่ เจาะรูนิ้วสำหรับเปลี่ยนเสียงลง
มาจำนวน 6 รู แต่สามารถเป่าได้เสียงตรง 24 เสียง กับเสียงควงหรือ
เสียงแทนอีก 8 เสียง รวมเป็น 32 เสียง รูตอนบนเจาะเรียงลงมา 4 รู
เว้นระยะห่างเล็กน้ อย เจาะรูล่างอีก 2 รู ตรงกลางของเลาปี่ กลึงขวั้น
เป็นเกลียวคู่ไว้เป็นจำนวน 14 คู่ เพื่อความสวยงามและกันลื่นอีกด้วย
ตรงทวนบนนั้นใส่ลิ้นปี่ที่ทำด้วยใบตาลซ้อนกัน 4 ชั้น ตัดให้กลมแล้วนำ
ไปผูกติดกับท่อลมเล็กๆที่ เรียกว่า กำพวด

5

ปี่แน

ปี่แน เป็นปี่ประเภทลิ้นคู่ทำด้วยใบตาล ซึ่ง
ผ่านกรรมวิธี มีรูบังคับเสียง เช่นเดียวกับปี่ใน
นิยมบรรเลงในวงกลองตึ่งนง วงพาทย์เมือง

6

กลองเต่งถิ้ง

กลองเต่งถิ้ง เป็นเครื่องดนตรีล้านนา เป็นกลองสองหน้ า
ทำด้วยไม้เนื้อแข็ง เช่น ไม้แดง หรือไม้เนื้ออ่อน เช่น ไม้ขนุน
หน้ ากลองขึงด้วยหนังวัว มีขาสำหรับใช้วางตัวกลอง ใช้
ประสมกับเครื่องดนตรี อื่น ๆ เพื่อเป็นเครื่องประกอบจังหวะ

7

ตะหลดปด หรือ มะหลดปด

กลองตะหลดปด เป็นเครื่องดนตรีประเภทกลองชนิดหนึ่ง
ที่ขึงด้วยหนังสองหน้ า ลักษณะการหุ้มหน้ ากลองใช้สายเร่งเสียง
ดึงโดยโยงเสียงสอดสลับกันไปมาระหว่างหูหิ่งทั้งสองหน้ า ตัว
กลองมีลักษณะยาวคล้ายกลองแขก ทำด้วยไม้เนื้อแข็ง ขุดเจาะ
โพรงภายในทั้งสองหน้ าอยู่ในลักษณะบัวคว่ำและบัวหงาย มีท่อ
นำเสียงตรงกลาง ใช้ตีประกอบจังหวะร่วมกับกลองแอว อาจเป็น
วงกลองตึ่งนง เปิ้งมง ตกเส้ง หรือ กลองอืด ก็ได้ วงกลองเหล่านี้
มักบรรเลงเป็นมหรสพในงานบุญ หรือบรรเลงประกอบการฟ้ อน
เล็บ ฟ้ อน เทียน และในขบวนแห่โดยทั่วไป

8

กลองตึ่งโนง

กลองตึ่งโนง หรือกลองแอว เป็นกลอง
ล้านนาทางภาคเหนือ ตัวกลองจะยาว มากขนาด
3-4 เมตรก็มี ใช้ตีเป็น อาณัติสัญญาณประจำวัด
และใช้ในกระบวนแห่กระบวนฟ้ อน ต่าง ๆ
ประกอบกับตะหลดปด ปี่แน ฉาบใหญ่ และฆ้อง
หุ่ย ใช้ตีด้วยไม้ เวลาเข้ากระบวนจะมีคนหาม

9

กลองสะบัดชัยโบราณ

กลองสะบัดชัย เป็นกลองที่มีมานานแล้วนับหลายศตวรรษ ในสมัยก่อนใช้
ตียามออกศึกสงคราม เพื่อเป็นสิริมงคล และเป็น ขวัญกำลังใจให้แก่เหล่าทหาร
หาญในการต่อ สู้ให้ได้ชัยชนะ ทำนองที่ใช้ในการตี กลองสะบัดชัยโบราณมี 3
ทำนอง คือ ชัยเภรี, ชัย ดิถี และชนะมารการตีกลองสะบัดชัยเป็นศิลปะการแสดง
พื้นบ้านล้านนาอย่างหนึ่ง ซึ่งมักจะพบเห็นในขบวนแห่หรืองานแสดงศิลปะพื้น
บ้านในระยะหลังโดยทั่วไป ลีลาในการตีมีลักษณะโลดโผนเร้าใจมีการใช้อวัยวะ
หรือส่วนต่าง ๆ ของร่างกาย เช่นศอก เข่า ศีรษะ ประกอบในการตีด้วย ทำให้การ
แสดงการตีกลองสะบัดชัยเป็นที่ประทับใจของผู้ที่ได้ชม จนเป็นที่นิยมกันอย่าง
กว้างขวางในปั จจุบัน