Ebook หน่วยที่ 1 ความรู้พื้นฐานเกี่ยวกับงานใบตอง

หนว่ ยท่ี 1
ความรูพ้ ้นื ฐานเก่ียวกับงานใบตอง

ประวตั ิ - ท่มี าของงานใบตอง

ในอดตี ที่ผา่ นมา มนุษย์เราพยายามท่ีจะเรยี นรทู้ ีจ่ ะดารงชีวติ อยทู่ ่ามกลาง
ธรรมชาติ โดยเนน้ ความกลมกลืนในรูปแบบของการพึ่งพาอาศัยซงึ่ กันและกัน
ร้จู ักการหาวัสดธุ รรมชาตมิ าปรงุ แตง่ ชีวิต ความเป็นอยูภ่ ายใต้กรอบของการรับ
และ การใหอ้ ยา่ งเหมาะสม สิ่งของเครอื่ งใชต้ า่ งๆ ซึง่ มนษุ ย์ได้ดดั แปลงมาจาก
ธรรมชาตลิ ว้ น แล้วแต่จะมีการนาไปใช้ให้เหมาะสม และมีความสมดุลกับ
ธรรมชาติ เมือ่ มนุษยเ์ ราได้คดิ นาใบตอง ใบไมต้ ่างๆมาใช้ห่อขนมและอาหาร
ต่างๆเพือ่ ใชใ้ นชีวิตประจาวนั ตลอดจนการคดิ ประดิษฐช์ ้ินงานใหม้ ีรูปร่าง
รูปทรงสวยงามและประณตี ยิง่ ขึน้ ศลิ ปะงานใบตองเร่ิมมีมาตงั้ แตส่ มยั ใดไม่
ปรากฏหลกั ฐานทแี่ นช่ ดั มใี ชเ้ ฉพาะ เป็นส่วนประกอบของงานดอกไม้ และใช้
เป็นภาชนะ ใส่ขนม และใส่อาหารเทา่ นั้น ในสว่ นของวัฒนธรรม งานฝีมอื ตา่ งๆ
ทบี่ ง่ บอกถึงความเป็นเอกลักษณไ์ ทย ตอ้ งยอมรับว่าบรรพบรุ ุษของเราชา่ งคิด
ช่างประดิษฐ์ ผลงานอนั สวยงามและ ทรงคุณคา่ เอาไวใ้ ห้เยาวชนร่นุ หลังได้เห็น
และเรยี นรกู้ ัน ผลงานเหล่านัน้ เพ่ือชว่ ยกันพฒั นาฝีมือใหค้ งอยู่สืบไปการนาวสั ดุ
ในธรรมชาตมิ าใช้ เช่น งานการแกะสลักจากไม้ ผักและผลไม้ งานจกั สานหรือ
งานประดษิ ฐ์ดอกไม้ ใบตองท่ีมีอยู่อยา่ งเพียงพอมาแปรเปล่ยี นเปน็ งานศิลป์ อนั
สุนทรยี ์ คงชว่ ยใหว้ ัสดเุ หล่าน้ัน ไมส่ ูญสลายหายไป ความหมายของ“บายศรี”
นน้ั สันนิษฐานวา่ ไดร้ บั อทิ ธพิ ลมาจาก ลทั ธิพราหมณ์ ซงึ่ เข้ามา ทางเขมร ทัง้ น้ี
เพราะ คาว่า “ บาย ” ภาษาเขมร แปลว่า ขา้ วสกุ ภาษาถิน่ อีสาน แปลว่า จบั
ต้อง สัมผัส สว่ นคาวา่ “ศร”ี มาจากภาษาสนั สกฤต ตรงกบั ภาษาบาลี
ว่า “ สริ ิ ” แปลวา่ มิง่ ขวญั ดังนน้ั คาว่า “บายศรี” หนา้ จะ แปลไดว้ า่ ข้าว
ขวญั หรอื สิ่งที่น่าสมั ผสั กับความดีงาม “ บายศรี ” ในพจนานุกรม ฉบับ
ราชบัณฑติ ยสถาน แปลวา่ ข้าวอันเปน็ สริ ิ, ขวญั ข้าว หรือ ภาชนะทีจ่ ัดตกแต่งให้
สวยงามเป็นพิเศษ ด้วยใบตอง และดอกไมส้ ด เพอ่ื เปน็ สารับใส่อาหารคาวหวาน
ในพธิ ีสงั เวยบชู า และพิธีทาขวญั ต่างๆ สมัยโบราณ มีการเรยี กพิธี สขู่ วญั
วา่ “ บาศรี ” ทัง้ นส้ี ืบเน่อื ง มาจากเปน็ พิธี สาหรบั บุคคล ช้นั เจ้านาย เพราะคา
ว่า “บา” เปน็ ภาษาโบราณ อีสานใชเ้ ป็น คานาหนา้ เรียกเจ้านาย เช่น บาทา้ ว

บาบา่ ว บาคราญ เป็นต้น ส่วนคาวา่ “ ศรี ” หมายถงึ ผหู้ ญิงและ ส่งิ ที่เป็นสิริ
มงคล “ บาศรี ” จึงหมายถึง การทาพธิ ที ี่ เปน็ สริ ิมงคล แต่ปจั จุบนั น้ี คาวา่ บาศ
รี ไมค่ อ่ ยนิยมเรยี ก กนั แลว้ มักนิยมเรยี กว่า “ บายศรี ” บายศรีจะเรียก
เป็นองค์ มหี ลายประเภท เชน่ บายศรีเทพ บายศรพี รหม เป็นตน้ สว่ นตา่ งๆ ที่
ประกอบกันเปน็ บายศรีมคี วามหมายในทางดี เช่น กรวยขา้ ว หมายถึงความอุดม
สมบูรณ์ใบชยั พฤกษ์หรอื ใบคูน อายุยนื ยาวดอกดาวเรือง ความ
เจรญิ รุ่งเรอื ง ดอกรกั ความรักทีม่ น่ั คง

คุณค่าของงานใบตอง
คณุ คา่ ของงานใบตองนั้นมมี ากมายทั้งในชีวิตประจาวนั โอกาสพิเศษและการ
ธรรมรงศิลปะวัฒนธรรมและประเพณีไทย ตลอดจนช่วยใหเ้ กิดความสขุ ทาง
ใจและยงั เปน็ อาชพี ได้
1. ประโยชนใ์ นชวี ติ ประจาวัน

1.1 ใชใ้ ส่อาหาร ห่ออาหาร หอ่ ขนม ห่อของ ห่อผัก ห่อดอกไม้ ชว่ ย
ใหส้ ดทนนาน

1.2 ช่วยให้ขนมและอาหารสีสวยและมีกล่ินหอมชวนรับประทาน
2. ประโยชน์ในโอกาสพเิ ศษ

2.1 งานวันสาคัญ ประดิษฐภ์ าชนะใสด่ อกไม้ ขนม ผลไม้ และใส่
อาหารนาไปให้บคุ คล ซ่งึ เคารพนับถอื ในวนั คล้ายวันเกดิ วันปใี หม่ วนั ขึ้น
บา้ นใหม่ วันประสบความสาเรจ็ วนั ฉลองโชคชัย วันเยีย่ มไข้ หรอื แมแ้ ตว่ นั
จากไป

2.2 งานประเพณีนิยม ชาวไทยยมประดิษฐ์ผลงานดอกไม้ใบตองแบบ
ประณตี ศลิ ปใ์ ชใ้ นงานพิธเี ชน่ พานขันหมาก ขันหมั้น ขนั สินสอด พานรับนา้
สังข์ บายศรี กระทงลอย ใชใ้ นงานต่าง ๆ ซึ่งล้วนแตเ่ ป็นประเพณีทงี่ ดงาม
ของชาวไทยทค่ี วรจะฟ้ืนฟูและรกั ษาไว้

2.3 งานพิธีทางศาสนา เช่น พานดอกไม้ธปู เทียน กระทงดอกไม้ แต่ง
เทยี นพรรษา กระถางธปู เชิงเทียน เป็นต้น

3. สรา้ งสรรค์ศิลปะมรดกของชาติ ผลงานประณตี ศิลปเ์ ป็นศิลปะมรดก
แขนงหนงึ่ ทีบ่ ่งบอกถึงความเป็นไทยเพระมีเอกลกั ษณ์เฉพาะตัว มีความ
ละเอยี ด ประณตี อ่อนโยน มีระเบียบ มคี วามสง่างาม มคี วามงามแบวจิ ิตร
พสิ ดาร ทีไ่ ม่มีชาตใิ ดในโลกมีเหมือน

4. ช่วยให้จติ ใจสงบร่มเย็น การนาใบตองมาประดษิ ฐ์เป็นสง่ิ สวยงาม
ย่อมนามาซงึ่ ความ
เพลดิ เพลนิ ความสงบร่มเย็นแห่งจติ ใจ เพราะจติ ใจมสี มาธิ ความคิดกเ็ กิดจิต
นาการ ผทู้ ่ีทางานใบตองจะเป็นผ้ทู ่ีมีอารมณด์ ี คดิ แตส่ ่งิ ที่ดีงาม อันนามาซง่ึ
ความประพฤตชิ อบ

5. เป็นอาชีพหลกั และอาชีพรองถ้ามีใจรกั งานด้านน้ีและมงี านอน่ื เป็น
หลักอยกู่ ็ใชเ้ ป็นอาชีพเสริมหรืออาชีพรองช่วยเพิ่มรายไดใ้ ห้แก่ครอบครัว
หรือถ้ามีใจรกั มาก ๆ กใ็ ช้เป็นอาชพี หลักได้

ประเภทของงานใบตอง
งานใบตองสามารถแบง่ เป็นประเภทตามลักษณะการนาไปใช้งานได้ ดังน้ี

1. ประเภทใช้ห่อหรอื บรรจอุ าหาร ซงึ่ งานใบตองประเภทนพ้ี บเห็นไดโ้ ดยทั่วไป
ในชีวิตประจาวันในยุคหนึ่งใบตองไม่ได้รับความนิยม เนื่องจากความทันสมัยและ
ความสะดวก ของพลาสติก แต่ปัจจุบันได้มีการรณรงค์ให้ลดใช้พลาสติก จึงมีการนา
ใบตองกลบั มาใช้ในชีวิตประจาวันอีกครั้ง งานใบตองประเภทใช้ห่อหรือบรรจุอาหาร
ได้แก่ การหอ่ แบบตา่ งๆ กระทงถาดใบตองและกระเช้า

2. ประเภทกระทงดอกไม้ มีหลายรูปแบบ ซ่ึงในแต่ละแบบพัฒนาและ
สร้างสรรค์ได้อย่างสวยงาม กระทงทุก ๆ แบบสามารถนาไปใช้ได้หลายโอกาส เช่น
ใชเ้ ป็นเครอื่ งสักการบูชาพระรตั นตรัย ใช้เป็นเคร่ืองสักการะพระมหากษัตริย์และพระ
ราชวงศ,์ ชดุ ขนั หมาก เปน็ ต้น

3. ประเภทกระทงลอย กระทองลอย คือ ภาชนะสาหรบั ใสด่ อกไม้ ธปู เทยี น
สิ่งของ ท่ีลอยน้าได้ ส่วนใหญ่ประดิษฐ์จากใบตองซ่งึ ใช้ในเทศกาลวนั ลอยกระทง

4. ประเภทบายศรี บายศรี คือ ภาชนะที่ตกแต่งสวยงามเป็นพิเศษ เพื่อเป็น
สารับใส่อาหารคาว หวานในพิธีสังเวยบูชาและพิธีทาขวัญต่างๆ ท้ังพระราชพิธีและ
พิธีของราษฎร์ บายศรีหลวง” คือ บายศรีที่ใช้ในการประกอบราชพิธีต่าง ๆ ส่วน
“บายศรีราษฎร์” คือ บายศรีที่ใช้สาหรับสามัญชนท่ัวไป แต่หากจาแนกตามการ
นาไปใช้ สามารถจาแนกได้หลายแบบ เช่น บายศรีเทพ, บายศรีพรหม, บายศรีใหญ่,
บายศรีบัลลังก์ บายศรีต้น, บายศรีปากชาม เป็นต้น ด้วยบายศรีเป็นส่ิงสาคัญ
เก่ียวข้องกับความเป็นความตาย การประดิษฐ์บายศรีจึงต้องระมัดระวัง ประดิษฐ์
องค์ประกอบต้องครบถ้วน และความระมัดระวังการนาไปใช้อย่างเหมาะสม เพ่ือ
ความเป็นมงคลสิริสวสั ดใิ์ นชวี ิต

การเลอื กใชใ้ บตอง

1. ใบตองท่ีใชใ้ นการเยบ็ งานฝีมอื ควรเลอื กใบตองกล้วยตานี เพราะมีความน่มุ เหนยี ว
ไม่เปราะไม่ฉกี ขาดงา่ ย ใบมีขนาดใหญ่ มคี วามหนาบางพอเหมาะ สเี ขยี วสวยและเปน็
มนั
2. การฉกี ใบตองควรใช้ปลายเข็มหมดุ จกิ แล้วฉกี ช้นิ ทใ่ี ชเ้ ปน็ แบบควรใช้ แผน่ เดียว
ตลอด และอยา่ ฉกี ซอ้ นกนั หลายชน้ิ เพอื่ ขนาดจะไดไ้ ม่ คลาดเคลอื่ น
3. การทาความสะอาด ควรใช้ผา้ ฝา้ ยชุบนา้ หมาดๆ เช็ดตามรอยรว้ิ ใบตองให้สะอาด
กอ่ นทจ่ี ะน้ามาประดษิ ฐ์ เพือ่ ที่จะได้งานท่ีสะอาด เรยี บรอ้ ย สวยงาม
4. การเกบ็ รักษา ถ้าต้องการใหง้ านใบตองสดทนนาน เมอื่ เยบ็ เสรจ็ แลว้ ควร แชน่ า้
แกวง่ สารส้มไวส้ ักครู่ หรือแช่น้าธรรมดาอยา่ งนอ้ ย 3 ช่ัวโมง แลว้ น้า มาคลมุ ไว้ด้วยผ้าชืน้
ถา้ มีต้เู ยน็ ให้นา้ งานใสถ่ งุ พลาสตกิ พรมนา้ ผูกปากถงุ แล้วนา้ ไปแชใ่ นตเู้ ย็น
การเลอื กใบตอง
..ใบตองที่มอี ย่นู นั้ มีดว้ ยกนั หลายแบบ ได้แก่ ใบตองตานี ใบตองกล้วยนา้ วา้ ซ่ึงใบตองแต่
ละชนิดนน้ั มคี ณุ สมบัติไม่เหมอื นกนั ดังน้นั จึงควรเลอื กใชใ้ บตองทเ่ี หมาะสมกับอาหารที่
จะท้า
1.ชนิดของใบตอง
…1.1ใบตองตานี ใบตองชนิดน้ีจะมีความนมุ่ เหนียว ไมเ่ ปราะ ไม่ฉกี ขาดงา่ ย มีความหนา
พอเหมาะ
มีสีเขียวเข้ม ปัจจบุ นั หายาก
…1.2 ใบตองกลว้ ยน้าวา้ จะมีความหนานอ้ ยกว่าใบตองตานี มคี วามเปราะบ้างเล็กนอ้ ย
มสี ีเขยี วออ่ น มกั น้าใบตองชนิดนม้ี าห่อขนมท่ีมขี นาดเลก็
2.อายขุ องใบตอง
…ควรเลอื กใบตองทไี่ มอ่ อ่ นหรอื แก่เกินไป แตถ่ ้าแก่เกินไปตองจะกรอบและฉีกขาดง่าย
3.เวลาในการตดั ใบตอง
…ควรเลือกตดั ใบตองในตอนเช้าเวลาสาย เพอ่ื ให้น้าคา้ งทเี่ กาะบนใบตองแห้งหรือตอน
เยน็ พอให้ใบ
ตองเริ่มฟ้ืนจากแดดในตอนกลางวนั ใบตองจะไม่เหย่ี ว เหมาะแก่การใชง้ าน
4.วธิ กี ารตดั ใบตอง
…ควรเลือกตดั ให้เหลือหูใบตอง เพอ่ื ใหก้ า้ นทา้ หน้าท่ีสงั เคราะหแ์ สงเลยี้ งล้าตน้

ใบตองกล้วยท่มี ีการตดั ใบมา จาหน่ายมี 3 ชนดิ

ได้แก่ 1. กลว้ ยตานปี า่ 2. กลว้ ยตานีหิน 3. กล้วยตานหี มอ้
แต่พบว่าใบกล้วยตานีหมอ้ มลี กั ษณะพเิ ศษกวา่ กล้วยตานีชนดิ อื่น และได้รบั ความนยิ ม
มากทีส่ ดุ เนื่องจากมคี วามทนทานต่อสภาพดินฟ้าอากาศ ทนตอ่ ความแห้งแลง้
สภาพนา้ ทว่ มขัง โรค และศตั รพู ืชทพี่ บในใบกล้วย ลักษณะใบของกลว้ ยตานีหมอ้ มใี บ
ใหญ่ กว้าง และหนา ใบเหนียวไม่แตกงา่ ย

งานใบตองมวี ธิ เี ก็บรกั ษาอย่างไร

ถ้าตอ้ งการให้ใบตองสดทนนาน เมอ่ื ประดษิ ฐ์เสรจ็ แลว้ ตอ้ งแช่น้าอยา่ งนอ้ ย 3
ชว่ั โมง หรอื 1 คนื แลว้ นา้ มาวางในภาชนะแลว้ คลมุ ด้วยผา้ ชุบน้าหมาดๆ จะอยไู่ ด้หลาย
วนั (3-5 วัน) แตถ่ า้ งานชน้ิ ไมใ่ หญม่ าก น้าใส่ถุงพลาสติกรดั ปากถุงให้แน่น เกบ็ ในต้เู ยน็ ก็
สามารถเกบ็ ได้นานยิ่งขนึ้ (ประมาณ 1 เดือน)

ใบตอง หรอื ใบของกล้วย ทเ่ี รารูจ้ กั กนั เป็นอย่างดนี ้นั มคี วามเกย่ี วพันธ์กับวถิ ีชีวิต

ของคนไทยมาแสนนาน ถึงแม้ว่ามยี คุ สมยั หนึง่ มกี ารน้าโฟมมาใชแ้ ทนเพราะสะดวกหา
ง่ายกว่าแตป่ จั จุบนั กม็ ีการรณรงค์ให้กลบั มาใชใ้ บตองจากกลว้ ยกนั มากขึน้ อยา่ ง
แพรห่ ลาย แต่การเลอื กตัดใบตองมาใช้กต็ อ้ งมีเทคนิคในการเลือกใบและช่วงเวลาอีกดว้ ย

นางผัน บญุ ประทุม อยบู่ ้านเลขที่ 18 ม.9 ต.ประชาสขุ สันต์ อ.ลานกระบือ จ.
กา้ แพงเพชร เกษตรกรผู้ปลูกกลว้ ยจ้าหน่าย และ เสริมรายไดด้ ว้ ยการตดั ใบตองกลว้ ย
จา้ หน่าย ได้แนะน้าว่า "การเกบ็ เกีย่ วใบตองกลว้ ยเพอื่ นา้ มาใช้งานหรือเกบ็ ไว้ใหส้ ดนาน
ระหว่างรอการจ้าหนา่ ยนั้น ควรจะเลือกตัดใบตองกล้วยในตอนเช้าหรือชว่ งเวลาสาย
เพอื่ ใหน้ ้าคา้ งท่ีเกาะอยบู่ นใบตองเริ่มแห้ง การตดั ใบตองเพ่ือรอจา้ หนา่ ยหรือรอการใช้
งานนานๆ จา้ เป็นต้องตดั เมอื่ ร่งุ เช้าหรอื เช้าตรู่ เน่อื งจากจะท้าให้ไดใ้ บตองสด กรอบ
ม้วนพบั ไวไ้ ดน้ านไมเ่ หยี่ วงา่ ยเมอ่ื ตดั ในตอนเช้าตรู่ และ ใบตองทสี่ ลบแดดในตอนทแ่ี ดด
จัดนั้นจะเริม่ ฟ้นื ตวั และแขง็ แรงขึน้ เมอ่ื ตกเยน็ ชว่ งท่มี ีแสงแดดออ่ นๆ

วัสดุ อปุ กรณ์ สาหรบั งานใบตอง

งานประดิษฐ์จากใบตอง เป็นงานประณีตใช้ฝีมือและทักษะความชานาญ
ใบตองมีหลายชนิดแต่ท่ีมีคุณสมบัติเหมาะสมในการประดิษฐ์ท่ีสุด คือ ใบตองกล้วย
ตานี วัสดุ อุปกรณ์ที่ต้องใช้ในงานใบตอง จาเป็นต้องจัดเตรียมไว้ให้เหมาะสมกับ
ช้นิ งาน และมปี ระสิทธภิ าพ ดังนี้
1. ใบตองตานี มผี วิ เปน็ มนั สเี ขยี วเข้ม ไมแ่ หง้ กราก เหนยี วนุม่ ไม่เปราะ ไมฉ่ ีกขาด
งา่ ย มคี วามหนาบางพอเหมาะ สขี องใบตองจะไม่ตกติดอาหาร ถงึ แม้จะถกู ความรอ้ น

2. กรรไกร ขนาดและรูปรา่ งเหมาะมอื นา้ หนักเบาและคมตลอดปลาย เวลาจบั นว้ิ
ทัง้ หมดเข้าช่องไดพ้ อดี ตัดใบตองใชก้ รรไกรขนาดใหญ่ ตดั ดา้ ยใช้กรรไกรขนาดเลก็

3. เข็มมือ ถา้ งานละเอียดชิ้นเล็กมากใชเ้ บอร์ 9 ถ้างานปกตใิ ชเ้ บอร์ 8 เลอื กที่
แข็งแรง รกู วา้ งและตวั ยาว

4. เขม็ หมดุ ชนดิ หวั มกุ ใช้ในบางคร้งั ทต่ี ้องการกลดั หรอื ตรึงใหอ้ ยกู่ ับที่ชว่ั คราว
ส่วนชนิดหัวเลก็ ใชบ้ ่อย ตอ้ งเลอื กตัวยาวและปลายแหลม

5. ไมก้ ลัด ขนาดเลก็ แหลมแขง็ แรง ใช้ไมต้ ดิ ผิวหรือใกลผ้ วิ

6. ด้าย สเี ขียวเข้มหรอื สีดาเบอร์ 60 ใชส้ องเส้นดกี ว่าเสน้ เดียว เพราะใช้เสน้ เดยี ว
จะมคี วามคมตดั ใบตองใหข้ าดงา่ ย

7. ผ้าขาวบาง สาหรับห่อใบตองท่ฉี ีกแลว้ หรือห่อผลงานท่แี ช่น้าพอแล้ว
8. ผา้ เชด็ ใบตอง ใชผ้ า้ ฝ้ายดีกวา่ ผ้าผสมใยสงั เคราะห์ เพราะนมุ่ และดูดซมึ ไดด้ กี วา่
9. ไมบ้ รรทดั เลอื กที่เหน็ เสน้ และบรรทดั ชดั เจน

คุณค่าของงานใบตอง

งานใบตองเป็นงานท่ีแสดงออกถึงเอกลักษณ์ ภูมิปัญญาของบรรพชนไทย
สมัยก่อนท่ีได้รู้จักประดิดประดอยวัสดุธรรมชาติ มาใช้เป็นภาชนะห่อหุ้มอาหารได้
อยา่ งวิจติ รสวยงามความสาคญั และคุณคา่ งานใบตอง แบง่ ออกได้ 3 ด้วย คือ
1. คุณค่าทางวัฒนธรรมและสังคม ใบตองกับชีวิตของคนไทยอยู่คู่กันมาตั้งแต่ยุค
สมัยโบราณถึงปัจจุบัน ซ่ึงมีการนามาประดิษฐ์เป็นกระทง บายศรี พานขันหมาก
พานขันหมั้น ฯลฯ การประดิษฐ์งานใบตองแต่ละอย่างล้วนงดงาม ประณีต
ความสามารถของคนไทยไม่มีชนชาติใดในโลกเหมือนซ่ึงสมควรที่อนุชนรุ่นหลัง จะ
ถอื เปน็ หนา้ ทท่ี ่คี วรหวงแหน และรกั ษาไว้เปน็ ศิลปะและวฒั นธรรมประจาชาตสิ บื ไป
2. คุณคา่ ทางเศรษฐกิจ การประดิษฐง์ านใบตองนี้สามารถนาไปสร้างรายได้ให้แก่ผู้ที่
มีความสามารถทางด้านศิลปะประดิษฐ์ ไม่ว่าจะเป็นการนาไปประกอบอาชีพถาวร
หรืออาชีพเสรมิ เช่น การจัดทาบายศรี การประดษิ ฐก์ ระทงลอย ฯลฯ
3. คณุ คา่ ทางจติ ใจ ขณะในการปฏิบตั งิ าน ย่อมเกิดความเพลดิ เพลนิ มสี มาธิ ทาให้
ผูท้ ีท่ างานดา้ นนีม้ ีจิตใจเยอื กเยน็ สุขมุ เกดิ ความภาคภมู ใิ จในผลงานที่สาเร็จ และยัง
เป็นการช่วยดารงเอกลกั ษณค์ วามเปน็ ไทยไดอ้ ยา่ งดี

โอกาสพิเศษท่ีใชง้ านใบตอง

ในชีวิตประจาวันของคนไทยน้ัน มีการนาใบตองมาห่อขนม อาหารต่าง ๆ
เช่น การห่อ ทรงเตี้ย ห่อหมก ห่อข้าวต้มมัด ห่อขนมสอดไส้ ห่อขนมเทียน ฯลฯ
นอกจากจะได้รับความสะดวกในการหยิบแล้ว ยังช่วยให้อาหารและขนมบางอย่างมี
กลิ่นหอมน่ารับประทานมากข้ึน และยังสามารถนาใบตองมาประดิษฐ์เป็นภาชนะใส่
อาหาร หรือขนม ได้หลากหลายแบบ เช่น กระเช้าใบตอง ถาดใบตอง เพ่ือมอบให้
บุคคลหรือผใู้ หญท่ เี่ คารพนับถือใน โอกาสพิเศษต่าง ๆ ซึ่งเป็นการแสดงความเคารพ
นับถือ และยังช่วยรักษาเอกลักษณ์วัฒนธรรมไทย ใบตอง มีคุณค่านานัปการต่อ
ความเป็นอยู่ของคนไทยจากอดีตจนถึงปัจจุบัน สะท้อนให้เห็นถึงรูปแบบชีวิตที่เรียบ
ง่าย การสร้างสรรค์วัสดุธรรมชาติจนกลายเป็นงานประณีตศิลป์ที่มีคุณค่า และเป็น
สว่ นหนงึ่ ในวถิ ีชวี ิตไทย เช่น บายศรี พานขันหมาก กระทงลอย ซึ่งเป็นงานท่ีใช้ใน
ประเพณีท่ีดีงามของไทย และยังได้รับการสืบทอดมาจนถึงทุกวันน้ี ใบตอง ถือว่า
เปน็ ไม้มงคล นามาประดิษฐ์เป็นงานประณีตศลิ ปใ์ ชใ้ นงานพิธที างศาสนา เช่น กระทง
ดอกไม้ กระทงสังฆทาน สลากภัตร พานพุ่ม กรวยอุปชั ฌาย์ เป็นต้น

สรุป

ใบตอง คือ ใบของกล้วย ต้นกล้วย เป็นต้นไม้ที่มีความเก่ียวพันธ์กับวิถีชีวิตของคน
ไทยเป็นอย่างย่ิง ประโยชน์จากกล้วยได้ท้ังต้น ทั้งปลี และผลกล้วยมารับประทาน
โดยเฉพาะใบตองทคี่ นไทยในอดีตนยิ มนามาใช้เปน็ ภาชนะใส่อาหารทัง้ คาวและหวาน
นอกจากนี้ ยงั นิยมนาใบตองมาประดับพานร่วมกับดอกไม้ เพื่อใช้ในงานพิธีการต่าง
ๆ ไม่ว่าจะเป็นการประดิษฐ์กระทงลอย, บายศรีพานขันหมากขันหม้ันการประดิษฐ์
ถาดใบตอง ฯลฯ ในการประดิษฐ์งานใบตองจะต้องมีการเตรียมวัสดุอุปกรณ์ที่ใช้ใน
งานท่ีเหมาะสมเพื่อช่วยลดเวลาในการทางานและยังทาให้งานท่ีออกมามีคุณภาพ
และสวยงาม โดยพจิ ารณาจากการเลอื กชนดิ ของใบตอง กรรไกร เข็ม ด้าย ฯลฯ งาน
ใบตองเป็นงานที่แสดงออกถึงเอกลักษณ์ ภูมิปัญญาของบรรพชนไทยสมัยก่อนท่ีได้
รู้จักนาวัสดุจากธรรมชาติ มาใช้เป็นภาชนะห่อหุ้มอาหารได้อย่างวิจิตรสวยงาม
ความสาคัญและคุณค่างานใบตอง แบ่งออกได้ 3 ด้วย คือ คุณค่าทางวัฒนธรรมและ
สังคม, คุณคา่ ทางเศรษฐกิจ และคุณค่าทางจิตใจ ซึ่งในการปฏิบัติงานแต่ละคร้ังย่อม
เกิดความเพลิดเพลิน มีสมาธิ ทาให้ผู้ท่ีทางานด้านน้ีมีจิตใจเยือกเย็นสุขุม เกิดความ
ภาคภูมิใจในผลงานที่สาเร็จ และยังเป็นการช่วยดารงเอกลักษณ์ความเป็นไทยได้
อยา่ งดี