บทที่-5-งานร่างแบบ

หน่วยท่ี 6 งานร่างแบบ

หวั ข้อเร่ือง

1. ความหมายของการร่างแบบ
2. วตั ถปุ ระสงคข์ องการร่างแบบ
3. เคร่ืองมือและอุปกรณ์ในงานร่างแบบ
4. วิธีการร่างแบบ
5. ตวั อยา่ งการร่างแบบ

5.1 ความหมายของการร่างแบบ

การร่างแบบ (Layout) หมายถึง การถ่ายทอดขนาดรูปร่างของชิ้นงานจาก
แบบงาน (Drawing) ลงบนชิ้นงานในลกั ษณะเป็ นเส้นตรง วงกลม ส่วนโคง้ และเป็ น
จุดต่างๆ เพื่อนาไปข้ึนรูปอยา่ งถูกตอ้ งและเที่ยงตรง ดงั น้นั ก่อนร่างแบบผปู้ ฏิบตั ิงาน
ควรตรวจสอบชิ้นงานอยา่ งคร่าวๆ วา่ ไดข้ นาดตามท่ีแบบตอ้ งการหรือไม่

5.2 วตั ถุประสงค์ของการร่างแบบ

การร่างแบบมวี ตั ถุประสงค์สาคญั ดงั นี้
1. เพ่ือถ่ายทอดขนาดของชิ้นงานจากแบบลงบนชิ้นงานจริง ก่อนนาไปข้ึนรูป
2. เพื่อให้ผูป้ ฏิบตั ิไดร้ ับทราบถึงรูปร่างลกั ษณะ ขนาดและตาแหน่งที่ตอ้ งข้ึนรูป

ชิ้นงานน้นั ๆ
3. เพ่ือใชใ้ นการวางแผนการข้ึนรูปชิ้นงาน

5.3 เคร่ืองมือและอุปกรณ์ในการร่างแบบ

การร่างแบบเป็นข้นั ตอนแรกในกระบวนการข้ึนรูปชิ้นงาน
ดงั น้นั จึงมีความสาคญั เป็นอยา่ งย่งิ ผปู้ ฏิบตั ิงานร่างแบบจะตอ้ งศึกษา
และปฏิบตั ิเก่ียวกบั เครื่องมือและอุปกรณ์ในงานร่างแบบ ตลอดจน
เทคนิคและวิธีการใช้งานเครื่ องมือเหล่าน้ัน ท้ังน้ีเพื่อให้การ
ปฏิบตั ิงานร่างแบบมีความถูกตอ้ ง เที่ยงตรง และแม่นยา สามารถนา
แบบร่างบนชิ้นงานไปข้ึนรูปไดอ้ ยา่ งมีประสิทธิภาพ เคร่ืองมือท่ีใช้
ในงานร่างแบบมีดงั น้ี

5.3.1 แท่นระดบั หรือโต๊ะระดบั

ทาจากเหล็กหล่อหรือหินแกรนิตท่ีขดั ผิวหน้าให้เรียบและไดร้ ะดบั ใช้
สาหรับรองรับชิ้นงานและเครื่องมือต่างๆ ในการร่างหรือถ่ายขนาดลงชิ้นงาน
ก่อนที่จะนาไปข้ึนรูปดว้ ยเครื่องมือกลต่างๆ

5.3.2 เหลก็ ขีด

เป็ นเครื่องมือที่มีลกั ษณะปลายแหลมคมดา้ นหน่ึง ซ่ึงผา่ นการชุบแข็งใช้
สาหรับงานขีดเพ่อื ทาเส้นร่างลงบนวสั ดุชิ้นงาน

5.3.3 บรรทดั เหลก็

ใชส้ าหรับร่างแบบและวดั ขนาดความยาวในแนวเสน้ ตรง แบ่งเป็นหลายชนดิ

5.3.4 เหลก็ ฉาก

เป็นเคร่ืองมือท่ีมีรูปร่างลกั ษณะเป็นตวั แอล (L) ประกอบส่วนฐานและใบ
ฉากซ่ึงทามุมฉากต่อกนั ใชส้ าหรับงานตรวจสอบมุมฉากของชิ้นงานและเขียนเส้น
ต้งั ฉากกบั เสน้ อ่ืนๆ

5.3.5 ใบวดั มุม

เป็ นเครื่องมือวดั แบบสเกลซ่ึงใชส้ าหรับวดั และตรวจสอบมุมในลักษณะคร่ึง
วงกลม วดั มุม 0-180 องศา รวมท้งั ช่วยในการร่างแบบค่าของมุมต่างๆลงบนชิ้นงาน

การใช้ใบวดั มุมในงานร่างแบบ

5.3.6 ฉากผสม

มีการใช้งานอย่างแพร่ หลายและได้รั บความนิ ยมมากในงานร่ างแบบ
สามารถทางานไดห้ ลายอย่างเช่น งานตรวจสอบความลึก ความฉาก มุมเอียง ปรับ
ระดบั และหาจุดศูนยก์ ลางของชิ้นงานหนา้ ตดั กลม เป็นตน้

ฉากผสม ประกอบด้วย 4 ส่วน ที่สาคัญคือ บรรทัดเหล็ก หัวฉาก
หวั หาศูนยก์ ลางและหวั ปรับองศา

แสดงการแยกส่ วนประกอบของฉากผสม

การใช้ฉากผสมตรวจสอบมุมฉากของขอบงาน

แสดงการใช้ฉากผสมในงานร่างแบบและงานตดิ ต้งั ชิ้นส่วน

5.3.7 วงเวยี น

เป็ นเครื่องมือท่ีใชส้ าหรับงานร่างแบบวงกลม คร่ึงวงกลม ส่วนโคง้ รัศมี
และงานถ่ายขนาดโดยวงเวียนท่ีใชง้ านร่างแบบแบ่งออกเป็ น 2 ชนิด คือ วงเวียน
แบบขาสปริง และสปริงแบบดึงขาปรับระยะ

แสดงการปรับต้งั ขนาดของวงเวยี นและการใช้งาน

5.3.8 วงเวยี นขาโค้ง

เป็ นวงเวียนท่ีมีดา้ นหน่ึงตรงและแหลม ส่วนอีกดา้ นหน่ึงเป็นขางอ ใช้
สาหรับขีดเสน้ ขนานกบั ขอบชิ้นงานหรือแบ่งส่วนจากขอบของชิ้นงาน

5.3.9 เหลก็ ตอกนาศูนย์

เป็ นเคร่ื องมือท่ีใช้สาหรับตอกทาเครื่ องหมายท่ีจุดศูนย์กลางของรูที่
ตอ้ งการเจาะ ท้งั น้ีเพ่ือทาให้การเจาะดว้ ยดอกสวา่ น ทาไดง้ ่ายและมีความเที่ยงตรง
ท่ีปลายตอกนาศูนยม์ ีมุมรวม 90 องศา

5.3.10 เหลก็ ตอกร่างแบบ

มีรูปร่างลกั ษณะคลา้ ยคลึงกนั กบั เหลก็ ตอกนาศูนย์ ต่างกนั ท่ีมุมปลายของ
ปลายเหลก็ ตอกร่างแบบมีมุม 30 องศา ใชส้ าหรับการตอกร่างแบบลงบนชิ้นงาน

5.3.11 แท่นประคองมุมฉาก

เป็ นเครื่องมือช่วยอานวยความสะดวกในการร่างแบบงาน มีลกั ษณะเป็ น
รูปตวั แอล (L) ผิวเรียบและต้งั ฉากกนั ทาหน้าท่ีเป็ นตวั ประคองคลา้ ยกบั ผนัง
รองรับแรงขีดของเหลก็ ขีดเพือ่ ใหช้ ิ้นงานไดร้ ะดบั

5.3.12 วบี ลอ็ ก (V-block)

เป็ นแท่งส่ีเหลี่ยมที่ดา้ นหน่ึงมีร่องรูปตวั (V) ใชส้ าหรับรองรับชิ้นงานรูป
ทรงกระบอกหรือกลมหรืออาจใชร้ ่วมกบั ตวั ยึดหรือแคมป์ (Clamp ) การใชง้ าน
สาหรับวางหรือยดึ ชิ้นงานเพื่อร่างแบบงานและนอกจากน้นั ยงั ใชย้ ึดงานเพื่อการข้ึน
รูป เช่น งานกดั และงานเจาะรู

5.3.13 ค้อน (Hemmer)

เป็นเครื่องมือท่ีใชส้ าหรับตอกเหลก็ นาศูนยห์ รือเหลก็ ตอกร่างแบบ

5.3.14 แท่นเหลก็ ขดี หรือขอช้าง

ใช้ขีดร่างแบบชิ้นงานนอกจากน้ัน ใช้สาหรับหาศูนยโ์ ดยขีดเส้นบนผิวชิ้นงาน
เคร่ืองมือน้ีสามารถปรับต้งั ไดท้ ุกๆ ลกั ษณะเสน้ ตรงที่ขนานไปกบั ผวิ งานและใชป้ ระกอบบน
แท่นระดบั

5.3.15 เวอร์เนียร์วดั ความสูง

เป็ นเวอร์เนียร์อีกชนิดหน่ึงที่นิยมใชง้ านในงานร่างแบบโดยเฉพาะวดั
ความสูงของงาน การใชง้ านของเวอร์เนียร์วดั ความสูงน้ีไวค้ วบคู่กบั แท่นระดบั

5.3.16 นา้ ยาร่างแบบ

เหมาะกบั การร่างแบบท่ีตอ้ งการความละเอียดสูง โดยน้ายาร่างแบบจะทา
ใหไ้ ดร้ อยขีดท่ีชดั เจนข้ึน

5.4 วธิ ีการร่างแบบ

5.4.1 การร่างแบบเสน้ ตรง
1. การร่างแบบเส้นตรงโดยใชบ้ รรทดั เหลก็ และเหลก็ ขีด จะตอ้ งใหป้ ลาย

บรรทดั เหลก็ ติดอยกู่ บั ขอบบรรทดั เหลก็ กบั ผิวงานที่จะตอ้ งขีดเสมอ เพราะถา้ ปลาย
เหลก็ ขีดไม่ติดกบั ขอบบรรทดั เหลก็ จะทาใหเ้ ส้นท่ีขีดมีโอกาสผิดพลาดได้

5.4.1 การร่างแบบเส้นตรง

2.การร่างแบบเส้นตรงโดยใชบ้ รรทดั เหลก็ และเหลก็ ขีดทิศทางของการ
ขีดควรเป็ นไปตามทิศทางการเอียงของแนวขีดเสมอ เพราะถา้ ทิศทางผิดจะทาให้
เสน้ ขีดคดงอได้

5.4.1 การร่างแบบเส้นตรง

3.การออกแรงขีดดว้ ยเหลก็ ขีด ไม่ควรออกแรงมากเกินไปเพราะความลึก
ของรอยขีดจะส่งผลต่อความแขง็ แรงของชิ้นงาน

5.4.2 การร่างแบบเส้นโค้งหรือวงกลม

1.การร่างแบบเส้นโคง้ หรือวงกลม ควรเริ่มจากการขีดเส้นผ่านศูนยก์ ลาง
สองเส้นตดั กนั ก่อน จากน้นั ตอกนาศูนยท์ ี่จุดศูนยก์ ลาง ซ่ึงการตอกนาศูนยท์ ี่จุด
ศูนยก์ ลางน้ีจะตอ้ งใหเ้ ป็ นจุดปลายแหลมเสมอท้งั น้ีเพื่อป้องกนั ไม่ให้การร่างแบบ
เส้นโคง้ ผดิ ศูนย์

5.4.2 การร่างแบบเส้นโค้งหรือวงกลม

2.การใช้วงเวียนวดั ขนาดรัศมีของวงกลมหรือเส้นโคง้ ควรใชบ้ รรทัด
เหล็กเทียบขนาดโดยใช้ปลายแหลมเทียบกบั สเกลของบรรทดั เหล็กตอนกลาง
บรรทดั เพราะจะทาไดง้ ่ายกวา่ และมีขอ้ ผดิ พลาดนอ้ ย

5.4.2 การร่างแบบเส้นโค้งหรือวงกลม

3.การร่างแบบวงกลมหรือเส้นโคง้ ไม่ควรร่างแบบให้เสร็จเพียงคร้ังเดียว
แต่ควรขีดเส้นโคง้ พอประมาณก่อนจากน้ันใช้บรรทดั เหล็กตรวจสอบขนาดว่าถูก
หรือไม่ ถา้ ไม่ถกู ใหป้ รับขนาดขาวงเวียนใหม่

การตรวจสอบขนาดของวงกลมหรือส่วนโคง้ ก่อนร่างแบบจริง

5.4.2 การร่างแบบเส้นโค้งหรือวงกลม

4.การจบั และกดวงเวยี นในขณะร่างแบบเส้นโคง้ ให้ออกแรงกดลงที่ขาวง
เ วี ย น ที่ อ ยู่ใ น ต า แ ห น่ ง จุ ด ศู น ย์ก ล า ง ส่ ว น ที่ ข า อี ก ด้า น ห น่ึ ง ก็ ใ ห้ อ อ ก แ ร ง ก ด
พอประมาณและขณะขีดเสน้ ร่างตอ้ งจบั วงเวยี นใหก้ ระชบั อยา่ ให้เคลื่อนที่ออกจาก
รูท่ีตอกนาศูนยไ์ ว้

5.4.2 การร่างแบบเส้นโค้งหรือวงกลม

5.การเริ่มตน้ ร่างแบบเส้นโคง้ ชิ้นงานขนาดเล็ก จะตอ้ งขีดไปในทิศทาง
เดียวกนั เท่าน้นั และในการหมุนจะตอ้ งหมุนที่ข้อมือพร้อมกบั เล่ือนชิ้นงานสวน
กลบั ทิศทางการหมุนของวงเวยี น

5.4.2 การร่างแบบเส้นโค้งหรือวงกลม

6.การร่างแบบเส้นโคง้ ชิ้นงานท่ีมีขนาดใหญ่จะหมุมชิ้นงานใหข้ ีดเสน้ โคง้
คร้ังละคร่ึงวงกลมจากน้นั ปล่อยมือจบั มือวงเวียนใหม่แลว้ ขีดเส้นโคง้ ต่อจากส่วน
โคง้ เดิมและจะตอ้ งขีดในทิศทางเดียวกนั

7.การร่างแบบวงกลมหรือส่วนโคง้ ชิ้นงานมีรูตรงกลางอยแู่ ลว้ ใหใ้ ชไ้ มอ้ ดั
เขา้ ไปในรูของวงกลมเพ่ือช่วยหาจุดศูนยก์ ลางของวงกลมหรือส่วนโคง้ ก่อน

5.5 ตวั อย่างการร่างแบบ

5.4.3 การร่างแบบเส้นขนานโดยใช้แท่นเหลก็ ขดี

ถา้ ชิ้นงานวางลงแท่นระดบั ระยะต่างๆจะเป็ นไปตามแบบ แต่ถา้ ชิ้นงาน
วางบนตวั รองรับจะตอ้ งบวกระยะความสูงของชิ้นงานดว้ ย

ตวั อย่างการร่างแบบ

ตวั อย่างการร่างแบบ

1.ศึกษาแบบงานใหเ้ ขา้ ใจอยา่ งถอ่ งแท้

2.ตดั วสั ดุใหไ้ ดข้ นาดไกลเ้ คียงกบั ชิ้นงานสาเร็จโดยเผ่ือขนาดดา้ นละประมาณ 2 มม.
3.ตะไบลบครีบและทาความสะอาดผวิ หนา้ ของชิ้นงานใหเ้ รียบร้อย
4.ทาความสะอาดผิวโตะระดบั และแท่นประคองมุมฉากดว้ ยผา้ ใหส้ ะอาด
5.ทาน้ายาร่างแบบลงบนผวิ ชิ้นงานดา้ นที่ตอ้ งการจะร่างแบบ

ตวั อย่างการร่างแบบ

6. จบั ยดึ ชิ้นงานเขา้ กบั แท่นประคองมุมฉากดว้ ยซี-แคลม็ ป์ โดยใหข้ อบของชิ้นงาน
แนบสนิทกบั ขอบของแท่นประคองมุมฉากและเทียบความสูงตาแหน่งของศูนยก์ ลาง
ของชิ้นงานดว้ ยแท่นเหลก็ ขีด
7. เริ่มตน้ ร่างแบบโดยขีดเสน้ ศนู ยก์ ลางตลอดความยาวของชิ้นงานก่อนเป็นอนั ดบั แรก
8. ใชเ้ สน้ ศูนยก์ ลางเป็นเสน้ อา้ งอิงในการวดั หรือถ่ายขนาดไปยงั จุดศูนยก์ ลางของ
รูเจาะดา้ นบนและดา้ นล่าง จากน้นั ขีดเสน้ ศูนยก์ ลางของรูเจาะดา้ นบนและดา้ นล่าง
เพิม่ เติมดว้ ยแท่นเหลก็ ขีด
9. พลิกชิ้นงานต้งั ข้ึน 90 องศา จากน้นั ขีดเสน้ อา้ งอิงเพิ่มเติมโดยใหช้ ิดกบั ขอบดา้ นบน
และตดั กบั เส้นศูนยก์ ลางของชิ้นงานในแนวนอน
10. ขีดเสน้ ศูนยก์ ลางของรูเจาะในแนวดิ่ง

ตวั อย่างการร่างแบบ

การเร่ิมตน้ ร่างแบบโดยขีดเสน้ ศูนยก์ ลางตลอดความยาวของชิ้นงาน

ตวั อย่างการร่างแบบ

การขีดเส้นอา้ งอิงและเสน้ ศูนยก์ ลางของรุเจาะ

ตวั อย่างการร่างแบบ

11.ถอดชิ้นงานออกจากแท่นประคองมุมฉาก
12.ตอกนาศูนยท์ ี่ตาแหน่งจุดศูนยก์ ลางของรูเจาะและรัศมีมีส่วนโคง้ ใหค้ รบ
13.ใชว้ งเวยี นร่างแบบวงกลมและส่วนโคง้ รัศมีตามตาแหน่งของจุดศนู ยก์ ลาง
14.ใชบ้ รรทดั เหลก็ และเหลก็ ขีดร่างแบบเช่ือมต่อส่วนท่ีเหลือใหค้ รบ

การร่างแบบวงกลมและรัศมีส่วนโคง้

ตวั อย่างการร่างแบบ

การร่างแบบท่ีเสร็จสมบูรณ์