Likalabo za mwa Bibele

LIKALABO
ZE ZWA
MWA
BIBELE

KU-I-TUTA LINZWI
LA MULIMU ILI
LUMONYI MWA
NZILA YA
MUKRESTE

1

LIKALABO ZE ZWA MWA
BIBELE

Ku-i-tuta linzwi la
Mulimu ili

lumonyi mwa
nzila

ya mu-kreste

I HATISIZWE KI BA SOUTHERN
PUBLISHING ASSOCIATION
P.O BOX 14800
KENWYN 7790
MWA SOUTH AFRIKA

2

LIKALABO ZE ZWA MWA BIBELE
Ku I tuta linzwi la Mulimu i li lumonyi mwa nzila ya Mu-Kreste.
LINANEHO

1. MO LU TA KONELA KU UTWISISA BIBELE
2. KU WA NI TIULULO YA MUTU
3. LILATO LA MULIMU
4. KU PILISWA KA JESU KRESTE FEELA
5. KU SIKULUHA KAMBA KU PEPWA SINCA
6. KOLOBEZO YA KRESTE
7. MULAO WA MULIMU
8. KOTO YAKU TULA MULAO
9. ZUHO YA BA-BA-LUKILE
10. LIZAZI LA BUTOKWA
11. KU FETULWA KWA LIZAZI LA SABATA
12. TOLO YA MULENA NEBUKADIZERE
13. BUPOLOFITA BWA MULENA LUNA BO BU TUNA
14. KU TAHA KWA BUBELI KWA KRESTE
15. MUNZI WA BA BA LIULUZWI

3

1. MO LU TA KONELA KU UTWISISA BIBELE

Kresite na izeňi ku amana ni ku ituta Maňolo?
“Mu balisise maňolo kakuli mu sepile ku fumana mwateňi bupilo bo bu sa feli bo ki ona
a paka za ka” Joani 5:39.

MULENUHE SE-
Kresite fa na supa maňolo a Testamente ya kale yona “Bibele ya mwa linako za hae.
Ka cwalo kalulo ya file ki ye likanelela ni ya niti mwa Testamente ye nca. Kaufela zona
li talusa nto ye swana ya niti ili-ňwi sina ka linzwi la maňolo a mwa Testamente ye nca
kaufela ona.

Kanti batu ba mwa Berea ne ba lumbilwe kaňi?
“Bao neba na ni lipilu zende ku fita ba mwa Tesalonika ba amuhela linzwi ka kuli
tukufalelwa mi ba batisa mwamaňolo ka mazazi kaufela. Ba lemuhe litaba ze ba
bulelezwi kana ki mo linezi” Likezo 17:11.

MUZIBE SE
“Kambe linzwi la Mulimu li itutwa ka moo li swanehelela” ku bulela muituti yo muňwi
wa Bibele, batu ne ba taba ni mihupulo ye tezi ni kutwisiso ye tuna ya ka mo li
bonahalela linako ze. Kono ku fumanwa fela tuso ye nyinyani ba keňisa mi balelo ya
putako kwa ku bala maňolo. Yo muňwi u kona ku bala Bibele kaufela yona kono
hafumani butungi bwaniti ye ku yona. Kanti kalulo nyana ha u ka i tuta yona hande ni
ka kutwisiso i kona ku kufa maikuto luli a tezi kuya ka niti ya kuliululwa kwa luna ku
fita ku bala maňolo ama ňata ňata a o lu sautwisisi mi ka cwalo a lu fumani taelo ye
swanela yeo lu fumana mwa teňi.

Lu kona ku bapanya kaňi likalulo zeňwi za linzwi la Mulimu kuli li tata kwa kuli
utwisisa ku fita li kalulo ze ňwi?
“Kabesi cwalo kabe ki kale mu ba baluti. Kanti mu sa tokwa ku lutwa hape matatekelo
a litaba za Mulimu, mane mufetuhile ba ba tokwa mabisi isi lico ze tiile” Maheberu
5:12.

Ki mwa nzila ifi moo papiso ye i talusizwe ka butungi?
Mwa timana ya 13 ni 14 lu fumana sina cwana: “Kakuli ya sa pila mabisi ha koni ku
utwisisa linzwi le ku luka ka kuli u Sali mwanana. Kono lico ze tiile ki za ba ba hulile
ba ba na ni kutwisiso yaku keta zende ku ze maswe kabaka laku itwaelisa cwalo.”

Ki maňolo afi aňozwi ao ku ona kuna nizeňwi ze sa konwi ku utwisiswa?
“Mi mu lemuhe kuli ku i swala kwa Mulena ki ku piliswa kwa batu. Ni yena Paulusi
mwanahabo luna yalatwa, ki sona sa miňolezi, ka butalifi bwa filwe. Ki mwa ezeza
mwa maňolo ahae kaufela mwa talusa ze cwalo; kuona kuna ni litaba zeňwi ze tata
kwa ku li utwisisa mi ba ba sika luteha niba ba sika tiya ba li kopanisa, moba ezeza ni
ka maňolo a maňwi ka se ba ka fumana ku lateha.

Muzibe se: -
Maňolo a maňwi a inzi fo kusweu kuli lu sike lwa utwisisa, mi taluso ya manzwi ha i
koni ku utwisisa. Kanti kuli lube ni kutwisiso ki ha lu ta bapanya maňolo a maňwi ku a
maňwi mi ni ha kuli cwalo ku be ni patisiso luli ye tezi ye etelezwi ki litapelo mi ka cwalo
lu kona kufumana se siňwi ku ona.

4

Kresite na bulezi ni ku amana ni buka ya Daniele.” Cwale ha mu ka bona bumaswe
bo bu shandaula bo bu bulezwi ki mupolofita Daniele kuli bu inzi mwa sibaka
sesikenile.” (Ya bala a lemuhe) Mateu 24:15.

(Ki buka maňi mwa Bibele ye pakiwa hande kuli ki ye luswanezi ku ituta?)
“Una ni mbuyoti ya bala, ni ba ba utwa litaba za bupolofita bo, ni ba ba buluka ze ňozwi
mwa teňi ka kuli nako ifa kaufi.” Sinulo 1:3

Ki ka libaka lifi liliňwi leo Moyo o Kenile ne u lumezwi mwa lifasi?
“kono mutiisapilu, ona Moya o kenile o Ndate a ka luma ka libizo la ka ki ona oka mi
luta litaba kaufela, u mi hupilisa ze ni mi bulelezi kaufela.” Joani 14:26

Ki ka nzila ifi ya Moya ni liseli yeo yomuňwi ni yomuňwi a swanezi ku lapela ka
yona?
“Tonisa meto aka kuli ni boniseze litaba ze komokisa ze mwa Mulao wa hao.” Lisamu
119:18

Kutwisiso ya lisepiso ze kenile i kona ku fumanwa ka mabaka afi?
“Mane ha uka lilela zibo, wa tiisa ku biza tuto wa i bata sina Silivera, wa i pumbula sina
mulao a patlwe mwa mubu. Fo, u ka utwisisa kuli ku saba Muňa bupilo ki nto maňi.”
Liprovebia 2:3-5.

Ki sepiso maňi ye sepisizwe ku ya eza tato ya Mulimu?
“Mutu ha lata kueza se si latwa ki Mulimu uka ziba tuto ya ka Kamba izwa ku Mulimu
Kamba ni i pulelela zaka.” Joani 7:17.

Muzibe se: -
Ki nto yende kukutela hape ni hape kubatisisa niti ya linzwi la Mulimu la (kuya) ku ile
le lina ni liseli ka bu ipilezo bwa pilu ye eza tato ya Mulimu tota, mi ka cwalo u ta fiwa
liseli.

Jesu hana buzwa ki mucaha yani wa mufumi ka za bupilo bo busa feli Jesu na
sikekezi kai maikuto a hae?
“Ali ku yena kiňi sesi ňozwi mwa Mulao? So bala mwa teňi ki sifi?”

Muzibe se: -
Majuda ba linako za kreste ne ba biza libuka za pili ze ketalizoho ze ňozwi ki Mushe
mwa Bibele kuli ki “Mulao”

Ki sifi seo Maňolo a kona ku ezeza mutu ya lumela ku ona?
“ku zwa kwa bwanana uziba Maňolo a kenile a kona ku ku talifisa kuli u pilisiswe ka
ku lumela ku Jesu Kreste.” 2 Timotea 3:15.

Ki limbuyoti maňi ze tuna zeo Kreste na file balutiwa ba Hae ka samulaho a zuho
ya Hae?
“A ba fa kutwisiso ya kuli ba utwiseze maňolo.” Luka 24:45.

5

Kreste na nyazize cwaňi bao ne bai kutwa kuli ba ziba maňolo ba sina kutwisiso
ya ona?
Jesu aba alaba ali: Mwa fosa kakuli a mu sika ziba maňolo ni maata a Mulimu.” Mateu
22:29.
Ki bafi bao Kreste na ize ba ba ni mbuyoti?
“Kono Jesu ali: Sihulu ba ba na ni mbuyoti ki ba ba utwa linzwi la Mulimu mi ba
limamela. “Luka 11:28.

6

2. KUWA NI KU LIULULWA KWA MUTU

Sibi si taluswa kuli kiňi?
“Mutu ni mutu ya eza sibi u tula Mulao, kakuli sibi ki ku tula Mulao.”1 Joani 3:4.

Ki sifi seo ne si zibilwe kwa makalelo a sibi?
“Mi takazo ha i simuluhile i tahisa sibi mi sibi ha si hulile si zwala lifu” Jacobo 1:15.

Mupuzo kapa muselo wa mafelelezo wa sibi ki ufi?
“kakuli mupuzo wa sibi ki lifu. Kono mpo ya sishemo sa Mulimu ki bupilo bo bu sa feli.”
Maroma 6:23.

Ki masika a Makai ao lifu li litile ku ona kabaka la mulatu wa Adama?
“Ki kabaka leo sibi hasi keni mwa lifasi ka mutu a limuňwi, mi ka sibi ku keni lifu,
kamukwa o cwalo lifu li tile kwa batu kaufela kakuli ba ezize sibi kaufela.” Maroma
5:12. “Mi ka Adama kaufela ba shwa.” 1 Makorinte 15:22.

Kanti lifasi lona ni limela za mwa teňi, ne li amilwe cwaňi ki ku tula Mulao kwa
Adama?
“Ku Adama ali: “Kakuli u utwile manzwi a musala hao, mi wa ca kwa kota ye ne ni ku
laezi nali u sike wa ica ki ka baka leo lifasi likutilwe bakeňi sa hao. U kaca za lona ka
tata ka mazazi kaufela a kupila kwa hao,” Geneses 3:17.

Ki sikuto maňi se ne si ekelizwe bakeňi sa kezo ya bu bulai?
“Muňa Bupilo ali ku Kaine: Munyana hao, Abele, u kai? Kaine ali, hani zibi; kana kina
mulisana munyanaka? Linzwi la mali a munyana hao li huweleza kuna, lizwa mwa
mubu. Mi cwale u kutilwe ki lifasi leli atamisize mulomo wa lona ku amuhela mwa
lizoho lahao mali a munyana hao. Hauka lima lifasi, hali sa ku kutiseza za lona, u ka
ba nyambaeti mwa lifai.” Genese 4:9-12.

Ki katulo ye sabisa cwaňi ye ne tahezi lifasi halise li zwezi pili mwa ku eza sibi
ni ku tula Mulao wa Mulimu?
Muňa Bupilo ali: Nika yundisa mwalifasi batu ba ni bupile,” “Bufelo bwa nama bu fa pili
Aka. Kakuli lifasi se li tezi lipulaano.” Mi ka nako yeo Nuwe ne seli wa lilimo ze 600 ha
maweluwelu a lifasi ni mahaulo a lihalimu za tisa mezi a to apesa lifasi kaufela.”
Genese 6:7, 13; 7:6,11.

Munda hase u felile ki sifi seo Mulimu na si tisize bakeňi sabu kwenuheli?
“Cwale Muňa Bupilo a shetumukela Fa fasi kuto bona munzi ili tawala ye yahiwa ki
ban ba batu. Mi ali: Ki batu bali baňwi puo ya bona kaufela ki iliňwi, mi ki sona se seba
tatekile ku sebeza, ha ku sana mo ba ta tibelelwa kuli ba sike ba feza se ba lelile
kamukana. Alu ye he lu shetumuke lu fapanye puo ya bona kuli mutu ni mutu asike a
utwa puo yayo muňwi. Mulena ki ha ba lundula a ba hasanyeza mwa lifasi kaufela. Ba
tuhela ku yaha munzi.” Genese 11:5-8.

Sibi si tisize pupo kaufela ku ba mwa mayemo a cwaňwi?
“Kakuli lwa ziba kuli ze bupilwe kaufela litonga hamoho, mi hamoho li utwa butuku
bwa ku pepa ku fita cwale.” Maroma 8:22.

7

Ki ňi se si talusa tiyeho ya Mulimu kwa ku felisa sibi?
“Mulena ha liyehisa lisepiso za Hae, mo ba hupulela ba baňwi kuli ki ku liyeha, kono
u sa isa nako kwapili kabaka la luna; kuli ha lati ba baňwi ha ba ka timela, kono u lata
kuli kaufela ba kena mwa ku baka.” 2 Pitrose 3:9.

Maikuto a Mulimu ku muezalibi ki afi?
“Kakuli a ni tabela lifu la ya shwa, ku bulela Muňa Bupilo, ha kuli cwalo mu sikuluhe
kuli mu pile.” Ezekiele 118:32.

Kana mutu wa kona ku i tukulula kwa puso ya sibi ili yena?
“Na ki kuli Muetopia a ka fetula litalo la hae, Kamba Ngwe I fetule malimba ayona? Ka
be ku cwalo, ni mina ne mu ka kona kueza zende, niha mu twaezi ku eza ze maswe.”
Jeremia 13:23.

Tato ya mutu ina ni kalulo ye kuma kai kwa ku eza buiketelo bwa bupilo bo
busafeli?
“Mi moya ni munyaliwa bali taha, mi ni yena ya utwa a bulela ali taha. Mi ya shwile
linyolwa a tahe ya lata ange fela kwa mezi a Bupilo.” Sinulo 22:17.

Kresite u nyandezi cwaňi baezalibi?
“A holofazwa ka libi za luna, sana titikezi ki bumaswe bwa luna. Koto ye lu fumani kozo
ka yona, I wezi yena fa halimu, mi ha lu foselizwe ki ka miupa ya hae.” Isaya 53:5.

Ki ka libaka lifi leo kreste na bonahalisizwe?
“Mi mwa ziba kuli Yena u tile kuli a zwise libi, mi ha kuna sibi ku yena . . . Ya eza sibi
ki wa Diabulosi, kakuli Diabulosi u ezize sibi kuzwa kwa makalelo. Mi ka libaka leo u
tile kuli a to felisa misebezi ya Diabulosi.” 1 Joani 3:5,8.

Ki ka libaka lifi luli la ku to ba teňi kwa kreste?
“Cwale he, bana sina mo ba ngela siemba mwa mali ni nama, kamukwa wo cwolo ni
Yena a nga siemba kwateňi, kuli ka lifu la Hae, a felisa ya sweli mubuso wa lifu mwa
maata a hae, yena Diabulosi.” Maheberu 2:14.

Ki pina maňi ya tulo ye ta supa mafelelezo a puso ya sibi?
“Mi ze bupilwe kamukana, za mwa lihalimu, ni za mwa lifasi ni za mwa tasa lifasi, ni
za mwa liwate, ni ze ku zona kaufela, na liutwa libulela kuli, ku Ya inzi mwa Lubona,
ni ku Ngunyana kube milumbeko, ni likute, ni kanya, ni mata mwa linako ni linako.”
Sinulo 5:13.

I taba lili ni ka mukwa ufi misebezi yasibi i ka feliswa?
“Kono lizazi la Mulena li kataha sina lisholi la busihu, ka lona, lihalimu li ta fela ka
musunga, mi lika lika shengunuka ka buhali bwa mulilo, lifasi li ka celela hamoho ni
misebezi ya lona.” 2 Petrose 3:10.

Ki ku keniseleleza misebezi ya sibi ko ku cwaňi ko ku ta ba teňi?
“Mi uta takula mioko kaufela kwa meto a bona; mi lifu hali sana kuba teňi, ni haiba ku
tahelwa ki maswabi, ni kulila ni ku utwa butuku kakuli za pili lifelile:” Sinulo 21:4. Mi a
ku sana Anatema (se si kutilwe); Se sili mwa teňi ki Lubona lwa Mulimu ni lwa
Ngunyana, mi batanga ba hae ba ka mu sebeleza.” Sinulo 22:3.

8

Kikuli sibi ni misebezi ya teňi ye maswe i ta bonahala hape nji?
“Ha kuna kuba hape ni lifu mi ha kuna ku ba Anatema (Se si kutilwe). Sinulo
21:4; 22:3.

9

3. LILATO LA MULIMU

Mulimu ubulelwa kuli ki ya cwaňi?
“Mulimu u lilato” Joani 4:16

Lilato la Mulimu kwa lifasi, ki le lituna cwaňi?
“Mulimu u latile lifasi hahulu, mane u li file Mwana hae wa libanda, kuli mutu ufi ni ufi
ya lumela ku yena ni ha shwile uta pila.” John 3:16.

Ki mwa kezo Maňi yeo Mulimu a bonisize lilato la hae le li sa fokoli?
“Ka se lilato la Mulimu ku luna libonahezi, ka kuli, Mulimu u lumile Mwana hae ali
muňwi ku yena kuli lupile ka yena.” 1 Joani 4:9.

Ki sikamaňi seo Mulimu a sitabela ku sieza?
“Ki ufi Mulimu ya swana sina Wena, ya swalela bumaswe, ya libala libi za masialeti a
buswa bwa hao? Ha buluki buhali bwa hae kamita, kakuli, u tabela ku shemuba.” Mika
7:18.

Mukekecima wa Lihalimu u zwelapili ku bonahazwa mwaňi, kwa bana ba batu?
“Ha lu sa timiswi ki ka baka la sishemo sa Muňa Bupilo. A bonahala sinca kakusasana
ka zazi ni zazi. Ku sepahala kwa hao ki ko ku tuna.” Malilo 3:22,23.

Ka ku ya ka lilato tuna la Mulimu leli bonahezi, ki nto maňi ye lu na ni ku libelela
ka sepo?
“Yena ya sika katwa Mwana hae tota, kono a lufa yena, kaufela luna, u ka eza cwaňi
kana a sike a lufa ni linto kaufela hamoho ni yena?’’ Maroma 8:32.

Lilato la Mulimu li lu tisa mwa kopano ye cwaňi ni Yena?
“A mu bone lilato le ndate a lu latile ka lona, ki leli cwaňi, ha lu bizwa bana ba Mulimu.”
… 1 Joani 3:1.

Sina bana ba Mulimu ki ku maňi ko luna ni ku ipea? Lu ta ziba cwaňi kuli lu bana
ba Mulimu?
“Kakuli kaufela ba ba zamaiswa ki Moya wa Mulimu, bona ki bana ba Mulimu. . . ni
ona Moyo u pakelana ni Moyo wa luna kuli lu bana ba Mulimu.” Maroma 8:14,16.

Lilato la Mulimu li fiwa cwaňi ku mulumeli?
“Mi sepo ha i tahisa maswabi. Ka kuli lilato la Mulimu li suluhezi mwa lipilu za luna ka
Moyo o kenile o lu filwe.” Maroma 5:5.

Batu ha ba itumelela lilato la Mulimu, ba na ni ku eza sikamaňi?
“Sishemo sa hao, Mulimu, kisa butokwa cwaňi! Mi mo ba sabela bana ba batu, ki mwa
muluti wa mafufa a hao.” Lisamu 36:7.

Ka ku ya ka lilato tuna la Mulimu ku luna, lu swanezi kuba ni maikuto a cwaňi
kwa bana ba habo luna?
“Balatiwa, Mulimu ha lu latile, ni luna lu swanezi ku lata.” 1 Joani 4:11.

Ki ka tikanyo ye cwaňi ya lilato yeo lu lukela ku sebeleza ba baňwi ka yona?

10

“Mo lu zibezi lilato, ki Jesu ha lu tobohezi Moyo wa hae. Ni luna, lu swanezi ku tobohela
bana ba habo luna mioya ya luna.” 1 Joani 3:16.
Ki fa mutomo ufi foo Mulimu a belekela baba maswe pumulo ya bona?
“Ha ne lu sa shwile ka lifoso za luna, u lu pilisize hamoho ni Jesu Kreste (kakuli lu
piliswa ka sishemo); Mi u lu zusize hamoho, mi wa lu inisa hamoho mwa mabaka a
kwe lihalimu ku Jesu Kreste.” Maefese 2:5,6 (Mubale ni Tite 3:5,6).
Ki sifi seo lilato la Mulimu li kona kuezeza bana ba hae?
“Ni ha kuli cwalo, Muňa Bupilo wa hao ha sika lumela ku utwa Balaawi, kono Muňa
Bupilo Mulimu wa hao, sikuto seo u ku fetulezi sona Mbuyoti, ka kuli Muňa Bupilo
Mulimu wa Hao wa ku lata.:” Deuteronoma 23:5.
Ki mwa nzila lifi zeňwi mo lilato la Mulimu li boniswa?
Ka kuli Mulena u kalimela ya latwa ki yena, mi u nata mwana yo muňwi ni yo muňwi
yo a amuhela” Maheberu 12:6
Lilato la Mulimu li tiile cwaňi ku luna?
“Muna Bupilo u iponalize ku na kwakale, ali: E, ni ku latile ka lilato leli sa feli, ki kabaka
leo ni ku bulukela sishemo saka.” Jeremia 31:3.
Kana kuna ni sesi ka kona ku kauhanya mwana Mulimu tota kwa lilato la Hae?
“Ka kuli ni kozwi kuli ni haiba lifu, ni haiba bupilo, ni haiba mangeloi, ni haiba ze busa,
ni haiba ze liteňi cwale, ni haiba ze sa taha, ni haiba ze mata, ni haiba bupahamo
Kamba butasi, ni haiba nto yeňwi ye bupilwe, ha kuna sesi kona kulu kauhanya ni lilato
la Mulimu le lili teňi ku Jesu Kreste Mulena luna.” Maroma 8:38,39.
Ki maňi yo ba ba kenile ba ta lumbeka kamita?
“Ki ka yena ya lulatile, ya lutapiseze kwa sibi mwa mali a hae. . . Ku yena kube kanya
ni mataa a kuya kuile.” Sinulo 1 :5,6.

11

4. KU PILISWA KA JESU KRESTE FELA

Ki libaka lifi la na tahezi Kreste mwa lifasi?
“Ki linzwi le li sepahala, le li lukela ku amuhelwa ka ku kolwa kaufela, le lili, Jesu Kreste
u tile mwa lifasi ku pilisa baezalibi.” 1 Timotea 1:15.

Ki ka libaka lifi hana beilwe libizo la Jesu?
“Mi uta mu beya libizo la Jesu, kakuli ki yena ya ta pilisa sicaba sa Hae kwa libi za
sona.” Mateu 1:21.

Na kikuli kuna ni puluso yeo lu kona ku fumana ku sili fela?
“mi ku piliswa, ha kuyo ku yo muňwi, kakuli ha kuna libizo lisili mwa tasa lihalimu le lu
ka piliswa ka lona. . . “Likezo 4:12.

Kreste na ezizwe ňi bakeňi sa luna, mi ki ka libaka lifi?
“Kakuli yena ya sika ziba sibi, Mulimu u mu ezize sibi kuli luna lu ezwe kuluka kwa
Mulimu ka yena.” 2 Makorinte 5:21.

Lu i tingile cwaňi ku Kreste bakeňi sa puluso?
“Kakuli kwande kuna ha mu koni ku eza sesiňwi.” Joani 15:5.

Ki likamaňi ze talu ze li za butokwa kuli mutu a be Mupulusi ze ne li fumanwa ku
Kreste?
Bu Mulimu “Sina ka mwana u ize: Mulimu lubona lwa hao lu tiile kuya ku ile.” Maheberu
1:8.
Batu “Mi linako ha li patahalile Mulimu u lumile mwana hae ya pepilwe ki musali mi a
pepilwe mwa tasa Mulao.” Magalata 4:4.
YA SINA SIBI: - Yena ya sika eza sibi ni haiba bupumi ha bu sika fumanwa mwa hanu
ya hae.” 1 Pitrosi 2:22.

Kreste na bonisezi cwaňi mwa maňolo a kenile kuli yena ya sepisizwe ku pulusa
lifasi kaufela u taba Mutu ni kuba Mulimu?
“Bafarisi ha bane ba kubukani hamoho, Jesu a buza ali: mina mu hupula kuli Kreste
ki maňi; mi ki mwana maňi? Bali ku yena ki mwana Davida. Mi ali ku bona: Davida ha
buleliswa ki Moya umu bizezaňi Mulena hae ha li: Mulena u ize ku Mulena ka: U ni ine
ku la bulyo laka. Ku fita a ni ka eza lila za hao sipula sa mautu a hao. Haiba Davida u
mu biza Mulena u taba cwaňi mwana hae.?” Mateu 22:41-45.

Muzibe se: -
Yo muňwi u talimile ni ku talusa butokwi bwa kopano ye mwa hala mutu ni Kreste
cwana: “Ba Mulimu ne ba tokwa butu kuli bu kone ku fumana kalulo ya swalisano mwa
hala mutu ni Mulimu. Mutu u tokwa maata a pahami luli a sa likani ni yena (mutu), kuli
a kone ku mu beya fakaufi ni Mulimu kuna ni kuba ni mataa a sebeza mwa bupilo bo
buzwa kwa halimu pili mutu a sika fetuha kale kwa sibi ni ku baya kenile. MI MAATA
AO KI KRESTE.”

Ki mabaka afi a mabeli ao a paka ka za kopano ya bu Mulimu ni butu ku Kreste?
“I bulela Mwana hae, ya tahile mwa lusika lwa Davida ka ku pepwa.
Mi a bonahalizwe ka mata kuli ki mwana Mulimu ka Moya wo kenile ha zuhile kwa
bafu.” Maroma 1:3,4.

12

Puluso ka Kreste ki ye tezi cwaňi?
“Ki ka baka leo, u kona ku pilisa ka ku feleleza ba ba taha ku Mulimu ka yena, kakuli
u nza pila kamita ku ba lapela.” Maheberu 7:25.
Lu ka liňi ka Mupulusi ya cwalo?
“Ku iswe buitumelo ku Mulimu ka Mpo ya hae ye sa konwi ku taluswa.” 2 Makorinte
9:15.

13

5.KU SIKULUHA KAMBA KU PEPWA SINCA

Jesu na tiiselize cwaňi butokwa bwa ku sikuluha?
“Ali: Kaniti na mi bulelela nili: Ha mu sa fetuhi sina banana, ha muna ku kena mwa
mubuso wa kwa lihalimu.” Mateu 18:3.

Na talusize cwaňi hape kaza ku pepwa sinca?
“Jesu a alaba ali: Kaniti-niti na ku bulela nili, mutu ha sa pepwi kamezi ni ka Moya ha
koni ku kena mwa mubuso wa Mulimu.” Timana ya 5.

Ki ka papiso ye cwaňi yeo na bonisize tuto ye ka yona?
“Moya u fukela mo u lata, mi u utwa mulumo wa ona, kono ha u zibi ko uya ni ko zwa.”
Joani 3:8.

Ki petuho maňi ye mwa ku sikuluha, Kamba ku pepwa sinca?
“Ha ne lu shwile kwa lifoso za luna na lu pilisize hamoho ni Kreste.” Maefese 2:5.

Ki bupaki maňi bu li buňwi bwa petuho ye, ku zwa kwa lifu ku kena mwa bupilo?
“Lwa ziba kuli lu zwile mwa lifu kuya mwa bupilo ki ha lu lata bana ba habo luna, ya
sa lati mwanahabo yena u sa inzi mwa lifu.” 1 Joani 3:14.

Muezalibi ya sikuluhile u piliswa mwa ňi?
“Yo a zibe kuli, mutu ha kutisa muezalibi mwa nzila ya hae ye fosahezi, u pilisize moya
wa hae kwa lifu, mu kwahezi libi ze ňata.” Jakobo 5:20. (mu bale Likezo 26:4-18.)

Ba ba sikuluhile ba tiswa ku maňi?
“Mulimu u bupe kuna pilu ye kenile. U lukise sinca kuna Moyo o tiile. U sike wa ni
lelekela kwa hule ni pata ya hao. . . Kiona ni ta luta baba sayi ka mulao ni linzila za
hao ni baezalibi ba ta sikuluhela ku wena.” Lisamu 51:10,13.

Ki mwa manzwi afi ku Petrosi mo Jesu na file sisupo ka mo muezalibi ya
sikuluhile a swanezi ku ezeza mwana habo yena?
“Mi Mulena ali: Simoni, Simoni Satani u ni kupile kuli a ku uluse sina buloto. Kono na
ni ku lapelezi kuli tumelo ya hao i sike ya fela. Mi wena ha usikuluhile u tiise mwane
habowena.” Luka 22:31-32.

Ki sepiso ya butokwa cwaňi yeo Mulimu a i sepisize batu ba hae?
“Ni ka folisa bukwenuheli bwa bona. Ni ta ba lata. Kakuli buhali bwaka bu ta zwa ku
bona.” Hosea 14:4.

Ki ka nzila ifi ku foliswa kwa ku ezizwe?
“Kanti sana holofalizwe, ki libi za luna, za titikezwi ki bumaswe bwa luna. Koto ye lu
fumani kozo ka yona i wezi yena fahalimu mi ha lu folisizwe ki ka miupa ya hae.” Isaya
53:5.

Ki bupaki maňi bo bu bonisa kuli mutu u pepilwe ki Mulimu?
“Ha mu ziba kuli yena ki ya lukile, mu zibe kuli mutu ni mutu ya eza se sinde u pepilwe
ki yena. Bana ba hesu a lu latane, kakuli lilato lizwa ku mulimu mi lu ziba Mulimu kakuli
ki lilato.” 1Joani 2:29; 4:7.

14

Ki mataa maňi a mwahali a hanisa mutu ku sa eza sibi?
“Mutu ni mutu ya pepilwe ki Mulimu a eza sibi kakuli peu ya Mulimu inzi ku yena mi ha
koni ku eza sibi kakuli u pepilwe ki Mulimu.” 1 Joani 3:9 (luboni 1 Joani 5:4, Genese
39:9)
Ki zibo maňi ye taba ku b aba pepilwe ka Moya?
“Ha kuli cwalo ha kuna katulo ni iliňwi ku ba bali ku Kreste ba ba sa zamai ka nama
kono ba ba zamaya ka Moya O kenile.” Maroma 8:1.
Ki niti maňi yeli ku mutu kaufela ya lumela ku Jesu?
“Ya lumela kuli Jesu ki yena Kreste u pepilwe ki Mulimu.’’ 1 Joani 5:1.
Ki petuho maňi ye ba teňi ha lu talima ku Kreste?
“Cwale, luna kaufela ba ba talima inge mwa siponi kanya ya Mulena, ka meto a sina
kapai, lu fetuha ku ba siswaniso sili siňwi ni Yena ku zwa kwa kanya ya Mulena.” 2
Makorinte 3:18.
Mu zibe se; -
Ne luli batanga ba sibi, mi Jesu u tile fafasi ku to nyanda ni luna, u lu nyandezi, ni ku
luliula. Sina ha lu mu bona mwa linzwi la hae, ni ka tapelo ni ku itilelela, ni ku mu
sebeleza kwa batu babaňwi; lu kona ku fetuha hape ni hape ku swana ni yena mwa
kanya ya hae, mi ha lu sepahala lu ta bonana ni yena. “pata ka pata.’’

15

6.KOLOBELEZO YA SIKRESTE

Ki buitamo maňi bo bu ikopanya ni ku lumela linzwi la Mulimu?
“Mi ali ku bona: Muye mwa lifasi mu bulele le libupiwa kaufela Evangeli. Mutu ufi
Kamba ufi ya lumela mi a kolobezwa u ka piliswa kono ya hana ku lumela u ka beiwa
mulatu.” Mareka 16:15,16.

Ki sifi seo Patrose na si bulezi ka lizazi la Pentekonta ku amana ni za kolobezo?
“Petrose ali ku bona: Mu bake mi mu kolobezwe yo muňwi ni yo muňwi wa ku mina ka
libizo la Jesu Kreste. Kuli a fiwe swalelo y alibi, mi mu ka amuhela mpo ya Moya o
kenile.” Likezo 2:38.

Ki kalabo ye cwani ya na filwe mulibeleli wa tolongo wa mwa Filipi ku amana ni
puluso ha nze ku batisiswa?
“Bali, lumela ku Mulena Jesu mi u ka piliswa, wena ni ba ndu ya hao.” Likezo 16:31.

Kwa ezahala nto maňi mulibeleli wa tolongo yena ni ba ndu ya hae ha ba se ba
amuhezi Jesu Kreste ku ba Mupulusi wa bona?
“A banga ka nako yeo ya busihu (Paulusi ni Silasi) mi a ba tapisa miupa mi kapili a
kolobezwa yena ni ba ndu ya hae kaufela.” Likezo 16:33.

Kuamana ni kolobezo ya SiKreste ku tapiswangwa ňi?
“Cwale kiňi ha u liyehile? Yema u kolobezwe mi u tapiswe libi za hao ka ku lapela ku
Mulena.” Likezo 22:16 (lu bale ni Tite 3:5; 1 Pitrose 3:21).

Sibi si tapiswa ka mukwa ufi?
“Ku Yena ya lu lata, mi A lu tapisize libi za luna mwa mali a hae.” Sinulo 1:5.

Ba ba lumela kaufela ba na ni ku kolobezwa ka libizo la maňi?
“Mu ye cwale mulute macaba kaufela mu ba kolobeze ka libizo la NDATE ni la MOYA
O KENILE.” Mateu 28:19.

Ba lumeli ha ba se bakolobelizwe ba apala maňi?
Kakuli mina kaufela ba ba kolobelelizwe ku KRESTE mu apezi KRESTE.” Magalata
3:27.

Ki zibo ifi yao ba ba kolobelizwe ka libizo la Kreste ba swanela kuba ni yona ku
Kreste?
“Kana ha mu zibi kuli luna kaufela ha lu kolobelelizwe ku Jesu lu kolobelelizwe mwa
lifu la hae.” Maroma 6:3.

Mu-zibe se: -
Kolobezo ki yeňwi ya butokwa, yeo i lu bonisa LIFU, ku Pumbekwa, ni Zuho ya Jesu
Kreste. I bonisa patalaza kuli mutu ya kolobelizwe; u kokotezwi fa sifapano ni Jesu, u
pumbekilwe ni yena mwa nzila ye nca. Mi ki mufuta feela uli muňwi wa kolobezo kaona
mutu a kona ku ba ni kemelo yeo mi ki kolobezo ya ku ombeka mwa Mezi ona mutala
wana file Kreste wo latelezwi ki Keleke Ya masialeti.

16

Kolobezo ye i talusizwe cwaňi?
“Ha kuli cwalo lu pumbekilwe ni yena ka ku kolobewa mwa lifu la hae, kuli Kreste sina
hana zuhile kwa bafu ka kanya ya Ndate, ka mukwa o cwalo ni luna lu zamaya ka
bupilo bo bunca.” Maroma 6:4.

Ki kopano maňi ye tezi ye luna ni yona kwa lifu ni zuho ya Kreste?
“Ka kuli halufetuhile kota i liňwi ni yena ka lifu leli swana ni la hae lutaba cwalo ni ka
zuho ye cwana.” Maroma 6:5.

Kiňi se si ka latelela mwa kopano ya luna ni Kreste mwa lifu ni zuho ya Hae?
“Cwale ha lu shwile ni kreste lwa lumela kuli lu ta pila ni yena.” Maroma 6:8.

Ki misebezi maňi ya Mulimu yeo katumelo i swanezi ku boniswa kuamana ni
kolobezo?
“Mu patilwe ni yena ka kolobezo mi mu zusizwe ni yena ka ku lumela mata a Mulimu
ya zusize Jesu kwa bafu.” Makolose 2:12.

Ha kala musebezi wa hae ki ufi mutala wana bonisize o tusa balumeli?
“Ka nako yeo, Jesu a zwa kwa Galilea, a taha kwa Jordani ku Joani, kuli a kolobezwe
ki yena.” Mateu 3:13.

ki sifi seo lu sa libali ka zibo ya kolobezon Jesu?
“Jesu ha kolobelizwe a pakisa ku zwa mwa mezi mi ka nako iliňwi la kwaluluhela yena
a bona Moyo wo swana sina nkwilimba uto ina fa halimu a Hae. Mi kwa utwahala linzwi
le lizwa kwa halimu le lili: Yo ki mwana ka ya latwa yeni katelwa.” Mateu 3:16-17.

Ki sepiso maňi ye beezwi b aba baka ni ku kolobezwa?
“Mi Pitrose ali ku bona: Mubake, mi mutu ni mutu wa mina a kolobezwe ka libizo la
Jesu Kreste, kuli a fiwe swalelo ya libi, mi mu ka amuhela mpo ya Moya O kenile.”
Likezo 2:38.

Ki taelo maňi ya na file Pitrose ku ba licaba be ne ba lumezi?
“Cwale Pitrose ali ku bona: Kana kuna ni ya ka ba hanela mezi kuli ba sike ba
kolobezwa? Kanti ki ba ba se ba amuhezi Moyo O kenile mi a laela kuli ba kolobezwe
la libizo la Jesu.” Likezo 10:47-48.

Ki puzo maňi yeo nduna wa mulena kandasi na buzize Filipi ha sa mu bulelezi
za Jesu?
“Ba sa zamaya mwa nzila ba fita fo kuna ni mezi Nduna ali: Bona mezi ki a kiňi se sika
ni hanisa ku kolobezwa.” Likezo 8:38.

Kopano ya balumeli i ba ye patahile cwaňi ha ba tiswa ku Jesu ka kolobezu?
“Kakuli, mubili sina hauli ulimuňwi, mi u na ni lilama ze ňata, lilama kaufela za mubili
ni ha lili ze ňata inze li mubili ulimuňwi; Kreste ni yena u cwalo. Kakuli luna kaufela lu
kolobelizwa mwa moya uli muňwi, kuli lu be mubili ulimuňwi, ni haiba ma Juda Kamba
Megerike, ni heiba ba ba luwilwe, Kamba ba ba lukuluhile. Mi Kaufela lu nwisizwe mwa
moya uli muňwi.” / Makorinte 12:12,13.

17

Ha luse lu kopani ni ku swana ni Kreste mwa lifu ni zuho ya hae ki sifi seo
balumeli ba swanezi ku eza?
“Ha muzuhile ni Kreste, mu bate ze kwa halihamu, mwa inzi Kreste ku la bulyo la
Mulimu.” Makolose 3:1.

18

7.MULAO WA MULIMU

Mulimu na bulezi cwaňi Mulao wa Hae kwa batu ba hae?
“Muňa Bupilo a bulela ni mina ali mwahali a mulilo; mwa utwa mulumo wa manzwi;
kono ne musa boni sibupeho sa Hae; mwa utwa linzwi fela. Mi a mi zibisa bulikani bwa
mi laezi kuli mu be ye ka bona, ki kuli milao ye lishumi a i ňola fa matapa a mabeli a
macwe.” Deuteronoma 4:12, 13. (Lu bale Nehemia 9:13, 14 ku amana ni Milao ye
lishumi Exoda 20:2-17.).

Mulao wa Mulimu ki o cwaňi?
“Haili Mulao ona u kenile, ni taelo ki ye kenile ye lukile kakuli lwa ziba kuli Mulao ki wa
Moya. Na ni wa nama ni lekiselizwe ku ba mutanga a sibi.” Maroma 7:12,14.

Muzibe se: -
Ka manzwi a hae, kuamana ni mulao wa busilela ni wa busupa, (Mateu 5: 21-28)
Kreste na bonisize kuli mulao ki Moya. Ka kubonisa kuli ne isa ami fela ku za kwande
kono ni kwa mihupulo ni maikuto a mwa pilu. (Maheberu 4:12) Mulao wa buishumi, u
tibela mafumi kamba litakazo ze si za mulao (Maroma 7:7) ku kuteka mulao wo, ha ki
nto ye boniswa kwande fela kono ilukela kuba nto ye zwa mwa pilu ya mutu luli, mi
ye/, ikona ku kuliswa fela ki moya wo tiile wa tumelo.

Mulao wa Mulimu u petihile u katulusa moya (Lisamu 19:7). Na kuna ninto ye
lukile ye ka twi mulao o lukile?
Nto kaufela ye zwa ku Mulimu i lukile. Mulao o lu hupula u zwa ku yena. Mi u fetuha
kuba bumaswe ku luna lwa tusa kwateňi mi fo kuňwi lwa ekeza kewateňi. Mi ka mukwa
o cwalo u fetuha kuba o sika lukelela hande. Taba luli ki kuli mulao kiona makalelo a
mulena. Ne u sike wa ba o sika luka sina yena ha lukile. Katiso ye lu i fumana. The
Augsburg Sunday School Teacher (Lutheran) Muyana 1937 W1 63 ya bu 8. 483. Mwa
lituto za sikolo la Sunda Muyana 15.

Mulao wa Mulimu ki wa butokwa cwaňi?
“Saba Mulimu, mi u mamela milao ya hae. Kakuli ki yona swanelo kaufela ya mutu.”
Muekelezia 12:13.

Muzibe se: -
Ha kuna mutomi wa milao, ya na ka beya mulao o swana sina o lu fumana mwa milao
ye lishumi. Ki mulao o petehile ka kuli milao kaufela, ya lifasi ye lukile izwa ku ona. Mi
zeo kaufela, ki ze ku Mulimu. Kamba ku mutu ka mutu –C.H. Spurgeon Sarmon Series
2 (1857) p. 280.

Ki ufi mutomo wa butokwa kwa Mulao wa Mulimu?
“Lilato ha li ezi wa habo mutu bumaswe hakuli cwalo lilato ki peto ya Mulao.” Maroma
13:10.

Ki milao ifi ye mibeli mo milao kaufela i kopanyizwe teňi?
“Lata mulena mulimu wa hao, ka pilu ya hao kaufela, ni ka moya wa hao kaufela, ni
ka kutwisiso ya hao kaufela. O ki mulao o mutuna ni wa pili. Wa bubeli wo swana ni
ona luli: lata wahenu mo u itatela. kwa litaelo zeo ze peli, ku pahekilwe mulao kaufela
ni polofita.” Mateu 22:37-40.

19

Muzibe se: -
Ha u lata Mulimu ka pilu ya hao kaufela, u ta buluka mulao wa pili, mi ha u lata wa
henu mo u itatela uta buluka wa bubali.

Ki kabaka laňi ha lulukela ku saba Mulimu ni ku buluka Mulao wa Hae?
“Sa ba Mulimu, mi u mamele milao ya hae. Kakuli ki yona swanelo kaufela ya mutu.
Kakuli misebezi kaufela, ni ze patilwe kaufela, Kamba ki ze zende Kamba ze maswe,
Mulimu uka bulela ni ku li atula.” Muekelezia 12:13,14.

Mayemo a katulo a ta ba cwaňi?
“Mubulele mi mueze, ka mukwa o lukela ba ba ka a tulwa ka mulao wa tukuluho.”
Jakobo 2:12.

Sibi sitaluswa ku ba cwaňi?
“Mutu ni mutu ya eza sibi u tula mulao, kakuli sibi ki ku tula mulao.” 1 Joani 3:4.

Ki milao ye mikai kwa milao ye lishumi o li wa butokwa kwa ku u loba kuli u kone
ku ba ya lobile mulao?
“Ka kuli mutu niha ka mamela Mulao kaufela, kono u tula mwa teňi taelo iliňwi, u
fetuhile ya na ni mulatu ku zona kaufela. Kakuli ya ize; U sike wa buka, ki yena hape
ya ize usike wa bulaya. Cwale ni ha u sa buki kono wa bulaya u fetuhile ya tuzi mulao.”
Joakobo 2:10,11.

Muzibe se: -
“Milao ye lishumi ha si milo ye lishumi ye sa swani. Ki Mulao u limuňwi fela. Haiba ne
ni kwendauka mwa lihamu mwa mbyumbyulu, ni swelwi ki liwenge ni sa loba fela lito
liliňwi la liwenga ki peto ni punyuhile. Ku swana sina hani kwalezwi mwa sibaka
sesiňwi, ha kuna fapahano ona ka mukwa oni tazwa kaona mwa teňi.” D.L. Moody
Weighed and Wanting (1898 ed) P. 119.

“Manzwi a lishumi a fa Sina ne si Milao ye lishumu ye fapahana batili,” Kwa bulela G.
Campbell Morgan “Kono inge ili maneku a lishumi a Mulao wa Mulimu. – Yona Milao
ye lishumi (Revell 1901 ed) p. 11.

Sina ha lata Mulimu u swanezi ku mamela milao ya hae, isi ye miňwi fela Kamba ye
miňatanyana ku yona, batili ki kaufela a yona ku kala o munyinyani ku isa ku o mutuna
ka ku fitisisa. Ha sika itukiseza ku buluka mulao kaufela ona mi u nyefula kalulo yeňwi
ki ona kuli u ezize cwalo ku yona kaufela mi u foseliza Mulimu mane ni batu cwalo.”
JOHN WESLEY. The character of a Methodist in works vol.8 (1830 ed) p. 344.

Kreste na fumani mulatu maňi kwa ba lifasi?
“Ni mina (kiňi) a ba alaba ha mutula litaelo za Mulimu bakeňi sa sihabo mina. Kakuli
Mulimu u laezi ali kuteka ndataho ni maho (Exoda 20:12) mi ya kuta ndatatehe Kamba
mahe a atulelwe lifu. (Exoda 21:17) kanti mina muli: Ya bulelela ndatahe Kamba mahe
ali: Tuso ye ne ni ka mi tusa ni ifile Mulimu fo yo ha sa tokwa ku kuteka ndatahe ni
mahe kamukwa o cwalo mu felisa mulao wa Mulimu ka sihabo mina.” Mateu 15:3-6.

Kreste na izeňi ka bulapeli bwa bona?
“Ba ni kubamela ku sina tuso. Kakuli tuto ye ba tula ki milao ya batu fela” Mateu 15:9.

20

Kana mutu wa kona ku ziba Mulimu a sa buluki mulao wa Hae?
“Ya li wa muziba mi a sa buluki milao ya Hae yo ki lihata mi ha kuna niti ku yena.”1
Joani 2:4.

Maikuto a Kreste neli afi ku amana ni tato yah ae ni mulao wa hae?
“Ki ha ni ize: Ki na yo na ta sina ha ku ňozwi za ka mwa buka. Seni tabela ki ku eza
tato ya hao Mulimu wa ka. E mulao wa hao u mwa pilu ya ka.” Lisamu 40:7,8. (Lu bone
ni Maheberu 10:5,6)

Ki bo maňi ba na ize ba ta kena mwa mubuso wa kwa Lihalimu?
“Ha si batu kaufela ba ba li kuna Mulena, Mulena, baba ka kena mwa mubuso wa kwa
Lihalimu; kono ku ka kena ya eza sesi latwa ki ndate ya kwa Lihalimu.” Mateu 7:21.

Batu ba ta atulwa cwaňi kuamana ni milao ya Mulimu?
“Cwale, ya tula o muňwi o munyinyani ku yona, milao yeo, mi a ba luta cwalo, u taba
yo munyinyani mwa mubuso wa kwa Lihalimu. Kono ya I kuteka mi a i luta batu cwalo
ni yena uta bizwa yo mutuna mwa mubuso wa kwa lihalimu.” Mateu 5:19.

Muzibe se: -
Milao ye lishumi ilu fa seo Mulimu a sitokwa kuli mutu a sieze. Mi Milao ye ki ona
mutomo wo inze mwa tasa bupilo bwa mutu fa lifasi le. Ki ona o tama ba Kreste kacenu
sina ka mo ne ba inezi Maheberu ka nako yona yani ha ba u amuhela”- (The Snowden
Donglass. Lituto za la Sunda za 1946 p. 17 ye compolozwi ka 1945 mi i tusisizwe ka
kupo.)

Kiňi mihupulo ya nama haili sila ku Mulimu?
“Ku cwalo, ku utwa za nama ki ku toya Mulimu; kakuli nama hai ipeyi kwa tasa mulao
wa Mulimu, mane ni ku kona hai koni.” Maroma 8:7.

Kana mutu ka buyena u kona ku buluka mulao wa Mulimu a sa tuswi ki Kreste?
“Kina kota, mina mu mitai. Ya ina kuna ni na ku yana yoo u beya miselo hahulu kakuli
kwande ka na ha mukoni ku eza sesiňwi.” Joani 15:5. (Lu bone ni Maroma 7:14-19.)

Ki tukiso maňi ye ezizwe ye ka yona lu ka kona ku buluka mulao wa Mulimu?
“Ka kuli so no palelwa kueza mulao, ka baka la ku fokoliswa ki nama, Mulimu u si
ezize; u atuzi sibi mwa nama. Ha lumile mwana hae kabaka ka sibi, ka nama ye swana
sina ya sibi. Kuli ku petahale kwa mulao ku fumanwe ku luna ba ba sa zamai ka nama
kono ka Moya.” Maroma 8:3,4.

Pilu ye ncafalizwe italima cwaňi Mulao wa Mulimu?
“Kakuli ku lata Mulimu, ki ha lumamela litaelo za hae: mi litaelo za hae ha li na bukiti.”
1 Joani 5:3.

Ki mbuyoti maňi ye fumanwa ki batu ba ba buluka Milao ya Mulimu?
“Kabakaleo mutanga hao u monyehelwa ki zona. Mwa ku ya ka zona kuna ni mupuzo
o mutuna.” Lisamu 19:11.

21

Ku kuteka mulao ne kuta kutiseza ňi Isilaele wa kale?
“Mawe kabe no utwile milao ya ka no ka be u pilile mwa kozo ye swana inge nuka ze
lukile za hao ne li kabe libonahala sina mandinda a mwa liwate.” Isaya 48:18.
Ki lifi zeňwi limbuyoti ze fumanwa ki ba ba buluka Mulao wa Mulimu?
“Makalelo a buniti ki ku saba Muňa Bupilo; Ba ba ya ka milao ya hae bana ni kutwisiso
ye nde: ku lumbekwa kwa Hae ki kwa kamita.” Lisamu 111:10.
Ki sepiso maňi ye ezelizwe ba ba lata ni ba ba kuteka?
“Ha mu lata ku utwa, mu ka ca bufuma bwa lifasi.” Isaya 1:19.

22

8. KOTO YA KU TULA MULAO

Mupuzo wa sibi kiňi?
“kakuli mupuzo wa sibi ki lifi.” Maroma 6:23. “Kakuli nako yo ica u ka shwa luli.” Genese
2:17. “Moya o eza sibi ki ona o ka shwa.” Ezekiele 18:4.

Lifu neli keni cwaňi mwa lifasi?
“Kabakaleo, sibi sina ha si keni mwa lifasi ka mutu ali muňwi, mi ka sibi ku keni lifu,
kamukwaocwalo lifu li tile kwa batu kaufela kakuli ba ezize sibi kaufela.” Maroma 5:12.

Mulimu u sishemo, na ki kuli sishemo se si feza mulatu wa sibi?
“Muňa Bupilo ha akufi ku halifa, mi u tezi sishemo; u swalela bumaswe ni
buikuhumuso, kono ha latuli mulatu wa ya fosize.” Numele 14:18. (Lu bone Exoda
34:5-7).

Ki ufi muselo wa sibi sa ku eza ka bomu?
“Kakuli ha lu eza sibi kabomu, bo luse lu amuhezi zibo ya ku ziba niti, fo, ha ku sana
sitabelo se siňwi sa libi. Kono ku siyezi talimelo ye sabisa ya kutulo, ni ya mulilo o
buhali o ka cisa ba hanyenzi. Ya na shwaula Mulao wa Mushe na bulawa a sa utwelwi
butuku ka bupaki ba ba beli Kamba ba ba lalu. Cwale he yena ya hatikezi mwana
Mulimu ka mautu, ya talimile mali a bulikani a kenisizwe ka ona kuli ki nto fela, ya
nyefuzi moya wa sishemo ha muli ya cwalo u swanelwa li koto ye tuna ni ku fita?”
Maheberu 10:26-29.

Ki ku maňi koo swanelo ya ku atula lifu i filwe?
“Kulikanisa ki kwa ka, ki na ni ta kutisa, ku bulela Mulena.” Maroma 12:19 mi ndate u
file Mwana Hae mata kaufela a kwatula.” Joani 5:26, 27. (mu bone Juda 14:15)

Ki bulumiwa maňi bo Mulimu a lumezi ka babuleli ba hae?
“Mubulele ba ba lukile kuli ku taba hande ku bona ka kuli ba ka ca miselo ya misebezi
ya bona. Ba ba maswe bamaibile ku ta ba maswe ku bona kakuli ba ta fiwa mupuzo
wa misebezi ya mazoho a bona. Isaya 3:10, 11. Ki hona ha luli mandumeleti ba Kreste
inge Mulimu u lepela ku luna.” 2 Makorinte 5:20 (mu bone 2 Timotea 2:24-26).

Mpo i filwe ku bo maňi?
“Mulimu u latile lifasi hahulu, mane u lifile mwana hae wa libanda, kuli mutu ufi ya
lumela ku yena a sike a shwa kono abe ni bupilo bo bu safeli.” Joani 3:16.
Mutu u ta kona cwaňi ku banduka kwa koto ya sibi?
“Kakuli mupuzo wa sibi ki lifu, kono mpo ya sishemo sa Mulimu ki bupilo bo bu sa feli
ka Jesu Kreste Mulena luna.” Maroma 6:23.

Muzibe se: -
Mulimu u bata ku fa koto ku ya tula milao ya hae. Lulukela ku saba buhali bwa hae lu
sike lwa eza sesiňwi kwa milao ya hae. Mi ulu sepise sishemo ni limbuyoti ku ba ba i
buluka. Ka cwalo lu lukela ku mu lata ni ku musepa, mi ka tabo lu bulukela milao ya
hae. –Luther, small Catechism (PHILLIP. SCHAFF. The creeds of Christendom
(Hamper) Vol. 3. P. 77. Ni haike choliso ya kreste ya likuta i filwe mwa Mulao. Mi ka
cwalo mulao u kai ni kai mi so foswa ki mufuta wa mutu mi batu ba shwa bakeňi sa
ona. – Janathan Edwards (Congregationalist), Works (1842 ed). Vol. p. 369.

23

9. ZUHO YA BA-BA-LUKILE

Ki puzo maňi ya buzize Jobo ni kui alaba?
“Mutu ha shwa kabe na ka pila hape? Fo, ne ni ka kumalela ndwa ya ka, ka mazazi
kaufela ku fitela ku taha ya to ni lukulula mwa sibaka saka.” Jobo 14:14-15.

Ki ka baka laňi Jobo ha na itakaleza kuli manzwi a hae a ňolwa mwa buka ni kuli
a hatisezwa ka siňoliso sa sipi fa licwe ku yak u ile?
“Kono na ni ziba kuli muliuli wa ka wa pila, ni kuli kwa mafelelezo, u ka yema mwa
lifasi mi he litalo la ka ni ha lisinyehile cwalo ni ha ni ka tokwa mubili ni ka bona
Mulimu.” Jobo 19:25,26.

Ki nako maňi yeo Davida na ize uka I kolwisisa?
“Haili na, mwa kuluka kwa ka ni ka bona pata ya hao. Ha ni zuha fa buloko ni ka kolwa
mwa ku buha pata ya.

Ki sepiso maňi ye katulusa yeo Mulimu a file ba ba i tobalezi?
“Na, ni ka ba liulula kwa mata a libita, ni ka ba yangwela kwa lifu, ku sinya kwa hao ku
kai? Wena libita ku bulaya kwa hao ku kakai.” Hosea 13:14.

Kwamana ni se, ki sifi seo Krste a lu laezi kuli lusike lwa komoka?
“Musike mwa komoka ka taba yeo. Kakuli nako ya ta yeo ba ba li mwa mabita ba ta
utwa linzwi la hae. Mi bazwe; ba ba ezize ze nde ba zuhele bupilo, mi ba ba ezize ze
maswe ba zuhele katulo.” Joani 5:28-29.

Ki fa buniti bufi foo Paulusi a tomile sepo ya ba Kreste?
“Ha ku lutwa kuli Kreste u zuhile kwa bafu ki ňi se ba bulela ba baňwi ku mina kuli ha
kuna zuho ya bafu? Kono kaba ku sina zuho ya bafu, kabe Kreste ni yena ha sika
zuha. Mi Kreste haiba ki ya sika zuha, fohe tuto ya luna ki ye sina tuso.

Hape lu ka fumanwa kuli lu lipaki za Mulimu za buhata, kakuli lu pakile Mulimu kuli u
zusize Kreste, kanti ha sika muzusa, haiba bafu ha ba zuhi. Kakuli haiba bafu haba
fohe Kreste ni yena ha sika zuha. Mi Kreste haiba ha sika zuha, tumelo ya mina ha i
na tuso, mi kreste haiba ha sika zuha, tumelo ya mina ha i na tuso, mi mu Sali mwa
libi za mina. Hakulicwalo ba ba i tobaleze ku Kreste ba shwelezi. Haiba lu sepile Kreste
mwa bupilo bo fela lumaibile ku fita batu kaufela. 1 Makorinte 15:12-9.

Cwale ki bufi bupaki bwa i tama ka bona mu apositola ku amana ni sepo ye?
“Kono cwale Kreste u zuhile kwa bafu mi ki yena mitamuno ya ba ba lobezi. Kakuli lifu
ha li tahile ka mutu ni yona zuho ya bafu itahile ka mutu. Kakuli sina batu kaufela ha
bashwa ka Adama kamukwaocwalo kaufela bata pila hape ka Kreste.” 1 Makorinte
15:20-22.

Muzibe se: -
Zuho ya Kreste ki yona niti fela ye fumanwa mwa litaba za kale za SiKrete. Ki ona
mulomo ni sepo ya keleke ya Kreste. Kaufela mutomo o tezi wa niti ya Kresite u yemi
fa zuho ya Kreste. Mi he, he ne i sike ya ba cwalo, ki ona kuli tuto ya Sikreste ne sike
ya ba ni tuso. Zuho ya Kreste ki fo ku yemi zuho ya luna ni bupilo bwa luna bwa
kamuso.

24

Ki sifi seo lu swanela ku sa tokwa zibo ya sona?
“Banabahesu ha lu lati kuli mu tokwe ni ku ba ni zibo kwa neku la ba ba itobalezi kuli
mu sike mwa ina mwa maswabi sina ba baňwi ba ba sina sepo.” 1 Matesalonika 4:13.
Ki sifi sesi lukisizwe kuli ibe mutomo wa sepo ni buiketo bwa luna?
“Ka kuli a lu lumeli kuli Jesu na shwile ni kuli u zuhile fohe lu swanezi ku lumela kuli
ba ba itobalezi ku Jesu Mulimu uta ba kutisa hamoho ni yena.” 1 Matessalonika 4:14.
Ki petuho maňi ye tuna ye ta ba kwa mibili ya bona?
“Ni zuho ya bafu i taba cwalo, mubili u calwa u s’o bola u ka zuha u sa boli u calwa u
nyenyisa u ka zuha u na ni kanya. U calwa u fokozi u ka zuha una ni mata u calwa ili
mubili wa nama u ka zuha ili mubili wa moya” 1 Makorinte 15:42-44.
Ki sifi hape sa sepisize kuli u ka sieza?
“Mi uta takula mioko kaufela kwa meto a bona mi lifu ha lisana ku ba teňi ni haiba ku
tahelwa ki maswabi ni ku lila ni ku utwa butuku kakuli za pili li felile.” Sinulo 21:4.

25

10.LIZAZI LA BUTOKWA

Sabata ne ezizwe lili mi ne ezizwe ki maňi?
“Cwale lihalimu la felelezwa ni lona lifasi ni linto kaufela ze ku zona. Ka lizazi la bu
seveni Mulimu na sa felize musebezi wana eza mi ka lizazi la busebeni Mulimu a
pumula kwa misebezi wana sebelize.” Genese 2:1,2.

Ki libaka lifi leo Sabata i lukela ku bulukwa i kenile?
“Kakuli mwa mazazi a 6, Mulimu na ezize lihalimu ni lifasi, ni liwate ni ze ku zona
kaufela mi mulimu mwa lizazi la bu 7 a pumula mi ali fuyola.” Exoda 20:11.

Muzibe se: -
Sabata ki kupuzo ya pupo. Mulimu na ezize cwalo kuli ka se, mutu u ka hupula pupo
ya linto kamukana ku ya kuile. Ni ku muhupula kuli ki yena Mulimu ya pila ya ezize
linto kamukana.

Kana Kreste kuna ni sa ezize fa pupo ya lifasi mane ni Sabata cwalo?
“Linto kamukana li ezizwe ka yena mi ku ze eziwe ha kuna se si ezizwe ku sa ezi
yena.” Joani 1:3 (Lu bone ni Maefese 3:9; Makolose 1:16, Maheberu 1:2).

Muzibe se: -
Kreste na bile ni kalulo mwa pupo. Mulimu kamukana ya pupo. Ki hona kuli ni yena
Kreste na pumuzi ni Ndatahe la busupa ili la Sabata. Ni yena ki lizazi la hae la ku
pumula sina Ndatahe haili lizazi la hae la ku pumula.

Ha sa pumuzi la bu supa (Sabata) ki sifi hape sana ezize Mulimu?
“Mi Mulimu a fuyola lizazi la bu sebeni ni ku li kenisa. Ka kuli ka lona na pumuzi kwa
misebezi wa hae kaufela wana ezize wa pupo.” Genese 2:3.

Muzibe se: -
Ki ka mikwa ye milalu yeo i ba bazwa sabata. Mulimu na pumuzi ka lona, U li fuyozi,
mi ali kenisa. Ha ku talkuswa ku kenisa ki ku lieza luli ku kena. Lu tali ku li bukeleza ni
ku libea kwa tuko.”

Mi Kreste na ize Sabata i ezelizwe bo maňi?
“Mi ali ku bona: La Sabata li ezelizwe mutu isi mutu ku ezezwa la Sabata.” Mareka
2:27.

Muzibe se: -
Mutu italusa kuli mufuta wa batu. Mi Mulimu na ezize Sabata kuli ibe simbule sa mo
kona ku fumanela ni limbuyoti kwa lusika lwa mufuta wa mutu. “Jesu Uli: Sabata ne
ezelizwe mutu, mi nto ya butokwa ki kuli mutu na ziba kuzwa kwa makalelo, mwa na i
tusiseza lona lizazi le, mi ne ba fumana tuso ye ne li ezelizwe lizazi.

Pili mulao u sika fiwa fa lilundu la Sinai, yona Sabata ne se ili teňi-JJ Tailor 1914 (wa
Buprist). Ku bulukwa kwa ona mulao wo wa Sabata Moody a ňola cwana: “Ni lumela
luli ka niti, kuli mulao wo, ki wa niti mi u saliteňi ni kacenu sina ka mo ne u inezi kale,
ni bulezi ni batu bao ba bali u felisizwe ha bana foo ba bonisa, kapa ku supa ni haiba
fo ku kana fo ku ňozwi mwa Bibele, kuli Mulimu u u felisize. Kreste ha na li mwa lifasi
mo na sika u felisa. Na u lukuluzi kwa mikwa ye miňwi ye ne ba u beezi ba Saduki,

26

niba Farisi, mi a ubeya mwa mayemo a ona luli, mi Sabata ne ezelizwe mutu isi mutu
ku ezezwa sabata. Ki ye lukile ye kutekiwa mi ki ya butokwa ku mutu kacenu sina mo
ne i nezi kale mane ni ku fita kakuli lu pila mwa linako ze tata.

Sabata ne li teňi mwa Edeni mi ne bulukwa ku zwa foo. Mi ona Mulao wa bune, o, u
kala ka linzwi le lili hupula, se si bonisa kuli, Sabata ne i li teňi kwa kale, foo Mulimu a
na ňola o na mulao wo fa matapa, fa lilundu la Sinai. Ki batu a bulela kuli ye miňwi ye
ya naini isali liteňi?” –D. L Moody (1898).

Ki lili fo Mulimu Na fuyozi ni ku likenisa lizazi la Sabata?
“Mi ka lizazi la busebabi Mulimu na sa felize musebezi wana eza mi ka lizazi la
busebeni a pumula a fuyola lizazi la busebeni mi ali beya kuli ibe leli kenile, kakuli ka
lona a pumula kwa misebezi ya na ezize.” Genese 2:2,3.

Muzibe se: -
“Kambe ha kuna fo kuňwi bo ku ňozwi yona taba ye kwanda genese 2:3, Kamba ha
kuna butata kwa ku zwa ku ona kuli usike waba nto ye hupulwa ki buňata, yona sabata
ni ieza ye kenile mi se ne si matelwa ki sicaba kaufela. Batu bapili ne ba swanela ku
u ziba. Manzwi a twi a li kenise na sike a ba ni taluso he. Ne ku ka siyala fela ku bao
bene ba tabela fela ku u buluka u kenile.” (John Peter Lange) Genese 2:3.

Mulao wa Sabata u tokwa ňi?
“Hupula lizazi la Sabata kuli buluka li kenile mazazi a 6 kiona ao u lukela ku sebeza.
Kono lizazi la busebeni usike wa eza musebezi ni u limuňwi ni haiba wena ni haiba
mwana hao wa mushimani Kamba wa musizana ni haiba mutanga hao wa munna
Kamba wa musali ni haiba komu ya hao ni haiba muenyi wa hao ya mwa lapa la hao.”
Exoda 20:8-10.

Muzibe se: -
LUTHA uli: fa Exoda 16:4,22-30 ku bonisa kuli Sabata ne i bile teňi pili mulao wa
Mushe u sika ezwa kale mi u bile teňi ku zwa kwa makalelo a lifasi mi ba ba na ni
maikuto a tumelo ba kopananga ku lumba Mulimu ka lona Lizazi le.” –bizwa
(Auslegung Allen Testaments) – J.G. Wtch.

Mulimu na tazelelize cwaňi taba ye kwa bana ba Isilaela mwa lihalaupa?
“Muňa Bupilo ki ha bulelela Mushe ali: Ni ta mi neliseza buhobe bo buzwa kwa lihalimu,
sicaba sika zwela kwande si isilele se si likani lizazi la kacenu ka mazazi kamukana ni
ba like ni bone kana ba ta ya ka mulao waka Kamba cwaňi?” Exoda 16:4.

Ne li ka lizazi lifi fo ne ba laezwi ku sela manna ka tikanyo ya mazazi a mabeli?
“Ka lizazi la bu 6 sela habeli buhobe bo bu taza liomere ze peli yo muňwi ni yoňwi.”
Exoda 6:22.

Mushe na bulezi cwaňi kwaba busi?
“Mi Mushe a ba alaba ali: Ki yona taba ye bulezwi ki Muňa Bupilo kamuso ki lizazi la
pumulo, ki la Sabata le li kenile la Muňa Bupilo.” Exoda 16:23.

Muzibe se: -
“2 Sabata ki ya butokwa ku mutu ki yona ye nanula mayemo a hae ka ku a eza bunde
ka mata, ka ngana, ka mi inelo, ye miňwi, moya mane ni mwa hali. Ka kuli ku li kuteka

27

ku swalani ni sepiso mi li lwanisana ni mi nelo ye maswe mi kukena kwa moya yona
milao ne ku bonahezi tota fa ku nopa manna, Exoda 12:12-18; Nehemia 13:15-22;
Isaya 54:2-7; Isaya 58:13-14; Jeremia 17:21-27; Ezekiele 20:12-13. 22:26-31 ku
kutekeha kwa yona ne ku bonahezi ka nako ye ne nopiwa manna mwa lihalaupa.
Exoda 16:20-30.
“3- Mulao ona tota wa Sabata no ncafalizwe mi wa eziwa kalulo tota ya mulao wa
Mushe yona milao ye lishumi ye Mushe na i filwe fa lilundu la Sinai. Exoda 20:8-11.
(Amos Binney ni Daniel Steele.)
Batu ba baňwi ne ba ezanga nto maňi ka lizazi la bu 7?
“Ka lizazi la bu 7 batu ba baňwi ba zwa ku yo sela. Kono ba tokwa kuyo fumana se
siňwi.” Exoda 16:27.
Mulimu na ba kalimezi cwaňi ka ku sa utwa kwa bona?
“Muňa Bupilo ki ha li ku Mushe: Mu kanga nako ye kuma kai inze mu hana ku mamela
litaelo zaka ni milao ya ka? Timana ya 28.
Ki ba baka laňi ha ne ku fiwa manna mazazi a mabeli kala bu 6?
“Muno lemuha kuli Muňa Bupilo ha mi file la Sabata ki lona libaka la mi fezi buhobe
bwa mazazi a mabeli ka lizazi la bu 6.” Exoda 16:29.
Mulimu na likile cwaňi sicaba?
Fa, lu bona hande fo ku sweu kuli, Sabata neli o muňwi wa milao ya Mulimu wa
butokwa, pili mulao o usika Bulelwa kale fa lilundu la Sinai. Ka kuli nto (manna) ye ne
bile teni pili ba sika fita kale fa Sinai.

28

11. KU FETULWA KWA LIZAZI LA SABATA

Mulao wa Sabata ki kalulo ya ňi?
“Mulao wa Mulimu (lu bone Exoda 20:8-11)

Mwa kutazo ya hae ye tumile hahulu ki sifi sana talusize Kreste ku amana ni
Mulao?
“Musike mwa hupula kuli ni tilo felisa Mulao ni haiba bapolofita, hani sika to felisa kono
ni tilo ezeleza.” Mateu 5:17.

Muzibe se: -
Yena (Kreste) u talelize ona Mulao ka ku u mamela, ni ku uzwiseza kwande, ka ku
tala, mane ni ku fa taluso ya ona, (mulao) ka kubonisa butokwa bwa ona bwa moya,
mi a u beya patalaza, kuli ki ona mutomo ni mulao wa kamita o kamita o lukile. U
taleleza ni ye miňwi Milao ya Mushe isiňi ka se si latwa ki yona (milao ya Mushe) kono
ka ku bona butokwa bwa Moya bo bu fumaneha ku yona. Mi u talelelize ka mifuta ya
ona, mi luli ku taleleza. Mi zeňwi za yona ki kuli a ku sana tuso ku luna, kuli lu eze
mukiti wa paseka, ka ku bulaya ngu sina mo ne ku ezezwa, kono nako ye luna ni ya
lwezi mulwalo wo mi ki Kreste.

Na ize kuli Mulao u ta ba teňi ku isa lili?
“Lihalimu ni lifasi ha linze lili teňi li sika fela kale ha kuna ni haiba iliňwi Kamba taku ya
Mulao ye ka fela konji linto zeo kamukana li ezahale.” Mateu 5:18.

Muzibe se: -
Ka mukwaocwalo ku bonisa kuli milao ye lishumi, ki ye tiile ye kutakeha ya butokwa
mwa si Kreste sa luna, mi Kreste yena ka sibili na sika ba ni muhupulo wa ku chinca,
o muňwi wa yona. Sina mulao wa ku buluka lizazi la bu seveni yona SABATA. Kono
kacenu buňata bwa ba Kreste ba buluka lizazi la pili mwa viki.

Buňata bwa batu ba lumela kuli Kreste u fetuzi lizazi la sabata, ha ku cwalo. Ka ku ya
ka manzwi a hae (Kreste) tota na sika tahela yona nto yeo. Cwale yona petuho ye i
lukela ku batelwa ku ba sili.”

Mulimu na ize ňi ka bupolofita bwa Daniale ka linaka le li nyinyani se ne lika
hupula ku eza?
“U ta bulela manzwi a ku lwanisa Muambakani Ya pahami. U ta ba ni mulelo wa ku
fetula Mulao ni linako za ya pahami.” Daniele 7:25.

Muapositola Paulusi naize ňi ka “mutu wa sibi” saka eza?
“Kuswanezi ku taha kwenuho pili mi ku bonahale MUTU WA SIBI yena mwana a
sinyeho ili muhanyezi ya i pahamisa fa halimu se sina ni libizo kaufela la Mulimu
Kamba a se silapelwa mane u ka ina mwa Tempele ya Mulimu a i pulele kuli ki yena
Mulimu.” 2 Metesalonika 2:3-4.

Muzibe se: -
Mata kuli a bonahale kuli a tiile haisi ku fetula mulao wa Mulimu. Kuli ku latelelwe wa
sona ku fita Mulao wa Mulimu.

Ki bafi ba ba itumelezi ku ba ni mata a ku fetula Mulao wa Mulimu? Ki Papa.

29

Muzibe se: -
Papa una ni mata a matuna a ku ncafaza ni ku talusa Kamba ku toloka ona mulao wa
Mulimu. Papa u kona ku ncafaza Mulao wa Mulimu ka kuli mata a hae a si a mutu
kono a Mulimu mi u eza sina muyemeli wa Mulimu fa lifasi fa (toloko ye izwa ku Lucipus
Feggeries).

Ki ufi mulao wa Mulimu o Papa a hupuzi ku u fetula?
“Mulao wa bune”

Muzibe se: -
“Bona (bakatoliki) ba ncincize lizazi la sabata ku lieza lizazi la mulena, mo isi ona kono
ka bubona fela mi a kuna, mutala o ba swanela ku fa kwande a ku cinca Sabata, isi
mo inezi mwa mulao ye lishumi. Ba na ni milao ni mikwa ya kuli keleke ina ni mataa a
matuna, kakuli i konile ku sa ya ka mo kuswahela sinaka milao ye lishumi (Toloko izwa
ku ba Luthran).

I (keleke ya Roma) fetuzi mulao wa bune ka ku zwisa Sabata ya Mulimu ona linzwi la
Mulimu ni ku libe ya mwa Sunda kuli i be pumulo.” (Lu i filwe ki N. Summerbell)

Na ki kuli papa wa ziba za petuho ya Sabata?
(E aba ziba”

Muzibe se: -
Ka Tikisema ka Roma ne ka laezwi ki ba kansulu ya ba Trent mi ka hatiswa ki ba
Batica Press ka taelo ya Papa ya na bizwa Pius V (5) ka silimo sa 1566 ka, Tekisema
ka ka ma Prista ne ka li: Si tabisize, keleke ya Mulimu kuli mukiti wa silumeli o ezwanga
la Sabata u ka chincezwa mwa lizazi la Mulena. (mi se lu sifilwe ki ba Catechism of
the council of Trent) Toloko y aba (Donovani ka 1867).

Puzo: Kiňi ha lu buluka la Sunda?

KALABO:
“Lu buluka lizazi la Sunda kakuli ba keleke ya Roma ba fetuzi lizazi la butokwa la
busupa ni kuli fetula ku la Sunda” (Ya lu zibisa ze ki METER GEIREMANN wa Roma)
mi yena Geiremann yo na tohonolofalizwe ki Papa X ku ba muapositola ka silimo sa
Jan. 25. 1910.

Na ki kuli ba keleke ya Roma ba ziba kuli ha kuna ni haiba fo ku kana foo Sunda
ifuyaulezwi mwa Bibele Kamba ku keniswa?
Baziba

Muzibe se: -
Lu kona ku bala Bibele ku zwa ku Genese, mane ku ya ku Sinulo; hamuna ku fumana
ni haiba mubamba u limuňwi o ka mi taluseza za ku keniswa kwa Sunda. Mi maňolo
a mwa Bibele a talusa fela za ku buluka la busupa sina Sabata ye kenile lizazi leo lusa
kuteka ni ku likenisa.” (mi se lu sifilwe ki James Cardnal Gibbons wa Roma).

30

“Ha kuna mwa Bibele fo ku taluswa kuli lu chince lizazi la busupa kuli isa mwa Sunda.
Niti fela ki kuli keleke ne ili teňi pili Bibele isi ka ba teňi ka myaha ye mi ňata ňata.
Keleke ki yona ye ezize Bibele isiňi Bibele kueza keleke.’’

Cwale yona keleke-ku ti ku ezizwe ka mata a Mulimu kuli Sunda ibe lizazi la milapelo.
I Sali yona keleke ye swana kuti ka mata a swana a Mulimu ba hupuzi tuto ya Pagatori
koo pili Bibele isi ka ezwa kale ka cwalo hape luna ni taelo ya Pagatori ni Sunda cwalo-
(ye lu ifiwa ki Martin J. Scott lika ze buzwa keleke ya Roma).

Na baňoli ba ba kwenuheli ba ziba taba ye?
“Ba Ziba”

Muzibe se: -
“Lizazi la li ezizwe ki ba bubeli fela ne li sika ezwa si na ka Mulao wa bune wa Mulimu.”
(Ya lufa se ki Jeseny Taylor wa keleke ya England.)

“Lizezi la mulena, (Sunda) ha li sika keniswa ki taelo Kamba mukwa wo muňwi, o kona
ku fumanwa mwa Testamente ye nca ha kuna ni haiba, “I” ka mulelo o hapeleza mutu
ufi ya kenile Kamba muezalibi kuli ali buluke. Mi ku kena kwa lona ku zwile fela ku bao
ba i piza kuli ki bona balumeli tota.” (Li ifilwe ki J.J Tailor wa keleke ya Baptise)

Ka kuli ne ku se ku batwa kuli ku be ni lizazi lisili, leo batu ne ba swanela ku ziba kuli
ki lona leo ba lukela ku kopana ni ku eza litapelo ku fumaneha kuli ki kaho ne ku ketilwe
lizazi la Mulena mi keleke ya linako zeo ya ba ni libaka le licwalo. (Luifumana ku The
reads of Christendom.)

Cwale ki mwa likepe lifi mwa maňolo mo lu talusezwa kuli lu swanezi ku buluka lizazi
la pili la viki? Lu laezwi ku buluka la bu 7 . . . . Lu kuteka la pili mwa viki, ka kuli, selu
lemuhile kuli buňata bwa lika zeňwi se li fetuzwi cwalo, kuli lukone ku i kola zeo lu lata
isi kuli Bibele i bulela cwalo, batili, kono ki mo lulatela fela. (ISAAC WILLIAMS wa
Anglican Church).

Yona cinceho ye ya mazazi ne i tile cwaňi?
“Ne i tisizwe ka bunya luli.”

Muzibe se: -
Keleke ne ezize ka bunya luli, ku lika ku chinca lizazi; mi ne ba likile mazazi kamukana
kuli ba fumane lizazi le ba ta kona kuli fetula lizazi la Mulena. Mi se si lubonisa fo ku
sweu kuli ne si tukiso ya lihalimu kuli lizazi lifetulwe. (mi yeo lui filwe ki F.W. FARRAN)

Lizazi la bu 7 ili lona la Sabata, ne li bulukilwe nako ye kuma kai ki ba keleke ya
BaKreste?
“Ba bulukile Sabata ka myaha ye miňata. Mi ku bulukwa kwa lizazi la Sabata ne ku si
ka feliswa mwa kaleke ya baKreste.”

Muzibe se: -
Mutompehi Morer munna ya na itutile hahanu mwa Keleke ya England naize: “Ba
Kreste ba kale luli ne ba ziba hahulu ku buluka Sabata, mi ne ba eza likutazo ni
milapelo hamoho ka lona lizazi leo. Mi ye a ki nto ye lu kakanya kono ki nto ye ne
baeza ku zwelela kwa ba Apositola bona luli ka sibili.

31

Simuluho ya teňi, ilu bonisa kuli mwa libaka ze ňwi, ne li ha ku se ku fitile lilimo ze ňata
kuli Sabata ito feliswa kuli ku kalwe ku buluka la Sunda. Mwa sibaka sa yona (Sabata)
(Ye luifilwe ki Vincent J, Kelly)

Mi yo muňwi yo Lyman Coleman uli: “Kuto fita mane mwa myanda ye ketalizoho,
Sabata ya MaJuda ne sa bulukwa mwa keleke ya Si Kreste, mi luli, ka bunya ya likwa
ku feliswa mane kwa fumaneha kuli ya fela luli.”

Mutatuli wa libata za kale Socrates ya na ňozi litaba zeo mwa lilimo ze myanda ye
katalizoho na ize: “Ku fumane kuli likeleke kaufela mwa lifasi ba buluka lizazi la
butokwa la Sabata ya Viki ni viki kono ma Sabata ba Alexandra ni ba Roma bona ba
kuteka fela lizo za bona mi ha ba sa eza cwalo.

Sozoman yo muňwi wa ba ňoli ba litaba za kale wa linako ze swana a ňola ali: Batu
ba Constantinople ni maneku a maňwi kamukana ba kopana hamoho ka lizazi la
Sabata mi ba eza cwalo ni la pili lizazi mwa viki ni sizo se ne si si yo mwa Roma Kamba
kwa Alexandira. Mi ye ne i sike ya libalwa kambe ne li taelo ya Mulimu ya ku chinca
lizazi la Sabata kono ye I bonahala kuli Roma ki yona ye eziza kabelo yeo ya ku chinca
lizazi.

Kanti ku buluka lizazi la Sunda ne ku kalile cwaňi?
Ne ezizwe ka kulata kwa batu kutabela lizazi lazuho ili sizo nesisa zweleli kwa mataa
a Mulimu.

Muzibe se: -
Ku tabela mikwa ya si Juda ne ku sa tahisi kuli ba kalise ku buluka la Sunda ku fita la
Sabata. Mukiti wa la Sunda ne u eziwangwa ni mikiti ye miňwi ya lifasi, mi ba apositola
ne ba sika ba ni muhupulo wa kuli kube ni mata a lihalimu kuli mane likone ku ba
apositola ya kale ne ba sina muhupulo wa ku chinca milao ya Sabata kuli ibe mwa
Sunda, mi ku fumaneha kuli, mwa lizazi ze mwanda ze tatami kuzwa Jesu ha shwa ki
foo ne ku fumaneha ba Apositola ba buhata, mi ki yona nako ye ne fumanehile kuli a
u sebeza la Sunda ki sibi. (Mi ye luifilwa ku Augustus Neauder)

Ki bafi ba pili be ne ba ikozi mulao wa ku buluka la Sunda?
Ne li Constantini yo mutuna.

Muzibe se: -
“Ku buluka sunda, ne li mutomo ni mulao wa Constantine ka silimo sa 321 A.D. ono
bulela ka mushaa kuli, likuta kamukana za Mulao, bayahi, litolopo, libaka za
masebelezo kamukana ba swanela ku pumula lasunda kwa misebezi ya bona. Haisi
ba bali mwa njimo.

“Ona ka lizazi le la Sunda, ba atuli ni batu kamukana ba ba ina mwa litolopo, ba lukela
ku pumula, mi miyaho ya mo ba belekela batu, i kwalwe mwa naha kamukana. Mulimi
kamukana u lukuhile ka mulao, ku eza sa lata kamukana ka lona lizazi leo, kakuli ku
fumaneha kuli ba fiwe lizazi la ku cala lipeu za bona, ka kuli seo lu siezeza lihalimu
aluna ku si eza mi sika lulatehela.” (Mushaa o no filwe la 7 Liatamani Chrispusi ni
Consitantini ma kwambuyu lwa bubeli mwa muso wa linako zeo.)

32

Mulao o no ezizwe ki Constantini mi ki yena ya na kwaluzi sikwalo sa kuli keleke ya
Mulimu i kopane ni mubuso wa lifasi mwa Puso ya Roma, ka mukwa wa kuli, ne ku
sina mata a pahami mwa taba yeo ya ku buluka Sunda; mi ne li mukwa wa butokwa
ku bona kakuli ne u fa maemo sakata a ku fetula lizazi la Sabata.

Ki bupaki maňi bwa fa Eusebius fa halimwa tuto ye?
“Kaufela zeo ne li swanela kwezwa la Sabata li shimbululezwi mwa lizazi la Mulena (Ili
luna ba keleke) (ye lu i filwe ki Eisebius).

Muzibe se: -
Ona chinceho ye ya la sabata, ne li nto ye ne kopanezwi ki ba mubuso wa lifasi ni ba
keleke ya yona nako yeo mi ne ku ngile myanda-anda ya lilimo kuli ku kone ku
petahala se ne si lelilwe ki bona. Eusabius wa Caesaria (270-338) na li yo muňwi wa
ma Bishopu ba keleke, mi hape nana ni litulo zeňwi mwa mubuso wa Constantini; mi
ne li yo muňwi wa-ba-ba hulu mwa litaba za kale za buluti.

Ne li katengo maňi ka keleke, kao ku haniswa kwa ku buluka lizazi la Sabata ne
ku bile ka kona ni kuli puluko ya Sunda ne tabezwi?
Neli katengo ka Lodesia mwa Asia Minor mwa lilimo za myanda ye mine.

Muzibe se: -
Majuda ha bana kuina fela ka lizazi la Sabata, kono ba lukela ku sebeza, ni ku sebeza
luli ka lona lizazi leo mi ba lukela ku kuteka lizazi la Mulena sina ha bali ba Kreste, ha
ba lukeli kueza musebezi ni o mukana ka lona lizazi leo. Haiba ba fumanwa inge ba
eza za siJuda ba ta kutiwa. (Yeo lui filwe ki Chariles Joseph Hopele mwa keleke ya
England ka 1896).

Se ne si eziwa kwa kopano ya Leodecia, ne li ku chinca mulao wa balumeli ku buluka
la Sabata ka mo ne ku konahalela kamukana, mi nako ye li kile za ezahala ya zibahala,
kono mukwa wa baňoli ba file linako ze siana kono inge ili mwa lilimo za bo 343-381.”

Ba katoliki baliňi ka ba ba zwile mwa teňi inge ba buluka Sunda?

Muzibe se: -
Ba lumela, ni ku buluka mulao wa Katololiki ka linako ze ňata za bulapeli bwa SiKreste
mwa manaha kamukana; ba talimile kwa keleke ya Katoliki, mi sina ka mo lu bonela,
manaha kamukana ba ezize ka taelo ya yona; sina ka milapelo ya ku sa sebeza la
Sunda. Ba kwenuheli ba Roma sina ha ba beile mulao wa yona kwa tuko ne ku
sabatusi sesiňwi kuli ba beele kwa tuko ku sa pumula la Sabata sina ka mulao.

Manaha ha nza beya milao ye twi kusike kwa sebezwa la Sunda, fo he ki ku tiiseza
ona mulao wa Katoliki mi luli ki ku ikuteka luli. “Sunda ka kui ezwa lizazi leli kutekeha,
leo batu kamukana ba laezwi ku kopana hamoho, kulapela ku Mulimu ni ku lieza lizazi
la Mulimu, tota, ye kamukana ki tukiso ye ezizwe ki Kreste ya Katoliki. (Lu i filwe ki ba
Chatholic church mwa America ili mwa Scope 1883).

Se, si lu supa kuli lu batanga ba maňi?
“Kikuli ha mu zibi kuli ha mu i keza batanga ba mutu ku mu utwa-mu batanga ba hae
ye mu utwa.” Maroma 6:16.

33

Kreste na alabile cwaňi, Satani ha mu kupa kuli a mu kubamele?
“ku ňozwi kuli kubamela Mulena Mulimu wa hao fela mi u Mu sebeleze Yena a nosi.”
Mateu 4:10.
Ki bufi bulapeli bo Mupulusi a bunga kuli a ki ka kuya ka Milao ya Mulimu?
“Bani kubamela ku sina tuso kakuli tuto ye ba luta, ki milao ya batu fela.” Mateu 15:9.
Ki buipilezo maňi bo Elia na fitisize ku Isilaele wa mukwenuheli?
“Mu kanga nako ye kuma kai inge mu tozeza kafa ni kafa? Muňa Bupilo haiba ki yena
Mulimu ibe yena ye mu latelela.” 1 Malena 18:21.
Muzibe se: -
Mulimu ha sa tuhezi linako za ku sa ziba kuli li fite, lieli ha li fita u bulelela batu kuli ba
bake. Nako ya ba ba lukile ni Mulao wa Mulimu, ya kuba mwa mazoho a Papa haise i
felile, liseli la Sabata ni lona cwale li ka benya. (Likezo 17:30, Daniele 7:25) Mi Mulimu
u lumila liňusa mwa lifasi kaufela, ku Mu lapela ka swanelo ni ku kutela kwa ku kuteka
ni ku kenisa lizazi la hae la Sabata. (Sinulo 14:6-12)

34

12. TOLO YA MULENA NEBUKADINEZARE

Ki taba maňi yeo Nebukadinezare Mulena wa Babilona na bulelezi ba butali ha
ne ba kopani?
“Mi mulena ali ku bona: Ni lolile tolo mi moya waka u katazehile kuli ni zibe tolo yeo.”
Daniel 2:3.

Ba ba butali ba hae ha base ba palezwi ku eza seo mulena na sibata, kwa taha
maňi ya na tilo toloka tolo yeo?
“Daniele a kena ku Mulena, mi a kupa kuli a mufe sibaka kuli a batele mulena taluso.”
Daniele 2:16.

Daniele na taluselize mulena kuli na boni ňi mwa tolo ya hae?
“Tolo ya hao ni lipono ze ku tahezi mwa moyo wa hao ki ze: Shangwe mulena, no
talima mi wa bona siswaniso se si tuna, siswaniso seo ne li sesi tuna hahulu, sa benya
ka mukwa o komokisa nze si yemi fa pila hao. Sibupeho sa sona ne si sabisa hahulu.”
Daniele 2:28-31.

Mi sona siswaniso seo ne si aluzwi mwa likalulo ze kai?
“Toho ya sona neli ya Gauda ye kenile, sifuba ni mazoho a sona ne li a Silivera. Mba
ni lilupi neli za sipi ye fubelu ya kopa, linumbu ki za sipi mi mautu ki mazoho a sona
ne li a Silivera. Mba ni lilupi neli za sipi ye fubelu ya kopa, linumbu ki za sipi mi mautu
ki manzwake a sipi ni lizupa.” Daniele 2:32-33.

Ne li ka mukwa ufi wo siswaniso ne si lobakilwe ka ona?
“No nzo talima, ki ha u bona licwe le li ketuha ku sina mazoho ali ketula, la pikuluha la
yo nata siswaniso kwa mautu a sona ni lizupa la a lobaka buembaemba.” Daniele
2:34.

Ne ku ezahezi ňi kwa likalulo-kalulo za siswaniso se?
“Cwale sipi, ni lizupa, ni kopa, ni silivera, ni Gauda za lobakwa kaufela zona; za fetuha
sina muuku wa matabula fa ma pulelo, za ngiwa ki moya za yelela mi hakuna se si
siyezi. Licwe le li natile fa siswaniso la fetuha lilundu le li tuna mi la tala lifasi kaufela.”
Daniele 2:35.

Ki manzwi a fi a na i tusisize Daniele ha toloka tolo yeo?
“Mulena ki wena mulena a malena ya filwe mubuso, bulena ni maata ni libubo ki
Mulimu ya kwa lihalimu. Kai ni kai mo ku yahile bana ba bantu ni lifolofolo za mwa
naheňi ni linyunywani za kwa lihalimu, Mulimu uli beile mwa mazoho a hao. Tolo ya
Gauda ki wena” Daniele 2:37-38.

Muzibe se: -
Ona mubuso wa ma Babilona, ne li mubuso luli oswana ni mufuta wa Gauda, sina
hauno bonahalile fa siswaniso, mi luli neli mubuso o kateleha wa linako zona zani.” Mi
luli u benya luli. Mi libubo laona ne li pahami luli.

Mubuso wa bubeli no ka swana ni sika maňi?
“Mwa mulaho wa hao ku ka taha mubuso o muňwi hape o munyinyani ku wo wa hao.”
Daniele 2:39.

35

Ki maňi mulena wa Babilona wa mafelelezo?
“Ka busihu bona bo, Balishazare mulena wa maKalade a bulawa. Mi Dariusi wa
Mumede a hapa mubuso, a sa na ni myaha ye 62.” Daniele 5:30-31.

Mubuso wa Belishazare ne u filwe ku maňi?
“Mubuso wa hao u shwile u filwe Mamede ni Maperesia.” Daniele 5:28.

Yona mibuso ye ifumaneha kai fa siswaniso sa ni se si tuna?
“Ki sifuba i Mazoho a Silivera.” Daniele 2:32.

Kanti mubuso wa Sigerike ni Masedonia ne u yemelwa ki mubala maňi?
“Mba ni lilupi ki za kopa (Vesi 32) mi mubuso wa bulalu wa kopa u ka busa lifasi
kamukana lona.” Daniele 2:39.

Muzibe se: -
Ka cwalo mubuso o no tatamile wa Persia ne ili Sigerike sina ha ku ňozwi mwa buka
ya Daniele 8:5-8; 20,21.
Magerike/Masedonia wa ba mwa likalulo ze peli. Pili no kopanezi ku Alexanda ya mata
cwale wa kauhana ha sa shwile.

Ki sifi se si bulezwi kwa mubuso wa bune?
“Mi mubuso wa bu ne u taba ni mata a likana ni tata ya sipi, kakuli sina sipi ha i na ni
tata ya ku lobaka ni ku pyata linto kaufela, ka mukwaocwalo mubuso o uta lobaka ni
ku pyata linto kaufela, u be sina sipi ye kona ku tubaka sika ni sika.” Daniele 2:40.

Muzibe se:
Kwa zibahala kuli se ne si zwisize mata a mubuso wale wo tata wa Alexanda yo
mutuna ne li Roma.

Ne ku taluswa sikamaňi ka lizupa ni sipi ze zeli kwa mautu a siswaniso?
“Mi mo bonezi kuli mautu ni minwana ya siswaniso ki manzwake a lizupa la mubupi
wa lipiza, ni a sipi, ni cwale mubuso o u ka kauhana cwalo.” Daniele 2:41.

Muzibe se: -
Yona mishobo yani yene komile Roma ki yona ye kauhani ni ku eza mibuso ye siyana
siyana mwa Yuropa (Europe).

Ka ku ya ka puo ya bupolofita, yona mibuso ye lishumi ye yene kauhani ne i
bonisa sikamaňi?
“Mi sina minwana ya mautu ha ne i ezizwe ka mazwake a sipi ni lizupa, ni ona mubuso
wo, u ka ba ni mata kwa neku leliňwi, mi kwa neku le liňwi u ka shwa fela.” Daniele
2:42.

Na ki kuli ku taba ni mukwa o muňwi wa ku kopanya ona mibuso ye ye kauhani
ya Roma?
“Sina mo bonezi sipi kuli i kopani ni lizupa, ki kuli ba ka nyalana, mi ka manyalo ba
kopanye masika a batu, kono ha bana ku swalana hamoho sina sipi ha i sa bupani ni
lizupa.” Daniele 2:43.

36

Muzibe se: -
Batu ba ba swana ni Chaerlemagni Charles v. Louis XIV, Nepoleon, Kaise Wilhem ni
Hitler ne ba likile kuli ka kunyala ni ku nyalanisa mishobo, ba ta kopana hamoho ka
masika a batu, se, ne si palezwi ki mubuso wa Roma. Bana ba malena mane ni malena
cwalo, ni ku i tiisa, kono ha kuna ya petile mulao wo ni kamuta. Likwenuheli za mibuso
ka lipolitiki, ni linchinceho ni manaha a maňwi, li ezahalile kabuňata ku zwelela fela fa
puso ya Roma ka silimo sa zwelela fela fa puso ya Roma ka silimo sa 476 A.D. kono
basa kauhani cwalo mane ni ka nako ye.

Yona tolo ye ka mo i tolokezwi ki Daniele kubonahala patalaza kuli i bonisa niti ya
mibuso ye mituna ku zwa ku Mulena Nebukadinezare ku taha kwa mafelelezo a litaba
za kale, mane ku taha ona ka mubuso osa feli ha ise ya tumezi. Litaba za kale li
taleleza sipolofita.
Ki ňi se si ka ezahala mwa mazazi a yona mibuso yeo?
“Mi mwa mazazi a malena ao, Mulimu wa mwa lihalimu u ka tahisa mubuso o sina ku
sinyeha ku ya kuile. Mubuso wo u ta ketula ni ku feza mibuso kaufela. Kono ona u
taba teňi kamita ni kuya kuile.” Daniele 2:44.

Muzibe se: -
Liňolo le, li lu taluseza ka za mubuso wa kwa lihalimu, ona mubuso wa Mulimu.
Mubuso wo uta felisa mibuso kamukana, ya mwa lifai le, mi u ta ba teňi kuyakuile. Mi
ona mubuso wo u swanela kuba teňi ka nako ya yona mibuso ye mi nto ye hai bapiswi
ni mibuso ye mine yani, kakuli neli sipolofita mi hape mane ne i si ye lishumi ye ne
ezahezi Roma ha i shandauka, ne si kaba kale, cwale nto ye i bonahala kuli i supa fa
mibuso ye ezahezi ku zwa ku Roma ye yemelwa ki mibuso ya kacenu ya Europe,
cwale ona mubuso wo u sa taha lu u libelezi.
Mwa Testamente ye nca ona mushaa wo u talusizwe cwaňi?
“Mi liniloi la bu seveni la liza ntolombita, mi kwa utwahala manzwi a matuna mwa
halimu a bulela ali: Mubuso wa lifasi u fetuhile mubuso wa Mulena luna ni wa Kreste
wa hae, mi uta busa ku ya ku ile.” Sinulo 11:15.

37

13. BUPOLOFITA BWA MULENA LUNA BOBUTUNA

Kreste na i kutwile cwaňi ka Jerusalema?
“Ha sutelezi kwa Jerusalema a bona munzi mi a lila ali: Ka bo zibile mwa lizazi le la
hao ze ne ka ku tiseza kozo. Kono cwale li patezwi meto a hao.” Luka 19:41,42.

Ki manzwi afi ao Jesu na bulezi ku amana ni ku shandaulwa kwa Jerusalema?
“Lila za hao li ka ku potolosa ka lukwakwa li ku ambake li ku swalele kai, ni kai ba ka
ku wiseza fafasi wena ni bana ba hao ba ba ku wena mi hakuna ku siyala ni haiba
licwe le li limbile ku leliňwi kakuli ha u sika ziba nako yo potezwi ka yona.” Luka
19:43,44.

Ki pizo maňi ye tomohisa yeo na file kwa muleneňi wani o tata cwalo?
“Jerusalema, Jerusalema wena ya bulaya ba polofita, ya bulaya ka macwe ba ba
lumwa ku wena, hasi mo ni latezi ku kubukanya bana ba hao inge kuhu mo i
kubukanyeza tuzwinyani twa yona mwa mafufa a yona kono mu hanile.” Mateu 23:37.

Ha na sali fakaufi ni ku zwa mwa Tempele na bulezi cwaňi?
“A mu bone ndu ya mina isiyala ku mina ili matota.” Mateu 23:38.

Muzibe se: -
Ma-Juda ne ba bonisize bumaswe bwa bona bakeňisa ku kokotela Kreste fa sifano, ni
ka ku nyandisa ni ku tama ba apositola ba hae ha sa zuhile kwa bafu. (lu bone Mateu
23:29-35. Johani 19:15; Likezo 4 ni 8).

Ka ku utwa manzwi a, balutiwa ba hae ba mu buza lipuzo maňi?
“U lu bulelele seo fo li ka bona halela. Ni se sika bonisa ku taha kwa hao ni ma felelezo
a lifasi.” Mateu 24:3.

Muzibe se: -
Ku hapwa kwa Jerusalema, ki sisupo sesi tuna kamukana mwa lifasi, ni machaba
kamukana. Mi yona tatululo ye ya zona lika ze peli ze, ya utwahala; mi sipolofita sa
Kreste si fitelezi ni sinyeho ya Jerusalema. Mi mane se i fitile fa mayemo a ne a bulezwi
isi ka lutiwa ki bani ba kale fela. Kono, ni ku bao ba ba ka ba teňi, mane ni kwa
mafelelezo a lifasi. Kreste na file lisupo ze swanela za luli, za ku sinyeha kwa
Jerusalema mane ni za ku taha kwa Hae kwa bubeli cwalo.

Na ki kuli kreste na bonisize kuli mutu a sike a mi puma? Kakuli ba baňata ba kataha
ka libizo la ka inge bali kina Kreste. Mi ba baňata ba ta pumwa. Mutu utwa milumo ya
lindwa mi mu bone kuli mu sike mwa saba. Ka kuli zeo kamukana li tamehile ku taha,
kono fo a ku sika ba kale mafelelezo.” Mateu 24:4-6.

Na bulezi cwaňi ka lindwa, litala, matuku a yambukela, ni lizikinyeho, se sika
ezahala halise li felile?
“Kono zeo kamukana li taba fela makalelo a manyando.” Mateu 24:8.

Muzibe se: -
Ze kamukana ne zi lukela ku bonahala ka Jerusalema, mi mafelelezo a zona i be kwa
lifasi kamukana, sina ha kuse ku bulezwi, sipolofita sina ni mi beelo ye mi beli mwa
kezo ya pili kwa Jerusalema ni Majuda. Mi lwa bu beli kwa lifasi kamukana.

38

Jerusalema yena, ki ka ku hana Kreste ni mutahelo wa Hae wa pili ne u bonisa sinyeho
ya lifasi. Kwa mafelelezo ba keňisa ku hana Jesu ka ku isa liseli ka liňusa le li fitisizwe;
le lizwa ku Mulimu la ku taha kwa Jesu kwa bubeli.

Ki sifi seo Batu ba Hae ba ka ba ni zibo ya sona?
“Kiha ba ka mi swalisa kuli mu nyandisiwe, mi ba mi bulaye, mi mu ka toiwa ki macaba
kamukana kabaka la libizo la ka. Ba polofita ba buhata ba ta ata, ba pume batu, mi ka
kuli bumaswe bu ta ekezeha lilato la ba baňata li ta fola.” Mateu 24:9-12.

Ki bafi bao Na ize ba ka puluswa?
“Kono ya tundamena ku isa kwa mafelelezo, ki yena ya ta piliswa.” Mateu 24:13.

Mi na ize mafelelezo a ke taha lili?
“Evangeli ye ya mubuso, ita Bulelwa mwa lifasi kaufela, ibe bupaki kwa macaba
kamukana kihona ku ta taha mafelelezo.” Mateu 24:14.

Muzibe se:
Pili Jerusalema i sika siniwa kale, Paulusi na sa izo bulela Evangeli mwa Roma, wo
ne li ona muleneňi o mutuna wa lifasi kamu-kana. Mi u talusa kuli na izo ba ni balumeli
mwa ndu ya Sisare, (Mafilipi 4:22). Mi na zwezi pili ku talusa kuli, na sa bulezi Evangeli
kwa batu kamukana, ni kuli ba i utwile, mi seo ne si tisize ku fela kwa Majuda.”
Makolose 1:23.

Mi seo ne si talusa kaufela kwa mushobo wa Majuda. Mi seo ki se sika taha ni kwa ku
fela kwa lifasi kamukana. Litaba zende ze za mushobo wa Kreste ha li ta Bulelwa mwa
lifasi kamukana, foo ki hona ku ka taha mafelelezo. Mi mubuso wa Majuda no sinyehile
ka putako ye komokisa, ki mo ku ta felela ni lifasi le la kacenu.

Ki sifi sisupo sa na talusize ka Jerusalema?
“Ha mu ta bona Jerusalema u ambekilwe ki limpi, mu zibe kuli kusinyeha kwa hae se
kuli fa kaufi.” Luka 21:20.

Liponiso halise li bonahalile ki sifi seo balutiwa ba Hae ne ba na ni ku sieza?
“Cwale ha mu ta bona bumaswe bo bu shandaula bo bu bulezwi ki mupolofita Daniele
kuli buinzi mwa sibaka sesi kenile, (Ya bala a lemuhe) fo he ba ba inzi mwa Judea ba
sabele mwa malundu.” Mateu 24:15,16

Muzibe se: -
Ka A.D. 66. Cestrusi a bato lwanisa muleneňi, kono a kutela mwa mulaho, kono
baKreste bona ne ba lemuhile sipolofita mi ba saba, haili foo Majuda ba 1,100,000 ne
ba bulailwe mwa silimo sa A.D 70 Jerusalema ha sinyiwa. Mi ye ki tuto ye tuna luli, ka
kuli ona mwa nako ye balumeli bona, be ne ba lata Jesu ne ba pilile. Kono bahanyezi
ne ba bulailwe kamukana bona. Mi ki se si ka ezahala ni kwa mafelelezo a lifasi, ba
ba utwa, ba ta ngiwa kono ba hanyezi ba ta bulawa, ni ku siiwa. (Mubale Mateu 24:36-
44, Luka 21:34-16, 1 Matesalonika 5:1-6).

Haku se ku bonwi sisupo, ki sifi se lu si laezwi?
“Yali fa situwa sa ndu a sike a shetumuka ku yo nga sika mwa ndu ya hae, mi ya inzi
mwa masimu a sike a kutela kwa hae ku yo nga kubo.” Mateu 24:17-18.

39

Na bonisize cwaňi tokomelo kwa balatiwa ba hae?
“Mu lapele kuli ku saba kwa mina ku sike kwa ba fa maliha, Kamba la sabata.” Mateu
24:20.

Muzibe se: -
Ku saba fa maliha ku tisa manyando a matuna, mi la Sabata lona a kuna ni ku hanyeza
ki manyando fela.

Mi tapelo ya bulutiwa ba Kreste ne i utwilwe. Lika ne li ezahala, Maroma ni Majuda ne
ba paleliswa batu ku saba. Sisare ha kutela mwa mulaho, Majuda ba kutisa mpi yah
ae mwa mulaho, ki yona nako yeo ba Kreste ne ba bile ni mata a ku baleha, kakuli ka
nako ya petuho Majuda bona ne bana ni mukiti wa Tabanakela, mwa Jerusalema. Ka
nako yeo ba Kreste mwa Judae ne ba fumani nako yak u saba, ku yo I pata mi neli
mwa nako ya mbumbi yeli ye nde kwa ku baleha.

Ki ifi miliko ye miňi tokomelo ya na bulezi?
“Kakuli mwa nako yeo ňalelwa I taba ye tuna, la li ku simwa lifasi ku fita cwale hali si
ka bona ňalelwa ye tuna cwalo.” Mateu 24:21.

Muzibe se: -
Ku sinyiwa kwa Jerusalema sipolofita sa Mushe ku (Deutronoma 28:47, 53) ne si
tazelelizwe. Ba ka ca miselo ya mubili ya mina. I li palo ya bana ba mina ba bashimani
ni basizana. Ha bana ku ba ni makeke. Ku kalela fela fa sinyeho ya Jerusalema ku
taha fa ku nyandiswa ni ku tamiwa kwa baKreste ki mibuso ya bahedeni mwa myaha
ye milalu ya pili ya bulapeli, bwa siKreste. Kwa taha nyandiso ye tuna, hahulu-hulu ka
myanda-anda ya lilimo wa mubuso wa Papa o no bulezwi ki Daniele ku (Daniele 7:25
ni Sinulo 12:6) mi ze kamukana li ezahalile mwa mubuso wa batu fela mane ni wa
Papa cwalo.

Ki ka libaka labo maňi linako ha li ka kusufazwa?
“Kabesi kuli mazazi ao a ka kusufazwa kabe ku sina sibupiwa sesi ka piliswa. Kono
ka baka la ba ba ketilwe mazazi ao aka fukuzwa.”

Muzibe se: -
Ni hane kuna ni chinceho ye tuna mwa linako zani, ha ku zwa ze ňata mwa Roma mi
zeňwi cwalo ze ne zwile mwa teňi, mubuso wa Papa ne u sa susueza bumaswe, kuli
bu zwele pili ku amana ni bene ba tisa chicheho, kono ni hakulicwalo ne kunze ku
fukuzeha, mane ku fitela nyandiso ya balumeli ya fitelela pili lilimo ze 1260 li sika ba
kale.

Kreste na lu kunguzi kwaňi?
“Fo he mutu ni haka mi bulelela ali: Kreste ki yo kwanu, Kamba ki yo mwani, mu sike
mwa mu lumela. Kakuli ku ta taha bo-Kreste ba buhata ni bapolofita ba buhata, mi ba
ta eza liponiso ze tuna ni limakazo, mane ku pumwe ni bona ba ba ketilwe, Kamba; ki
nto ye konahala.” Mateu 24:23,24.

Ki lisupo lifi ze ka bonwa mwa lihalimu?
“Lisupo li ta bonahala fa lizazi ni fa kweli ni fa linaleli.” Luka 21:25.

40

Zeňwi za lisupo za pili ne li bonahezi lili?
“Ňalelwa ya mazazi ao i mano fela, lizazi li ka unsufala kweli ita tokwa liseli mi linaleli
li tawa kwa halimu.” Mateu 24:29.

“Kono mwa mazazi ao aňalelwa, lizazi li ta unsufala, ni kweli haina ku fa liseli, mi
linaleli li tawa kwa halimu. Mi mata a inzi mwa lihalimu a ta nyanganya.” Mareka
13:24,25 (mu bapanye ni Joele 2:30, 31; 3:15, Isaya 13:10, Amosi 8:9.).

Muzibe se: -
Mwa lilimo ze 1260 ha ku se ku felile nyandiso ya balumeli mwa hala a lilimo ze
(myanda ye lishumi ka ze ketalizoho ka zetalu) lisupo za ku taha kwa Hae za kala ku
ezahala.

1. Lifitile le li komokisa la lizazi ni kweli, lizazi leli zibahalile kuli la 19 Kandao 1780
i tatuluzwi ki munna ya bizwa Samuele Willard wa Harvard. Uli kezo yeo nei
kalile mwa lihola zabo 10 ni 11 ya kakusasana. Kwa bonahala malu a matuna
a to apesa lihalimu, mi kwaba ni lififi le tuna. Malu ana zwela kwa Mutulo/Wiko,
mi kwa ina cwalo mane ku fita fa hala busihu, mi kwaba cwalo ka mikwa ye
siana –siana. Ba baňwi batu ne ba sa koni mane ni haiba kubala, muňolo wa
litaku ze bonahala ka lihola ze ňatanyana ni haike neisi nto ya kai ni kai.
Makandela na tukisizwe sina busihu mwa mandu. Linyunywani za opela lipina
za zona sina mo liezeza lizazi ha lilikezi. Likuhu za tuhela kusela, za ya kwa ku
lobala mi mikombwe ya lila sina mo i ezezanga mazazi kamukana. Tukanyana
ne tu sa bonwi haisi ku ka sutelela luli fa kaufi ki hona u ka bona. Mi linto
kamukana za lemuha, kuli ki busihu. Mi ne ku azahalile cwalo, mane kufitela fa
hala busihu bwa lizazi le li tatami.

Sina kweli haineili kwa neku le liňwi la lifasi, ne ku si kunsufala ko ku tiswa ki
kweli. Kamba kuli kezo yeo ne i ta ina nako ye telele cwalo, neku sa swaneli,
mi kezo yeo na bona ha talusa se siňwi se si tezi.
“Mi lififi la lizazi le li tatami lona neli le li tuna luli kuli haisamba lifasi li tomwa a
li sika bonahala kale, mi neli bonahezi kuli luli haisali kamba mane ne li batilo
swana sina lani lene li ambekile kamba mane ne li batilo swana sina lani lene li
ambekile Egepita Mushe ha lukulula bana ba Isilaele. Mane mutu ni ha na ka
nanula kasila kaka sweu mwa halimu, ne ka sa bonahali ka kuli ne li lififi luli leli
tuna. (Samuel Tenney) 1785.

Timothy Dwight ya nali Purisidenti wa Yale na hupuzi kuli, mwendi lizazi la
katulo se li fitile. Ndu ya milao nelela kueza musebezi wa yona, bakeňi sa lififi,
ba tukisa makandela kuli ba to fumanwa fa musebezi, haiba Jesu a taha (John
W Barba).

Ba ňoli ne ba sina tumelelano ka se si tisize lififi kono ne ba lumelelani ka se si
ezizwe ki lona. Kezo yona ne li ye sabisa kamo ne inezi. Mi lififi ne li bonahezi,
kono lilimo ze myanda ye lishumi ka ye supile, pili kezo yeo i sika ezahala,
kreste na kile a polofita ali: Zeo a li felile, lizazi li ta unsufala mi kweli ha ina kufa
liseli la yona. Mareka 13:24. Ona lisupo ze ne li ezahezi ka nako ye lumelelana
sina ka mo ne ku bulelezwi. Ki yona niti fela, isi kuli neli lififi la fela, yeo ki niti
mwa linako ze. Haiba Mulena na pazula liwate kuli ku be ni nzila ya batu ba
hae, na ezize cwalo ka moya o mutuna tuna ono zwela Upa.” Exoda 14:21. Ze

41

neli limakazo fela? Ha fetula mezi ku eza a mande a kona ku nwiwa. (Exoda
15:23-25). Na ki kuli mata a lihalimu na i insisize mikwa ye miňwi ya za lifasi,
sina ka ku fetula mezi ku a biasa mande? Ka mukwa o swana ni haike lifasi, ne
li na ni buikalabelo bwa likezo ze ňwi sina lififi la Kandao 19 ,1780, ni ha kuli
cwalo, se si talusa sipolofita kuli neli mafelelezo a nako ya tibelelo.

2. Nako ye zibilwe linaleli ha li wa. Kakusasana kwa la Njimwana 13, 1833 ku
bulela bo lubona ka meto mwa Yale, muituti wa za lihalimu, ne li nto ye sa koni
ku libalwa ki ufi Kamba ufi, kakuli mane ne ku bizwa kuli linaleli za
kunupwakunupwa, mi ne li nto yena mbwetukisa, ye sika bonwa kale kwa likezo
kaufela za mufuta wa ze ňozwi. “Mi mwa naha mo, kezo ya mufuta wo ai sika
ezahala kale. Pili li sika ba kale zeo ne li ezahalanga, kono li sa komokisi batu
ba zona. Ku sa bonahali ku sabisa ba sitopa sesiňwi. (Denison Qhmsten).

Ku zwa kwa mexico ku ya kwa Halifax haisi ku isa musihali kiona ponahalo ye
i fela. Mbyumbyulu kamukana ne i tezi fela linaleli ze wa kwa halimu, mi ne
kuswana limbola za mulilo, Mi Botson kono ne ku swana fela sina Mbundu yani
ye tuna-tuna Mi ne li kalulo ya fahali. Mi luli neli nto ye komokisa sina hane i
ambakani sibaka kaufela. (Agness M Clerke).

ki lifi lisupo za ku taha kwa kreste sina ene ku bulezwi?
“ňalelwa ya macaba, liwate ni mandinda, ni batu bata omelela ki yona sabo ka
ku bona zona lika zeo inze li bonahala mwa lifasi.” Luka 21:25,26.

Ki ifi kezo ye ne ka ezahala lisupo ha lise li bonahezi?
“Cwale ki ha ba ka bona mwana mutu a taha mwa malu, ka mata ni kanya ye
tuna-tuna.” Luka 21:27 (Mateu 24:30).

Lika ze ha li kala ku ezahala luna luswanezi ku eza sifi?
“Zeo ha li kala ku taha, mutalimise meto a mina kwa halimu mi mu inuke, kakuli
ku liululwa kwa mina ku fa kaufi.” Luka 21:28.

Likota hali kala ku shoshomela matali lu ziba luli se li nako ya ňi?
“Muitemuse ka nguli ya kota ya veine, mitai ya yona haiba bunolo mi i shoshela
matali mu zibe kuli mbumbi i fa kaufi.” Mateu 24:32.

Ki sifi ni luna se lu lukela ku lemuha halu bona lisupo ze?
“ka mukwa ocwalo ni mina ha mu bona zeo li taha mu zibe kuli mubuso wa
Mulimu u fakaufi.” Luka 21:31.

Kreste na tiiselize cwaňi bupaki bwa bupolofita bo?
“Ki niti ni li ku mina lusika lo ha luna lu fela zeo kaufela li sika taha.” Mateu
24:34,35.

Muzibe se: -
Sina Kreste ha na bulezi ka sinyeho ya Jerusalema, ne i bile ya niti ka
samulaho. Ki kamo ku ka bela ni ka buniti boo a file kwa ku fela kwa lifasi, mi
luli ku ta talelezwa.

42

Ki ufi alinosi ya ziba luli nako ya ku taha kwa Kreste?
“Sina ka lizazi ni nako a kuna ya ziba, mane ni ona maňeloi a lihalimu a zibi
haisi Ndate.” Mateu 24:36.
Ki ifi mikwa ye miňwi ye bapiswa ka yona ka za ku taha kwa Kreste?
“Mo ne ku inezi ka linako za Nuwe, ku taba cwalo kwa ku taha kwa mwana
Mutu. Kakuli ki mo ne ku inezi mwa mazazi ale, a munda o mutuna u sika
bonahala kale. Batu ne ba ca, ba nwa, ba nyala, ba nyalisa mane la fita lizazi
la kena Nuwe mwa Aleka. Ki seo si ka ezahala kwa ku taha kwa mwana mutu.”
Mateu 24:37-39.
Ki kelezo maňi ya butokwa ya file Kreste?
“Kamukwa ocwalo ni mina mu i tukise, kakuli mwana Mutu u ka taha ka nako
ye mu sa zibi.” Mateu 24:44.
Mi ba ba hanyeza kuli Kreste ha tahi ku taba cwaňi ku bona?
“Kono mutanga yo haiba kiya maswe. Mi a i pulelela mwa pilu ali: Mulena ka u
liyehezi sikamaňi? Mi sa kala ku nata ba luwilwe ni bona, a ca, a nwa ni
matahwa. Mulena a mutanga yoo uta taha mwa lizazi la sika mu libelela. U ka
mu nata likoto, a mu abele sa hae ni baipi ki mo kuna ni lililo ni likwecameno.”
Mateu 24:48-51.

43

14. KU TAHA KWA BUBELI KWA KRESTE

Ki lisepiso ze cwaňi zeo Kreste na sepisize ku amana ni ku taha kwa Hae?
“Pilu ya mina isike ya filikana. Mulumele Mulimu ni na muni lumele. Miyaho ki
ye miňata mwa ndu ya Ndate. Kabe ku si cwalo kabe ni mi bulelezi, ni saya ni
yo mi lukiseza sibaka; ni ka kuta ni to minga kuli mo ni inzi ni mina mube mwa
teňi.” Joani 14:1-3.

Ki sifi se si tatama ku taha kwa kreste?
“Mi kiha ba ka bona mwana Mutu a taha ka malu, ka mata ni ka kanya ye tuna.”
Luka 21:27.

Sepiso yaku taha kwa hae ne i bulezwi cwaňi, ha kambamela kwa
lihalimu?
“Banna ba Galilea, kiňi ha mu yemi mu talimile kwa lihalimu? Jesu yo ya isizwe
kwa lihalimu a li mwahala mina, u ka kuta ka mukwa o mumu boni a ya kaona
kwa lihalimu.” Likezo 1:10-11.

Paulusi u fa cwaňi maikuto a hae fa sepo yao?
“Lunze lu talimezi sepo ye na ni mbuyoti, ni ku bonahala kwa kanya ya Mulimu
yo muhulu ni ya mupilisi wa luna Jesu Kreste.” Tite 2:13.

Pitrose u bulela cwaňi ka yona sepo yeo?
“Kakuli a u sika ya ka matangu a ezizwe ka butali a lu mi zibisize mata a Mulena
luna Jesu Kreste, ni ku taha kwa hae, kono nelu iponezi butuna bwa hae ka
meto a luna.” 2 Petrose 1:16.

Na ki kuli batu kaufela mwa lifasi ba itukiseza kutaha kwa Hae?
“Kiha ku ka taha sisupo sa mwana Mutu. Ni machaba kamukana a lifasi a ka i
kalelwa, mi a ka bona mwana Mutu a taha mwa malu a lihalimu; ka mata a
matuna ni kanya ye tuna.’’ Mateu 24:30. A mubone ki yo u taha ka malu, mi
meto kaufela ata mu bona, niba ba mutabile ba ta mubona. Mi machaba ni
mishobo kamukana ya lifasi bata lila kabaka la hae.’’ Sinulo 1:7.

Ki ka baka laňi buňata bwa batu ha ba sika ba ba itukiseza yona kezo ye?
“Kono mutanga yo haiba ki ya maswe, mi a ipulelela mwa pilu yahae, Mulena
ka u liyehile. Mi sa kala ku nata ba ba luwilwe ni yena, a ca, a nwa ni matahwa.
Mulena wa mutanga yo uka taha mwa lizazi la sa mu libezi, ni nako ya sa zibi,
ni la sika mu libelela.

Muzibe se: -
Ka muhupulo wa yona tuto ye ya butokwa sina ka mo ni ka i bizeza, Ye ya
kutaha kwa Kreste kwa bubeli mwa lifasi le, i lutwa mwa Testamente ye nca
hande ka ku utwahala luli, sina lituto ze ňwi ze fumanwa mwa teňi. Sesi bile
mwa keleke ka lilimo ze lishumi kaze ketalizoho, Kamba ze lishumi ka ze supile,
hani sika utwa kale kutazo ye talusa za ku taha kwa Kreste kwa bubeli. Ki
likeleke ze balwa fela, ze sa tokomela za kolobezo. Kono mwa maňolo a
Paulusi, ni hupula kuli kolobezo u ibulezi ha 13 inge i bulela kaza ku taha kwa
Kreste kwa bubeli. Ku bulezwi ha mashumi a ketalizoho kono keleke i bulela
hanyinyani fela kaza teňi. Cwale fa ki kale ni lemuha libaka leli tisa cwalo: Satani

44

ha tabeli kuli lu lemuhe yona niti ye ya butokwa. Kakuli a kuna sene si ka eza
cwalo keleke. Mutu, a saba fela ni zibo ye cwalo ya kuli Jesu Kreste wa taha
hape, ku to nga ba hae kuli bayo ba ku yena, lona lifasi le lisinyiwe ni ze batwa
ki lona, lipulukelo za butokwa za gesi. Mezi, mapanga, ni linjanji, ha lisana ku
ba ni taluso kuyena, kakuli mutu ya cwalo u taba ya lukuluhile mwa pilu. Kakuli
u hupula yena ya fuyozwi ha ta mubona a taha kuto mungela mwa mubuso wa
hae o tohonolofalizwe.” D.L. MOODY.

Jesu ya isizwe kwa lihalimu ali mwa hala mina, u ta kuta ka mukwa o mumu
boni a ya kwa lihalimu ka ona. Ki sepiso ye tuna kwa balutiwa ba hae ye tisizwe
ki bona banna ba ba beli ba ba apezi ze sweu; hana nze a apeswa ki malu mwa
lihalimu. Na kuzize ka lilimo ze mashumi a ketalizoho, ki hona a yo bulela mwa
Sinulo ya na file ku mutanga hae Joani, Yona Evangeli ye bulela hape za ku
taha mwa malu, mi, u kwala ka bu filwe mwa tuto ye, ni ka ku eza, ku hupula
butokwi ni mutomo sakata o filwe mwa lituto za hae Kreste ni Baapostola.
Cwale ne ku bile cwaňi mwa lilimo zaka za bu pasita ni sa iluta yona tuto ye?
Uka mi nata likoto, a mi abele sa hae ni baipi ki mo kuna ni lililo ni likwecameno.”
Mateu 24:48-51.

Lifasi li kabe li ezaňi Kreste ha ka taha?
“Mo ne kuinezi mwa mazazi a Nuwe, ku kaba cwalo kwa ku taha kwa mwana
mutu, kakuli mo ne ku inezi kwa mazazi ale munda o mutuna u sika bonahala
kale, batu ne ba ca, ne ba mwa, ba nyala, ba nyalisa; mane la fita lizazi la kena
mwa aleka Nuwe. Ha ba sika lemuha se siňwi mane munda wa kena mi waba
kukisa kaufela. Ku kaba cwalo ha ka taha mwana mutu.” Mateu 24:37-39. Ku
kaba cwalo sina mo ne ku inezi mwa mazazi a Lota ne ba ca, ba nwa, ba leka
ni ku lekisa, ba cala bayaha kono Lota ha zwa mwa Sodoma, kwa nela mulilo
o mutuna o zwa kwa lihalimu ku to yundisa kamukana. Mi ki mo ku ka bela ka
nako yeo mwana Mutu ya ka taha ka yona.” Luka 17:28-30.

Muzibe se: -
Ha si kuli a ku taluswa cwana ku Bulelwa ku ca, ni ku nwa, ku nyala, ku leka,
ku lekisa, ku chala, Kamba ku yaha kuli ku maswe. Ha ku bulelwi cwalo, se si
Bulelwa ki kuli zona linto za kuisa hahulu muhupulo ku zona i kona ku ba nto
ye kona ku bapaleliswa ku ba ni muhupulo wa ku libelela Mulena ka nako ye
swanela.

Ki maňi ya fofaza batu kuli ba sike ba amuhela Evangeli ya Kreste?
“I li ba ba sa lumeli, bao Mulimu wa lifasi u fofalize kutwisiso ya bona, kuli ba
sike ba boniseza liseli la evangeli ye kanya ya Kreste yeli si swaniso sa
Mulimu.” 2 Makorinte 4:4.

A ku kakanywi, ki mukwa fela wa kuli ne li se ni zwile mwa taelo ya tuto ya luna.
Mwa likutazo ze ni utwile kuzwa kwa bwanana bwa ka ani sika teleza kale kwa
kutazo ye amana ni yona tuto ye.” A.J. GORDON. Kreste mwana tezi kwa
keleke, pp. 44,45.

45

Ba ba pilisizwe baka swana ni Kreste lili?
“Balatiwa cwale lu bana ba Mulimu. Mi se lu kaba sona ha si ka bonahazwa
kale, lwa ziba kuli nako yaka taha lu ta swana sina yena.” 1 Joani 3:2.

Ki kuli ku taha kwa Kreste i ta ba nako ya mipuzo nji?
“Kakuli Mwana Mutu u ta taha mwa kanya ya ndatahe ni mangeloi a hae, mi ki
ha ka fa mutu ni mutu mupuzo wa ezize.” Mateu 16:27. A mu bone, ni ta kapili,
mi ni sweli mupuzo waka, kuli ni fe mutu ni mutu ka kuya ka musebezi wa hae.”
Sinulo 22:12.

Ki bo maňi ba ba sepisizwe puluso Jesu ha ka taha?
“Ha kulicwalo, kreste ya itahisize haňwi ka sitabelo, ku lwala libi za ba baňata,
u ka bo nahala la bubeli isi ka baka la sibi, kono a to pilisa ba ba libelezi ku taha
kwa hae.” Maheberu 9:28.

Sepo ye ifa susumezo ye cwaňi fa halimwa bupilo?
“Lwa ziba kuli haka taha, lu ta ba sina yena, kakuli, luta mu bona; mi mutu
kamukana ya na ni sepo yeo, wa ikenisa sina yena ha li ya kenile.” 1 Joani
3:2,3.

Mushukwe wa ku luka u sepisizwe bo maňi?
“Haili na ni tuha ni sululelwa ki mali, mi nako ya ka ya ku zamaya ise i sutelezi.
Ni lwanile ndwa ye nde, ni fitile kwa mafelelezo a nzila ya ka, ni bulukile tumelo,
mi cwale kuwani ya bulena ya ku luka i beezwi na, yeo a ka ni fa Mulena muatuli
ya lukile, mwa lizazi leo. Mi isi na fela, kono ni batu kamukana ba ba latile ku
taha kwa hae.” 2 Timotea 4:6-8

Ba ba libelezi ku taha kwa hae ba ta liňi ha ka taha?
“Ka lizazi leo, ku ka Bulelwa kuli, a mu bone ki yena Mulimu wa luna; ne lu mu
sepile, mi ulu pilisize. Ki yena Muňa Bupilo ne lu mu sepile a lu wabelwe, mi lu
tabele ku pilisa kwa hae.” Isaya 25:9.

Na ki kuli nako ya ku taha kwa hae i patuluzwi?
“Kono ka lizazi leo a kuna ya liziba, ni haiba mangeloi a lihalimu haisi Ndate a
nosi.” Mateu 24:36.

Jesu u lu bulelela kuli lu swanezi ku ezaňi ka taba ye?
“Mu libelele kakuli a mu zibi nako yeo Mulena a ta taha ka yona.” Mateu 24:42.

Muzibe se: -
Ku bao ba ba sa tokomeli, u ta taha sina lisholi nako ya busihu ku ba hae yena
Mulena bona.” Hennry Alford.

“Mukwa o munde ku mu-lumeli ki ku libelela ku taha kwa Mulena hae.” D.L.
MOODY. “Ku taha kwa bubeli kwa Kreate” (Revell) p.9.

Ki mamela ifi yeo Kreste a i file kuli kezo yeo isike ya lu tahela lusa zibi?
“Mi mu tokomele kuli lipilu za mina li sike za sinyiwa ki ku ca maswe, ni ku kolwa
bucwala, ni ku bilaela za bupilo mane lizazi leo li to mi tulukela mu sika itukisa.
Kakuli li ka wela ba ba yahile mwa lifasi kaufela sina sikwela. Ki fo he, mutone,

46

mi mu lapele ka mita kuli mu kone ku banduka ku zeo kaufela ze ka bonahala,
ni ku yema fa pila Mwana Mutu.” Luka 21:34-36.
Balumeli ba swanezi kueza sifi ha ba libelezi lona lizazi leli tuna le?
“Cwale, haili luna ba hesu, lu itiise, lu talimele Mulena mane a fite. A mu bone,
mulimi ha libelela lukau lwa butokwa lwa lifasi, wa itiisa mane a tambule pula
ya museulo ni ya matabula. Ni mina mu libellee, mi mu i tiise mwa lipilu za mina;
kakuli ku taha kwa Mulena ku se kuli fa kaufi.” Jakobo 5:7,8.

47

15.MUNZI WA BA BA LIULUZWI

Ki ka libaka lifi lifasi ha ne li ezizwe?
“Muňa Bupilo mubupi wa lihalimu. Mulimu ya bupile lifasi, muezi wa lona ya li tiisize;
ya sika li bupa fela kono ili kuli li yahiwe; sa bulela kise uli: kina Muňa Bupilo yo muňwi
ha yo.’’ Isaya 45:18.

Mulimu na file maňi lifasi?
“Lihalimu ni Mahalimu ki a Mulena, kono lifasi u li file kwa bana ba batu.” Lisamu
115:16.

Mutu na bupezwi sika maňi?
“U mu file ku busa misebezi ya mazoho a hae. U beile linto kamukana kwa tasa a
mautu a hae.” Lisamu 8:6.

Mutu na sinyehezwi cwaňi mubuso wa hae?
“U sinyize mubuso wa hae ka sibi.” Maroma 5:12. 6:23.

Mutu ha sa sinyehezwi ki mubuso wa hae, na file ku maňi?
“Kakuli mutu ha tuzwi ki sesiňwi, u mwa butanga bwa sona.” 2 Pitrosi 2:18.

Muzibe se: -
Mutu na tuzwi ki Satani mwa simu ya Edeni. Mi za hae kaufela zene muamu mane ni
za hae kaufela zaba za Satani.

Satani ha na lika Kreste na i tumba ka ku lua sikamaňi?
“Cwale Diabulosi a mu isa fo ku lumbile, a mu bonisa mibuso kaufela ya lifasi ka nako
i liňwi fela. Mi ali ku yena, ni ka kufa bulena bo kaufela ni ku bubana kwa mibuso;
kakuli zeo ni li filwe mi ni lifa yeni lata.” Luka 4:5,6.

Ki mutomo wa mufuta ufi wo Mulena na u sepisize ka mupolofita Mika?
“Haili wena tawala ya mutapi, lilundunyana la mwana Sione wa musizana, ku wena ku
ka taha, mane ku be ku kene, bulena bwa pili ona mubuso wa mwana Jerusalema wa
musizani.” Mika 4:8.

Ki ka baka laňi Jesu ha na bulela kuli limbuyoti ki zaba ba ishuwa?
“Mbuyoti ki ya ba ba ishuwa kakuli baka ca sanda sa lifasi.” Mateu 5:5

Muzibe se: -
Ona ku ca sanda sa lifasi koo, a ku lemuhiwi mwa bupilo bo bwa lifasi le. Kakuli ba ba
ishuwa bana ni ze nyani fela za ku i kola mwa lifasi le la sibi.

Ki bafi bao Muňoli wa lisamu a talusa kuli bana ni ze ňata hahulu mwa lifasi le?
“Kakuli ne ni shwela ba i kuhuusi muna. Ha ne ni bona ba ba maswe mo bakondela.
Meto a bona a luluhile ki mafula. Ba fumile ku fita se kona ku lakaza pilu.” Lisamu
73:3.7.

48

Ki sepiso maňi ya na filwe Abrahama ku amana ni naha?
“Lota ha sa kauhani ni yena, Muňa Bupilo a li ku Abrame: U nanule meto, u talime
naha ku kala mo u yemi, ku isa kwa Mutulo ni kwa Mboela ni kwa Upa; ni kwa Wiko.
Kakuli naha kamukana yo bona, ni ta i fa wena, ni baikulu ba hao ku ya ku ile.” Genese
13:14,15.

Yona sepiso ye, ne yo fita ku bo maňi luli?
“Kakuli sepiso yaku yola sanda sa lifasi, ha i fiwa Abrahama, Kamba baikulu ba hae,
ne si ka Mulao kono ki ka ku luka ko ku inzi mwa tumelo.” Maroma 4:13.

Ki kalulo maňi ya na luile Abrahama mwa naha ya Kanana mwa nako yaku pila
kwa hae?
“Ha sika mufa sanda mwateňi, ni haiba sibakanyana se si likana ni se si hatwa ka liutu,
kono a mu sepisa kuli u ka mufa yona, ibe liluo la hae ni bana ba ba ikulyae mwa
mulaho wa hae ni ha na sika pepa mwana.” Likezo 7:5. (Maheberu 11:13).

Ka ku hupulisisa ki maňi peu ye ya na sepisizwe ku yola sanda?
“Mi cwale lisepiso ne li filwe Abrahama, ni lusika lwa hae. Ha ku sika Bulelwa ni masika
hae, inge ki a maňata; kono ki lu lu ňwi ha ku izwe ni kwa lusika lwa hao, ki kuli Kreste.”
Magalata 3:16.

Bacafa ba sepiso ki bo maňi?
“Cwale ha muli ba Kreste, fo he mu ba lusika lwa Abrahama mi mu ka ca sanda sa
sepiso.” Magalata 3:29.

Ki ka baka laňi batu baikale ha ne ba sika fiwa yona sepiso ye?
“Bona bao kaufela, ni ha ba pakilwe hande ka za tumelo ya bona, ha ba sika amuhela
ze ne ba sepisizwe. Kakuli Mulimu na lu bonezi zende ku fita; kuli bale ba sike ba
fumana ku petahala luna lu siyo kwa teňi.” Maheberu 11:39,40.

Lifasi la luna li kaba cwaňi mwa lizazi la Mulena?
“Lizazi la Mulena li ta taha sina lisholi. Ka lona lihalimu lika fela ka musunga; ka buhali
bwa mulilo. Lifasi lika chelela hamoho ni misebezi ya lona.” 2 Pitrose 3:10.

Ki sifi se si ka latelela yona nto ye tuna ye?
“Kono ka sepiso ya hae, lu talimezi lihalimu le li nca, ni lifasi le li nca mo ku yahile
kuluka.” 2 Pitrosi 3:13.

Muzibe se: -
Kwa ku taha kwa Kreste, ba ba maswe ba ba ta fumanwa inge ba pila ba ta shwa. Mi
ba ba lukile, ba ta ngelwa kwa lihalimu, ku yo ina ni Kreste ka lilimo ze sikiti, mane
nako ya babamaswe yaku sinyiwa i fite, ni keniso ya lifasi ka kucisa bumaswe
kamukana ka lizazi la mafelelezo. Lifasi li ka ncafazwa mi mutu u ta liululwa kwa sibi,
mi u ta iswa kwa swanela teňi.

Neli sepiso maňi ye li mwa Testamente ya kale yeo Pitrosi na bapanya ni yona?
“A mu bone, cwale, ni eza mahalimu a manca, ni lifasi le linca, za kale ha li sana ku
hupulwa ni haiba ku kutela mwa munahano.” Isaya 65:17.

49

Muapositola Joani na bonisizwe ňi mwa pono?
“Micwale na bona lihalimu le li nca, ni lifasi le linca; kakuli lihamu la kale ni lifasi la kale
ne lifelile, mi liwate ne li felile.” Sinulo 21:1.
Isaya na bulezi cwaňi ka za buino mwa lifasi le linca?
“Mi ba ta yaha mandu ba pile ku ona, bacale likota za veine mi ba ce ze bewa ki zona.
Ha bana ku yaha mandu mi ku pile basili mwateňi; Kamba ku cala likota za veine mi li
cwe ki ba sili. Kakuli mazazi a ba sicaba se, a kaba a likani ni mazazi a likota mi
baketiwa ba ka i kola misebezi ya mazoho a bona nako ye telele.” Isaya 65:21-23.
Batu baka yo fiwa cwaňi ze ba tokwa?
“Ba sika ni biza kale ni ka be ni alabile, ni nako ye ba ka bulela ni kabe ni utwile.” Isaya
65:24.
Ki mayemo a cwaňi a kozo a ta bonahala mwa lifasi kamukana?
“Sitongwani si ka fula hamoho ni ngu, mi tau i ta pila bucwaňi sina pulu. Liluli libe sico
sa noha. Ha ku sana ya ka holofaza Kamba ku sinya fa lilundu la ka le li kenile; ku
bulela Muňa Bupilo.” Isaya 65:25.
Ku ka lapelwa ka mukwa o cwaňi mwa lifasi lelinca?
“Kakuli mahalimu a manca ni lifasi le linca ze ni ka eza sina ha li ka ina fa pila ka, ku
bulela Muňa Bupilo, ni lusika lwa mina ni libizo la mina li ka ina cwalo. Ka kweli ni kweli
ha i tasa, ni la pumulo kaufela mo li tela, mishobo ya batu kamukana i ka kubama fa
pila ka ku bulela Muňa Bupilo.” Isaya 66:22-23.
Ba ba liuluzwi ki Mulena b aka eza sikamaňi?
“Ba ba liuluzwi ki Muňa Bupilo, ba ka kuta ba kutele kwa Sione inze ba opela. Tabo
ye sa feli i ka bainela kwa litoho inge kuwani, ba ka fumana ze tabisa ze ebelisa mi ze
utwisa butuku ni ma sitapilu li ka sabela kwa hule.” Isaya 35:10.

50