moksa lengkap

50

Anggone nulis aksara Jawa iku pancen nduweni tata tulis sing
kudu ditrapake ing panulisan aksara Jawa, Ayo para siswa kanggo
luwih mangerteni kepriye panulsiane aksara Jawa ing ukara bisa
nindakake dolanan ing ngisor iki kanthi cara nulis ukara sing ana
ing ngisor iki utawa ing linktr.ee/moksa
1. Dina iki aku sinau nulis aksara Jawa nggunakake moksa
2. Nulis aksara jawa iku angel-angel penak
3. nalika nulis ukara aksara jawa diwiwiti kanthi adeg-adeg
4. aksara jawa iku bisa dipungkasi dening pada lungsi
5. pangkon ora oleh digunakake ing tengahe ukara kajaba kanggo
tandha koma

Panulisane Ukara Ngunakake Aksara Jawa

..

Sabanjure kita namung nyinaoni maneka werna wujude angone nulis ukara
sing ana ing aksara Jawa. Anggone nulis sawijine ukara ing aksara Jawa kudu
migatekake ngenani tata tulis aksara Jawa sing ana ing perangan sadurunge. Kanggo
tuladha ing ngisor iki wonten pira-pira ukara sing bisa katulis nggunakake aksara
Jawa mula banjur disinaoni bebarengan.

1. Nalika nulis ukara ing aksara Jawa kedah nggunakake adeg-adeg ( ) lan

dipungkasi dening tanda ( ) utawa ( ), kaya dene tuladha sing ana ing ngisor

iki,

51

“Sandhangan panyigeg iku kaya dene sandhangan layar, wygnyan, cecek, lan
pangkon.”

2. Nalika nulis ukara nggunakake aksara Jawa ora pareng nganggo pangkon ( ) ing
tengahe ukara, kajaba kanggo nulis pada lungsi ( ) utawa kanggo nulis aksara
tumpuk, kaya ukara sing ana ing ngisor iki,

“Nalika nyedhaki wulan pasa bulik blanja sembako kaya beras, lenga lan gula.”

Panulisane Aksara Jawa ing Paragraf

..

Menawa aksara Jawa ditulis dadi paragraf uga bisa lan tetep nggunakake tata
tulis sing wis ana, nanging ana pira-pira pambeda yaiku anane pada lan pananda sing
bakal digunakake, dene pada lan panandane kaya mangkene,

a. Adeg-adeg, kanggo miwiti paragraf utawa kanggo
miwiti ukara ing judhul

b. Pada guru, digunakake kanggo awal cerita utawa
tembang utawa sawijine tulisan sadurunge judhul.
Pada iki minangka tandha yen tulisan sing
nggunakake aksara Jawa minangka tulisan awal.

52

c. Pada pancak, digunakake kanggo ing akhir cerita
d. utawa utawa tulisan. Pada iki bisa dadi tandhe menawa
tulisan sing nggunakake aksara Jawa wis rampung
lan ora bakal diterusakae maneh.

Pada lungsi utawa tanda titik, digunakake kanggo
pungkasaning ukara, utawa paragraf nanging
durung akhir cerita. Lumrahe ana ing akhir
paragraf utawa ukara.

Tuladhane paragraf sing ditulis ing aksara Jawa saka Aksara Latin, kaya mangkene

Tulisan Among Subasita
Aksara Wong Jawa mono nduweni budaya unggah-ungguh, tatakrama,
Latin udanegara. Menawa arep ngucap tumindak kudu ngerti sapa kang
diadhepi, diajak ngomong. Ngadhepi pinisepuh, pangarsa wong
Tulisan kinurmat, genah ora padha yen ngadhepi sapadha-padha. Ya kudu ana
ing silah-silahe, bab ucap lan solah ting-kahe ana pangetarapane dhewe-
Aksara dhewe.
Jawa

53

Ayo dijenengi apa sing wis disinaoni

Anggone nulis Ukara utawa paragrafsing nggunakake
aksara Jawa kudu NGADEG, URIP, banjur MANDEG

1. NGADEG, nalika nulis ukara utawa paragraf sing nggunakake aksara
Jawa iku kudu diwiwiti kanthi tandha adeg-adeg.

2. URIP, ing njerone ukara utawa paragraf iku kabeh ukarane urip ora na
sing dipangkon utawa dipateni, bsa ana sing dipangkon yen ukara
utawa paragraf kasebut ana tanda koma utawa ana psangan tumpuk.

3. MANDEG, ing pungkasaning ukara utawa paragraf iku wajib ana tandha
pada lungsi uatwa tanda titik.

54

Ayo ditindakake!

Wacan sing ana ing ngisor iku coba dianalisis malih ana pirang ukara sing ana!
Banjur saben ukara sing ana ing tulisan ngisor iki tulisen ing aksara latin!

55

GLADHEN 3

Amarga sampun nyinaoni piwulangan ing ekaparwa kanthi runtut coba gladhen
ing ngisor iki dikerjakake

Gladhen iki bisa dikerjakane wonten ing kene
utawa diklik tombol iki

1. Kanggo nulis sawijine ukara ing aksara Jawa iku lumrahe dipungkasi kanthi
tanda ....
a. ,
b.
c.
d.
e.

2. “Wati mangan krupuk” panulisan ukara nggunakake aksara jawa iku kudu ...

a.
b.
c.
d.
e.

56

3. Nalika ing tengahe ukara iku ana sandhangan pangkon , nudweni tetenger
utawa tanda yen ukara iku ana tanda ...
a. koma utawa aksara pasangan tumpuk
b. aksara pasangan tumpuk lan aksara mati
c. koma utawa aksara mati
d. minangka pungkasane ukara
e. minangka tanda yen ukara iku luwih saka siji

4. Jangkepana tulisan aksara Jawa sing ana ing ngisor iki

a.
b.
c.
d.
e.
5. Jangkepana tulisan aksara Jawa sing ana ing ngisor iki

a.

b.
c.
d.
e.

57

6. Benere tulisan aksara Jawa sing ana ing ndhuwur yaiku .....

a.
b.
c.

d.
e.
7. Benere tulisan aksara Jawa sing arupa abang iku kudune....

a.
b.
c.
d.
e.

58

8. Panulisan tanda pangkon iku bisa ditulis ing tengahe ukara yen digunakake
kanggo ....
a. Tembung jenenge sawijine wong
b. Ana pasangan ing tengahe ukara
c. Ana tanda koma
d. Ana tanda koma lan ana aksara mati ing tanda iku
e. Ora bisa ditulis ing tengahe ukara

9. Badrut minangka sawijine siswa SMK PGRI 2 Kediri, badrut minangka sawijine
siswa sing wasis tur sregep menawa melu sawijine piwulangan. Dina iki mau
Badrut melu piwulangan Basa Jawa, ing sawijine soal Badrut rumangsa ana
soal sing anggel menawa ditulis kanggo aksara Jawa, mula ing soal iku badrut
kliru lan karo gurune dianggep salah. Tulisane jawabane Badrut kaya
mangkene

Kira-kira apa sing salah saka panulisane ukarane Badrut iku ....
a. Ora ana pangkone
b. Ana pasangan sing luwih saka siji
c. Kurang tanda adeg-adeg
d. Panulisane bocah kudu nggawe aksara ha
e. Dipungkasi kanthi cara pangkon lan pada lungsi

10.Ukara ing ngisor iki minangka katulis ing aksara Jawa dadine .....
“Jaman biyen para wanita seneng petan ing ngarep omah”

a.

b.

c.

d.

e.

Amarga kabeh sampun kasil anggone nyinaoni Tri Parwa iki ana
bebana awujud sertifikat sing dikirim ing email sing digunakake
kanggo ngerjakake gladhen 3 ing ndhuwur iku mula kabeh bisa di
cek emaile

59

60

A. Jangkepana teks aksara Jawa sing ana ing ngisor iki kanthi milih ukara sing
ana ing ngisore teks.

B. Teks Aksara Jawa 1 kanggo soal benar salah 5 soal

61

Ing perangan iki diajak mangerteni isine teks sing ana ing ndhuwur iku lan uga
mangsuli andharan sing ana ing ngisor iki kanthi nggunakake wangsulan Bener utawa
Luput!

1. Wacan aksara Jawa sing ana ing ndhuwur iku minangka wacan sing kasusun
saka enem (6) ukara sing isine ngenani yen wong nagih iku ora pareng karo
nesu-nesu (Benar/ Luput)

2. Ukara sing nomor 2 iku kudune nggunakake pada lungsi dudu pada lingsa,
amarga iku minangka pungkasaning ukara (Bener/ Luput)

3. Ukara sing nomor 3 iku ngandharake ngenani masio nesu-nesu nalika arep
mulih kudu tetep pamitan lan uga tetep njaga trapsila nalika maradhayoh
(Bener/ Luput)

4. Panggunaane pangkon sing ana ing pungkasae teks iku minangka tanda yen
aksara sing ana ing pungkasan minangka aksara mati utawa konsonan mula
kanggo mungkasi nggunakake tanda pangkon lan pada lingsa (Benar/ Luput)

5. Saka teks iku tinemu anane tanda pangkon sing minangka tanda koma sing
cacahe ana 2 (Bener/ Luput)

C. Wangsulana pitakonan sing ana ing ngisor iki kanthi milih perangan sing
miturute sampeyan paling bener!
1. Aksara pasangan sing panulisane wonten ing sisihe aksara iku kaya aksara ha,
sa, pa wujude panulisan aksara ha, sa, pa sing bener saka tembung ing ngisor
iki yaiku ...

a.

b.

c.

d.

e.

2.
Tembung sing ana ing nduwur iku nggunakake sandhangan swara lan
sandhangan panyigeg, uga wonten pasangane. Sing diarani sandhangan
panyigeg saka tembung iku nduweni fungsi kanggo ....
a. kanggo menehi swara sigeg “r”
b. kanggo menehi swara sigeg “h”

62

c. kanggo menehi swara sigeg “ng”
d. kanggo mateni aksara
e. kanggo nambahi swara “ra”

3. Aksara sandhangan digunakake kanggo nulis aksara Jawa sing nduwen vokal i,
u, e ,e, o. Nalika arep nulis tembung “Taling” nggunakake aksara sandhangan
...
a. taling
b. taling tarung
c. pepet
d. wulu
e. suku

4. Aksara sandhangan iku panulisane ana sing ing ngisore aksara ana sing ing
sisihe aksara lan uga ana ing ndhuwure aksara. Aksara sandhangan sing
panulisane ing sisihe aksara iku aksara sandhangan ...

a.

b.
c.

d.

e.
5. Panulisane tembung “dolanan bluluk” menawa katulis ing aksara Jawa yaiku

sing paling bener ....

a.

b.

c.

d.

e.

63

6. Nalika arep nuli tembung “Clulak cluluk” iku ana pasangan sing rangkep loro
utawa pasangan tumpuk, mula anggone nulis tembung “clulak-cluluk” iku
aksara ..... dipangku lan aksara .... pasangan.
a.
b.
c.
d.
e.

7. Sawijine dina Andi nemu tulisan aksara Jawa sing kaya ing ngisor iki,

Kira-kira tulisan iku yen diwaca munine ....
a. sepi ing pamrih rame ing gawe
b. sapi digawe gurih lan digawe gule
c. adigang adigung adiguna
d. sapa sing salah bakal seleh
e. sapa sing nandur bakale ngunduh

8. yen diwaca
munine ...
a. suradira jaya ningrat lebur dening pangastuti
b. sabeja-bejane wong kang lali isih beja wong eling lan waspada
c. saben tumindake manungsa iku bakal ngunduh pakarti
d. saben manungsa iku nduweni garising pepesthi
e. sapa sing salah bakal seleh lan sing bener bakal muncer

9. Semboyane pendidikan sing dicetuskake dening KI Hajar Dewantara yaiku ...

a.

b.

c.

d.

64

e.

10.
Jangkepe ukara sing ana ing ndhuwur iku yaiku ....
a.
b.
c.
d.
e.

Uji Pemahaman bisa
dikerjakake wonten

ing kene

Amarga kabeh sampun kasil anggone nyinaoni Catur Parwa iki ana
bebana awujud sertifikat sing dikirim ing email sing digunakake
kanggo ngerjakake Uji Pemahaman ing ndhuwru iku mula kabeh bisa
di cek emaile

65

A. Pangarep-arep

Kanthi nggunakake modul utawa bahan ajar iki diajab siswa bisa mangerteni
ngenani ;

1. Maneka wernane aksara Jawa sing kumrah digunakake ing masyarakat
2. Tata tulise aksara Jawa nalika digunakake kanggo nulis tembung, ukara

utawa paragraf
3. Panulisane ukara Jawa para siswa luwih tumata lan adhedhasar tata tulis

kang lumaku
4. Ngelompokake panulsiane aksara Jawa sing ana ing ngisor lan uga sing ana

ing ndhuwur.
5. Nggunakake tanda lan poda kanggo nggawe endahe tulisan aksara Jawa

anggone nulis ing sawijine ukara utawa paragraf.
6. Bisa ngetrapakae ptata aturan sing ana ing panulisan aksara Jawa
7. Bisa gampang anggone nyinaoni aksara Jawa lan tata tulise ing tembung,

ukara , utawa paragraf.

B. Tumindak sing bisa dibacutake

Sawise nyinaoni modul MOKSA iki para siswa bisa bacutake (nerusne) sinaune
ngenani aksara Jawa maneh sing kaya mangkene,

1. Nyinaoni panggunaan lan tata tulis aksara Murda lan aksara Swara.
2. Nyinaoni tata tulis aksara Rekan sing digunakake kanggo tembung-tembung

manca.
3. Sinau maneh ngenani tata tulis aksara Angka supaya luwih jangkep bisa nulis

aksara angka ing teks aksara Jawa.
4. Nggunakake aksara Jawa kanggo nulis perangan sing dianggep wigati kaya

dene semboyan lan utawa tulisan sing ana ing gapura.
5. Nggunakake aksara Jawa kanggo kagiyatan lan tumindak saben dina kaya dene

nulis maneka tembung ing acara kang penting.

66

C. Bausastra Cilik

Tembung Tegese

Adeg-adeg Tandha sing digunakake kanggo miwiti sawijien ukara
Ajisaka utawa paragraf nalika nulis ing aksara jawa
Among subasita Sawijine paraga ing legenda masyarakat Jawa
Angkara Nguri-nguri utawa njaga tatanan kanggo ngurmati wong
Anuswara liya
Ater-ater Sawijine tumindak sing dianggep kurang becik
Ayem tentrem Aksara irung, kaya dene ng, ny
Sufiks utawa imbuhan sing ana ing ngarepe tembung lingga
Bacutake Sawijine kahanan sing ora ana dredah utawa rame-rame
Bluluk kabeh katon tenang
Bobor Sawijine tumindak sing nerusake tumindak sing wis
Cakra ditindakake
Catur parwa Jenenge klapa cilik
Cecek Sawijine jenise masakan utawa sayuran sing dijangan
Cikar kanthi nggunakake santen sitik (gombyaran) lan ora pedes
Cungkup Sawijine gaman sing digunakake dening kresna
Diajab Perangan utawa bagian sing kapapat
Dwi parwa Sawijine sandhangan panjigeg sing bisa nggawe sesigeg ng
Eka parwa Sawijine kendaraan utawa tunggangan sing digunakake
Gati dening manungsa kanggo nggawa barang lan ditarik sapi
Padha karo kuncup
Geger Sawijine pangarep-arep (keinginan)
Gègèr Perangan utawa bagian kaloro
Gendhis Perangan utawa bagian kapisan
Gethok tular Sawijine tumindak sing ditindakake kanthi temenan
(serius)
Jangkep Sawijine kahanan sing rame lan akeh crah (perang/padu)
Kedah sing ana ing masyarakat
Keret Sawijine perangan awak sing ana ing mburi
Kikil Basa kramane gula
Sawijine tumindak kanggo mbabarake utawa nyebar
sawijine informasi
Sawijine kahanan sing wis lengkap bisa jumlah utawa
sawijine samubarang
Kudu
Sawijine aksara sandhangan wynjana sing digunakake
kanggo menehi seselan "re"
Sawijine iwak sing ana ing sikile sapi utawa wedhus

67

Kinurmat Sesebutan kanggo ngormati wong sing nduweni drajat
Krenan Karana
Kreteg Treteg, jembatan
Kumecap Omong, terucap
Kuthuk Pitik sing isih cilik lan isih manut
Sawijine tumindak sing ora nduweni tata krama lan
Lancang tatanan, lumrahe ora nyuwun ijin marang sing nduwe kersa
Sawijie aksara sandhangan kanggo panyigeg "r"
Layar Wuda, sawijine aksara sing durung ana sandhangane
Legena Godhong tela rambat utawa ubi
Lembayung Sawijine masakan utawa janganan sing nggunakake santen
lan lumrahe rasane rada pedes
Lodeh Adonan sing ora encer uga ora kentel, adonan semen lan
wedhi sing digunakake kanggo omah
Luluh Umum
Awalan utawa halaman sing wiwitan
Lumrah Nresnani anak utawa ngurmati anak
Manggala Mbagi
Mardi siwi Mendengarkan dan menyimak
Merang Sebagai
Midangetaken Tumindak sing molak-malik
Minangka Mulai, murwani, nglekasi
Mingkar-mingkur Ilang lan langsung nuju ing swargaloka
Miwiti Nagtur, nata
Moksa Sawijine kahanan sing katon tertib lan tumata
Mrananta Tumindak sing ngundhuh, neter, utawa ngeler
Mulya tinata Mlepet nganggo gapit
Ndadar Njaga mulih lestari
Nggapit Ngabung dadi siji
Nguri-nguri Sawijine tumindak sing nyebar kembang ing kuburan
Nyawiji Malih, berubah
Nyekar Paragraf, bait sing ana ing tembang, geguritan utawa
Owah artikel
Pemilik, sing nduweni hak marang samubarang
Pada Sawijine sandhangan sing digunakake kanggo nggawe
aksara legena dadi aksara sigeg (konsonan)
Pangarsa Seselan utawa aksara sing ana ing tengahe gatra utawa
ukara gatra
Pangkon Sawijine tumindak sing digunakae kanggo mateni utawa
nyigeg sawijine tembung
Panjingan Tempat, samubarang sing bahane saka kayu sing tipis lan
amba
Panyigeg

Papan

68

Parwa Bagian
Peken Basa kramane pasar
Sawijine sandhangan wynjana sing digunakake kanggo
Pengkal nambahi aksara "ya"
Sawijine sandhangan swara sing digunakake kanggo vokal
Pepet "è"
Samubarang sing nduweni kagunaan
Piguna Para wong sing dianggep luwih sepuh utawa luwih
dikurmati dening para masyarakat
Pinisepuh Nasihat sing becik saka wong liya lumrahe saka wong tua
Wong sing pengaweane ngarang geguritan, tembang, utawa
Pitutur karya sastra liya
Akhir
Pujangga Awalan
Rame-rame, reja-reja
Pungkasan Omong-omongan, diskusi, rapat, koordinasi
Purwaning Saudara dan anak-anak
Regeng-regeng
Rembuge Asal muasal lan baline manungsa
Sanak kadang
Sangkan paraning Setiya
dumadi Sawijine sandhangan swara sing digunakake kanggo vokal
Setya "u"
Sawijine sandhangan swara sing digunakake kanggo vokal
Suku "e"
Sawijine sandhangan swara sing digunakake kanggo vokal
Taling "o"
Aturan kanggo nulis
Taling-tarung Aturan
Tandha
Tata tulis Basa kramane endhog
Tatanan Wewengkon, wilayah
Tetenger Sesuai, pas
Tigan Perangan katelu
Tlatah Tertata
Trep Tingkah laku, lakune manungsa
Tri parwa Lestari
Tumata Pintar, pandai, mahir
Tumindak Diskusi
Uri-uri Wilayah, tlatah
Wasis Penting
Wawanrembug Basa kramane beras
Wewengkon Sawijine aksara sandhangan swara sing digunakake kanggo
Wigati
Wos
Wulu

69

Wuwuhan vokal "i"
Wyanjana Tambahan
Wygyan Aksara untu
Yuswa Sawijine aksara panyigeg kanggo aksara "h"
Umur

70

Kapustakan
Padmosoekotjo, S, 1992. Wewaton Panulise Basa Jawa Nganggo Aksara Jawa.

Surabaya: PT. Citra Jaya Murti.
Atmodjo, S. Prawira, 1996. Bausastra Jawa. Surabaya: Yayasan Djojo Bojo..
Mangunsuwito, S.A. 2002.Kamus Bahasa Jawa, Jawa-Indonesia. Bandung: CV.

YramaWidya.
Ngafenan, Mohammad. 1995. Paribasan, Bebasan, lan Saloka. Solo: CV Aneka.
Komisi Kesusastraan. 1926. Pedoman Penulisan Aksara Jawa. Surakarta : Pusaka Jawi