วัดละเอียดบทที่1

หนว่ ยท่ี 1 1

ความรู้พื้นฐาน
วัดละเอียด

Mind Mapping สาระการเรยี นรู้
1. ความหมายของการวัด
แผนผังความคิด 2. ระบบหนว่ ยวดั มาตรฐาน
ความรู้พน้ื ฐานวัดละเอยี ด 3. การแปลงหนว่ ยวัด
4. ประเภทของเครื่องมอื วัดละเอียด
ความหมายของการวดั 5. หลกั ปฏิบตั ิในงานวัดละเอียด
ระบบหน่วยวดั มาตรฐาน 6. การบำ�รงุ รกั ษาเครอื่ งมอื วัด
การแปลงหน่วยวดั
ประเภทของเครอื่ งมือวดั ละเอียด จดุ ประสงค์การเรียนรู้
หลกั ปฏิบัตใิ นงานวัดละเอยี ด
การบำ�รุงรกั ษาเครือ่ งมือวัด 1. บอกความหมายของการวดั ไดอ้ ยา่ งถกู ต้อง
2. บอกระบบหน่วยวัดมาตรฐานไดอ้ ยา่ งถูกต้อง
3. แปลงหน่วยวดั ทีใ่ ชใ้ นงานวัดละเอยี ดได้อย่างถูกตอ้ ง
4. แยกประเภทของเคร่ืองมือวัดในงานวัดละเอียดได้

อย่างถูกต้อง
5. บอกหลกั ปฏบิ ตั ิในงานวัดละเอยี ดได้อยา่ งถูกต้อง
6. บอกการบ�ำ รุงรกั ษาเครอ่ื งมือวดั ได้อยา่ งถูกต้อง

วดั ละเอียด

2 ก่อแทบนดบเสรอยี บน 6. ขนาด 1 นาโนเมตร มคี ่าเทา่ กับก่ีมิลลเิ มตร
ก. 0.000000001 มิลลเิ มตร
ข. 0.000001 มลิ ลิเมตร
ค. 0.001 มลิ ลิเมตร
ง. 0.1 มลิ ลิเมตร
จ. 1 มิลลเิ มตร
คำ�สงั่ จงท�ำ เครอื่ งหมายกากบาท (7) ลงหนา้ ข้อท่ี 7. เครื่องมือวัดใดต่อไปน้ีจัดอยู่ในเครื่องมือวัดประเภท
ถา่ ยทอดขนาด
ถูกต้องที่สุด
ก. เวอร์เนยี ร์
1. ขอ้ ใดกล่าวถงึ ความหมายของการวดั ได้ถกู ตอ้ ง ข. ไมโครมิเตอร์
ก. การหาคา่ ขนาดความยาว ความกวา้ ง และความสงู ค. คาลิปเปอร์
ข. การหาคา่ ขนาดมวล เวลา และความยาว ง. ฉากผสม
ค. การหาค�ำ ตอบของขนาด ตำ�แหนง่ ปริมาณ จ. เกจวัดรศั มี
สถานะ และเวลา 8. เคร่ืองมือวัดใดต่อไปน้ีจัดอยู่ในเครื่องมือวัดประเภท
ไม่มีขีดมาตราแบบคา่ คงท่ี
ง. การหาคา่ ขนาด ปรมิ าณ จำ�นวนทีถ่ กู ตอ้ งกบั ก. เวอร์เนียร์ ข. ไมโครมเิ ตอร์
ความเปน็ จรงิ
จ. ชดุ ปฏบิ ตั กิ ารเพอ่ื ตดั สนิ คา่ ของปรมิ าณทถ่ี กู วดั ดว้ ย ค. คาลปิ เปอร ์ ง. ฉากผสม
การเปรยี บเทยี บกบั มาตรฐานหรอื เครอ่ื งมอื วดั จ. เกจวดั รัศมี
2. ข้อใดคือระบบหน่วยวัดมาตรฐาน 9. ขอ้ ใดกลา่ ว ไมถ่ ูกต้อง เก่ียวกบั ข้อควรปฏิบตั ใิ นการ
ก. ระบบเมตรกิ ใช้เครอ่ื งมอื วดั
ข. ระบบองั กฤษ
ก. ควรเลือกใช้เครื่องมือวัดให้เหมาะสมกับ
ลักษณะงาน
ค. ระบบเอสไอ ข. ควรใช้เคร่ืองมือวดั ด้วยความระมัดระวงั
ง. ระบบเมตรกิ และระบบองั กฤษ ค. ไม่ควรใช้เคร่ืองมือวัดวัดขนาดช้ินงานในขณะท่ีมี
จ. ระบบเมตรกิ ระบบองั กฤษ และระบบเอสไอ อุณหภมู สิ ูง
3. ข้อใดเขียนสัญลักษณ์หน่วยมิลลิเมตรในระบบ SI
ถกู ต้อง ง. ควรหมั่นตรวจสอบเครอื่ งมือวัดเสมอ ๆ
ก. MM ข. Mm จ. การอ่านคา่ จากขีดสเกลเครือ่ งมอื วดั ควรอ่านใน
ทศิ ทางที่สะดวกทส่ี ุดเพอื่ ความถูกตอ้ ง
ค. mm ง. mm. 10. ข้อใดกล่าว  ไม่ถูกต้อง  เกี่ยวกับการบำ�รุงรักษา
จ. m.m.
4. ขนาด 1.5 น้วิ มีคา่ เทา่ กบั ก่ีมิลลเิ มตร เคร่อื งมอื วัด
ก. 0.059 มิลลเิ มตร ข. 5.900 มิลลิเมตร ก. ควรใช้เคร่ืองมือวัดด้วยความประณีตและ
ระมัดระวงั
ค. 37.5 มิลลเิ มตร ง. 38.1 มิลลเิ มตร ข. ไม่ควรจัดเก็บเคร่ืองมือวัดในท่ีอุณหภูมิสูงและ
จ. 381 มิลลเิ มตร อับชน้ื
5. ขนาด 22.60 มลิ ลิเมตร ท�ำ ใหเ้ ป็นหนว่ ยนิ้วมีค่า
เท่ากบั เทา่ ใด ค. ควรวางเครื่องมือวดั บนวสั ดุที่ออ่ นนมุ่ เช่น ผ้ายาง
ก. 0.80 นว้ิ ข. 0.89 นิ้ว ขณะใชง้ าน
ง. ควรจดั เก็บเครอ่ื งมอื วดั ไว้รวม ๆ กันหรอื ทเ่ี ดยี วกัน
ค. 0.98 น้ิว ง. 1.00 นิ้ว เพ่อื การคน้ หาที่สะดวกเวลาใชง้ าน
จ. 1.2 น้วิ จ. หลงั ใช้งานเคร่ืองมอื วัด ควรเช็ดทำ�ความสะอาด

ชโลมนำ้�มัน เก็บเข้าทใ่ี ห้เรียบร้อย

หนว่ ยที่ 1 - บคุ คลผู้ปฏบิ ตั กิ ารวดั จะต้องมคี วามรู้ทกั ษะ 3
และวิธกี าร กระบวนการปฏบิ ตั ิการวดั
ความรู้พื้นฐานวัดละเอยี ด - เคร่อื งมอื ที่ใช้ในการวดั จะตอ้ งมีความถกู ตอ้ ง
เทีย่ งตรงของขนาดวัดตามมาตรฐาน
สาระส�ำ คญั - สภาวะแวดลอ้ มขณะปฏบิ ตั ิการวดั เช่น อณุ หภมู ิ
แสงสว่าง เสียง ส่งผลตอ่ การวดั ทั้งส้ิน
การศกึ ษาในเร่ืองใด ๆ ก็ตาม ควรศึกษา ปริมาณพ้ืนฐานท่ีทำ�การวัดต้ังแต่อดีตจนถึง
ความหมาย ความส�ำ คัญ ความร้พู ืน้ ฐานของ ปจั จุบัน ได้แก่ ปรมิ าณของมวล (Mass) ความยาว
เร่ืองนนั้ ๆ จนเกดิ ความรู้ ความเข้าใจ เพ่อื (Length) และเวลา (Time)
เป็นคำ�ตอบพื้นฐานของตัวเราเองให้ได้ว่าจะ
ศกึ ษาเร่อื งนน้ั ๆ ไปทำ�ไม ในงานวดั ละเอยี ด มวล (Mass)
กเ็ ช่นกัน ควรศึกษาความหมายของการวดั
ความส�ำ คญั ของการวดั ระบบหนว่ ยวดั มาตรฐาน ความยาว (Length)
การแปลงระบบหนว่ ยวัด การแยกประเภท
ของเครื่องมือวัด ขอ้ ควรปฏิบัตแิ ละการบ�ำ รงุ
รักษาเคร่อื งมอื วัดต่าง ๆ เพราะนคี่ อื ความรู้
พื้นฐานในงานวดั ละเอียด

ความหมายของการวัด

พนื้ ฐานวดั ละเอียด เวลา (Time)

โดยภาพรวมแล้วในชีวิตประจำ�วันไม่ว่าเราจะทำ� รูปที่ 1-1 ลกั ษณะการวัดมวล ความยาว และเวลา
สิ่งใดล้วนแต่เกี่ยวข้องกับการวัดแทบจะทั้งสิ้น แต่ใน แต่คร้งั อดีต

ความหมายของการวัดละเอียดเราจะทำ�การศึกษาใน

เรือ่ งของการวัดขนาดความยาวเป็นหลกั ส�ำ คัญ ปัจจุบันการวัดถูกพัฒนาให้เป็นศาสตร์แขนงหน่ึง

การวดั (Measurement) คอื ชุดปฏิบัตกิ ารเพอ่ื ทางการศึกษาด้านวิทยาศาสตร์ วิศวกรรมและ

ตัดสินค่าของปริมาณท่ีถูกวัดด้วยการเปรียบเทียบกับ อุตสาหกรรม โดยเรียกศาสตรด์ า้ นนี้วา่ Metrology

มาตรฐานหรอื เครอื่ งมอื วดั ทต่ี อ้ งเรยี กวา่ ช ดุ ปฏบิ ตั กิ ารวดั คือ ศาสตรท์ ี่กลา่ วถึง การช่งั ตวง วดั เพ่อื ใช้ในการ

ก็เพราะว่าในการวัดจะต้องเก่ยี วข้องกับตัวแปรหลายตัว สื่อความหมายเก่ียวกับขนาด ต�ำ แหน่ง ปริมาณ สถานะ

เพอ่ื ให้ได้คา่ วัดท่ีถูกต้อง แมน่ ยำ� ซงึ่ โดยตัวแปรพน้ื ฐาน และเวลา ซึง่ ในดา้ นการวดั ละเอียดที่เราศึกษานเี้ กีย่ วขอ้ ง

ทสี่ ำ�คัญ ได้แก่ กับการวัดขนาดความยาว (Length) เปน็ หลกั โดยศกึ ษา

วดั ละเอียด

4 หลกั การท�ำ งานของเครอ่ื งมอื วดั การใชง้ านเครอ่ื งมอื วดั 1. การวดั ทางตรง (Direct Measurement)
ประเภทตา่ ง ๆ การปฏบิ ตั งิ านดา้ นเครอ่ื งมอื วดั รวมถงึ คือ การวัดขนาดของชิ้นงานโดยใช้เคร่ืองมือวัดที่มี
ขอ้ ควรระวงั และการบ�ำ รงุ รกั ษาเครอื่ งมอื วดั เปน็ ตน้ ท่ี ขีดมาตราเป็นตัววัด จากนั้นก็อ่านค่าขนาดวัดจาก
ตอ้ งท�ำ การศกึ ษาเพราะวา่ อตุ สาหกรรมการผลติ ในปจั จบุ นั เครือ่ งมอื วัดโดยตรง เช่น การใช้บรรทดั เหล็กวัดขนาด
ได้พัฒนาน�ำ เทคโนโลยที ่ที ันสมยั และมคี วามสลับซบั ซอ้ น ชิ้นงานก็สามารถอ่านค่าขนาดช้ินงานจากบรรทัดเหล็ก
มาใชอ้ ยา่ งตอ่ เนอื่ ง เครอ่ื งมอื เครอื่ งจกั รทน่ี �ำ มาใช้ใน ได้เลย ซึง่ เครอื่ งมอื วดั ทสี่ ามารถทำ�การวดั ได้โดยตรงใน
ระบบผลติ มคี วามละเอยี ด เทย่ี งตรง แมน่ ย�ำ สงู ชน้ิ สว่ น งานวดั ละเอียด ไดแ้ ก่ บรรทัดเหล็ก เวอร์เนียร์คาลิปเปอร์
ผลิตภัณฑ์ท่ีถูกผลิตก็จะมีขนาดความละเอียดเท่ียง เวอร์เนยี ร์ไฮเกจ ไมโครมิเตอร์ ใบวัดมมุ บรรทัดวัดมุม
ตรงแมน่ ย�ำ สงู ตามไปดว้ ย ผู้ใชง้ านกจ็ ะตอ้ งมคี วามรู้ สากล นาฬิกาวดั เปน็ ต้น
ความสามารถในการวัดและตรวจสอบขนาดความ
ละเอยี ด เทย่ี งตรงแมน่ ย�ำ นน้ั ๆ ให้ไดเ้ ชน่ กนั โดยเฉพาะ
อุตสาหกรรมการผลิตในระบบปัจจุบันโรงงานผู้ผลิตจะ
ไมน่ ยิ มผลติ ชน้ิ สว่ นเองทกุ ๆ ชน้ิ สว่ นเพอ่ื น�ำ มาท�ำ การ
ประกอบเปน็ ผลติ ภณั ฑ์ แตม่ กั จะกระจายการผลติ ไปยงั
สว่ นตา่ ง ๆ แลว้ จงึ น�ำ มาประกอบกนั ภายหลงั ตวั อยา่ งเชน่
โรงงานผลติ รถยนต์ สว่ นประกอบของรถยนตจ์ ะถกู ผลติ
จากหลากหลายโรงงานทเ่ี ปน็ โรงงานสนบั สนนุ จากนน้ั รปู ท่ี 1-2 ลักษณะการใช้ไมโครมิเตอร์วดั ชิ้นงาน
จะน�ำ ชน้ิ สว่ นเหลา่ นน้ั มาท�ำ การประกอบกนั ท่ีโรงงานหลกั
ฉะนน้ั ชน้ิ สว่ นทกุ ชน้ิ ทน่ี �ำ ไปผลติ ในแตล่ ะโรงงานจะตอ้ ง 2. การวัดทางอ้อม (Indirect Measurement)
มมี าตรฐานของขนาดทถ่ี กู ตอ้ งแมน่ ย�ำ เมอื่ น�ำ มาท�ำ การ คอื การวัดขนาดของชิ้นงานโดยไม่สามารถอ่านค่า
ประกอบแลว้ จะไมเ่ กดิ ปญั หาในภายหลงั นค่ี อื หลกั การ ขนาดวดั ได้โดยตรง ซ่ึงอาจเกดิ จากสภาพแวดลอ้ มขณะ
ผลติ ในระบบปจั จบุ นั ฉะนน้ั การวดั ขนาดไมเ่ พยี งแต่ ปฏิบัติการวัดไม่สามารถนำ�เครื่องมือวัดที่มีขีดมาตรา
ส่งผลกระทบในลักษณะของเทคนิคกระบวนการผลิตแต่ เขา้ ไปวัดได้ จำ�เปน็ ตอ้ งใชเ้ ครอื่ งมือวดั ท่ีไม่มขี ดี มาตรา
ยงั สง่ ผลถงึ เศรษฐกจิ โดยรวมของอตุ สาหกรรม และหาก ทำ�การวดั เมอื่ ท�ำ การวดั เสรจ็ สนิ้ แลว้ จึงนำ�ขนาดวดั ท่ีได้
จะมองให้ใกลต้ วั เราในฐานะทศ่ี กึ ษาทางดา้ นชา่ งกลโรงงาน ไปเปรียบเทียบกับเคร่ืองมือวัดท่ีมีขีดมาตราอีกคร้ังหนึ่ง
งานเคร่ืองมือกลและซ่อมบำ�รุงซ่ึงในฐานะเป็นผู้ผลิต จงึ ทราบขนาดของชนิ้ งาน

ช้ินงานช้ินส่วนและผลิตภัณฑ์งานวัดละเอียดก็มีความ
ส�ำ คญั อยา่ งยง่ิ เพราะชน้ิ งานชน้ิ สว่ นทท่ี �ำ การผลติ จะตอ้ ง
มีขนาดท่ีถูกต้องก่อนถึงมือผู้ใช้งานเสมอ  หากมีความ
ผิดพลาดในเรื่องของขนาด  น่ันคือการก่อให้เกิดความ
เสยี หายตามมาอกี มากมาย เราจงึ ตอ้ งท�ำ การศกึ ษาเกย่ี ว
กบั เครอื่ งมอื วดั ขนาดตา่ ง ๆ ทเ่ี กย่ี วขอ้ งใหเ้ กิดความรู้
ความเข้าใจอยา่ งแทจ้ รงิ
ลักษณะของการวัดขนาด กระบวนการวดั และ
ตรวจสอบขนาดของรูปร่าง รูปทรงชิ้นงาน ในงาน รปู ท่ี 1-3 ลกั ษณะการวดั ชน้ิ งานดว้ ยคาลิปเปอร์แล้วไป
วัดละเอียดสามารถแบง่ ออกเป็น 2 ลักษณะ คือ ถ่ายขนาดกบั บรรทัดเหล็ก

ระบบหนว่ ยวัดมาตรฐาน 5

ระบบหน่วยวัด

ระบบหนว่ ยวดั มคี วามส�ำ คญั อยา่ งยง่ิ ในการวดั เพอื่ สอื่ ความหมายใหเ้ กดิ ความเขา้ ใจไปในทางเดยี วกนั จากอดตี
มนษุ ยม์ คี วามพยายามสรา้ งมาตรฐานหนว่ ยวดั มาแลว้ มากมาย แตห่ นว่ ยวดั ทส่ี รา้ งนน้ั จะใช้ไมก่ วา้ งขวางครอบคลมุ
เปน็ ระบบเดยี วกนั ได้ จะใชส้ อื่ ความหมายหนว่ ยวดั นน้ั ๆ เฉพาะยคุ สมยั เฉพาะกลมุ่ คน หรอื กลมุ่ ประเทศ ดงั เชน่ การ
พฒั นาระบบหนว่ ยวดั ดงั ตอ่ ไปน้ี

ลักษณะหน่วยวดั น้วิ ความยาว 1 นิ้ว ในสมยั โรมนั ใช้
ความกว้างของน้ิวเปน็ มาตรฐานขนาดความยาว

รูปท่ี 1-4 หน่วยวัดน้วิ

ล12ักษคณวิ ะบหิคนใ่วนยสวมัดยั คอืบียปิ(SตP์โAบNรา) ณ มีขนาดความยาว 9 นิ้ว หรือ

รูปท่ี 1-5 หนว่ ยวดั SPAN

ลักษณะหนว่ ยวดั ศอก ในสมยั อียปิ ต์โบราณ ความยาว
1 ศอก ใชค้ วามยาวของศอกเปน็ มาตรฐานขนาดความยาว

รปู ที่ 1-6 หน่วยวัดศอก ลักษณะหนว่ ยวัดฟุต ความยาว 1 ฟตุ สมัยอังกฤษซึง่
รูปท่ี 1-7 หน่วยวัดฟุต
ในชำ�้คควา่ าม11ย6าวขขอองงคกวาารมตย่อาเวรดยี งั งกเทลา้่าขวมอางผเป้ชู น็ ามยา1ต6รฐคานน แลว้ จงึ
1 ฟตุ

วดั ละเอียด สลกัว่ นษสณบิ ะลห้านนว่ สยว่ วนดั เ ม(ต1ร0,ซ0ง่ึ01ใ0ช,0ค้ 0ว0าม)ยขาอวงปครวะามมายณาเวศแษนหวนึง่
6 เสน้ เมอริเดียนทลี่ ากจากขวั้ โลกเหนอื ผา่ นกรงุ ปารีสถงึ
เสน้ ศูนยส์ ูตร คือ ความยาวเมตรมาตรฐาน
รูปท่ี 1-8 หนว่ ยวัดเมตรอดีต

ปจั จุบันใชค้ วามยาว 1 เมตร เ2ท9า่9ก,7บั 912ร,4ะ5ย8ะทแี่ วสินงาเทดีินทาง
ผา่ นสุญญากาศในระยะเวลา

รปู ที่ 1-9 ความยาวเมตรปจั จบุ ัน

จากการพฒั นาระบบหน่วยวดั จะเหน็ ได้ว่าตง้ั แต่อดีตไดเ้ กิดหน่วยวดั ขน้ึ หลายหนว่ ยวัด จนมาถึงการเข้าส ู่

ยคุ อุตสาหกรรมได้มีการนำ�เคร่ืองมือเครื่องจักรเขา้ มาใชท้ ำ�การผลติ แทนทชี่ า่ งฝีมือ เพราะสามารถผลิตชิ้นส่วน

ชิ้นงานได้จำ�นวนครงั้ มาก ๆ ซงึ่ มคี วามรวดเร็วกวา่ การผลติ โดยช่างฝมี อื จงึ ทำ�ให้หลาย ๆ ประเทศทีน่ ำ�เคร่อื งมือ

เครื่องจักรมาใช้เริ่มเกิดปัญหาเก่ียวกับระบบหน่วยวัดท่ีอาจไม่ใช่ระบบเดียวกันกับ ชวนคดิ
ที่ตวั เองเลอื กใช้ เพื่อให้เกดิ มาตรฐานของระบบหนว่ ยวัดจึงไดพ้ ัฒนาจดั ตง้ั หน่วยวัดใด เปน็ หนว่ ยวัดหลกั
ระบบหนว่ ยวดั ขนึ้ ตั้งแต่น้นั มา จนปัจจุบันอุตสาหกรรมการผลิตนิยมใชร้ ะบบ ของประเทศ
หน่วยวัด 3 ระบบ คอื

• หน่วยวดั ระบบอังกฤษ (English System)

• หนว่ ยวัดระบบเมตริก (Metric System)

• หน่วยวัดระบบเอสไอ (SI Units System)

หน่วยวดั ระบบองั กฤษ (English System)

หนว่ ยวดั ความยาวระบบองั กฤษ จะมหี น่วยวัดคือ น้ิว ฟุต หลา ไมล์ ซึง่ สามารถเปรยี บเทยี บไดด้ ังนี้
หนว่ ยวัดระบบองั กฤษทีค่ วรจ�ำ

12 นิว้ = 1 ฟุต
3 ฟุต = 1 หลา
1,760 หลา = 1 ไมล์

หน่วยวัดระบบอังกฤษในงานวัดละเอียดและ ตารางท่ี 1-3 การเปรยี บเทียบการกระจายหน่วยวดั น้ิว 7
งานวัดทางอุตสาหกรรมจะนิยมใช้หน่วยนิ้ว (Inch) จากเศษสว่ นเป็นทศนยิ ม

มากท่สี ดุ ซ่งึ หน่วยวดั นิ้วสามารถกระจายให้ละเอียดได้ เศษส่วน ทศนิยม
ในลกั ษณะทศนิยมและเศษสว่ นดงั ตอ่ ไปนี้
1 1.0
การกระจายหน่วยนิ้วในลักษณะทศนิยม สามารถ
1 0.5
กระจายไดด้ ังรายละเอียดในตารางที่ 1-1 2

ตารางที่ 1–1 การกระจายหน่วยวัดนิ้วในลักษณะ 1 0.25
4
ทศนิยม 1 0.125
หนว่ ยน้ิวในลกั ษณะทศนิยม ความหมาย 81 0.0625
16
1 0.03125
1 หนง่ึ หน่วยนว้ิ 32
1 0.15625
0.1 หนึ่งในสิบส่วนของน้วิ 614 0.00781
0.01 หนึ่งในร้อยสว่ นของนิ้ว 128
0.001 หนึ่งในพันส่วนของนิว้
0.0001 หนึ่งในหมน่ื ส่วนของน้วิ นอกจากการกระจายหน่วยวัดน้ิวในรูปแบบของ
0.00001 หนง่ึ ในแสนส่วนของนิ้ว
0.000001 หน่งึ ในล้านสว่ นของน้ิว ทศนิยมและเศษส่วนดังที่กล่าว
มาแลว้ ยงั พบวา่ ในปัจจบุ ันเรา สาระน่ารู้

การกระจายหน่วยวดั น้ิวในลกั ษณะเศษสว่ น สามารถ ยังใช้การกระจายหน่วยวดั นิว้ 1 น้ิว = 8 หุน
ในรปู แบบของหน่วยวัด หนุ
ตารางท่ี 1-4 การกระจายหนว่ ยวัด น้วิ ในรปู แบบ
ท ำ�ได้ด21ังต,่อไ14ปน, ี้ 1 , 1 , 1 , 1 , 1 นิ้ว หนว่ ยวดั หนุ
8 16 32 64 128
ลักษณะการกระจาย ความหมาย
จากการกระจายหน่วยวัดน้ิวในลักษณะทศนิยม

และเศษส่วน ยงั สามารถเปรยี บเทยี บกนั ไดด้ งั น้ี 1 1 หนุ
ตารางท่ี 1-2 การเปรียบเทียบการกระจายหน่วยวัดนวิ้ 8 2 หุน
จากทศนยิ มเป็นเศษสว่ น 28 3 หุน
83 4 หนุ
ทศนิยม เศษสว่ น 4 5 หนุ
8 6 หุน
1 11 85 7 หนุ
0.1 86 8 หุน
0.01 10 7
1 8
0.001 100
1 88 หรือ 1″
0.0001 1,000
1 สาระนา่ รู้
0.00001 10,000
1 สัญลักษณ์ ″ ใชเ้ ขียนแทนหน่วยนว้ิ เชน่ 2″ หมายถงึ 2″
0.000001 100,000
1
1,000,000

วดั ละเอยี ด

8 จากลักษณะของหน่วยวัดหุนดังที่แสดง  ยังสามารถเปรียบเทียบหน่วยวัดหุนกับหน่วยนิ้วในลักษณะ
ทศนิยมได้  ดงั ตอ่ ไปนี้

ตารางที่ 1-5 การเปรียบเทยี บหน่วยวดั หุน กับ นวิ้ ในลกั ษณะทศนยิ ม

หนุ นว้ิ

1 0.125″
8 0.250″
2 0.375″
8 0.500″
3 0.625″
8 0.750″
4 0.875″
8 1.000″
5
8
6
8
7
8

88 หรอื 1″

หนว่ ยวัดระบบเมตริก (Metric System)

หน่วยวัดระบบเมตริกได้จัดตั้งขึ้นที่ประเทศฝรั่งเศส  เป็นหน่วยวัดที่นิยมใช้อย่างแพร่หลาย  มีหน่วยวัด
คือ มลิ ลเิ มตร เซนตเิ มตร เมตร กโิ ลเมตร โดยใชห้ นว่ ยวดั เมตร (m) เป็นหนว่ ยพ้ืนฐานในการกระจายหนว่ ยวัด
ของระบบเมตริก แต่ในงานวัดละเอียดและงานอตุ สาหกรรม จะใช้หนว่ ยวดั มลิ ลเิ มตร (mm) เป็นสว่ นใหญ่ ซง่ึ มี
ลักษณะของการกระจายหน่วยวดั ดงั ตอ่ ไปน้ี

หนว่ ยวัดระบบเมตรกิ ทค่ี วรจำ� การเปรียบเทียบหน่วยวัดระบบเมตริกท่ีใช้ ในงาน
วดั ละเอียดและงานอุตสาหกรรมการวัดทว่ั ไป
10 มลิ ลเิ มตร = 1 เซนติเมตร
10 เซนตเิ มตร = 1 เดซเิ มตร 10 มิลลิเมตร = 1 เซนตเิ มตร
10 เดซิเมตร = 1 เมตร 1,000 มิลลเิ มตร = 1 เมตร
10 เมตร = 1 เดคาเมตร 100 เซนตเิ มตร = 1 เมตร
10 เดคาเมตร = 1 เฮกโตเมตร 1,000 เมตร = 1 กิโลเมตร
10 เฮกโตเมตร = 1 กิโลเมตร

ตารางที่ 1-6 แสดงการเปรียบเทยี บหน่วยวัดในระบบเมตริกทีใ่ ช้ในงานวัดละเอียด

ความหมาย m = เมตร cm = เซนตเิ มตร mm = มิลลเิ มตร

สญั ลกั ษณ์ 1 1 100 1,000
1010 10
1m 0.01 = 1,000 1 1 1
1 cm 0.001 = 10
1 mm 0.1 =

หนว่ ยวัดระบบเอสไอ (SI Units System) 9

สำ�หรับหนว่ ยวดั ความยาวในระบบเอสไอ (SI Units) ไดจ้ ัดต้งั ขน้ึ จากการประชุมนานาชาตเิ กี่ยวกบั การ

ชั่ง ตวง วดั ณ ประเทศฝรง่ั เศส โดยการยอมรบั เป็นหน่วยมาตรฐานนานาชาตเิ รียกว่า ระบบหน่วยวดั นานาชาติ

(International System of Units) ใช้ช่อื ย่อว่า SI Units (เอสไอ ยูนติ ) โดยในหน่วยวัดระบบเอสไอน้ีไดแ้ ปลง

มาจากหนว่ ยวัดระบบเมตรกิ ประกอบดว้ ย 7 หน่วยพน้ื ฐานดังต่อไปน้ี

ตารางที่ 1-7 หน่วยวดั พ้ืนฐานของระบบเอสไอ (SI Units)

ปรมิ าณ สัญลักษณ์ ชอื่ หน่วย

ความยาว m เมตร
มวล kg กิโลกรัม
เวลา s วินาที
A แอมแปร์
กระแสไฟฟา้ K เคลวนิ
อณุ หภูมิ cd แคนเดลา
mol
ความเข้มของการส่องสว่าง โมล
ปรมิ าณของสาร

จากหนว่ ยพน้ื ฐาน 7 หนว่ ยของระบบเอสไอ (SI Units) ใช้หนว่ ยวัด เมตร (m) เปน็ หนว่ ยพื้นฐานในการ
กระจายหนว่ ยของการวดั ความยาว และทุกหน่วยวัดพ้ืนฐานจะกำ�หนดให้กระจายหนว่ ยเพ่มิ ข้ึนหรอื ลดลง มสี ญั ลักษณ์
นำ�หนา้ หน่วยซึง่ แสดงรายละเอยี ดดังต่อไปน้ี

ตารางที่ 1-8 การกระจายหน่วยวัดในระบบเอสไอ

หน่วย สัญลักษณ์ ช่อื เรียกหนว่ ย ตัวประกอบ หนว่ ย สัญลักษณ์ ชอื่ เรียกหนว่ ย ตวั ประกอบ

yotta Y ยอตตะ 1024 deci d เดซิ 10-1
zetta Z เซตตะ 1021 centi
exa E เอกซะ 1018 milli c เซนติ 10-2
peta P เพตะ 1015 micro
tera T เทระ 1012 nano m มิลลิ 10-3
giga G จกิ ะ 109 pico
mega M เมกะ 106 femto µ ไมโคร 10-6
kilo k กิโล 103 atto
hecto h เฮกโต 102 zepto n นาโน 10-9
deka da เดคา 101 yocto
p พกิ โค 10-12

f เฟมโต 10-15

a อตั โต 10-18

z เซปโต 10-21

Y ยอกโต 10-24

วดั ละเอียด

10 ตารางท่ี 1-9 การกระจายหน่วยวดั เมตร ในระบบเอสไอ

หน่วย สญั ลกั ษณ์ ชอื่ เรียกหนว่ ย ตัวประกอบ ค่า
103 1,000 เมตร
Kilometer km กิโลเมตร 100
Meter m เมตร 10-2 1 เมตร
Centimeter cm เซนตเิ มตร 10-3 0.01 เมตร
Millimeter mm มลิ ลเิ มตร 0.001 เมตร
10-6
Micrometer mm ไมโครเมตร (ไมครอน) 0.000001 เมตร

หมายเหตุ ตวั นำ�หน้าหน่วย m ใช้ขยายหน่วยวัดเมตรและเป็นคำ�ขยายหน่วยเมตรให้ใหญ่ขึ้นหรอื เลก็ ลง

จากลักษณะการกระจายหน่วยวัดในระบบเอสไอจะ สาระน่ารู้
เห็นได้ว่าหน่วยวัดจะคล้ายกับระบบเมตริก จนปัจจุบัน
ความหมายของหน่วยวัดระบบเมตริกและระบบเอสไอใน 1 mm มีคา่ เท่ากบั 0.001 มลิ ลเิ มตร (1 ไมโครเมตรหรือ
การวัดขนาดความยาวจึงแทบจะมีความเข้าใจว่าเป็นระบบ 1 ไมครอน มคี า่ เท่ากบั 0.001 มิลลเิ มตร)
เดียวกัน

การแปลงหนว่ ยวดั

ในงานวดั ละเอยี ดหรอื งานวัดทางอตุ สาหกรรมจะพบเสมอ ๆ ว่าในการปฏิบัตกิ ารวัดขนาดช้ินงานมคี วามจ�ำ เปน็
ตอ้ งทำ�การแปลงหน่วยวดั เพอื่ ความเหมาะสมและความถูกต้องของหน่วยวัดท่ีผูป้ ฏิบัตติ ้องการ เนอื่ งจากประเทศ
เรายงั มกี ารใชร้ ะบบหนว่ ยวัดท้งั ระบบอังกฤษและระบบเมตรกิ หรือเอสไอ จงึ ควรศกึ ษาเก่ยี วกับหลักการแปลง
หนว่ ยวดั

ลกั ษณะของการแปลงหนว่ ยวัด

• การแปลงหนว่ ยวดั ในระบบเดยี วกนั แบ่งออกเป็น 2 ลกั ษณะ คือ
– การแปลงจากหนว่ ยเล็กให้เป็นหน่วยใหญ่
– การแปลงจากหน่วยใหญ่ให้เปน็ หนว่ ยเลก็
• การเปลยี่ นหนว่ ยวดั ข้ามระบบ แบ่งออกเป็น 2 ลกั ษณะ คอื
– การเปลยี่ นหนว่ ยวดั จากระบบองั กฤษเปน็ ระบบเมตรกิ หรอื เอสไอ
– การเปลย่ี นหนว่ ยวดั จากระบบเมตรกิ หรอื เอสไอเป็นระบบองั กฤษ

การแปลงหนว่ ยวดั ในระบบเดียวกนั

การแปลงจากหนว่ ยเลก็ ให้เป็นหนว่ ยใหญใ่ นระบบองั กฤษ
ค่าพื้นฐานทีใ่ ชใ้ นการแปลง

12 นิว้ = 1 ฟุต

3 ฟุต = 1 หลา

1,760 หลา = 1 ไมล์

ตวั อย่างที่ 1 การแปลง 6 น้วิ ให้มีหนว่ ยเปน็ ฟตุ 11

วธิ ีทำ� จากค่าพืน้ ฐาน 12 นิว้ = 0161.25 ฟุต ชวนคดิ
6 นว้ิ = ฟตุ การแปลงหน่วยวัดเล็กไปสู่
= ฟุต หนว่ ยใหญ่ ผลลัพธ์ทไี่ ดจ้ ะนอ้ ยลง
ใช่หรอื ไม่

ตัวอย่างที่ 2 การแปลง 9 ฟตุ ใหม้ หี นว่ ยเปน็ หลา

วิธีท�ำ จากค่าพืน้ ฐาน 3 ฟตุ = 19 หลา
9 ฟุต = 33 หลา
หลา
=

การแปลงจากหน่วยใหญใ่ ห้เป็นหนว่ ยเลก็ ในระบบอังกฤษ

ตวั อย่างท่ี 3 การแปลง 2 ฟตุ ให้มหี นว่ ยเปน็ นวิ้

วธิ ีทำ� จากค่าพ้ืนฐาน 1 ฟุต = 12 นิว้
2 ฟุต = 2 × 12 น้ิว

= 24 นว้ิ

ตัวอย่างท่ี 4 การแปลง 2 หลา ใหม้ ีหน่วยเปน็ ฟตุ

วธิ ีท�ำ จากคา่ พ้ืนฐาน 1 หลา = 3 ฟตุ

2 หลา = 2 × 3 ฟุต

= 6 ฟตุ

การแปลงจากหนว่ ยเล็กใหเ้ ป็นหนว่ ยใหญ่ในระบบเมตริกหรือเอสไอ
ค่าพน้ื ฐานทใ่ี ช้ในการแปลง

10 มลิ ลเิ มตร = 1 เซนติเมตร

1,000 มลิ ลเิ มตร = 1 เมตร

100 เซนติเมตร = 1 เมตร

1,000 เมตร = 1 กิโลเมตร

ตัวอย่างท่ี 5 การแปลง 3 มิลลเิ มตร ใหม้ หี นว่ ยเปน็ เซนติเมตร

วธิ ีท�ำ จากคา่ พื้นฐาน 10 มิลลิเมตร === 10130. 3 เซนตเิ มตร
3 มิลลิเมตร เซนตเิ มตร
เซนตเิ มตร


ตวั อยา่ งท่ี 6 การแปลง 45 มิลลิเมตร ให้มหี น่วยเปน็ เมตร

วิธที �ำ จากค่าพ้นื ฐาน 1,000 มิลลิเมตร = 01.,041045 050 เเเมมมตตตรรร
45 มลิ ลเิ มตร =
=

วดั ละเอียด

12 การแปลงจากหนว่ ยใหญใ่ หเ้ ป็นหนว่ ยเล็กในระบบเมตริกหรอื เอสไอ
ตวั อยา่ งที่ 7 การแปลง 3 เซนติเมตร ใหม้ หี นว่ ยเป็นมลิ ลเิ มตร

วธิ ีทำ� จากคา่ พื้นฐาน 1 เซนติเมตร = 10 มิลลิเมตร

3 เซนติเมตร = 3 × 10 มลิ ลิเมตร

= 30 มลิ ลเิ มตร

ตวั อยา่ งท่ี 8 การแปลง 1.5 เมตร ใหม้ หี นว่ ยเป็นเซนตเิ มตร

วธิ ที ำ� จากคา่ พ้ืนฐาน 1 เมตร = 100 เซนตเิ มตร

1.5 เมตร = 1.5 × 100 เซนตเิ มตร

= 150 เซนติเมตร

การเปลยี่ นหนว่ ยวดั ข้ามระบบ คา่ พื้นฐานที่ใช้ในการเปล่ียนหนว่ ยวัด
1 น้ิว = 25.4 มิลลิเมตร

การเปลีย่ นหนว่ ยวัดจากระบบอังกฤษเปน็ ระบบเมตรกิ หรือเอสไอ

ตัวอยา่ งที่ 9 การเปลยี่ น 0.5 น้ิว ให้มีหนว่ ยเปน็ มิลลิเมตร

วธิ ที �ำ จากคา่ พน้ื ฐาน 1 นิว้ = 25.4 มิลลเิ มตร

0.5 นว้ิ = 0.5 × 25.4 มลิ ลิเมตร

= 12.7 มลิ ลิเมตร

ตัวอยา่ งที่ 10 การเปลย่ี น 2 น้วิ ให้มหี นว่ ยเป็นมิลลเิ มตร

วธิ ีท�ำ จากค่าพืน้ ฐาน 1 นว้ิ = 25.4 มิลลเิ มตร
มลิ ลเิ มตร
2 นิ้ว = 2 × 25.4 มลิ ลิเมตร

= 50.8

ตวั อย่างท่ี 11 การเปลี่ยน 5 หนุ ให้มหี น่วยเป็นมลิ ลิเมตร

วธิ ที �ำ จากคา่ พืน้ ฐาน 1 นว้ิ = 218555..48× 752 5.4 มลิ ลิเมตร
5 หุน = มลิ ลเิ มตร
= มลิ ลิเมตร



การเปลีย่ นหน่วยวดั จากระบบเมตริกหรอื เอสไอเป็นระบบอังกฤษ

ตวั อย่างท่ี 12 การเปล่ยี น 15 มลิ ลเิ มตร ให้มหี น่วยเป็นน้ิว

วธิ ีทำ� จากคา่ พ้ืนฐาน 25.4 มิลลเิ มตร = 0 2 1.5155.94 น้ิว
15 มิลลเิ มตร = นว้ิ
= น้ิว


ตวั อยา่ งที่ 13 การเปล่ียน 38 มลิ ลเิ มตร ให้มีหน่วยเปน็ นิว้

วธิ ที ำ� จากคา่ พืน้ ฐาน 25.4 มลิ ลิเมตร = 1 2 3.5148. 946 นว้ิ
38 มลิ ลิเมตร = นว้ิ
= นิ้ว

ประเภทของเคร่อื งมอื วดั ละเอยี ด 13

ในงานวัดละเอยี ดมีเครอื่ งมือวดั หลายชนดิ ซง่ึ สามารถแยกประเภทของเคร่ืองมือวดั ได้ดงั นี้

1. เครื่องมอื วดั แบบมขี ีดมาตรา
– เคร่อื งมอื วดั แบบมขี ีดมาตราคงท่ี
– เครอ่ื งมือวดั แบบมีขีดมาตราปรับเล่อื นได้ ชวนคดิ
2. เครื่องมอื วัดแบบไม่มขี ีดมาตรา การแปลงหน่วยวัดใหญ่ไปสู่
– เครอ่ื งมือวัดแบบค่าคงที่ หนว่ ยเล็ก ผลลัพธท์ ีไ่ ด้จะมากข้ึน
– เครอ่ื งมือวดั แบบถา่ ยทอดขนาด ใชห่ รอื ไม่

เครอื่ งมือวดั แบบมขี ีดมาตราคงท่ี คือ เคร่ืองมือวัดที่มีขีดมาตราปรากฏอยู่คงที่บนเครื่องมือวัดนั้น ๆ
สามารถอ่านค่าวัดจากขดี มาตราท่ีปรากฏบนเครือ่ งมือวดั โดยตรง ซงึ่ ได้แก่ บรรทดั เหล็ก ตลบั เมตร

รปู ท่ี 1-10 บรรทดั เหลก็ รูปท่ี 1-11 ตลับเมตร

เครือ่ งมือวดั แบบมขี ีดมาตราปรบั เล่อื นได้ คอื เครอื่ งมือวดั ที่ประกอบดว้ ยขดี มาตราหลกั และขีดมาตราเลอื่ น
สามารถปรบั เลอ่ื นเพือ่ อ่านคา่ วัดละเอียดได้ เครือ่ งมือวัดประเภทน้ีจะมคี วามละเอยี ดของมาตราวดั สูงกว่าประเภท
ทม่ี ีขดี มาตราคงที่ เครือ่ งมอื วัดประเภทน้ี ได้แก่ เวอร์เนยี ร์ ไมโครมิเตอร์ นาฬกิ าวดั

รูปท่ี 1-12 เวอรเ์ นียรค์ าลปิ เปอร์

รูปท่ี 1-13 ไมโครมเิ ตอรว์ ัดนอก รปู ท่ี 1-14 นาฬิกาวดั

วดั ละเอยี ด

14 เครื่องมือวดั แบบถา่ ยทอดขนาด คอื เครื่องมือวดั ที่ใช้ในการถา่ ยขนาด ไม่สามารถอา่ นค่าวดั ไดจ้ าก
ตัวเครอ่ื งมือวดั ได้โดยตรง แต่จะสามารถทราบคา่ วัดจากการน�ำ ไปเปรียบเทยี บกับเครอ่ื งมอื วดั ท่มี ขี ดี มาตราอกี

คร้ังหน่งึ เครอื่ งมอื วดั ประเภทน้ี ได้แก่ คาลิปเปอร์วัดนอก คาลิปเปอรว์ ัดใน เกจวัดความโตรคู ว้าน

รูปท่ี 1-15 คาลปิ เปอร์วดั นอกและคาลปิ เปอร์วัดใน รูปที่ 1-16 เกจวัดความโตรูคว้าน

เครอ่ื งมือวดั แบบค่าคงท่ี คอื เคร่ืองมือวัดที่มีค่าวัดมาตรฐานในตัวเองแบบคงท่ี ไมส่ ามารถปรับค่าวดั ได้
จะสามารถทราบคา่ วดั จากขนาดมาตรฐานบนเครอื่ งมือวดั น้ันเลย เครอื่ งมอื วัดประเภทนี้ ได้แก่ ฉาก เกจเหลี่ยม
เกจวัดรศั มี หวีวัดเกลียว เกจกา้ มปู เกจตรวจสอบเรยี ว

รูปท่ี 1-17 ฉาก รูปท่ี 1-18 เกจเหลี่ยม รูปที่ 1-19 เกจวัดรัศมี

หลักปฏิบัตใิ นงานวัดละเอียด

ในงานวดั ละเอยี ดก็เหมือนกับงานในลักษณะอ่ืน คือ ต้องปฏบิ ตั ิการวัดอยา่ งถูกตอ้ งเหมาะสม ต้องมีการ
ควบคุมสอบเทยี บเครอ่ื งมอื วัด มีการใช้เครื่องมอื วัดอยา่ งระมดั ระวงั ถูกต้องตามหลกั ปฏิบตั ิ โดยมีข้อควรปฏบิ ัติ
ดงั น้ี
1. เลอื กใชเ้ ครอ่ื งมอื วดั ให้เหมาะสมกับลักษณะของงานท่ีจะท�ำ การวดั
2. ศกึ ษาการใช้งานของเครื่องมอื วัดแต่ละชนดิ จนเกดิ ความเขา้ ใจก่อนนำ�ไปใช้เสมอ
3. เคร่อื งมอื วัดละเอยี ด เป็นเครอ่ื งมอื ท่ีออกแบบมาให้ใช้งานดว้ ยความละเอยี ดอ่อน ผู้ใชค้ วรใช้งานดว้ ย
ความประณีตและระมัดระวัง
4. ช้ินงานท่นี ำ�มาท�ำ การวัดควรมีความประณตี เช่นกัน ควรทำ�ความสะอาดชน้ิ งานและลบคมก่อนนำ�มา
ท�ำ การวดั เสมอ
5. ในขณะปฏิบัติการวดั ชนิ้ งานจะตอ้ งไมอ่ ยู่ในสภาวะของการเคล่ือนท่ี

6. ไม่น�ำ ช้ินงานทกี่ ำ�ลงั รอ้ น มีอณุ หภมู สิ งู มาท�ำ การปฏบิ ัตกิ ารวดั เพราะจะเกิดความผิดพลาด เนอ่ื งจากเมอ่ื 15
ชิน้ งานเย็นตัวจะเกิดการหดตัว

7. อุณหภูมทิ ี่เหมาะสมในการปฏิบัติการวัดใหเ้ กิดความผดิ พลาดนอ้ ยสดุ ควรอยทู่ ่ี 20°C

8. ในการอ่านค่าวัดจากเคร่ืองมือวัดที่มีขีดสเกล ตำ�แหน่งสายตาของผู้ปฏิบัติการวัดจะต้องตั้งฉากกับ

ตำ�แหน่งสเกลเสมอ

9. ควรหม่นั ตรวจสอบความถูกต้อง เทย่ี งตรงของเครอ่ื งมือวัดเสมอ ๆ

10. ควรหลีกเลย่ี งระมดั ระวงั เรอ่ื งการตกหล่น การกระแทกของเคร่ืองมือวัด

การบ�ำ รุงรกั ษาเคร่ืองมอื วดั

1. การใชง้ านเครอื่ งมอื วดั ผูป้ ฏบิ ัติควรกระท�ำ ด้วยความประณีต ระมดั ระวงั
2. หลงั จากใช้งานเครือ่ งมือวดั แลว้ ควรท�ำ ความสะอาด ชโลมน�ำ้ มนั จดั เกบ็ เข้าท่ีใหเ้ รยี บร้อย
3. ไม่ควรจดั เก็บเครอ่ื งมือวดั ปะปนกบั เครอื่ งมืออนื่ ๆ
4. ควรจดั วางเครอื่ งมือวัดบนวัสดุทีม่ ีความอ่อนนุ่ม เชน่ ผา้ ยาง
5. เครื่องมอื วดั เมื่อใชง้ านไประยะเวลาหน่งึ อาจเกิดความผิดพลาด ควรท�ำ การสอบเทียบ
6. ไม่จัดเกบ็ เคร่อื งมอื วดั ไว้ในท่ีทมี่ อี ุณหภูมสิ ูง ความอบั ชื้นสูง
7. เคร่ืองมอื วัดท่ีใช้แบตเตอรี่ (ถา่ น) ควรตรวจสอบสภาพของแบตเตอรเ่ี สมอ หากหมดอายแุ ล้วปล่อยทิ้งไว้
อาจท�ำ ใหว้ งจรในเคร่ืองมือวดั เสยี หายได้

สรุปทา้ ยหน่วย

การวดั คอื ชุดปฏบิ ตั ิการเพือ่ ตัดสนิ ค่าของปรมิ าณทวี่ ัดดว้ ยการเปรยี บเทียบกับมาตรฐาน
หรอื เครื่องมอื วัด ตัวแปรพ้นื ฐานท่ีสำ�คญั ของการวัด ประกอบด้วย ผ้ปู ฏิบตั ิการวัด เคร่อื งมอื ท่ี
ใชใ้ นการวดั และสภาพแวดล้อมขณะปฏิบตั กิ ารวดั
การวัดขนาด แบง่ ออกเป็น 2 ลักษณะ คือ
–  การวดั ทางตรง –  การวดั ทางอ้อม
ระบบหน่วยวดั แบง่ ออกเป็น 3 ระบบ ได้แก่
1.  หนว่ ยวดั ระบบ SI 2.  หนว่ ยวดั ระบบเมตริก 3.  หนว่ ยวดั ระบบองั กฤษ
ใ นรปะปยจั รจะะุบเวเนั ภลใาทชค้เคว2รา9ือ่ม9,ยง7ม91า2วอื ,4วเ5มดั 8ตใรนวมวินาิชาตาทวรีัดฐาลนะรเอะยี บดบแSบI่งเอทอ่ากกดับงัรนะี้ยะทางทแ่ี สงเดนิ ทางผ่านสุญญากาศ
1. เครอื่ งมือวดั แบบมีขีดมาตรา
–  เคร่อื งมอื วัดแบบมีขดี มาตราคงท่ ี –  เครื่องมอื วดั แบบมขี ีดมาตราปรับเล่อื นได้
2. เครื่องมอื วดั แบบไม่มีขีดมาตรา
–  เครอ่ื งมือวัดแบบคา่ คงที ่ –  เคร่อื งมือวดั แบบถ่ายทอดขนาด

วดั ละเอยี ด จุดประสงค์ ผเู้ รยี นสามารถแยกประเภทของเคร่อื งมือวดั ได้
16 ใบงานท่ี คำ�ส่งั ใหผ้ เู้ รยี นเขยี นชอ่ื และประเภทเครอ่ื งมอื วดั ลงในตารางบนั ทกึ ผล

1.1 ใหค้ รูผู้สอนตรวจสอบ

เคร่อื งมอื และอุปกรณ์

1. เครือ่ งมือวดั ต่าง ๆ ที่ใช้เรียนในวิชาวดั ละเอยี ด ตดิ หมายเลขไวด้ า้ นหลงั

ข้ันตอนการปฏิบั ติ

1. ท�ำความสะอาดเครอ่ื งมือวดั
2. น�ำเคร่ืองมือวัดแต่ละช้ินเปรียบเทียบกับรูปเครื่องมือวัดในหนังสือวัดละเอียดแล้วเขียนชื่อและประเภท

เคร่ืองมือวัดใหต้ รงกบั หมายเลขที่ตดิ ไวท้ ี่เครื่องมอื วัดลงในตารางบันทึกผล ใหค้ รูผู้สอนตรวจสอบ (ผู้สอน
สามารถประยกุ ต์จดั เครื่องมอื วัดตามความเหมาะสม)

ตารางบนั ทึกผล

ชิ้น ชือ่ ประเภท ช้ิน ช่อื ประเภท
ที่ เครือ่ งมอื วดั เครอ่ื งมอื วดั ที่ เคร่อื งมือวดั เครื่องมอื วดั
1 7
2 8
3 9
4 10
5 11
6 12

4. ร ะ บ บ ห น่ ว ย วั ด ม า ต ร ฐ า น ท่ี ใ ช้ แ พ ร่ ห ล า ย ใ น 17
อตุ สาหกรรมปจั จบุ นั คือระบบใด
1แบหนบว่ฝยกึ ทห่ี ัด ก. ระบบองั กฤษ
ข. ระบบเมตริก
ค. ระบบเอสไอ
ง. ระบบองั กฤษ ระบบเมตริก ระบบเอสไอ
จ. ระบบอเมรกิ า ระบบเยอรมนั ระบบญปี่ นุ่
5. สญั ลักษณ์หน่วย มลิ ลเิ มตร ในระบบ SI คอื ขอ้ ใด
ตอนที่ 1 ก. MM ข. MM.
ค. mm ง. mm.
จงทำ�เครือ่ งหมายกากบาท (7) ลงหนา้ ขอ้ ทีถ่ กู ตอ้ งท่สี ุด จ. m.m.

6. ขนาด 1 ไมครอน มขี นาดเท่ากบั กีม่ ลิ ลเิ มตร
ก. 0.01 มิลลเิ มตร
1. ขอ้ ใด ไม่ใช่ ตวั แปรพื้นฐานที่มีความส�ำ คญั ในงาน ข. 0.001 มิลลเิ มตร
วัดละเอยี ด ค. 0.0001 มิลลเิ มตร
ก. ผู้ปฏิบตั ิการวัด ง. 0.000001 มลิ ลเิ มตร
ข. เคร่ืองมอื วัด จ. 0.000000001 มิลลิเมตร
ค. สิ่งแวดล้อมขณะปฏบิ ตั กิ ารวัด 7. ขนาด 1.80 นวิ้ มคี า่ เทา่ กับก่มี ิลลิเมตร
ง. ความเจริญก้าวหน้าทางเทคโนโลยีการวัด ก. 0.078 มิลลเิ มตร ข. 4.572 มิลลเิ มตร
2. ค. 45.72 มลิ ลเิ มตร ง. 457.2 มิลลเิ มตร
ละเอยี ด จ. 4,572 มิลลเิ มตร
จ. ความถูกตอ้ งเท่ียงตรงของเครือ่ งมอื วัด 8. ขนาด 20 มลิ ลเิ มตร มคี ่าเทา่ กับก่ีน้วิ
ข้อใด ไมใ่ ช่ ความสำ�คญั ของงานวัดละเอียดโดยตรง ก. 0.7874 นวิ้ ข. 7.8740 น้ิว
ก. เพื่อใช้สื่อความหมายเกี่ยวกับขนาด ตำ�แหน่ง ค. 5.08 น้ิว ง. 50.8 นว้ิ
จ. 508 นว้ิ
3. ปริมาณ สถานะ และเวลา 9. เครื่องมือวัดชนิดใดจัดอยู่ในประเภทแบบมีขีด
ข. เพื่อผู้ใช้งานมีความรู้ความสามารถในการวัดและ มาตราปรบั เลือ่ นได้
ก. บรรทัดเหล็ก
ตรวจสอบขนาดทมี่ ีความละเอียดซับซ้อน ข. เวอรเ์ นยี รค์ าลิปเปอร์
ค. เพื่อส่งเสริมประเทศชาติมีศักยภาพการแข่งขันใน ค. คาลิปเปอร์วัดนอก
ง. ตลับเมตร
เรื่องระบบการผลติ จ. เกจเหล่ยี ม
ง. เพื่อการควบคุมความถูกต้องของขนาดช้ินงาน 10. เครอื่ งมือวดั ชนิดใดจดั อยูใ่ นประเภทค่าคงท่ี
ก. บรรทัดเหลก็
ในกระบวนการผลิต ข. เวอรเ์ นยี ร์คาลิปเปอร ์
จ. เพ่ือลดความเสียหายจากการเกิดความผิดพลาด ค. คาลปิ เปอรว์ ัดนอก
ง. ตลับเมตร
ของขนาดชิน้ งานในระบบการผลติ จ. เกจเหล่ยี ม
ขกปค...จั จครบุ 21ะวัน90าย9ใ,มชะ0,7ย้ค0ท119า0ว่ีแ2ว,า0,ส4ม30ง5ย0เฟ8าดุตวินขวมนิทอาางาตคทงรวีผฐา่าามนนยสา1ุวญเเสญม้นตาเรกมาอเทศร่าิเดดก้วียบั ยนอเะวไลรา
ง. ความยาว 1 เมตร เท่ากบั 1,000 มลิ ลเิ มตร
จ. 25.4 มลิ ลเิ มตร

วดั ละเอียด

18 ตอนที่ 2 จงท�ำ เคร่อื งหมาย 3 หน้าข้อความที่ถกู ตอ้ ง และทำ�เครอื่ งหมาย 7 หน้าขอ้ ความท่ีไม่ถกู ต้อง

1. ตัวแปรพน้ื ฐานทีท่ ำ�ใหค้ ่าวัดถกู ตอ้ ง ไดแ้ ก่ ผปู้ ฏิบตั กิ ารวัด เครื่องมือที่ ใช้ ในการวัด และสภาวะ

แวดล้อมขณะปฏิบัตกิ ารวดั

2. ปรมิ าณพื้นฐานทท่ี ำ�การวัดต้ังแตอ่ ดตี จนถึงปัจจบุ นั ไดแ้ ก่ ปรมิ าณมวล ความยาว และเวลา

3. ศาสตรท์ กี่ ลา่ วถงึ การชั่ง ตวง วดั เพ่อื ใช้ ในการสอ่ื ความหมายเกยี่ วกบั ขนาด ต�ำ แหน่ง

ปริมาณ สถานะ และเวลา คือ Metrology

4. การวดั งานดว้ ยเวอร์เนียร์คาลิปเปอร์ จดั เป็นการวัดทางตรง (Direct measurement)
1
5. ปัจจุบันใช้ความยาว 1 เมตร เทา่ กับ 10,000,000 ของความยาวแนวเสน้ เมอริเดยี นทล่ี าก

ผ่านกรงุ ปารสี ถงึ เส้นศนู ยส์ ตู ร

6. หน่วยวดั มาตรฐานประกอบด้วย 2 ระบบ คือ ระบบเมตรกิ และระบบองั กฤษ

7. ระบบหน่วยวัดนานาชาติ คอื International System of Units ใช้ชอ่ื ยอ่ วา่ Si Units

8. ขนาดระยะความยาว 25.4 มิลลเิ มตร มีคา่ เทา่ กบั 1 นว้ิ

9. บรรทดั เหลก็ จดั อยู่ในประเภทของเครอ่ื งมอื วัด ประเภทถา่ ยทอดขนาด
10. หลังใชง้ านเคร่อื งมอื วดั ควรเชด็ ท�ำ ความสะอาด ชโลมน�ำ้ มนั จดั เกบ็ เข้าท่ี ให้เรยี บรอ้ ย

ตอนที่ 3 จงตอบคำ�ถามต่อไปน้ีให้ไดใ้ จความสมบรู ณ์

1. การวดั คอื อะไร จงอธิบาย
2. ในปัจจบุ ันสามารถจำ�แนกระบบหน่วยวัดที่ใช้ในงานวัดละเอียดไดก้ ่ีระบบ อะไรบา้ ง
3. ในงานวดั ละเอยี ดสามารถจัดแบ่งเคร่อื งมือวดั ออกเปน็ ก่ปี ระเภทใหญ่ ๆ อะไรบา้ ง
4. จงบอกขอ้ ควรปฏิบตั ิของการใชเ้ ครอื่ งมอื วัดในงานวัดละเอยี ด มา 5 ข้อ
5. จงบอกวิธบี ำ�รงุ รักษาเครื่องมอื วดั ในงานวัดละเอยี ด มา 5 ขอ้