คำศัพท์พหุวัฒนธรรม

คำศัพท์
พหุวัฒนธรรม

multicultural vocabulary

กระบวนวิชา 100315
พหุวัฒนธรรมศึกษากับการจัดการศึกษาบนพื้นฐานชุมชน

คำนำ

E-BOOK คำศั พท์พหุวัฒนธรรมเล่มนี้ เป็ นส่วนหนึ่ งของกระบวน
วิชา 100315 พหุวัฒนธรรมศึ กษากับการจัดการศึ กษาบนพื้นฐานชุมชน
จัดทำขึ้นเพื่ออธิบายความหมายของคำศั พท์ที่สำคัญที่เกี่ยวกับแนวคิด
และทฤษฎีพหุวัฒนธรรมศึ กษา

ผู้จัดทำหวังเป็ นอย่างยิ่งว่า E-BOOK เล่มนี้ จะเป็ นประโยชน์ กับผู้อ่าน
ที่สนใจไม่มากก็น้ อย หากผิดพลาดประการใด ผู้จัดทำขอน้ อมรับไว้และ
ขออภัยมา ณ ที่นี้ ด้วย

รัตติกาล ชนะสิทธิ์
Rattikan Chanasit

สารบัญ

วัฒนธรรม (Culture)
พหุวัฒนธรรมนิ ยม (Multiculturalism)
ความหลากหลายทางวัฒนธรรม (Cultural diversity)
อนุรักษนิ ยม (Conservatism)
เสรีนิ ยม (Liberalism)
หลังสมัยใหม่นิ ยม (Postmodernism)
อุดมการณ์ (Ideology)
การกลืนกลาย (Assimilation)
วาทกรรม (Discourse)
กระบวนทัศน์ (Paradigm)
ความเท่าเทียม (Equality)
ความเสมอภาค (Equity)
คนชายขอบ (Marginal people)
ความเป็ นธรรมทางสังคม (Social justice)
อำนาจนำ (Hegemony)

สารบัญ

การเหมารวม (Stereotype)
การสร้างภาพตัวแทน (Representation)
ความสัมพันธ์เชิงอำนาจ (Power relations)
ความเป็ นอื่น (Otherness)
อคติ (Bias/prejudice)
การเลือกปฏิบัติ (Discrimination)
Gender (เพศสภาวะ หรือเพศสภาพ)
เพศหลากหลาย (LGBTQ- Lesbian, Gay, Bisexual, Transgender
and Queer)
ความสามารถที่แตกต่าง (Differently abled)
ทวิ/พหุภาษา (Bi/Multilingual education)
หลักสูตรแฝง (Hidden curriculum)
หลักสูตรทางการ (Official curriculum)
การสอนที่สอดคล้องกับวัฒนธรรมของผู้เรียน (Culturally
responsive teaching)
ทฤษฎีเชิงวิพากษ์ (Critical Theory)
การศึ กษาเชิงวิพากษ์ (Critical pedagogy)

คำศัพท์
พหุวัฒนธรรม

1. วัฒนธรรม (Culture)

สิ่ งที่มนุษย์เปลี่ยนแปลง ปรับปรุ ง หรือผลิตสร้างขึ้น เพื่อความเจริญงอกงามใน
วิถีแห่งชีวิตของส่วนรวม ถ่ายทอดกันได้ เอาอย่างกันได้ (พระยาอนุมานราชธน, 2532)

แหล่งอ้างอิง : อมรรัตน์ เทพกำปนาท. (2551). ความหมาย วัฒนธรรม - สำนั กงานคณะกรรม
การวัฒนธรรมแห่งชาติ กระทรวงวัฒนธรรม. สืบค้น 3 กรกฎาคม 2565, จาก
http://www.openbase.in.th/node/5954

2. พหุวัฒนธรรมนิ ยม (Multiculturalism)

อุดมการณ์ชนิ ดหนึ่ งที่ส่งเสริมการอยู่ร่วมกันของชุมชนที่มีความแตกต่างทางวัฒนธรรม
ในทางการเมืองหมายถึงการยอมรับหรือเคารพความแตกต่างของวัฒนธรรมที่หลากหลาย

ในสั งคม

แหล่งอ้างอิง : พิสิษฎ์ นาสี. (2563). เอกสารประกอบการสอนกระบวนวิชา 100310
การศึ กษาพหุวัฒนธรรม, คณะศึ กษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่



3. ความหลากหลายทางวัฒนธรรม (Cultural diversity)

ความแตกต่างกันทางเชื้อชาติ ศาสนา ภาษา และวัฒนธรรม

แหล่งอ้างอิง : ปั ณณพร ไพบูลย์วัฒนกิจ. (ม.ป.ป). วิทยุชุมชนกับการดำรงรักษาอัตลักษณ์ทาง
วัฒนธรรมของชาติพันธุ์. สืบค้น 3 กรกฎาคม 2565, จากhttps://erp.mju.ac.th/openFile.aspx?

id=MjY5OTgw

คำศัพท์
พหุวัฒนธรรม

4. อนุรักษ์นิ ยม (Conservatism)

คติ จารีต ทัศนะทางการเมืองที่ต้องการรักษาสิ่ งต่างๆที่ดำรงอยู่ไว้เช่นเดิม
ด้วยความเชื่อที่ว่าสิ่ งนั้ นๆดีงามในตัวหรือดีกว่าทางเลือกแบบอื่นๆ

แหล่งอ้างอิง : พิสิษฎ์ นาสี. (2563). เอกสารประกอบการสอนกระบวนวิชา 100310
การศึ กษาพหุวัฒนธรรม, คณะศึ กษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่



5. เสรีนิ ยม (Liberalism)

อุดมการณ์อันเรียบง่ายที่เชิดชูสิทธิเสรีภาพ ความยุติธรรม และความเสมอภาคเป็ นพื้นฐาน

แหล่งอ้างอิง : เกษียร เตชะพีระ. (2563). เสรีนิ ยม: ความรู้ฉบับพกพา. สืบค้น 4 กรกฎาคม 2565, จาก
https://bookscape.co/books/very-short-introductions/vsi-liberalism



6. หลังสมัยใหม่นิ ยม (Postmodernism)

เป็ นแนวคิดทางการเมือง ปรัชญา วัฒนธรรม สังคม ดนตรี และอื่น ๆ ที่ก่อตัวขึ้นโดยมี
มุมมองที่ต่างออกไปจากมุมมองทางความคิดแบบเดิม ๆ ของโลก

แหล่งอ้างอิง : วิรุ ฬหก. (2563). แนวคิดหลังสมัยใหม่. สืบค้น 4 กรกฎาคม 2565, จาก
https://www.blockdit.com/posts/5ed36e0d0eb1c426d325d801

คำศัพท์
พหุวัฒนธรรม

7. อุดมการณ์ (Ideology)

เป็ นหลักการที่วางระเบียบไว้เป็ นแนวปฏิบัติ
เพื่อให้บรรลุเป้ าหมายที่กำหนดไว้

(พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน, 2542)

แหล่งอ้างอิง : baanjomyut. (ม.ป.ป). ความหมายของปรัชญาและอุดมการณ์.
สืบค้น 4 กรกฎาคม 2565, จาก

https://www.baanjomyut.com/library_2/philosophy_and_ideology/index.html



8. การกลืนกลาย (Assimilation)

กระบวนการที่ผู้ย้ายถิ่นหรือชนกลุ่มน้ อยรับความเชื่อ ค่านิ ยม
และแบบแผนพฤติกรรมของเจ้าของถิ่นหรือคนกลุ่มใหญ่ไว้
และในที่สุดได้ผสมกลมกลืนไปกับชนกลุ่มใหญ่ในสังคมนั้ น

แหล่งอ้างอิง : สำนั กงานราชบัณฑิตยสภา. (2564).
การกลืนกลาย (assimilation). สืบค้น 4 กรกฎาคม 2565, จาก
https://www.facebook.com/RatchabanditThai/posts/4406128249445236/




9. วาทกรรม (Discourse)

เป็ นเรื่องที่มากกว่าการเขียน และการพูด เพราะยังรวมถึงระบบและ
กระบวนการในการสร้าง การผลิต (Constitute) เอกลักษณ์ (Identity) และ
ความหมาย (Significant) ให้กับสรรพสิ่ งในสังคมที่อยู่รอบตัวเรา ไม่ว่าจะเป็ น
อำนาจ ความรู้ ความจริง หรือแม้กระทั่งตัวตนของเรา

แหล่งอ้างอิง : ธนชาติ แสงประดับ ธรรมโชติ. (2553). วาทกรรมการเมือง.
สืบค้น 4 กรกฎาคม 2565, จาก https://prachatai.com/journal/2010/12/32341

คำศัพท์
พหุวัฒนธรรม

10. กระบวนทัศน์ (Paradigm)

กรอบความคิดหรือแนวทางทั่วไปที่ใช้ในการมองโลก



แหล่งอ้างอิง : สำนั กงานราชบัณฑิตยสภา. (2550). กระบวนทัศน์ . สืบค้น 4 กรกฎาคม 2565, จาก

http://legacy.orst.go.th/?knowledges=กระบวนทัศน์ -๑๘-เมษายน-๒๕๕๐

11. ความเท่าเทียม (Equality)

การที่บุคคลได้รับการจัดสรรทรัพยากรหรือได้รับการช่วยเหลือ
เหมือนกัน โดยมิได้คำนึ งถึงความแตกต่างของแต่ละบุคคล

แหล่งอ้างอิง : ธนาชัย สุนทรอนั นตชัย. (ม.ป.ป). ความเท่าเทียม
ความเสมอภาคและความเป็ นธรรมทางสังคม กับการจัดสวัสดิการสังคมของ

ประเทศไทย. สืบค้น 4 กรกฎาคม 2565, จาก https://so01.tci-
thaijo.org/index.php/lawhcu/article/download/157551/114118/

12. ความเสมอภาค (Equity)

การให้ไม่เท่ากัน โดยพิจารณาถึงความแตกต่างของแต่ละบุคคลก่อน ถ้าหากบุคคลแต่ละคน
มีความแตกต่างกัน การจัดสรรทรัพยากรหรือการได้รับความช่วยเหลือย่อมแตกต่าง

แหล่งอ้างอิง : ธนาชัย สุนทรอนั นตชัย. (ม.ป.ป). ความเท่าเทียม ความเสมอภาคและความเป็ นธรรม
ทางสังคม กับการจัดสวัสดิการสังคมของประเทศไทย. สืบค้น 4 กรกฎาคม 2565, จาก https://so01.tci-

thaijo.org/index.php/lawhcu/article/download/157551/114118/

คำศัพท์
พหุวัฒนธรรม

13. คนชายขอบ (Marginal people)

กลุ่มคนที่มีชีวิตอยู่กึ่งกลาง หรือห่างไกลจากความเป็ นสังคมหลัก ไม่ว่าจะเป็ นความห่างไกล
ทางภูมิศาสตร์หรือวัฒนธรรม (Samutkhup and Kitti-Asa, 1999) ตัวอย่างประชากรชายขอบ

เช่น ชนกลุ่มน้ อย กลุ่มชนเผ่า (ethnic) คนพิการ บุคคลที่มีความหลากหลายทางเพศ

แหล่งอ้างอิง : Laksana Kachaban. (2564). Equality และ Equity คืออะไร? เมื่อความเท่าเทียมไม่ใช่
ความเสมอภาค. สืบค้น 4 กรกฎาคม 2565, จาก https://shorturl.asia/2hGpF



14. ความเป็ นธรรมทางสังคม (Social justice)

แนวคิดที่ว่าด้วยความเป็ นธรรมในทุกมิติของสังคม มิใช่เพียงแค่มิติทางด้านกฎหมายเท่านั้ น

แหล่งอ้างอิง : Salforest. (2556). Social Justice. สืบค้น 4 กรกฎาคม 2565, จาก
http://www.salforest.com/glossary/social-justice

15. อำนาจนำ (Hegemony)

ความสามารถในการนำโดยความยินยอมพร้อมใจของผู้ตาม หรือนั ยหนึ่ ง คือ การยินยอมปฏิบัติ
ตามผู้นำโดยไม่ต้องถูกบังคับ (เกษียร เตชะพีระ, 2553)



แหล่งอ้างอิง : กิ่งกาญจน์ เอี่ยมลออ. (2555). การแข่งขันในการครองอำนาจนำทางความคิดระหว่างพรรค
เพื่อไทยและพรรคประชาธิปั ตย์ในการหาเสียงเลือกตั้งวันที่ 3 กรกฎาคม พ.ศ. 2554. สืบค้น 4 กรกฎาคม

2565, จาก https://archive.lib.cmu.ac.th/full/T/2555/poli40955ke_ch2.pdf

คำศัพท์
พหุวัฒนธรรม

16. การเหมารวม (Stereotype)

ทัศนคติจากประสบการณ์ที่เคยเจอ ซึ่งคนกลุ่มหนึ่ งมีต่อคนอีกกลุ่มหนึ่ ง



แหล่งอ้างอิง : สิริลักษณ์ สุขสวัสดิ์. (2563). ภายนอกเหมือน แต่ในใจไม่ใช่ เมื่อ ‘การเหมารวม’ สร้างบาดแผล
ให้ผู้บริสุทธิ์. สืบค้น 5 กรกฎาคม 2565, จาก https://urbancreature.co/stereotype-threat/



17. การสร้างภาพตัวแทน (Representation)

ผลผลิตความหมายของสิ่ งที่คิด (concept) ในสมองของเราผ่านภาษา เป็ นการเชื่อมโยง
ระหว่างความคิดและภาษา ซึ่งทำให้เราสามารถอ้างอิงถึงโลกวัตถุจริงๆ ผู้คน เหตุการณ์ หรือ

จินตนาการถึงโลกสมมติ ผู้คนและเหตุการณ์สมมติได้

แหล่งอ้างอิง : เอกรัฐ เลาหทัยวาณิชย์. (2552). หลังสมัยใหม่: การสร้างภาพแทน โลกาภิวัตน์ การบริโภค
และทุนวัฒนธรรม. สืบค้น 5 กรกฎาคม 2565, จาก

http://midnightuniv.tumrai.com/midnighttext/0009999810.html

18. ความสัมพันธ์เชิงอำนาจ (Power relations)

การปฏิสัมพันธ์ระหว่างบุคคลหรือกลุ่มต่างๆ ในสังคม
เป็ นความสามารถของกลุ่มหนึ่ งหรือบุคคลในการควบคุมผู้อื่น




แหล่งอ้างอิง : (2020). What Are Power Relations and Who Is Affected by
Them?. สืบค้น 5 กรกฎาคม 2565, จาก https://www.reference.com/world-

view/power-relations-8263a0ae182ff7c4

คำศัพท์
พหุวัฒนธรรม

19. ความเป็ นอื่น (Otherness)

การมองคนอื่นที่ไม่ใช่พวกของตนว่าเป็ นคนด้อยค่าหรือศั ตรู



แหล่งอ้างอิง : จิราภรณ์ ไพรเถื่อน. (2563). “ความเป็ นอื่น” และการเข้าถึง
สวัสดิการทางสั งคมของแรงงานข้ามชาติชาวเมียนมาที่ ถูกกฎหมายใน
สถานการณ์โควิด-19. สืบค้น 5 กรกฎาคม 2565,
จากhttp://www2.huso.tsu.ac.th/ncom/csd/csdful_pdf/c156.pdf



20. อคติ (Bias/prejudice)

ทัศนคติที่เป็ นผลมาจากความรู้ ความเชื่อ ความรู้สึก
ความคิดเห็นที่ไม่เป็ นธรรม ไม่ยุติธรรมต่อคนหรือสิ่ งใด
สิ่ งหนึ่ ง นำไปสู่การกระทำในเชิงการยอมรับหรือไม่ยอมรับ

แหล่งอ้างอิง : อนั นต์ สมมูล. (2564). อคติทางวัฒนธรรม. สืบค้น 5 กรกฎาคม
2565, จาก https://www.sac.or.th/library/subject_guide/category/58?per_page=3

21. การเลือกปฏิบัติ (Discrimination)

การปฏิบัติที่แตกต่าง การกีดกัน การจำกัด หรือความพึงพอใจที่ไม่เท่ากัน
ต่อคน/กลุ่มคนที่เหมือนกันและที่ไม่เหมือนกัน รวมไปถึงการปฏิบัติที่
เหมือนกันแต่ส่ งผลให้ เกิดความเสี ยเปรียบต่อบางกลุ่มด้วย



แหล่งอ้างอิง : Natetida Bunnag. (2565). SDG Vocab | 33 – Discrimination –
การเลือกปฏิบัติ. สืบค้น 5 กรกฎาคม 2565, จาก

https://www.sdgmove.com/2021/07/15/sdg-vocab-33-discrimination/

คำศัพท์
พหุวัฒนธรรม

22.Gender (เพศสภาวะ หรือ เพศสภาพ)

บทบาท พฤติกรรม และคุณลักษณะทางเพศ ที่สังคมกำหนดให้ผู้คน
เช่น ความเป็ นชาย ความเป็ นหญิง

แหล่งอ้างอิง : Thai PBS. (2563). แตกศั พท์ “เพศ” / “LGBTIQN” เมื่อนิ ยามยุคใหม่ ไปไกลกว่าแค่ชายกับหญิง.
สืบค้น 5 กรกฎาคม 2565, จาก https://thevisual.thaipbs.or.th/gender-on-screen/lgbtiqn-keyword/



23.เพศหลากหลาย
(LGBTQ- Lesbian, Gay, Bisexual, Transgender and Queer)

กลุ่มคนที่มีความหลากหลายทางเพศ หรือเพศทางเลือก LGBTQ เป็ นกลุ่มคนที่มีอัตลักษณ์ทางเพศ
หรือรสนิ ยมทางเพศที่แตกต่างไปจากคนส่วนใหญ่ในสังคม โดยคำว่า LGBTQ ย่อมาจาก

Lesbian = เลสเบี้ยน หรือผู้หญิงที่ชอบผู้หญิงด้วยกัน
Gay = เกย์ คือผู้ชายที่ชอบผู้ชาย แต่บางครั้งก็กล่าวรวมถึงคนที่ชอบเพศเดียวกัน
Bisexual = คนที่ชอบทั้งผู้ชายและผู้หญิง
Transgender = คนข้ามเพศ คือผู้หญิงที่มีจิตใจเป็ นผู้ชาย ผู้ชายที่มีจิตใจเป็ นผู้หญิง เรียกสั้น ๆ
ว่าทรานส์
Questioning/Queer
Questioning = กำลังค้นหาตัวเองอยู่
Queer = กลุ่มคนที่ไม่ได้มีเพศตามขนบสังคมทั่วไป ไม่จำกัดกรอบ

แหล่งอ้างอิง : สหพันธ์นิ สิตนั กศึ กษาแพทย์แห่งประเทศไทย (สพท). (2563). LGBTQ คืออะไร?. สืบค้น 6
กรกฎาคม 2565, จาก https://thesmst.com/blog/2020/06/07/lgbtq-

%E0%B8%84%E0%B8%B7%E0%B8%AD%E0%B8%AD%E0%B8%B0%E0%B9%84%E0%B8%A3/

24.ความสามารถที่แตกต่าง (Differently abled)

ผู้พิการหรือผู้ทุพพลภาพ

แหล่งอ้างอิง : Dictionary of the English Language. (2016). differently
abled. สืบค้น 6 กรกฎาคม 2565, จาก

https://www.thefreedictionary.com/differently+abled

คำศัพท์
พหุวัฒนธรรม

25. ทวิ/พหุภาษา (Bi/Multilingual education)

กระบวนการจัดการเรียนการสอนโดยใช้ภาษาแม่และวัฒนธรรมของนั กเรียนเป็ นพื้นฐาน
เพื่อพัฒนาทักษะการคิดและเชื่อมโยงสู่ภาษาและวัฒนธรรมอย่างเป็ นระบบ



แหล่งอ้างอิง : ห้องเรียนทวิ/พหุภาษา MTB MLE. (2559). ทวิภาษา คือ... . สืบค้น 6 กรกฎาคม 2565, จาก
https://m.facebook.com/166429073481192/posts/377419752382122/

26.หลักสูตรแฝง (Hidden curriculum)

หลักสูตรที่ครอบคลุมสภาวะแวดล้อมของสถาบันการศึ กษาที่จะมุ่งหล่อหลอมให้ผู้เรียนมีค่านิ ยม
และปทัสถานบางอย่าง (Posner, 2004)



แหล่งอ้างอิง : สมเกียรติ อินทสิงห์. (2563). เอกสารประกอบการสอนกระบวนวิชา 100111 หลักสูตรและการ
จัดการเรียนรู้แนวใหม่, คณะศึ กษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่

27.หลักสูตรทางการ (Official curriculum)

หลักสูตรที่เป็ นลายลักษณ์อักษร (Written curriculum) เป็ นเอกสารที่จัดทำให้สำหรับผู้สอน
ใช้ในการวางแผนการเรียนการสอนและการประเมินผล และสำหรับให้ผู้บริหารสามารถนิ เทศ

และตรวจสอบความพร้อมที่จะรับผิดชอบ (Accountability) ได้ (Posner, 2004)



แหล่งอ้างอิง : สมเกียรติ อินทสิงห์. (2563). เอกสารประกอบการสอนกระบวนวิชา 100111 หลักสูตรและ
การจัดการเรียนรู้แนวใหม่, คณะศึ กษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่

คำศัพท์
พหุวัฒนธรรม

28. การสอนที่สอดคล้องกับวัฒนธรรมของผู้เรียน
(Culturally responsive teaching)

การเรียนรู้จากประสบการณ์ทางวัฒนธรรมของตนเองหรือของผู้อื่น
มาทบทวนไตร่ตรอง ทำความเข้าใจ เพื่อเรียนรู้ความแตกต่าง

หลากหลาย (diversity) และความเท่าเทียมกัน (equity) ในสังคม

แหล่งอ้างอิง : Vicharn Panich. (2558). ​เรียนรู้สู่การเปลี่ยนแปลง : ๙. เรียนรู้
ผ่านมิติทางวัฒนธรรม. สืบค้น 6 กรกฎาคม 2565, จาก

https://m.facebook.com/166429073481192/posts/377419752382122

29. ทฤษฎีเชิงวิพากษ์ (Critical Theory)

เป็ นแนวคิดที่เน้ นย้ำการประเมิน สะท้อน และการวิพากษ์สังคมและวัฒนธรรม โดยการ
ประยุกต์ความรู้จากสั งคมศาสตร์และมนุ ษยศาสตร์

ซึ่งในความหมายทางด้านทางสังคมศาสตร์ คือ ทฤษฎีทางสังคมที่ปรับไปสู่การวิจารณ์และ
การเปลี่ยนแปลงสังคม ส่วนในความหมายทางด้านมนุษยศาสตร์ คือ ทฤษฎีที่ถูกนำมาใช้ใน
การวิจารณ์วรรณกรรม

แหล่งอ้างอิง : วิกิพีเดีย. (2565). ทฤษฎีแนววิพากษ์. สืบค้น 6 กรกฎาคม 2565,จาก
https://th.wikipedia.org/wiki/ทฤษฎีแนววิพากษ์
แหล่งอ้างอิง : Pookun. (2548). ทฤษฎีวิพากษ์สังคม – ทฤษฎีวิพากษ์วรรณกรรม.
สืบค้น 6 กรกฎาคม 2565, จาก https://bookgang.net/paper/227

30. การศึ กษาเชิงวิพากษ์ (Critical pedagogy)

ทฤษฎีและแนวปฏิบัติการทางการศึ กษาที่มีความผูกพันกับแนวคิดของสำนั กมาร์กซิสม์
(Marxism) ที่เห็นว่ากระบวนการศึ กษาเป็ นส่วนหนึ่ งของกระบวนการก่อรู ปทางสังคมของ

มนุษย์ รวมทั้งก่อรู ปให้แก่ปั จเจกบุคคลและสถาบันทางสังคมที่มนุษย์สังกัดอยู่



แหล่งอ้างอิง : ออมสิน จตุพร. (2562). บทวิจารณ์หนั งสือ Giroux, H.A. (2013). On Critical
Pedagogy. New York and London: Bloomsbury Academic. สืบค้น 6 กรกฎาคม 2565, จาก

https://so03.tci-thaijo.org/index.php/liberalarts/article/view/121988

MULTICULTURAL
VOCABULARY

น า ง ส า ว รั ต ติ ก า ล ช น ะ สิ ท ธิ์ 6 3 0 2 1 0 0 4 2 S E C 0 0 5