หน่วยที่ 4 การกำหนดขนาดในงานเขียนแบบ.pptx (2)

การกําหนดขนาด หมายถึง การระบพุ ิกดั ขนาด เพอ่ื แสดงสภาวะ
สุดทายของชิ้นงาน ซึง่ การกาํ หนดขนาดนัน้ ผูอา นและผเู ขียนตอ ง
เขาใ4จ.1ต.1รงกในันงานเขียนแบบตามมาตรฐานสากล องคป ระกอบของการ
กําหนดขนาด แบง ไดเปน 4 ชนดิ ดังนี้

1. เสน ชวยกาํ หนดขนาด (Extension Line) เปน เสนท่ีลากออกมา
จากขอบหรือสนั เหลย่ี มของแบบงาน

2. เสน กําหนดขนาด (Dimensioning) เปนเสนเตม็ บางที่ปลายท้งั 2
ขางจะมหี ัวลูกศรตั้งฉากกับเสน ชว ยกาํ หนดขนาดหรอื ช้ีติดขอบช้ิน
งาน

เสน ชวยกําหนด
ขนาด

เสน กาํ หนดขนาด

3. หัวลูกศร (Arrowhead) มีลกั ษณะเปน รูปสามเหล่ยี มปลายแหลม
ทาํ มุม 15 องศา ดา นทา ยลกู ศรปด ระบายทบึ มีความยาวของหัวลูกศร
เปน 3 เทาของความกวาง (W) และกวางประมาณ
1–1.5 มิลลเิ มตร หัวลูกศรจะติดอยูท ่ปี ลายท้ัง 2 ขาง หรอื ขางเดียวของ
เสน กําหนดขนาดก็ไดข้ึนอยกู บั ลักษณะของงาน ดังรปู

ลกั ษณะของหวั
ลูกศร

4. ตวั เลขกาํ หนดขนาด (Numbers) ลักษณะการเขยี นตัวเลขจะวาง
เรยี งในแนวเดยี วกนั กับเสน กําหนดขนาด

ลกั ษณะการวางตาํ แหนงตัวเลขของการ
กาํ หนดขนาด

4.1.2 ลักษณะและ
การใชงาน
ลกั ษณะและการใชงาน เปน การกาํ หนดขนาดงานท่ีมีลักษณะเปน
เหลีย่ ม ในการกําหนดขนาดจะตองยดึ ขอบเรียบเปน เสนอา งอิง หรือ
เสนบรรทดั ฐานเปนหลักในการกาํ หนด ไดแก ความกวาง ความยาว
และความสูง ใชในงานเขียนแบบ งานโลหะแผน และงานเหลี่ยมทัว่ ๆ
ไป

4.1.3 วธิ กี ารกาํ หนด
1. ขนเาสดนกมีดําหังนนี้ดขนาดท่ีสน้ั ท่ีสดุ อยูในสดุ ตอ งหางจากของขอบแบบ
งาน 10 มลิ ลิเมตร เสน กาํ หนดขนาดถัดมาหางจากเสน แรก 7 มลิ ลเิ มตร
โดยยึดขอบเรยี บเปน เสน อา งองิ (ขอบ A และ B) ดังรปู

ลักษณะระยะหา งของแบบงานกบั เสน กาํ หนด
ขนาด

2. การกาํ หนดขนาด เรม่ิ ตน จากดา นใดกอ นกไ็ ด และจะตอ งให
รายละเอียดท่ีครบถว นสมบรู ณ อานแบบไดงา ยและชดั เจน โดยไมต อง
มาคาํ นวณอกี การอา นแบบจะเร่ิมจากดา นใดกอ นกไ็ ดขึ้นอยูก ับผูใช
งาน ดังรูป

ลักษณะการ
กําหนดขนาด

3. การกําหนดขนาดรอ งแคบ ใหเ ขียนตัวเลขอยดู า นนอก โดยจะ
ตองอยูดานขวามือและอยูบ นเสนกําหนดขนาด ถาสามารถกาํ หนด
ขนาดในรปู ไดก ็ใหกาํ หนดขนาดไดเ ลย แตต อ งจาํ ไวเ สมอวา เมื่อ
กําหนดขนาดแลว ตอ งใหอา นแบบไดง ายไมยุงยาก ดงั รปู

ลกั ษณะการกําหนดขนาด
รอ งแคบ

4. ถา รองแคบมาก ๆ ก็ไมจาํ เปน ตองเขยี นหวั ลูกศรใหใชจ ดุ
แทน ดังรปู

ลกั ษณะการกําหนดโดยใชจ ุด
แทนหวั ลกู ศร

5. การกําหนดขนาดของสว นโคง จะตอ งมีเครอื่ งหมายกาํ กบั ไว
และเสนกาํ หนดขนาดจะตองขนานกับขอบของงาน โดยปกตแิ ลว จะไม
นิยมกําหนดขนาดดวยเสนโคง เพราะในทางปฏบิ ตั ิ การวดั ในลกั ษณะ
โคงจะกระทาํ ไดย าก และผดิ พลาดไดงา ย ดังรูป

ลักษณะการกําหนด
ขนาดงานโคง

6. อยาใชเสน ผานศูนยก ลางเปน เสน กาํ หนดขนาด เพราะจะทาํ ให
เกดิ การสบั สนในแบบงานได ดงั รปู

(ก) ไมถูกวิธี
(ข) ถูกวธิ ี
ลักษณะการกําหนดความยาวงาน
ทรงกระบอก

7. สว นทถ่ี ูกบงั อยหู รือมองไมเห็น ที่แสดงดวยเสนประนั้นไมควร
กําหนดขนาด ควรกําหนดขนาดในภาพฉายที่มองเห็นในสว นนน้ั แทน
ดงั รปู

ลกั ษณะตําแหนง สวนท่ถี ูกบังไมควรกําหนด
ขนาด

8. การกําหนดแบบงานท่เี ปน ส่เี หลยี่ มจตั รุ สั ถา มีภาพเพยี งดานเดียว
ใหใ ชส ัญลกั ษณร ปู สี่เหลี่ยมจตั รุ ัส (⬜) อยูขา งหนา ตวั เลขกาํ หนด
ขนาดทกุ ครั้ง ซ่ึงมขี นาดเทา ตวั อกั ษรตวั เลก็ และเขียนไวร ะดับเดยี วกับ
ตวั เลข และใหล ากเสนทแยงมุม เพอ่ื แสดงวา เปน พ้นื ท่รี าบโดยใชเสน
เต็มบาง ดงั รูป

ลักษณะการกําหนดขนาดงานที่เปน ส่ีเหลี่ยมจตั ุรสั

9. ในงานเขียนแบบเครือ่ งกล การกาํ หนดขนาดจะตองไมต อ เนอ่ื ง
เปน ลกู โซ เพราะจะทาํ ใหเกิดความผิดพลาด กลา วคอื ทําใหข นาดของ
ช้ินงานคลาดเคล่อื นจากความเปนจรงิ ได แกไขโดยการกําหนดขนาด
เริ่มจากขอบงานกอ นเสมอ ดังรปู

ตําแหนงที่ไมค วรกําหนด
ขนาดแบบลกู โซ

10. การกําหนดขนาดงานทม่ี ีขอบตง้ั ไดฉากและเปน แผน ควร
กาํ หนดขนาดเร่มิ จากขอบเปน เสน บรรทัดฐาน ดังรูปท่ี

ลกั ษณะการกาํ หนดขนาดงานท่ี
เปน มุมฉาก

11. การกาํ หนดขนาด ไมค วรลากเสนชว ยกาํ หนดไปยังอกี ภาพ
หนึ่ง และตอ งไมบ อกขนาดซ้ํากนั เพราะจะทาํ ใหเกดิ ความสับสนและ
เสียเวลาในการปฏบิ ัตงิ าน กรณีท่ีมขี นาดเดียวกนั ใหก ําหนดขนาด
เพียงครงั้ เดยี ว โดยกําหนดขนาดดานท่มี องเห็นไดชดั เจนทส่ี ุด ดังรปู

ลกั ษณะเสนชว ยกาํ หนดขนาดตองไมล ากติดกบั รูปอ่นื ๆ และไม
กาํ หนดขนาดซํ้ากนั

12. การกําหนดขนาดที่มขี นาดยาวหรือโตตั้งแต 10 มลิ ลิเมตร
ข้นึ ไป หัวลกู ศรชี้ออกจากกนั ดังรปู

ลกั ษณะการเขยี นเสนกําหนดงานที่มีขนาดตงั้ แต 10
มลิ ลเิ มตรขึน้ ไป

13. การกาํ หนดขนาดทีม่ ีขนาดตั้งแต 4–9 มลิ ลิเมตร หัวลูกศรช้จี าก
ขา งนอกและมีทศิ ทางเขาหากนั ดงั รปู

ลักษณะการเขียนเสนกาํ หนดขนาดงานท่มี ีขนาดตง้ั แต
4–9 มลิ ลเิ มตร

14. การกําหนดขนาดทม่ี ีขนาดไมเกิน 3 มิลลิเมตร ใหหวั ลกู ศรชี้
จากขางนอกและมที ิศทางเขา หากัน สว นตวั เลขใหเ ขียนบนเสน กําหนด
ขนาดดานขวามือเสมอ ดังรูป

ลักษณะการเขยี นเสนกําหนดขนาดทม่ี ีขนาดไมเกิน 3
มลิ ลเิ มตร

15. การกาํ หนดขนาดในภาพตดั ถากําหนดขนาดนอกรูปไมไ ด ให
เวน เสน ลายตัดเฉพาะตัวอกั ษรกําหนดขนาดเทา นนั้ ดงั รูปที่

ลักษณะการกาํ หนดขนาด
ในภาพตัด

16. การกาํ หนดขนาดงานเจาะ ใหเ ริ่มจากขอบของแบบงานถงึ
ก่งึ กลางของเสนผา นศูนยกลางของวงกลม ดงั รูป

ลกั ษณะการกาํ หนดขนาด
งานเจาะ

17. การกําหนดขนาด ถาจาํ เปนจริง ๆ ไมสามารถหลกี เล่ียงการ
กําหนดขนาดแบบลูกโซไ ด เพราะอาจทาํ ใหข นาดคลาดเคลือ่ นได ให
กาํ หนดขนาดพิกัดความเผอื่ ไวด ว ย ดงั รปู

ลกั ษณะการกําหนดขนาด
แบบลูกโซ

18. ตวั เลขในการกาํ หนดขนาด ถา เปนแบบงานทสี่ มมาตรกัน ให
ใชก ารกําหนดขนาดโดยขอบของช้นิ งานเปน หลกั ดงั รูป

ลักษณะการกําหนดขนาดงานที่
สมมาตรกัน

19. การกําหนดขนาดของแบบงานทมี่ ีรเู จาะเทา กัน จํานวนมากจะ
ตอ งเวน ขนาดชอ งวา งไวจ ํานวน 1 ชอ ง พรอ มกําหนดขนาดเปน
ระยะพติ ช จากน้ันจึงกาํ หนดขนาดระยะการเจาะรูทเ่ี หลือ โดยนาํ
จาํ นวนชวงหรอื ระยะพติ ช คูณดว ยระยะพติ ช ดังรูป

ลักษณะการกําหนดขนาดของงานท่มี ีรเู จาะจาํ นวนมากและมี
ขนาดเทา กัน

ลักษณะและการใชง าน เปน การกําหนดเสน ผานศนู ยกลาง รศั มี
และความยาวของช้ินงาน ทมี่ ลี ักษณะเปนงานกลมและงานทรงกระบอก
ไดแกวงิธากี นาเรจกาะําหงานนดควาน และงานกลึง

1.ขแนบาบดงมาดีนงัทนเ่ี ป้ี นทรงกลม ใหเ ขียนคําวา “ทรงกลม” ทุกครงั้ กอ น
เขียนสัญลกั ษณเ สน ผา นศนู ยก ลาง (∅) แลว ตามดวยตัวเลข ซึง่ ทง้ั หมด
จะอยูบนเสนกําหนดขนาดหรอื ถาเปน ภาษาองั กฤษใช “SPHERE” ดงั
รปู

ลกั ษณะการกาํ หนดขนาด
งานทรงกลม

2. สญั ลกั ษณเ สน ผานศนู ยกลาง จะใชว งกลมและขีดเสนตรงเอยี ง
ทํามุม 75 องศา กับแนวระนาบทับผา นวงกลมมีขนาดเทากบั ตัวเลข
กาํ หนดขนาด การเขียนสัญลกั ษณไมว า งานจะเอยี งเปน มมุ เทาไรกต็ าม
ใหใชเสนกาํ หนดขนาดเปน ระนาบ ดงั รูป

ลักษณะสัญลกั ษณเสน ผา นศนู ยกลางของ
วงกลม

3. การกําหนดขนาดของงานกลม เสนกาํ หนดขนาดถา เขียน

ภายในวงกลมจะตองลากผานจุดศนู ยก ลาง หัวลกู ศรชีท้ ่เี สน รอบวง

ตวั เลขเขียนดานขวามอื เสมอ และไมต อ งใสสญั ลักษณ

เสนผานศนู ยกลางนําหนา ตัวเลข ดังรูป

ลักษณะการกาํ หนดขนาด
ภายในวงกลม

4. การกาํ หนดขนาดของวงกลม ซง่ึ เสนกาํ หนดขนาดจะอยใู น
ลกั ษณะด่ิงเอยี ง และขนานนอน ไมตองใสสัญลกั ษณ
เสน ผา นศนู ยกลาง (∅) ดังรูป

ลกั ษณะการกําหนดขนาด
ภายนอกวงกลม

5. การกาํ หนดขนาดของวงกลมขนาดเลก็ ทไี่ มต อ งใสสัญลักษณ
เสน ผานศูนยกลาง (∅) ใหใ ชเสนกาํ หนดขนาดช้ีเขาหากนั จากขา งนอก
มายังเสน รอบวง โดยหัวลกู ศรชเ้ี ขาจดุ ศนู ยกลางของวงกลมตัวเลข
กําหนดขนาดเขยี นดานขวามอื ดังรูป

ลกั ษณะการกาํ หนดขนาดวงกลมขนาดเล็กโดยใชเ สน
กาํ หนดขนาด 2 ขา ง

6. การกําหนดขนาดวงกลมขนาดเลก็ ในพื้นท่จี ํากัดสามารถใชเสน

กําหนดขนาดขางเดียวได โดยปลายหวั ลูกศรช้ีที่เสนรอบวงมที ิศทางสู

จุดศูนยก ลาง ตองชดี้ านขวามือเสมอใหใ สสญั ลกั ษณ

เสน ผา นศูนยกลาง (∅) แลวตามดวยตัวเลขกําหนดขนาด ดังรปู

ลักษณะการกาํ หนดขนาดวงกลมโดยใชเสน กําหนดขนาด
ขา งเดียว

7. การกําหนดขนาดเสน ผา นศนู ยกลางงานทรง
(1)กระกบาอรกกมําีดหงันนดี้ ขนาดนอกรปู โดยใชเ สน กําหนดขนาดขางเดียวชี้
ลงท่ีผิวของแบบงานทาํ มุม
45 องศา แลว ลากเสนขนานแตต อ งใสส ญั ลักษณเ สน ผา นศนู ยก ลาง
ดงั รปู

ลักษณะการกาํ หนดขนาดของความโต
ทรงกระบอก

โดยใชเ สนกาํ หนดขนาดทาํ มมุ กบั ผิวงาน
45 องศา

(2) การกําหนดขนาดลงภายในรูปทรงกระบอก ใชใ นกรณที ี่งานโต
พอที่จะเขียนตัวเลขในแบบงานได หรอื ใชใ นกรณีทไี่ มส ามารถเขียน
นอกรปู ไดแตต อ งใสส ัญลกั ษณเสน ผานศนู ยก ลาง และอยา ใหต ัวเลข
ถกู ตดั ผานดว ยเสนผา น–ศูนยก ลาง ดงั รูป

ลกั ษณะการกาํ หนดขนาดความโตภายในรูปทรงกระบอก

(3) การกําหนดขนาดเสนผานศนู ยกลางภายนอกรูปงานทรง
กระบอกโดยใชเสนกาํ หนดขนาดและเสนชว ยกาํ หนดขนาด ไมตอ งมี
สัญลักษณเสนผานศนู ยกลาง (∅) หนาตัวเลข ดงั รูป

ลักษณะการกาํ หนดขนาดเสน ผา นศูนยก ลาง
ภายนอกวงกลม

(4) การกําหนดขนาดเสนผา นศูนยกลางของรปู ทรงกระบอก ใน
กรณที ี่มีรอ งแคบใหใชเสนกาํ หนดขนาดขา งเดียว และมสี ญั ลกั ษณ
เสนผานศนู ยกลาง ดงั รูป

ลกั ษณะการกาํ หนดขนาดเสน ผานศนู ยกลางของรปู ทรงกระบอก
ทีเ่ ปน รอ งแคบ

(5) งานท่เี ปนภาพตัด (Section) ใหใ ชก ารกาํ หนดขนาด
ดงั รูป

ลกั ษณะการกําหนดความโตของงานทรง
กระบอกภาพตัด

(6) การกําหนดขนาดของรศั มี (Radius Dimension) เสนกาํ หนด
ขนาดจะมหี ัวลกู ศรขางเดยี ว โดยช้ที ่เี สน รอบวง มสี ัญลักษณแทนรัศมี
คือ R แลว ตามดว ยตวั เลข ซ่งึ ตัวอกั ษรและตัวเลขจะอยูดา นบนและ
ขนานกับเสน กาํ หนดขนาด ดงั รปู

ลกั ษณะการกําหนดขนาดรัศมี
ภายนอกรูป

(7) การกําหนดขนาดของรัศมแี บบงานมลี กั ษณะเวา เขาในรูป เสน
กําหนดขนาดจะออกจากจดุ กาํ เนิดหรอื จดุ ศูนยกลางของการสรา งสวน
โคง นั้น ๆ ดงั รปู

ลกั ษณะการกาํ หนดขนาดรัศมีจาก
ภายนอกรูป

(8) การกาํ หนดขนาดของระยะภายในหรอื ภายนอกเขา สู
เสนรอบวง ดงั รปู

ลักษณะการกาํ หนดขนาดของ
รัศมแี บบตาง ๆ

(9) ถาในกรณีทใ่ี ชรัศมียาวมาก ๆ ไมสามารถเขียนเสน กําหนด
ขนาดได กใ็ หใชก ารยน ระยะของเสน รศั มี โดยการหักใหเ ปนมมุ ฉาก
แตจะตองทราบจดุ ศนู ยกลาง ดงั รูป

ลกั ษณะการกาํ หนดรัศมีดว ยวิธกี ารยน ระยะ
ของเสน รศั มี

ลกั ษณะและการใชง าน เปนการกาํ หนดขนาด ความยาว และมุม
ใชก ับชิน้ งานทม่ี ีมมุ แหลม มุมปาน และมุมฉาก ไดแก การบากมุม การ
ควานวแธิ ลกี ะากรากราํ ลหบนมดุม งานช้ินสว นเครอ่ื งกล

ขน1า. ดกามรดี กงั ํานหี้ นดขนาดของมุมตัวเลขทอี่ านยาก

ลักษณะสว นท่ีแรงเงามุม 30 องศา ควรหลีกเลย่ี งการ
กาํ หนดขนาดมุม

2. เสนกาํ หนดขนาดของมมุ เปน เสนโคง มีหัวลูกศรทั้ง 2 ขา งเปน
เสน เตม็ บาง ตัวเลขในการกาํ หนดขนาดมมุ จะอยดู า นบน ดา นลาง และ
ตรงกลางของเสนกาํ หนดขนาดก็ได ข้นึ อยูกบั พืน้ ท่แี ละความสวยงาม
โดยมีจุดศูนยกลางทจี่ ดุ ตัดของมุม ดงั รูป

ลกั ษณะการกาํ หนดขนาดมุม
ลักษณะตา ง ๆ

3. การกาํ หนดขนาดของมมุ ในงานกลงึ ปาดหนา หรอื งานลบมมุ จะ
ใชขนาดความยาวคณู ดว ยจาํ นวนองศาโดยที่ตัวเลขจะตอ งอยูบ นเสน
กาํ หนดขนาดดานขวามอื ดังรปู

ลักษณะการกําหนดขนาดงาน
กลึงลบมุม

4. การกําหนดขนาดมุมที่เทา กันทงั้ 2 ขา ง ใหใชวธิ ีการกาํ หนด
ขนาดมุมรวม ดังรูป

ลกั ษณะการกําหนดขนาด
มุมท่ีเทา กนั

5. การกาํ หนดขนาดของมุม ถา ไมส ามารถกําหนดขนาดลงในแบบ

งานได เนอ่ื งจากมพี ้นื ทีใ่ นรูปจํากัดใหลากเสนชว ยกาํ หนดขนาดโดย

ลากตามความเอยี งของมุม และลากเลยเสน กาํ หนดขนาด

2 มลิ ลิเมตร ดงั รูป

ลกั ษณะการใชเสน ชวย
กําหนดขนาด

สรปุ สาระ

สาํ คัญ

การกําหนดขนาด หมายถึง การระบุพิกัดขนาด เพอื่ แสดงสภาวะ

สุดทายของช้ินงาน ซึง่ การกําหนดขนาดน้ันผูอ า นและผูเ ขยี นตอ ง

เขาใจตรงกัน ซง่ึ การกําหนดขนาดของงานทผี่ ิดพลาดหรือไมสมบรู ณ

จะกอใหเกดิ ความเสยี หาย และเสยี เวลาแกผ ูผ ลติ

ในงานเขยี นแบบตามมาตรฐานสากล องคป ระกอบของการกําหนด
ขนาด แบง ไดเ ปน 4 ชนดิ ดังน้ี

1. เสน ชว ยกาํ หนดขนาด
2. เสน กําหนดขนาด
3. หวั ลกู ศร
4. ตัวเลขกําหนดขนาด

สรุปสาระ
สาํ คัญ

ลกั ษณะและการใชง าน
เปนการกาํ หนดขนาดงานท่มี ลี ักษณะเปนเหลีย่ ม ในการกาํ หนด
ขนาดจะตอ งยึดขอบเรยี บเปน เสน อา งองิ หรอื เสนบรรทดั ฐานเปนหลัก
ในการกําหนด ไดแก ความกวา ง ความยาว และความสูง ใชใ นงาน
เขยี นแบบ งานโลหะแผน และงานเหล่ยี มทัว่ ๆ ไป

วธิ ีการกําหนดขนาด มดี งั น้ี
1. การกาํ หนดขนาดลักษณะงานกลม
2. การกาํ หนดขนาดลักษณะงานที่เปน มุม