PRAKT1S SAINS T2 Bab1 hingga 6

PRAKTIS 1 vertebrata yang suhu badannya malar dan
bebas daripada pengaruh suhu persekitaran
(c) Haiwan vertebrata yang mempunyai suhu
badan yang berubah-ubah mengikut pula dikenali sebagai .
suhu persekitaran dikenali sebagai
[6 markah]
manakala haiwan

7 Kelaskan haiwan invertebrata berikut mengikut ciri-ciri sepunya yang betul.

BBeellaalalnagng LLininttaah h SeSemmuutt Cacing pita
Cacing pita

PlaPnalarianaria KKaallaajejnegkningg king Kutu LaLnadndaakklaluat ut

Kutu Berkaki
Ciri-ciri sepunya Lebih daripada tiga pasang

Tanpa kaki

Badan tidak bersegmen Badan bersegmen Tiga pasang

8 T andakan (✓) pada ciri-ciri yang betul bagi setiap tumbuhan tidak berbunga di bawah. [4 markah]

Ciri-ciri Lumut Paku pakis Konifer

Tiada sistem vaskular [4 markah]

Mempunyai akar, batang dan daun yang nyata

Membiak dengan menghasilkan spora

Ada biji benih

Tiada biji benih

2

PRAKTIS 1

PRAKTIS SUMATIF

1.2 Pengelasan Organisma

1 Adam telah menyertai satu aktiviti yang dianjurkan oleh Persatuan Sains dan Matematik sempena Minggu
Sains di sekolahnya. Dalam aktiviti tersebut, Adam diminta mengelaskan beberapa jenis tumbuhan
berdasarkan ciri-ciri sepunya.

Paku pakis Pokok jagung Pokok tomato Pokok padi

(a) B erdasarkan maklumat di atas, lengkapkan peta pokok berikut.

Tumbuhan

Berbunga Tidak berbunga

Monokotiledon Dikotiledon (iii)

(i) (ii)

[3 markah]

(b) Nyatakan satu cara lain untuk mengelaskan tumbuhan di atas dengan sistematik.

[1 markah]

(c) Pokok durian merupakan tumbuhan dikotiledon dan mempunyai nilai komoditi yang penting bagi
perkembangan ekonomi negara.

(i) Mengapakah pokok durian dikelaskan sebagai dikotiledon?

[2 markah]

(ii) Nyatakan ciri-ciri yang membezakan tumbuhan monokotiledon dengan dikotiledon.

[2 markah]

3

kuching

Rama-rama Belut

Ikan lumba-lumba

Burung hantu Cicak



PRAKTIS 2 2.3 Saling Bersandaran dan
Interaksi antara Organisma
(c) Berdasarkan rantai makanan di (b), dan antara Organisma dengan
ramalkan kesan kepada organisma berikut, Persekitaran
sekiranya semua beluncas telah diracun
sehingga mati. Terangkan jawapan anda.

(i) Pokok padi :

(ii) Burung : 3 (a) Tuliskan Benar atau Palsu bagi pernyataan
tentang habitat, spesies, komuniti, populasi
dan ekosistem berikut.

(iii) Ular : (i) Spesies merujuk kepada
jenis organisma yang
[6 markah] mempunyai ciri-ciri
yang berbeza dan boleh
2.2 Kitar Nutrien dalam Ekosistem saling membiak untuk
menghasilkan anak.
2 (a) Lengkapkan ayat berikut dengan jawapan
yang betul. (ii) Populasi merupakan
(i) Air di dalam tanah diserap oleh sekumpulan organisma
akar tumbuhan dan dibebaskan yang sama spesies yang
ke atmosfera melalui proses hidup di habitat yang sama.

. (iii) Komuniti terdiri daripada
beberapa populasi
(ii) Proses perubahan jirim yang organisma yang sama
terlibat dalam kitar air ialah hidup bersama-sama dalam
satu habitat dan saling
dan mempengaruhi
serta berinteraksi antara satu
. sama lain.

[3 markah] (iv) Ekosistem merujuk kepada
beberapa populasi yang
(b) Tandakan (✓) pada proses yang dilakukan tinggal bersama-sama dalam
oleh haiwan yang dapat meningkatkan satu habitat saling
kandungan wap air di atmosfera. berinteraksi antara
satu sama lain dengan
(i) Respirasi persekitaran yang bukan
(ii) Perkumuhan hidup seperti air, udara,
(iii) Penyahtinjaan cahaya matahari dan tanah.

[3 markah] (v) Di dalam suatu ekosistem,
biasanya terdapat beberapa
(c) Terangkan peranan organisma berikut habitat yang menjadi tempat
dalam kitar air. tinggal pelbagai jenis
organisma yang sama dan
Tumbuhan : berbeza di mana organisma
tersebut saling bersandaran
Haiwan : antara satu sama lain.

(vi) Persekitaran atau tempat
tinggal organisma untuk
hidup dan membiak dikenali
sebagai habitat.

[6 markah]

[2 markah]

6

(b) Kenal pasti jenis interaksi di bawah. PRAKTIS 2

(a) K awalan biologi merupakan kaedah yang

menggunakan konsep

di mana digunakan

untuk mengawal populasi perosak tanpa

menggunakan racun.

(b) K ebaikan kawalan biologi:

(i) dan

(i) digunakan.

(ii) Lebih kerana

tidak alam
sekitar.

(iii) daripada kesan
sampingan.

(c) K eburukan kawalan biologi:

(ii) (i) Mengambil

yang lebih untuk
menunjukkan kesan.

(iii) (ii) Keseimbangan
mungkin terganggu jika spesies
[3 markah] baharu diperkenalkan ke dalam
ekosistem tersebut.
4 Lengkapkan pernyataan-pernyataan tentang
kawalan biologi di bawah menggunakan [10 markah]
perkataan yang diberi.
5 Cadangkan satu kaedah bagaimana seorang
KBAT peladang dapat mengawal populasi tikus di

ladang kelapa sawitnya tanpa menggunakan
pestisid. Wajarkan tindakannya.

mangsa-pemangsa lama

mesra alam selamat

masa pemangsa semula jadi [2 markah]

mencemarkan ekosistem

bebas murah

7

PRAKTIS 2

PRAKTIS SUMATIF

Arahan: Tulis jawapan anda dalam ruang yang disediakan.

2.1 Aliran Tenaga dalam Ekosistem

1 Organisma dalam petak di bawah hidup saling bersandaran antara satu sama lain dalam sebuah sawah
padi.

helang tikus pokok padi burung pipit katak ular belalang

(a) Berdasarkan organisma yang diberikan di atas, bina satu siratan makanan di sawah padi.

[3 markah]

(b) (i) Nyatakan satu rantai makanan yang terdiri daripada empat organisma berdasarkan jawapan
anda di (a).

[1 markah]

(ii) Ramalkan apakah yang akan terjadi sekiranya semua pokok padi di kawasan sawah padi
tersebut mati akibat banjir kilat.

[2 markah]

(c) Rantai makanan di (b) (i) juga boleh ditunjukkan sebagai piramid nombor seperti dalam Rajah 1.
Organisma yang manakah berada pada aras P dan Q?

P

Q

Rajah 1
[2 markah]

(d) Tenaga dipindahkan daripada satu organisma kepada organisma yang lain dalam siratan makanan.
Mengapakah kandungan tenaga dalam pengguna tertier adalah kurang daripada dalam pengeluar?
Jelaskan jawapan anda.

[2 markah]

8

PRAKTIS 2

2.2 Kitar Nutrien dalam Ekosistem Y

2 Rajah 2 menunjukkan sebahagian daripada proses kitar karbon.

Karbon dioksida di
atmosfera

X

Haiwan Rajah 2 Tumbuhan

(a) Namakan proses X dan Y. [2 markah]
X:
Y:

(b) Selain proses X, namakan proses semula jadi lain yang membebaskan karbon dioksida ke atmosfera.

[1 markah]

(c) Ramalkan apa yang akan berlaku kepada kandungan oksigen dan karbon dioksida di atmosfera
KBAT sekiranya semua tumbuhan ditebang.

[2 markah]

(d) Terangkan bagaimana penebangan hutan secara berleluasa mengganggu kitar karbon dan
KBAT menyebabkan kesan rumah hijau.

[3 markah]

(e) Pihak kerajaan sering mewajarkan kepentingan pemeliharaan dan pemuliharaan flora dan fauna
KBAT kerana organisma ini merupakan khazanah yang tidak ternilai. Malangnya, aktiviti manusia yang

tidak bertanggungjawab telah menyebabkan kemusnahan ekosistem. Pada pendapat anda, apakah
kepentingan memelihara dan memulihara organisma berkenaan? Wajarkan jawapan anda.

[4 markah]

9

PRAKTIS 2

2.3 Saling Bersandaran dan Interaksi antara Organisma
dan antara Organisma dengan Persekitaran

3 Organisma dalam suatu ekosistem yang seimbang saling berinteraksi antara satu sama lain untuk
memastikan kemandirian spesies.

(a) Rajah 3 menunjukkan sejenis interaksi antara dua spesies haiwan.

Rajah 3

(i) Senaraikan ciri-ciri interaksi tersebut.

[2 markah]

(ii) Terangkan peranan kedua-dua organisma dalam interaksi di (a) (i)

KBAT

[2 markah]

(b) Rajah di bawah menunjukkan satu peta pokok jenis interaksi antara organisma hidup.

Jenis interaksi

Persaingan K Simbiosis
Contoh:
Kumbang kura-kura dan afid

Mutualisme Komensalisme Parasitisme
(i) Namakan jenis interaksi K.
[1 markah]

10

PRAKTIS 2

(ii) Nyatakan kebaikan interaksi di (b) (i).

[1 markah]

(iii) Berikan contoh lain yang menunjukkan jenis interaksi K. Jelaskan jawapan anda.

[2 markah]

(iv) Nyatakan perbezaan antara mutualisme dan parasitisme. Jawapan anda mestilah disokong
KBAT dengan contoh organisma yang menunjukkan jenis interaksi tersebut.

[4 markah]

11



(ii) Beberapa titik larutan iodin Larutan Larutan 1. PRAKTIS 3
ditambahkan kepada sampel menjadi menjadi biru 2.
makanan. biru kehitaman dalam sampel X.
kehitaman 1. dalam sampel Y.
(iii) Beberapa titik sampel Kesan minyak 2.
makanan dititiskan ke atas Tiada tertinggal di dalam sampel X.
kertas turas. apa-apa atas kertas dalam sampel Y.
perubahan turas

Jadual 1

(a) Lengkapkan inferens dalam Jadual 1 (ii) Makanan pada aras manakah yang
dengan jawapan yang sesuai. perlu dielakkan atau dimakan dalam
kuantiti yang sedikit? Berikan dua
[6 markah] contoh makanan dalam aras tersebut.

(b) Apakah kesimpulan yang boleh dibuat [2 markah]
tentang kandungan nutrien di dalam
sampel makanan (b) Gizi seimbang seseorang dipengaruhi oleh
faktor-faktor tertentu. Kaitkan faktor berikut
(i) X: dengan keperluan kalori seharian secara
umum.
(ii) Y: (i) Saiz badan:
Orang yang berbadan besar
[2 markah]
(ii) Jantina:
(c) Apakah tujuan ujian makanan tersebut? Lelaki

Untuk mengesan kandungan

[1 markah]

3.2 Kepentingan Gizi Seimbang

3 (a) Rajah 1 menunjukkan satu piramid (iii) Umur:
KBAT makanan. Pengambilan gizi yang seimbang Kanak-kanak
dapat ditentukan dengan bantuan piramid
makanan. [3 markah]

Rajah 1 (c) Senaraikan tiga kepentingan gizi seimbang
dalam kehidupan seharian.
(i) Makanan pada aras yang manakah
perlu dimakan dengan banyak? (i)
Berikan dua contoh makanan dalam
aras tersebut. (ii)

[2 markah] (iii)

13 [3 markah]

(d) Ali bekerja sebagai seorang buruh di tapak
pembinaan manakala Kassim pula bekerja
sebagai seorang juruwang di sebuah bank.

(i) Siapakah yang perlu mengamalkan
diet yang mengandungi karbohidrat
tinggi?

PRAKTIS 3 (iv) B eri-beri:

(ii) Berikan alasan untuk jawapan anda di [4 markah]
(d) (i).
4 (a) Berikan maksud nilai kalori makanan.
[2 markah]
[1 markah]
( e) Pengambilan makanan yang tidak
seimbang boleh menyebabkan manusia (b) Apakah hubungan antara nilai kalori
mengalami penyakit tertentu. Nyatakan makanan dengan kuantiti tenaga yang
nutrien yang kurang sekiranya seseorang dibekalkan.
mengalami salah satu daripada penyakit-
penyakit berikut. [2 markah]

(i) Anaemia: (c) Johan yang merupakan seorang atlet
angkat berat perlu mengambil makanan
(ii) Marasmus: dengan nilai kalori yang tinggi setiap
hari. Mengapakah Johan perlu berbuat
(iii) Kwashiorkor: demikian?

[2 markah]

PRAKTIS SUMATIF

Arahan: Tulis jawapan anda dalam ruang yang disediakan.

3.3 Sistem Pencernaan Manusia

1 Rajah 1 menunjukkan sistem pencernaan manusia.

P

QR
S

T

Rajah 1

14

PRAKTIS 3

(a) (i) Bahagian Q berfungsi untuk menghasilkan sejenis jus. Namakan jus tersebut.

[1 markah]

(ii) Nyatakan satu fungsi jus di (a) (i).

[1 markah]

(b) Salman memakan seekor ikan yang dikukus untuk makanan tengah harinya. Bahagian R akan
merembeskan sejenis enzim pencernaan. Nyatakan enzim yang akan dirembeskan dan hasil
pencernaan makanan tersebut.

[1 markah]

(c) Bahagian S sangat penting dalam proses pencernaan. Terangkan dua akibat jika bahagian ini gagal
KBAT berfungsi.

[2 markah]

(d) Adam tidak suka mengamalkan pengambilan sayur-sayuran dalam diet hariannya.
K BAT (i) Terangkan apakah akibatnya jika amalan ini diteruskan lebih lama.

[2 markah]

(ii) S ekiranya anda ialah seorang pakar nutrisi, bagaimanakah anda akan membantu Adam untuk
mengatasi masalahnya di (d) (i).

[2 markah]

3.4 Proses Penyerapan dan Pengangkutan Hasil
Pencernaan serta Penyahtinjaan

2 Rajah 2 menunjukkan keratan rentas satu struktur dalam organ pencernaan manusia.

S

Rajah 2

15

PRAKTIS 3

(a) Namakan struktur S.

[1 markah]

(b) Organ yang manakah dalam sistem pencernaan manusia mempunyai struktur S?

[1 markah]

(c) Terangkan mengapa bahagian S mempunyai penyesuaian-penyesuaian berikut.
K BAT (i) Jaringan kapilari darah yang banyak.

[1 markah]

(ii) Mempunyai dinding yang nipis setebal satu sel.

[1 markah]

(d) (i) Berikan dua contoh hasil pencernaan makanan yang akan diserap ke dalam kapilari darah
melalui dinding struktur S.

[1 markah]

(ii) Amin memakan dua keping keju dan sekeping roti untuk sarapan pagi. Apakah bentuk makanan
KBAT yang akan diserap di bahagian S? Jelaskan jawapan anda.

[2 markah]

(e) Apakah kesan buruk jangka panjang kepada manusia sekiranya bahagian S gagal berfungsi dengan
KBAT baik? Berikan alasan bagi jawapan anda.

[2 markah]

16



PRAKTIS 4 (d) Jangan (mencuci / berkongsi) tuala dan
sikat dengan orang lain untuk mengelakkan
4 Gariskan jawapan yang betul mengenai cara jangkitan penyakit berjangkit.
untuk menghalang penularan penyakit berjangkit.
(e) (Bersihkan / Biarkan) semua kawasan yang
(a) M inum air yang telah (dimasak / dijemur) cenderung untuk pembiakan nyamuk.
agar selamat dari mikroorganisma yang
mudah menyebarkan penyakit melalui air (f) Semburkan (penyegar udara / antibakteria)
yang tercemar. untuk memastikan persekitaran di
dalam rumah bebas dari kuman yang
(b) Cuci tangan sehingga bersih dengan menyebabkan penyakit berjangkit.
(sabun / minyak) sebelum makan.
[6 markah]
(c) S embur (baja / insektisid) untuk membunuh
nyamuk di sekitar kawasan rumah.

4.2 Pertahanan Badan

5 Padankan istilah berikut dengan definisi yang betul. Definisi
Istilah
Protein darah yang terhasil akibat bertindak
(a) Antigen balas dengan antigen-antigen yang
tertentu
(b) Antibodi
Merangsang sistem pertahanan badan
untuk menghasilkan antibodi

(c) Keimunan Melindungi badan kita daripada penyakit

(d) Sistem pertahanan Proses mendapatkan perlindungan
badan daripada penyakit tertentu melalui suntikan
vaksin

(e) Imunisasi Keupayaan badan untuk melawan
jangkitan penyakit

6 Isikan tempat kosong dengan jawapan yang [5 markah]
sesuai.
(d) Keimunan yang diperolehi bayi melalui
(a) Vaksin disediakan daripada patogen yang
ibunya dinamakan .

telah atau mati. (e) Keimunan yang kekal dan dapat melindungi
badan daripada dijangkiti oleh organisma
(b) dapat merangsang penyebab penyakit yang serupa pada
masa akan datang dikenali sebagai

sistem keimunan badan bagi menghasilkan .
antibodi dalam darah yang berfungsi untuk
melindungi badan daripada penyakit. (f) bertindak balas dengan

(c) diberikan untuk perlahan dan mengambil masa yang lama
merangsang badan bagi menghasilkan
antibodi yang mencukupi untuk melindungi untuk menghasilkan antibodi yang dapat
badan daripada penyakit.
melindungi badan daripada jangkitan

penyakit tertentu.

[6 markah]

18

PRAKTIS 4

7 Isikan tempat kosong dengan jawapan yang sesuai untuk membandingkan keimunan aktif dengan
keimunan pasif.

Keimunan pasif Aspek Keimunan aktif
perbandingan

Suntikan yang mengandungi Jenis suntikan Suntikan (e)
(a) tersedia. yang diberi diberikan.

Memberi perlindungan . Jangka masa Mengambil masa yang
(b) perlindungan (f) .

dihasilkan

Bersifat (c) . Jangka hayat (g) untuk tempoh
perlindungan yang lama.

Individu yang (d) Keadaan kesihatan Individu yang (h) .
individu
. [8 markah]

8 (a) Berikan dua persamaan keimunan aktif (c) Imunisasi sangat penting kepada seseorang
dan keimunan pasif. individu dan ahli-ahli keluarganya. Berikan
dua kepentingan imunisasi.
(i)
(i)
(ii)
(ii)
[2 markah]
[2 markah]
(b) Nyatakan tiga cara untuk mengekalkan
sistem keimunan badan yang mantap. (d) Nyatakan tiga kebaikan tahap kesihatan
individu yang baik terhadap keluarga,
(i) masyarakat, ekonomi dan negara.

(ii) (i)

(iii) (ii)

[3 markah] (iii)

[3 markah]

9 Graf dalam Rajah 1 menunjukkan maklumat bagaimana kepekatan antibodi di dalam badan berubah mengikut
masa setelah diberikan satu suntikan imunisasi.

respons sekunder

Kepekatan antibodi respons primer

Masa
Rajah 1

19

PRAKTIS 4 (c) Berdasarkan graf di atas, berikan definisi
bagi istilah berikut.
(a) Apakah jenis keimunan yang ditunjukkan
oleh graf di Rajah 1? (i) Respons primer:

[1 markah] (ii) R espons sekunder:

(b) Namakan jenis imunisasi yang boleh [2 markah]
menghasilkan keimunan seperti yang
dinyatakan di (a).

[1 markah]

PRAKTIS SUMATIF

Arahan: Tulis jawapan anda dalam ruang yang disediakan.

4.1 Penyakit Berjangkit dan Penyakit Tidak Berjangkit

1 Rajah 1 menunjukkan sejenis vektor yang biasa dijumpai di kawasan persekitaran rumah.

Rajah 1 [1 markah]
[1 markah]
(a) A pakah yang dimaksudkan dengan vektor? [1 markah]
(b) N amakan vektor dalam Rajah 1.
(c) Nyatakan satu penyakit berjangkit yang disebarkan oleh vektor ini. [2 markah]
(d) Nyatakan dua lagi contoh vektor yang anda tahu.

20

PRAKTIS 4

(e) (i) Cadangkan cara yang berkesan untuk mengurangkan vektor ini di kawasan persekitaran rumah
KBAT selain daripada penggunaan racun serangga. Jelaskan cadangan anda.

[2 markah]

(ii) Penggunaan racun serangga di dalam rumah untuk menghapuskan vektor ini adalah kurang
KBAT digalakkan. Terangkan mengapa.

1

2

[4 markah]

(f) Pada pendapat anda, adakah penyakit taun sesuai dicegah secara suntikan vaksin? Berikan alasan
KBAT yang munasabah untuk menyokong pendapat anda.

[2 markah]

2 Rajah 2 menunjukkan sejenis penyakit yang berjangkit.

Rajah 2

(a) Namakan penyakit berjangkit di atas.

(b) Apakah organisma yang boleh menyebabkan penyakit berjangkit tersebut? [1 markah]
[1 markah]
(c) Nyatakan kaedah jangkitan bagi penyakit berjangkit tersebut. [1 markah]

21





PRAKTIS 5 (c) Takat lebur ais jika sedikit natrium klorida
ditambahkan.
3 Tandakan (✓) pada petak kosong bagi jawapan
yang betul. Lebih rendah daripada 0°C

(a) Pembekuan

0°C

Haba diserap Lebih tinggi daripada 0°C
Haba dibebaskan
[1 markah]

paresid abaH 5.2 Larutan dan Kadar Keterlarutan
naksabebid abaH
Haba diserap 4 (a) Padankan istilah yang berikut dengan
Haba dibebaskan maksudnya.

Haba diserap Istilah Maksud
Haba dibebaskan
(i) Zat Campuran yang
(b) Pendidihan terlarut terbentuk apabila
zat terlarut melarut
Haba diserap (ii) Pelarut di dalam pelarut
Haba dibebaskan
[1 markah] Campuran yang
Haba diserap terbentuk daripada
paresid abaHHaba dibebaskan (iii) Ampaian zat terlarut yang
naksabebid abaH tidak larut di dalam
Haba diserap pelarut

Haba dibebaska(niv) Larutan Campuran dua atau
(v) Koloid lebih zat terlarut
yang tersebar
secara sekata

Cecair yang boleh
melarutkan bahan
lain

Bahan yang boleh
melarut di dalam
cecair

[5 markah]

(b) Rajah 1 menunjukkan proses pembentukan
air garam. Berdasarkan faktor penghubung
yang diberi, nyatakan peranan bahan
dalam proses penghasilan segelas air
garam dalam peta titi berikut.

[1 markah] +

24 Rajah 1

PRAKTIS 5

Faktor Garam as Air as Air garam
penghubung

Peranan (i) (ii) (iii)

[3 markah]

(c) Tandakan (✓) pada faktor-faktor yang Minuman Darah Jus oren
dapat meningkatkan keterlarutan seketul isotonik
gula melaka dalam air.
[3 markah]
(i) Menambah lebih banyak
gula melaka 6 Isi tempat kosong dengan pelarut bukan air
yang betul mengikut kegunaan masing-masing.
(ii) Menggunakan serbuk gula
Alkohol Kerosin Aseton Turpentin
(iii) Menggunakan air panas Eter Jus limau
(iv) Mengacau
Pelarut bukan air Kegunaan
[3 markah] (a)
(b) Menanggalkan karat
5 (a) Padankan ciri-ciri ampaian dan koloid
dengan pernyataan yang betul. (c) Digunakan dalam
penyediaan minyak
Ampaian (i) Mendakan wangi dan bertindak
Koloid terenap di dasar sebagai antiseptik

(ii) Zat terlarut Menanggalkan kotoran
tersebar secara cat
sekata
(d) Digunakan dalam
(iii) Cahaya tidak pengekstrakan minyak
dapat menembusi

[3 markah] (e) Sebagai bahan api
dalam lampu minyak
(b) Tandakan (✓) pada contoh koloid dalam
kehidupan harian kita.

Mayones Kicap Krim (f) Menanggalkan varnis
pencukur kuku pada jari

[6 markah]

5.3 Pembersihan dan Pembekalan Air

7 (a) Tandakan (✓) bagi bahan-bahan yang masih dapat dikesan dan (✗) bagi bahan yang tidak dapat
dikesan dalam air yang telah melalui kaedah berikut.

Kaedah Mikroorganisma Kehadiran Garam mineral
Zarah terampai

Penurasan

25

PRAKTIS 5

Pendidihan

Pengklorinan

Penyulingan [6 markah]
(b) Tuliskan Benar atau Palsu bagi pernyataan tentang kaedah pembersihan air berikut.

(i) Air suling yang terkumpul dengan kaedah penyulingan sesuai dijadikan air minuman
kerana bebas daripada sebarang bendasing, garam mineral dan mikroorganisma.

(ii) Hasil turasan tidak sesuai untuk terus diminum kerana masih mengandungi
mikroorganisma yang mungkin berbahaya kepada kesihatan.

(iii) Pendidihan dan kondensasi merupakan dua perubahan jirim yang terlibat dalam kaedah
penyulingan.

[3 markah]

PRAKTIS SUMATIF

Arahan: Tulis jawapan anda dalam ruang yang disediakan.

5.1 Sifat Fizik Air

1 Alif dan rakannya telah menyediakan susunan radas seperti dalam Rajah 1 bagi proses elektrolisis air.

PQ air suling +
beberapa titik
asid sulfurik cair

XY

suis

bateri
Rajah 1

(a) Namakan elektrod
X:
Y:

[2 markah]

26

PRAKTIS 5

(b) Namakan gas P dan gas Q yang terhasil daripada proses ini.

Gas P

Gas Q

[2 markah]

(c) Bandingkan aras air dalam kedua-dua tabung uji tersebut dan jelaskan pemerhatian anda.

(d) Nyatakan ujian pengesahan bagi gas P dan gas Q. [2 markah]
Gas Ujian pengesahan [2 markah]
Gas P

Gas Q

(e) (i) Lakarkan satu molekul air dan labelkan atom-atomnya dengan betul.

[2 markah]

(ii) Bulatkan simbol yang mewakili satu molekul air.

HO HO2 H2O

[1 markah]

(iii) Salah seorang rakan Alif telah menggunakan air suling tulen untuk dielektrolisiskan. Ramalkan
pemerhatian dan berikan sebab untuk menyokong jawapan anda.

[2 markah]

27

PRAKTIS 5

5.2 Larutan dan Kadar Keterlarutan

2 (a) Rajah 2 menunjukkan tiga jenis larutan, iaitu larutan cair, larutan pekat dan larutan tepu. Fahmi
menyediakan ketiga-tiga larutan itu dengan melarutkan gula dengan kuantiti yang berbeza ke dalam
bekas-bekas tersebut.

Larutan cair Larutan pekat Larutan tepu

Rajah 2

(i) Banding bezakan antara ketiga-tiga jenis larutan tersebut.

[3 markah]

(b) Puan Lili sedang sibuk menyediakan satu teko air kopi di dapur ketika telefon berdering. Dia
memasukkan beberapa sudu gula ke dalam teko sambil bercakap di telefon sehingga menghasilkan air
kopi yang terlalu manis atas kelekaannya. Apakah tindakan yang boleh diambil untuk mengurangkan
rasa manis air kopi tersebut? Terangkan jawapan anda.

[2 markah]

(c) Dalam satu aktiviti Sains, Laila telah memasukkan dua sudu tepung gandum ke dalam segelas air
dan mengacaunya untuk menghasilkan campuran X.
(i) Apakah campuran X yang terhasil selepas tepung dimasukkan ke dalam air? Wajarkan jawapan
anda.

[2 markah]

(ii) Cadangkan satu cara untuk menjernihkan semula campuran X. Wajarkan jawapan anda.

[2 markah]

28

PRAKTIS 5

5.3 Pembersihan dan Pembekalan Air

3 (a) Rajah 3 menunjukkan sejenis pencemaran air.

Rajah 3 [1 markah]

(i) Berdasarkan rajah di atas, nyatakan punca pencemaran air yang berlaku.

(ii) Terangkan kesan pencemaran ini terhadap hidupan akuatik dan darat.

[3 markah]

(b) Penggunaan bahan kimia secara berlebihan dalam bidang pertanian memberi kesan negatif kepada
KBAT alam sekitar. Adakah anda bersetuju dengan pernyataan ini? Wajarkan jawapan anda.

[2 markah]

(c) Nyatakan langkah-langkah yang boleh diambil oleh seseorang individu untuk mengawal pencemaran
air agar kualiti hidup pada masa hadapan terjamin.

[2 markah]

29

PRAKTIS 5

4 Rajah 4 menunjukkan proses rawatan air di loji pembersihan sebelum dihantar kepada pengguna.

takungan air penapisan rumah pam
pengoksidaan

A
B
C

D

bekalan air
bersih

tangki air bersih rumah pam
Rajah 4
(a) Labelkan bahagian A, B, C dan D.

(b) Nyatakan fungsi alum dan kapur mati dalam proses rawatan air. [4 markah]
Alum : [2 markah]
Kapur mati : [2 markah]

(c) Namakan dua bahan yang ditambah di bahagian D dan kepentingannya.
1
2

(d) Susunkan langkah-langkah dalam proses pembersihan air mengikut urutan yang betul.

P : Penurasan R : Pengenapan
Q : Pengklorinan dan pemfluoridaan S : Penggumpalan

[1 markah]

(e) Nyatakan dua kaedah terkini untuk membunuh mikroorganisma dalam air.

[2 markah]

(f) Terangkan cara-cara untuk mengawal pencemaran air di negara kita.

[2 markah]

30



Ujian Pertengahan Tahun (b) Bulatkan P, Q, R atau S dalam Rajah 2 bagi
menunjukkan organisma yang berperanan
(a) Tandakan (✓) bagi pernyataan yang betul sebagai pengurai dalam suatu ekosistem.
mengenai siratan makanan tersebut. PQ

(i) Kubis ialah pengeluar kerana ia S
merupakan sumber makanan R
kepada semua organisma dalam
siratan makanan di atas. Rajah 2

(ii) Sumber tenaga utama bagi semua [2 markah]
organisma dalam siratan makanan
di atas berasal daripada kubis.

(iii) Kandungan tenaga yang dimiliki
oleh ular adalah lebih berbanding
dengan kubis.

(iv) Bilangan kubis akan bertambah
jika semua burung di kebun sayur
ditangkap.

[1 markah]

3 Rajah 3 menunjukkan kitar karbon dan kitar oksigen adalah saling berhubung.

Respirasi oleh Tumbuhan menjalankan Oksigen di Membebaskan
tumbuhan fotosintesis. Fotosintesis atmosfera karbon dioksida
menggunakan membebaskan oksigen Menggunakan oksigen
oksigen Respirasi oleh
Karbon dioksida haiwan Membebaskan oksigen
Respirasi tumbuhan di atmosfera menggunakan
membebaskan karbon oksigen
dioksida Respirasi haiwan
membebaskan Haiwan mati Tumbuhan dimakan
karbon dioksida oleh haiwan. Karbon

Pereputan tersimpan dalam
membebaskan tisu badan
karbon dioksida
pereputan
Tumbuhan mati Pengurai Pereputan oleh
pengurai
(Bakteria dan kulat)
menggunakan
oksigen

Pereputan

Rajah 3

(a) Nyatakan peranan organisma berikut (b) Ramalkan kesan ke atas peratusan gas
dalam kitar karbon dan kitar oksigen. oksigen dan karbon dioksida di atmosfera
sekiranya semua tumbuhan telah ditebang.
(i) Tumbuhan hijau:
(i)

(ii) Pengurai: (ii)

[2 markah]

[2 markah]

32

Ujian Pertengahan Tahun

(c) Nyatakan dua aktiviti manusia yang menyumbang kepada penambahan kandungan gas karbon
dioksida di atmosfera.

1

2

[2 markah]

4 (a) Isi petak kosong dalam Rajah 4 menggunakan istilah yang diberikan.

Populasi Spesies Komuniti Ekosistem

(i) (ii)

Rajah 4

[2 markah]

(b) Padankan istilah di 4(a) dengan maksud yang betul.

(i) Spesies organisma sama yang tinggal bersama
dalam suatu habitat

Beberapa populasi organisma yang berbeza dan
hidup bersama dalam satu habitat dan saling
berinteraksi antara satu sama lain

(ii)
Organisma serupa yang boleh saling membiak

Beberapa komuniti yang berinteraksi antara satu
dengan yang lain dan dengan benda bukan hidup

[2 markah]

33

Ujian Pertengahan Tahun

(c) Rajah 5 menunjukkan suatu ekosistem.

burung raja udang keladi bunting rumput
teratai kiambang
jentik-jentik

berudu ikan
udang

Elodea

Nyatakan Rajah 5
(i) Jenis ekosistem:
(b) Namakan penyakit tersebut.
(ii) Empat populasi:
[1 markah]
[2 markah]
(c) Tandakan (✓) pada contoh makanan yang
5 Rajah 6 menunjukkan keadaan seorang wanita harus diambil oleh wanita itu untuk sembuh
yang disebabkan oleh kekurangan sejenis daripada penyakitnya.
nutrien dalam pemakanannya.
Nasi Rumpai Daging
laut

[1 markah]

(d) Nyatakan faktor-faktor yang mempengaruhi
keperluan kalori seseorang individu.

Rajah 6 [1 markah]

(a) Tandakan (✓) pada kelas makanan yang 6 (a) Lengkapkan pernyataan di bawah dengan
tidak mencukupi dalam diet wanita tersebut. jawapan yang betul.

Karbohidrat Protein Mineral (i) bermaksud
jumlah tenaga yang dibebaskan
[1 markah] apabila 1 gram makanan dioksidakan
dengan lengkap.

(ii) Orang yang tinggal di negara sejuk

memerlukan

34

kalori berbanding dengan orang Ujian Pertengahan Tahun
yang tinggal di negara tropika kerana
mereka perlu menjana lebih banyak (d) Bandingkan keperluan kalori bagi seorang
tenaga untuk menggantikan tenaga lelaki remaja dengan seorang lelaki
yang hilang dengan cepat. dewasa. Jelaskan jawapan anda.

[2 markah] [2 markah]

(b) Tandakan (✓) pada makanan yang 7 Rajah 7 menunjukkan graf keimunan pasif
membekalkan nilai kalori yang paling buatan.
banyak.
Kepekatan antibodi
(i) (iii) dalam darah (%)

Aras keimunan

(ii) (iv)

Masa (minggu)

Suntikan pertama

[1 markah] Rajah 7 dengan

(c) Jadual 1 menunjukkan nilai kalori untuk ( a) Apakah yang dimaksudkan
tiga jenis makanan. keimunan?

Makanan Nilai kalori (kJ/g)

Roti canai 5.0 [2 markah]

Susu 2.5 (b) Jika seorang murid mendapat suntikan
antiserum yang kedua, lakarkan perubahan
Epal 2.0 paras antibodi di dalam graf di atas.
Lukiskan ↑ pada Rajah 7 untuk suntikan
Jadual 1 antiserum yang kedua.

Seorang budak lelaki memakan 40 g roti [2 markah]
canai, 200 g susu dan 60 g epal. Hitung
jumlah kalori yang diambil oleh budak ( c) Terangkan mengapa aras antibodi
lelaki itu. meningkat secara mendadak sebaik sahaja
suntikan dilakukan?

[2 markah]

(d) Banding dan bezakan jenis keimunan ini
daripada keimunan aktif buatan.

[3 markah] [4 markah]

35

Ujian Pertengahan Tahun sistem pencernaan

8 Rajah 8 menunjukkan
manusia.

P [2 markah]
Q
(ii) Nyawa kita akan terancam sekiranya
suhu badan kita melebihi 42°C.
Berdasarkan fakta ini, wajarkan
jawapan anda.

R [2 markah]

Rajah 8 9 Rajah 9 menunjukkan dua jenis penyakit.

(a) Nyatakan jenis makanan yang dicernakan
di organ P dan Q?

Kurap Panau

[2 markah] Rajah 9

(b) Nyatakan fungsi organ pencernaan yang (a) (i) Nyatakan cara penyebaran penyakit
berlabel R. yang ditunjukkan di atas.

[1 markah] [1 markah]

( c) Namakan organ pencernaan yang (ii) Jelaskan bagaimana penyakit berjangkit
melakukan proses-proses berikut. di atas dapat dihalang daripada menular.

(i) Penolakan makanan ( b) Rajah 10 menunjukkan [1 markah]
di sepanjang salur mikroorganisma.
pencernaan akibat tiga jenis
pengecutan dan
pengenduran otot dinding PP QQ
secara bersilih ganti.

(ii) Penyingkiran makanan
tidak tercerna (tinja) dari
badan.

[2 markah]

(d) Enzim merupakan mangkin biologi yang
dapat berfungsi secara optimum pada
suhu 37°C.
Enzim berfungsi untuk mempercepatkan
suatu tindak balas kimia.

(i) Namakan jenis enzim yang terdapat RR
di dalam organ pencernaan yang
berlabel P dan Q. Rajah 10

36

(i) Kelaskan mikroorganisma itu dengan Ujian Pertengahan Tahun
melengkapkan Jadual 2.
(a) Nyatakan bahagian dalam badan kita yang
Mikroorganisma Kelas boleh dianalogikan oleh bahan dalam
eksperimen di atas.

P Bahan Bahagian badan

Q Tiub Visking

R Air suling

Jadual 2 [2 markah]

[3 markah] (b) (i) Ramalkan pemerhatian anda dalam
KBAT aktiviti ini.
(ii) Antara P, Q dan R, yang manakah
merupakan patogen?

[2 markah]

(ii) Terangkan jawapan anda dalam (b) (i).

[1 markah] [2 markah]

(iii) Jelaskan jawapan anda di (b) (i) (c) Rajah 12 menunjukkan struktur dalam usus
dengan memberikan contoh penyakit kecil.
yang disebabkan oleh setiap kumpulan
mikroorganisma.

[4 markah] dinding usus kecil X

10 Rajah 11 menunjukkan susunan set radas yang Rajah 12
digunakan untuk menunjukkan suatu proses
yang berlaku di dalam salur pencernaan kita. (i) Namakan struktur X.
Selepas 30 minit, air suling dalam tabung didih
diuji dengan larutan iodin dan larutan Benedict. [1 markah]

benang (ii) Nyatakan ciri-ciri penyesuaian usus
kecil untuk meningkatkan kecekapan
tabung didih penyerapan makanan tercerna.

air suling
tiub Visking
larutan glukosa
+ larutan kanji

Rajah 11

[2 markah]

37

38

2 Rajah 1 menunjukkan satu eksperimen yang PRAKTIS 6
dijalankan untuk mengkaji peranan air untuk
menunjukkan sifat-sifat asid. (a) Nyatakan pemerhatian anda ke atas kertas
litmus biru.

[1 markah]

(b) Jelaskan jawapan anda di (a).

kertas litmus [1 markah]

asid etanoik (c) Berikan kesimpulan bagi eksperimen ini.
glasial
[1 markah]
Rajah 1

3 (a) Tuliskan perubahan warna penunjuk dalam Jadual 1 apabila bahan-bahan berikut diuji ke atasnya.

Bahan Fenolftalein Penunjuk semesta Metil jingga
Minuman bergas

Pencuci pinggan

Air suling

Detergen

Air garam

Air kopi

Cuka

Ubat gigi

Air gula

Jadual 1 [3 markah]

(b) Berdasarkan Jadual 1, senaraikan contoh-contoh bahan yang bersifat

(i) asid:

(ii) neutral:

(iii) alkali:

[3 markah]

4 (a) Isikan petak kosong dengan perkataan semakin berasid, semakin beralkali atau neutral
berdasarkan skala pH di Rajah 2.

(i) (ii) (iii)

pH 0 1 034 56 7 8 9 10 11 12 13 14

Rajah 2

39

PRAKTIS 6 berikut dengan (ii) Semakin nilai pH

(b) Lengkapkan ayat-ayat sesuatu bahan dan kurang daripada
jawapan yang betul.

(i) Semakin nilai pH pH 7, semakin
sifat keasidan bahan itu.
sesuatu bahan dan lebih daripada pH

7, semakin sifat [4 markah]
kealkalian bahan itu.

(c) Tandakan (✓) pada sifat asid atau alkali bagi contoh bahan dalam Jadual 2 berikut.

Bahan Asid kuat Alkali kuat Asid lemah Alkali Larutan
lemah neutral
Larutan ammonia
Larutan garam [5 markah]
biasa
Asid hidroklorik
Asid etanoik
Larutan natrium
hidroksida

Jadual 2

(d) Padankan asid dan alkali berikut dengan kegunaannya dalam kehidupan harian.

Asid dan alkali Kegunaan
(i) Ammonia Mengawet makanan seperti jeruk
(ii) Natrium hidroksida Membuat baja
(iii) Magnesium hidroksida Penghasilan minuman bergas
(iv) Kalium hidroksida Membuat sabun mandi
(v) Asid tartarik Membuat ubat seperti pil antasid
(vi) Asid karbonik Digunakan dalam bateri kereta
(vii) Cuka Membuat detergen
(viii) Asid sulfurik Membuat garam perisa buah-buahan

[8 markah]

6.2 Peneutralan (ii) Kaedah yang digunakan
dalam tindak balas
5 (a) Tuliskan Betul atau Salah bagi pernyataan peneutralan disebut
tentang tindak balas peneutralan berikut. sebagai pentitratan

(i) Peneutralan ialah tindak (iii) Asid dan alkali yang
balas antara asid dengan berbeza menghasilkan
alkali untuk menghasilkan jenis garam yang sama
garam dan air
[3 markah]
40

(b) Lengkapkan persamaan perkataan bagi Bahan PRAKTIS 6
tindak balas peneutralan berikut. (i)
(ii) Aplikasi
(i) Asid + Natrium →
hidroklorik hidroksida (iii) Mengurangkan
keasidan tanah
+ (iv)
Menghilangkan
(ii) Asid + Kalsium → (v) sisa syampu
sulfurik hidroksida yang beralkali
pada rambut dan
+ menjadikannya
lembut dan sihat
(iii) Asid nitrik + Kalium →
hidroksida Meneutralkan
asid yang
+ dihasilkan oleh
tindakan bakteria
[3 markah] ke atas sisa
makanan
(c) Isi petak kosong dengan bahan-bahan
yang betul mengikut aplikasi peneutralan Mengurangkan
masing-masing dalam kehidupan harian. nilai pH fabrik
yang beralkali
Perapi rambut Penyegar muka disebabkan oleh
penggunaan
Ubat gigi Kapur mati serbuk pencuci

Pelembut fabrik Meneutralkan
semula nilai pH
kulit muka

[5 markah]

PRAKTIS SUMATIF

Arahan: Tulis jawapan anda dalam ruang yang disediakan.

6.1 Sifat Asid dan Alkali

1 Puan Noralina Ong telah menyediakan dua jenis bahan, P dan Q seperti yang ditunjukkan dalam Rajah 1.
Murid-murid dikehendaki merasa minuman tersebut dengan lidah mereka.

Cuka Air
Epal Mineral

Cuka epal Rajah 1 Air mineral
P Q
41

PRAKTIS 6 Q:

(a) Apakah rasa bahan P dan Q?
P:

(b) Tandakan (✓) pada nilai pH bagi P dan Q. [2 markah]

Minuman pH kurang daripada 7 pH 7 pH lebih daripada 7
P
Q [2 markah]

(c) Kelaskan bahan-bahan berikut berdasarkan sifat kimianya.

MINYAK Sabun Susu
MASAK
Magnesium
Minyak masak
Susu magnesium

Tomato Susu segar Air suling

(i) Berasid

(ii) Neutral

(iii) Beralkali

[3 markah]

(d) Nyatakan dua contoh bahan yang terdapat di rumah yang boleh digunakan untuk menghilangkan
KBAT kesakitan akibat sengatan lebah.

[2 markah]

42

PRAKTIS 6

6.2 Peneutralan

2 Rajah 2 menunjukkan satu susunan radas yang digunakan untuk aktiviti mencampurkan asid dengan
alkali.

buret

kaki retort asid hidroklorik cair
jubin putih larutan natrium
hidroksida +
penunjuk semesta

Rajah 2

(a) Nyatakan kaedah yang digunakan dalam aktiviti tersebut.

[1 markah]

(b) Namakan proses yang berlaku apabila asid bertindak balas dengan alkali.

[1 markah]

(c) Nyatakan fungsi penunjuk semesta dalam tindak balas tersebut.

[2 markah]

(d) Nyatakan pemerhatian anda terhadap perubahan warna penunjuk semesta apabila asid hidroklorik
KBAT cair ditambahkan ke dalam campuran dalam kelalang kon secara perlahan-lahan.

[2 markah]

(e) Ramalkan perubahan warna pada takat akhir jika penunjuk semesta digantikan dengan fenolftalein.

[2 markah]

(f) Tuliskan persamaan perkataan untuk mewakili tindak balas di atas.

[2 markah]

43



JAWAPAN (v) Benar sebarang manfaat atau
(vi) Benar kemudaratan.
kekurangan makanan/ (b) (i) Persaingan (ii) Ikan remora merupakan
mangsa (ii) Mangsa-pemangsa komensal yang
2 (a) (i) transpirasi (iii) Mutualisme mendapat manfaat
(ii) penyejatan, kondensasi 4 (a) mangsa-pemangsa, iaitu makanan dan
(b) (i) ✓ perlindungan. Ikan
(ii) ✓ pemangsa semula jadi yu pula merupakan
(iii) ✓ (b) (i) murah, selamat perumah dan tidak
(c) Tumbuhan: Tumbuhan mendapat sebarang
menyerap air dari (ii) mesra alam, manfaat atau
tanah melalui akar dan mencemarkan kemudaratan dalam
membebaskannya ke interaksi tersebut.
atmosfera melalui (iii) bebas (b) (i) Mangsa-pemangsa
transpirasi. (c) (i) masa, lama (ii) Bilangan populasi
Haiwan: Haiwan (ii) ekosistem perosak (afid) dapat
memperoleh air melalui 5 Peladang itu boleh dikurangkan
minuman atau makanan (iii) Burung hantu dan tikus.
dan mengembalikannya menggunakan kaedah kawalan Burung hantu yang
ke atmosfera melalui biologi dengan menggunakan merupakan pemangsa
respirasi, penyahtinjaan dan burung hantu sebagai agen akan menangkap dan
perkumuhan. kawalan biologi untuk mengawal memakan mangsanya
3 (a) (i) Palsu populasi tikus di ladang kelapa iaitu tikus (atau jawapan
(ii) Benar sawitnya. Ini kerana kaedah lain yang sesuai)
(iiii) Palsu kawalan biologi adalah lebih (iv) Mutualisme ialah
(iv) Benar mesra alam dan ia tidak interaksi yang memberi
mencemarkan alam sekitar manfaat kepada kedua-
Praktis Sumatif Katak berbanding kawalan kimia. dua organisma yang
1 (a) Belalang terlibat manakala
Ular Helang parasitisme, hanya
Padi Burung pipit (d) Karbon dioksida dibebaskan satu organisma
mendapat manfaat dan
Tikus melalui respirasi, pembakaran satu organisma lagi
dan pereputan. Tumbuhan mengalami kerugian.
(b) (i) Pokok padi → Tikus → menyerap karbon dioksida Contoh mutualisme
Ular → Helang untuk menjalankan ialah buran dan umang-
fotosintesis. Penebangan umang di mana buran
Pokok padi → Burung hutan secara berleluasa mendapat makanan
pipit → Ular → Helang mengurangkan penyerapan dan umang-umang
karbon dioksida oleh mendapat perlindungan.
(ii) Semua pengguna akan tumbuhan. Maka, kandungan Contoh parasitisme ialah
berkurang kerana pokok karbon dioksida di udara pokok dan Rafflesia
padi yang berperanan meningkat dan menyebabkan di mana Rafflesia
sebagai pengeluar kesan rumah hijau. (parasit) menyerap
merupakan sumber (e) Tumbuhan hijau penting nutrien daripada pokok
makanan bagi semua dalam kitar karbon dan kitar (perumah).
pengguna dalam siratan oksigen bagi mengekalkan
makanan tersebut. kandungan karbon dioksida Praktis 3
dan oksigen di atmosfera Praktis Formatif
(c) P : Helang, Q : Pokok padi melalui proses fotosintesis 1 (a) (i) Membekalkan tenaga
(d) Sebahagian tenaga yang menyerap karbon
dioksida dan membebaskan untuk melakukan aktiviti
hilang kerana digunakan oksigen. Selain itu, hutan harian
oleh organisma untuk merupakan habitat bagi (ii) Merangsang peristalsis
bergerak dan menjalankan kebanyakan flora dan fauna untuk melancarkan
proses hidup seperti dan berfungsi sebagai pergerakan makanan
respirasi, perkumuhan dan kawasan tadahan hujan. di sepanjang salur
penyahtinjaan. Selain itu, 3 (a) (i) Komensalisme pencernaan
tenaga juga hilang dalam (iii) Membantu
bentuk tenaga haba atau merupakan interaksi pertumbuhan badan
tenaga kimia dalam makanan antara dua organisma dan membaiki tisu yang
yang tidak tercerna iaitu tinja yang memberi rosak
apabila tenaga dipindahkan manfaat kepada satu (iv) Mengekalkan kesihatan
dari pengguna primer ke organisma sahaja dan badan
pengguna sekunder dan ke organisma yang satu (v) Bertindak sebagai
pengguna tertier. lagi tidak mendapat
2 (a) X: Respirasi; Y: Fotosintesis
(b) Pereputan / pembakaran
(c) Kandungan oksigen dalam
atmosfera akan berkurang
dan kandungan karbon
dioksida akan bertambah.

© Oxford Fajar Sdn. Bhd. (008974-T) 2018 J2 Drill in KSSM Sains Tingkatan 2 (Jawapan)

medium pengangkutan (d) (i) Ali perlu mengamalkan JAWAPAN
untuk makanan tercerna diet karbohidrat yang
dan mengekalkan suhu banyak penyerapan hasil
badan pencernaan makanan
(b) (i) Vitamin A (ii) Ali melakukan kerja ke dalam sistem
(ii) Vitamin B berat yang memerlukan peredaran darah.
(iii) Vitamin C lebih banyak tenaga (ii) Proses penyerapan
(iv) Besi berbanding dengan hasil pencernaan
(v) Iodin Kassim makanan ke dalam
(vi) Lobak merah, tomato, darah lebih cekap.
keju (e) (i) Kekurangan zat besi (d) (i) Glukosa dan asid
(vii) Susu, telur, sayuran (ii) Kekurangan karbohidrat amino/ asid lemak dan
hijau (iii) Kekurangan protein gliserol.
(viii) Oren, lemon, sayuran (iv) Kekurangan vitamin B (ii) Dalam bentuk asid
hijau amino dan glukosa. Ini
(ix) Hati, kuning telur, 4 (a) Nilai kalori makanan kerana keju (protein)
daging bermaksud jumlah tenaga akan dicernakan
(x) Kerang, ketam, sotong yang terkandung di dalam kepada asid amino oleh
2 (a) (i) 1. Protein hadir sesuatu makanan. enzim protease dan
2. Protein tidak hadir roti (karbohidrat) akan
(ii) 1. Kanji hadir (b) Semakin tinggi nilai kalori dicernakan kepada
2. Kanji hadir makanan, semakin banyak glukosa oleh enzim
(iii) 1. Lemak tidak hadir kuantiti tenaga yang boleh maltase.
2. Lemak hadir dibekalkan. (e) Seseorang boleh mati
(b) (i) X : Mengandungi kerana tidak mendapat
protein dan kanji. (c) Johan memerlukan banyak nutrien yang boleh melawan
(ii) Y : Mengandungi tenaga untuk mengangkat penyakit, memberikan
kanji dan lemak. berat semasa menjalani sesi tenaga, membaiki tisu yang
(c) Untuk mengesan latihan. rosak dan menjalankan
kandungan nutrien tertentu fungsi badan yang
yang terdapat di dalam Praktis Sumatif sempurna.
pelbagai jenis makanan. 1 (a) (i) Jus hempedu
3 (a) (i) Makanan pada aras Praktis 4
yang paling bawah. (ii) Mengemulsikan lemak/ Praktis Formatif
Contoh makanan ialah memecahkan molekul 1 (a) T
roti dan nasi. lemak menjadi titisan (b) T
(ii) Makanan pada aras lemak/ meneutralkan (c) B
yang paling tinggi. asid di dalam perut. (d) T
Contoh makanan ialah (e) B
kek dan gula-gula. (b) Enzim protease (f) B
(b) (i) Orang yang berbadan dirembeskan dan hasil 2 (a) Virus
besar memerlukan pencernaannya ialah (b) Kulat
lebih banyak kalori polipeptida. (c) Virus
berbanding dengan (d) Bakteria
orang yang berbadan (c) 1. Kanji tidak dapat 3 (a) Air
kecil kerana mereka dicernakan kepada (b) Udara
memerlukan lebih maltosa. (c) Sentuhan
banyak tenaga. (d) Vektor
(ii) Lelaki memerlukan 2. Protein tidak dapat 4 (a) dimasak
lebih banyak kalori dicernakan kepada (b) sabun
berbanding wanita polipeptida. (c) insektisid
kerana mereka (d) berkongsi
melakukan kerja yang 3. Lemak tidak dapat (e) Bersihkan
lebih berat. dicernakan kepada (f) antibakteria
(iii) Kanak-kanak asid lemak dan gliserol. 5 (a) Merangsang sistem
memerlukan lebih (mana-mana dua)
banyak kalori pertahanan badan untuk
berbanding orang tua (d) (i) Adam akan mengalami menghasilkan antibodi
kerana mereka lebih masalah sembelit. Ini (b) Protein darah yang terhasil
aktif bergerak. kerana sayur-sayuran akibat bertindak balas
(c) (i) Mengekalkan kesihatan merupakan pelawas dengan antigen-antigen
badan yang optimum yang membantu yang tertentu
(ii) Memastikan pergerakan peristalsis (c) Keupayaan badan untuk
pertumbuhan badan di usus besar untuk melawan jangkitan penyakit
(iii) Membaiki dan melancarkan proses (d) Melindungi badan kita
menggantikan tisu yang penyahtinjaan. daripada penyakit
rosak
(ii) Memberi khidmat
nasihat kepada Adam
supaya mengambil
pelawas seperti buah-
buahan atau sayur-
sayuran dalam diet
hariannya dan minum
air dengan banyak.

2 (a) Vilus
(b) Di dalam usus kecil

(c) (i) Meningkatkan peluang

© Oxford Fajar Sdn. Bhd. (008974-T) 2018 J3 Drill in KSSM Sains Tingkatan 2 (Jawapan)

JAWAPAN (d) Nyamuk, tikus (atau manakala penyakit panau
jawapan lain yang sesuai) tidak menyebabkan
(e) Proses mendapatkan kematian.
perlindungan daripada (e) (i) Bersihkan kawasan
penyakit tertentu melalui persekitaran rumah Praktis 5
suntikan vaksin daripada sampah-sarap Praktis Formatif
yang berlonggok kerana 1 (a) 100°C
6 (a) dilemahkan lalat suka membiak di (b) 1 g cm–3
(b) Vaksin kawasan yang busuk (c) Tegangan permukaan
(c) Dos penggalak dan kotor. (d) Tindakan kapilari
(d) keimunan pasif (e) Tidak berwarna
(e) keimunan aktif (ii) 1. Bahan racun (f) 0°C
(f) Keimunan aktif serangga boleh 2 (a) ais
7 (a) antibodi mencemarkan udara
(b) serta-merta dan menjejaskan (b) stim
(c) sementara kualiti udara untuk (c) mengurangkan,
(d) sakit pernafasan.
(e) vaksin meningkatkan
(f) lama/panjang 2. Penyemburan racun (d) cecair, gas
(g) Kekal serangga boleh (e) cepat, suhu
(h) sihat mencemarkan 3 (a) Haba dibebaskan
8 (a) (i) Melibatkan interaksi makanan di dalam (b) Haba diserap
rumah jika tidak (c) Lebih rendah daripada 0°C
antara antigen dengan berhati-hati dan ini 4 (a) (i) Bahan yang boleh
antibodi. boleh menyebabkan
(ii) Melindungi badan keracunan makanan. melarut di dalam cecair
daripada penyakit. (ii) Cecair yang boleh
(b) (i) Mengamalkan gaya (f) Ya, kerana penyakit taun
hidup yang sihat. disebabkan oleh bakteria. melarutkan bahan lain
(ii) Makan banyak sayur- Suntikan vaksin yang (iii) Campuran yang
sayuran dan buah- mengandungi bakteria yang
buahan telah dilemahkan boleh terbentuk daripada zat
(iii) Tidur yang mencukupi. merangsang penghasilan terlarut yang tidak larut
(c) (i) Penyakit berjangkit antibodi dalam badan. di dalam pelarut
yang berbahaya (iv) Campuran yang
tidak berulang dan Tidak, kerana penyakit terbentuk apabila zat
dapat dikawal dalam taun boleh dicegah dengan terlarut melarut di
sesebuah negara. menjaga kebersihan diri, dalam pelarut
(ii) Imunisasi memberi persekitaran rumah dan (v) Campuran dua atau
perlindungan kepada meminum air yang dimasak. lebih zat terlarut yang
individu dan ahli tersebar secara sekata
keluarganya daripada 2 (a) Panau (b) (i) Zat terlarut
penyakit berjangkit yang (b) Kulat (ii) Pelarut
berbahaya. (c) Sentuhan (iii) Larutan
(d) (i) Kos insurans perubatan (d) – Elakkan sentuhan (c) (ii) ✓, (iii) ✓, (iv) ✓
menjadi lebih rendah. 5 (a) Ampaian : (i) dan (iii)
(ii) Mengurangkan kos dengan badan pesakit Koloid : (ii)
perbelanjaan perubatan. ketika bergaul dengan (b) Mayones, darah, krim
(iii) Tidak menjejaskan kualiti pesakit pencukur
kerja individu tersebut. – Jangan berkongsi barang 6 (a) Jus limau
9 (a) Keimunan aktif peribadi seperti tuala (b) Alkohol
(b) Suntikan vaksin mandi dan sikat dengan (c) Turpentin
(c) (i) Respons yang pesakit (d) Eter
dihasilkan apabila (e) Penyakit SARS mudah (e) Kerosin
antigen bertindak merebak melalui udara (f) Aseton
balas dengan sistem manakala penyakit panau
keimunan badan pada merebak melalui sentuhan.
kali pertama. Penyakit SARS boleh
(ii) Respons yang membawa maut jika tidak
dihasilkan apabila dirawat dengan segera
seseorang individu
didedahkan kepada 7 (a) Kehadiran
antigen yang sama Mikroorganisma Zarah terampai
pada kali kedua, ketiga Kaedah Garam
dan seterusnya. ✓✗ mineral
Penurasan
Praktis Sumatif ✓
1 (a) Vektor ialah organisma atau
Pendidihan ✗ ✓✓
haiwan pembawa penyakit.
(b) Lalat Pengklorinan ✗ ✓✓
(c) Taun/Kolera
Penyulingan ✗ ✗✗

© Oxford Fajar Sdn. Bhd. (008974-T) 2018 J4 Drill in KSSM Sains Tingkatan 2 (Jawapan)

(b) (i) Palsu kerana tepung gandum JAWAPAN
(ii) Benar tidak dapat melarut di
(iii) Benar dalam air. mencegah pereputan
(ii) Melalui kaedah gigi.
Praktis Sumatif penurasan. Campuran (d) S → R → P → Q
1 (a) X : Anod air dan tepung gandum (e) – Menggunakan ozon
dituraskan melalui – Menggunakan cahaya
Y : Katod penuras pasir. Hasil ultraungu
(b) Gas P : Gas oksigen turasan yang terkumpul (f) – Menaik taraf sistem
Gas Q : Gas hidrogen akan kelihatan jernih. pembentungan di
(c) Air di dalam tabung uji 3 (a) (i) T umpahan minyak seluruh negara
(ii) Permukaan air laut – Mendidik masyarakat
yang mengandungi gas P akan diselaputi dengan tentang cara
lebih banyak berbanding minyak. Oleh itu, pembuangan sampah
dengan tabung uji yang cahaya matahari dan yang betul
mengandungi gas Q. Hal ini udara tidak dapat – Menyediakan
kerana, nisbah kandungan meresap ke dalam kemudahan sanitasi
hidrogen kepada oksigen air dan menyebabkan yang sempurna di
ialah 2:1. tumbuhan akuatik kawasan pedalaman
(d) Gas P : Kayu uji berbara mati kerana tidak – Menguatkuasakan
menyala semula dapat menjalankan undang-undang untuk
Gas Q : Bunyi ‘pop’ terhasil fotosintesis. Haiwan memastikan bahan
apabila diuji dengan kayu uji akuatik dan darat pula buangan industri dirawat
bernyala mati akibat bahan toksik sebelum dibuang ke
(e) (i) daripada minyak dan dalam sungai
kekurangan oksigen. Ujian Pertengahan Tahun
atom oksigen (b) Bahan kimia seperti 1 (a) (i) Palsu
baja dan racun perosak (ii) Palsu
atom hidrogen dialirkan ke sungai semasa (iii) Benar
(ii) hujan. Pengumpulan baja (iv) Palsu
kimia di dalam sungai (b) (i)
HO HO2 H2O menggalakkan pertumbuhan
alga di permukaan air. ✓✓
(iii) Tiada perubahan seterusnya memusnahkan (ii) amfibia, luar
pada air suling tulen. habitat hidupan akuatik (a) (i) ✓
Elektrolisis tidak dan sumber air manusia. (b) P dan R
berlaku kerana air Selain itu, racun perosak 3 (a) (i) Mengekalkan
suling tidak mempunyai boleh menyebabkan
elektrolit dan tidak kecacatan fetus dalam ibu kandungan karbon
dapat mengalirkan arus mengandung sekiranya dioksida dan oksigen
elektrik. terminum air tercemar. dalam udara melalui
(c) – Menguatkuasakan fotosintesis yang
2 (a) Larutan cair mengandungi undang-undang untuk menyerap karbon
kuantiti zat terlarut yang memastikan bahan dioksida dan
sedikit di dalam pelarut, buangan industri dirawat membebaskan oksigen.
larutan pekat mengandungi sebelum dialirkan ke (ii) Menguraikan tumbuhan
kuantiti zat terlarut yang sungai. dan haiwan yang telah
banyak di dalam pelarut dan – Mendidik para petani mati di dalam tanah
larutan tepu mengandungi untuk menggunakan baja menggunakan oksigen
kuantiti zat terlarut yang dan racun perosak yang lalu membebaskan
maksimum / berlebihan di bersifat terbiodegradasi. karbon dioksida.
dalam pelarut. – Mempertingkatkan (b) (i) Peratusan gas oksigen
pengawasan melalui berkurang
(b) Puan Lili perlu udara. (ii) Peratusan gas karbon
menambahkan lebih 4 (a) A : Penggumpalan dioksida bertambah
banyak isi padu air ke B : Pengenapan (c) 1. Penebangan hutan yang
dalam teko itu. Ini adalah C : Penurasan tidak terkawal
kerana semakin besar isi D : Pengklorinan dan 2. Pembakaran bahan api
padu pelarut (air), semakin pemfluoridaan fosil
kurang nisbah zat terlarut (b) Alum: menggumpal zarah- 4 (a) (i) Populasi
kepada pelarut. Maka, zarah terampai
rasa manis air kopi dapat Kapur mati: mengurangkan
dikurangkan. keasidan air
(c) 1. Klorin untuk membunuh
(c) (i) Campuran X ialah mikroorganisma di dalam
ampaian yang terdiri air.
daripada campuran air 2. Natrium fluorida untuk
dan tepung gandum. Ini

© Oxford Fajar Sdn. Bhd. (008974-T) 2018 J5 Drill in KSSM Sains Tingkatan 2 (Jawapan)

JAWAPAN menggunakan antibodi. (b) (i) Tiada perubahan
Kedua-dua keimunan ini berlaku apabila
(ii) Komuniti mempertahankan badan diuji dengan larutan
(b) (i) Spesies organisma terhadap antigen tertentu. iodin manakala satu
Perbezaan : Keimunan mendakan merah bata
sama yang tinggal aktif buatan memperoleh terbentuk apabila diuji
bersama dalam suatu antibodi dengan badan dengan larutan
habitat. menghasilkan antibodi
(ii) Beberapa populasi sendiri manakala keimunan Benedict. Ini
organisma yang pasif buatan memperoleh menunjukkan glukosa
berbeza dan hidup antibodi daripada sumber hadir di dalam air suling
bersama dalam satu luar. Tempoh keimunan dalam tabung didih
habitat dan saling bagi keimunan aktif buatan tetapi kanji tidak hadir
berinteraksi antara satu adalah berpanjangan dalam air suling.
sama lain. manakala tempoh keimunan
(c) (i) Kolam bagi keimunan pasif buatan (ii) Molekul glukosa dapat
(ii) kiambang, berudu, adalah sementara. meresap menerusi
jentik-jentik, udang 8 (a) P : Karbohidrat dinding tiub Visking
5 (a) Mineral ✓ Q : Protein kerana saiz molekul
(b) Goiter (b) R mencernakan karbohidrat, glukosa adalah kecil
(c) Rumpai laut ✓ protein dan lemak / manakala molekul kanji
(d) saiz badan / umur / menyerap makanan tercerna tidak dapat meresap
pekerjaan / jantina / (c) (i) Esofagus menerusi dinding tiub
keadaan kesihatan / iklim (ii) Usus besar Visking kerana saiz
6 (a) (i) Nilai kalori / Nilai tenaga (d) (i) P : Amilase molekul kanji adalah
(ii) lebih banyak lebih besar.
(b) (iii) ✓ Q : Protease
(c) Jumlah kalori diambil = (ii) Tindak balas kimia yang (c) (i) Vilus
(40 g × 5 kJ/g) + (200 g × (ii) Permukaan berlipat-lipat
2.5 kJ/g) + (60 g × 2 kJ/g) berlaku dalam badan
= 820 kJ kita memerlukan enzim. untuk menambahkan
(d) Seorang lelaki remaja Sekiranya suhu badan luas permukaan
memerlukan lebih banyak kita melebihi 42°C, untuk penyerapan
kalori berbanding dengan enzim menjadi tidak / mempunyai vilus
seorang lelaki dewasa. Ini aktif dan akan terurai. yang banyak untuk
kerana, remaja lebih aktif 9 (a) (i) Melalui sentuhan meningkatkan luas
dan sedang mengalami (ii) Menjaga kebersihan diri permukaan / Dinding
proses tumbesaran yang (b) (i) vilus adalah sangat
aktif berbanding dengan nipis, iaitu setebal
orang dewasa. Justeru, Mikroorganisma Kelas satu sel / Setiap vilus
lelaki remaja memerlukan dikelilingi oleh banyak
lebih banyak kalori. P Bakteria kapilari darah
7 (a) Keimunan bermaksud
keupayaan badan untuk Q Virus Praktis 6
menentang jangkitan Praktis Formatif
penyakit. R Protozoa 1 (a) (i) Kurang daripada 7
(b)
(ii) Semua ialah patogen (ii) Berasa masam
Kepekatan antibodi (iii) Kerana ketiga-tiga jenis (iii) Tiada kesan ke atas
dalam darah (%)
mikroorganisma boleh kertas litmus merah
Aras keimunan menyebabkan penyakit. (iv) Bersifat mengakis
Contohnya: bakteria (v) Biru kepada merah
Masa (minggu) Plamodium malariae (vi) Membebaskan gas
menyebabkan penyakit
Suntikan Suntikan malaria, virus hidrogen apabila
pertama kedua menyebabkan penyakit bertindak balas dengan
Zika dan protozoa logam
(c) Antiserum yang disuntik menyebabkan penyakit (b) (i) biru
masuk ke dalam badan kurap. (ii) pahit
seseorang mengandungi 1 0 (a) (iii) lebih
antibodi untuk mencegah (iv) mengakis
penyakit. Oleh itu, paras Bahan Bahagian badan 2 (a) Tiada perubahan ke atas
antibodi meningkat secara kertas litmus biru
mendadak sebaik sahaja Tiub Visking Usus kecil (b) Asid etanoik glasial adalah
suntikan diberikan. kering
(c) Asid hanya menunjukkan
(d) Persamaan : Kedua-dua sifat keasidannya dengan
keimunan ini memusnahkan kehadiran air.
patogen dengan
Air suling Darah

© Oxford Fajar Sdn. Bhd. (008974-T) 2018 J6 Drill in KSSM Sains Tingkatan 2 (Jawapan)

3 (a) Fenolftalein Penunjuk Metil jingga JAWAPAN
semesta
Bahan Tidak berwarna Merah (c) (i) Tomato, susu segar
Merah jambu Merah Kuning (ii) Minyak masak, air suling
Minuman bergas Biru Kuning (iii) Sabun, susu magnesium
Pencuci pinggan Tidak berwarna Hijau Kuning
Air suling Merah jambu Biru Kuning (d) Serbuk penaik / Losyen
Detergen Hijau Merah kalamina / Ubat gigi
Air garam Tidak berwarna Merah
Air kopi Tidak berwarna Merah Kuning 2 (a) Pentitratan
Cuka Tidak berwarna Merah Kuning (b) Peneutralan
Ubat gigi (c) Bertindak sebagai penunjuk
Air gula Merah jambu Biru untuk menunjukkan
Tidak berwarna Hijau campuran dalam kelalang
kon adalah neutral
(b) (i) asid: minuman bergas, 4 (a) (i) Semakin berasid (d) Penunjuk semesta akan
air kopi, cuka (ii) Neutral berubah warna daripada
(iii) Semakin beralkali biru kepada hijau apabila
(ii) neutral: air suling, air takat akhir (takat neutral)
garam, air gula (b) (i) tinggi, kuat dicapai.
(ii) rendah, kuat (e) Daripada merah jambu
(iii) alkali: pencuci pinggan, kepada tidak berwarna
detergen, ubat gigi (f) Asid hidroklorik + Natrium
hidroksida → Natrium
(c) klorida + Air

Bahan Asid Alkali Asid Alkali Larutan
kuat kuat lemah lemah neutral

Larutan ✓
ammonia

Larutan garam ✓
biasa

Asid ✓
hidroklorik

Asid etanoik ✓
Larutan
natrium ✓
hidroksida

(d) (i) Membuat baja (ii) Perapi rambut
(ii) Membuat detergen (iii) Ubat gigi
(iii) Membuat ubat seperti (iv) Pelembut fabrik
pil antasid (v) Penyegar muka
(iv) Membuat sabun mandi
(v) Membuat garam perisa Praktis Sumatif
buah-buahan 1 (a) P : masam
(vi) Penghasilan minuman
bergas Q : tiada rasa
(vii) Mengawet makanan (b)
seperti jeruk
Bahan pH pH 7 pH lebih
(viii) Digunakan dalam bateri kurang daripada
kereta daripada
7
5 (a) (i) Betul 7
(ii) Betul
(iii) Salah P✓

(b) (i) Natrium klorida + Air Q✓
(ii) Kalsium sulfat + Air
(iii) Kalium nitrat + Air

(c) (i) Kapur mati

© Oxford Fajar Sdn. Bhd. (008974-T) 2018 J7 Drill in KSSM Sains Tingkatan 2 (Jawapan)