คมคิดคมธรรม

คมคดิ คมธรรม
พระเทพปญั ญาภรณ์
(รดิ รติ เวที ป.ธ.๙, กศ.ม.)

เจ้าอาวาสวดั ตากฟ้า พระอารามหลวง
รองเจ้าคณะภาค ๔

ค�ำสอนของหลวงพอ่
สมเด็จพระมหารัชมงั คลาจารย์
(ชว่ ง วรปุญญฺ มหาเถร ป.ธ.๙)

การศกึ ษา คอื หัวใจการพฒั นาเยาวชนของชาติ
รวมทัง้ สามเณร ตอ้ งอาศัยการศึกษา จึงจะเปน็
ผู้มีความรู้ ความฉลาด และตอ้ งมีสุปฏบิ ัติด้วย

จึงจะช่วยชาติ และพระพุทธศาสนา
ใหเ้ จรญิ

คมคดิ คมธรรม : 4





ค�ำสอนของพ่อ
(พอ่ สำ� ราญ ทบั เอี่ยม)

พอ่ ไม่ไดม้ คี วามรู้มากมาย แต่สง่ิ ท่ีพ่อพูด
ยังอยู่ในใจลกู เสมอว่า

“เณรไปเรียนเมือ่ มคี วามรู้ ตัวเองกจ็ ะไดด้ ีเอง
คนอืน่ ก็จะได้ช่ืนชมภายหลงั ”

คมคิดคมธรรม : 7

พระเทพปัญญาภรณ์

สุนทรปริยัติกจิ ตรีปิฎกบณั ฑิต
มหาคณิสสร บวรสังฆาราม

คามวาสี

คมคดิ คมธรรม : 8





ค�ำน�ำ

เน่ืองในวันคล้ายวันพระราชสมภพพระบาทสมเด็จ
พระปรมนิ ทรมหาภูมิพลอดุลยเดช ๕ ธันวาคม ๒๕๕๙ โปรดให้
มีการพระราชทานต้ังและเล่ือนสมณศักด์ิพระสงฆ์ผู้ปฏิบัติดี
ปฏิบัติชอบ บ�ำเพ็ญประโยชน์แก่พระศาสนา พระเดชพระคุณ
พระราชปัญญาเวที (ริด ริตเวที ป.ธ.๙) เจ้าอาวาสวัดตากฟ้า
พระอารามหลวง รองเจ้าคณะภาค ๔ ได้รับพระราชทานเลื่อน
สมณศักดิ์เป็นพระราชาคณะช้ันเทพท่ี พระเทพปัญญาภรณ์
นบั เปน็ เกยี รตแิ ละเปน็ ทนี่ า่ ยนิ ดสี ำ� หรบั คณะสงฆ์ คณะกรรมการ
วดั ตากฟา้ พระอารามหลวง และศรัทธาสาธชุ น ผทู้ ม่ี คี วามเคารพ
นับถือในพระเดชพระคุณพระเทพปัญญาภรณ์

ในการน้ี คณะสงฆว์ ดั ตากฟา้ พระอารามหลวง ไดจ้ ดั พมิ พ์
หนงั สอื “คมคดิ คมธรรม” ของทา่ นเจา้ คณุ พระเทพปญั ญาภรณ์
เพอื่ ถวายและแจกเปน็ ปฏกิ ารแกพ่ ระมหาเถระ เพอ่ื นสหธรรมกิ
และสาธชุ นผมู้ ามทุ ติ าจติ โดยทว่ั กนั อนั เปน็ เครอ่ื งยนื ยนั ความรกั
ความสามัคคี ของคณะสงฆ์คณะศิษย์ในร่มบารมีธรรมของ
พระเดชพระคณุ พระเทพปญั ญาภรณ์ ใหเ้ ปน็ ทีป่ ระจักษ์

พระราชปรยิ ัติวธิ าน

รองเจ้าอาวาสวัดตากฟา้ พระอารามหลวง
ในนามของคณะสงฆ์คณะศิษย์

อปุ สรรคสรา้ งปญั ญา

มนุษย์โดยมากไม่หวงั พบอุปสรรค แตก่ ค็ งไม่มีใคร
ท่ีจะไม่พบกบั อุปสรรค ผ้มู ปี ัญญา พึงใชอ้ ุปสรรค
เปน็ ครู พิจารณาดูอยา่ งถ่องแท้ เมอ่ื แกป้ ญั หาได้

เราจะภูมใิ จในตนเอง พงึ ตระหนักอยู่เสมอว่า
”อุปสรรคน้นั สร้างปญั ญา”

คมคดิ คมธรรม : 12





ชีวิตสมภาร

๑.ปกครอง ท�ำอย่างไรจะให้เขารกั กนั
๒.ก่อสร้าง ท�ำอยา่ งไรจะใหเ้ ขามีท่ีอยู่ทดี่ ี
๓.การศกึ ษา ทำ� อยา่ งไรอนาคตของเขาจะเจรญิ
๔.หาเล้ียง ทำ� อยา่ งไร เขาจะสขุ สมบรู ณ์
ทงั้ สี่ขอ้ น้ี เปน็ สง่ิ ทจ่ี ะต้องท�ำให้คดิ และแสวงหา
เพ่ือเกดิ คณุ ภาพทด่ี ตี ่อพระภกิ ษสุ ามเณร

ในพระอาราม

คมคิดคมธรรม : 15

อยา่ พัฒนาเพอ่ื สรา้ งภาพ
จงพัฒนาเพอื่ ความยัง่ ยนื

การจะท�ำส่ิงใดก็ตาม จงมีความพยายามมุง่ มน่ั
ท�ำสง่ิ นน้ั ด้วยความจริงใจ ครงั้ แรกอาจจะเบือ่
และเหนอื่ ยยาก แตผ่ ลของการตง้ั ใจจริงจะสะทอ้ น
ยอ้ นกลับเปน็ ทแี่ ชม่ ช่ืนใจไมร่ ู้จักหมด ในภายหลัง

คมคดิ คมธรรม : 16





โอกาสเป็นของหายาก

คนเก่ง คนดี คนมคี วามสามารถ ไมม่ ีความหมาย
เทา่ กับคนได้โอกาส เพราะคนเก่ง คนดี คนมี
ความสามารถ ไมส่ ามารถแสดงความเก่ง ความดี

และความสามารถได้ ถา้ ไม่มีโอกาส
โอกาสจงึ เป็นของหายาก พึงรกั ษาโอกาส

และทำ� ใหด้ ีที่สดุ เมื่อได้โอกาสน้นั มา

คมคิดคมธรรม : 19

มองไปข้างหน้าอยา่ งมีความหวงั
มองไปข้างหลังกม็ คี วามสขุ

ชีวิตตอ้ งมีการวางแผนในการดำ� รงตนในอนาคต
เรียกว่า “มองไปขา้ งหนา้ ” แต่อยา่ ลมื พระคณุ

ที่บุคคลเคยเกือ้ หนุนสง่ เสรมิ กนั มา
เรียกว่า “มองไปข้างหลัง”

คมคดิ คมธรรม : 20





นกั ท�ำการศึกษาตอ้ งมี ๓ ประการ

อดทน ไม่ยอ่ ท้อตอ่ อุปสรรคทจี่ ะตามมา
สนใจ ทมุ่ เททุกอย่างเพอ่ื อนาคตของนักเรยี น
ทำ� ใจ ถา้ ประสบความส�ำเร็จกด็ ี ถา้ ไมป่ ระสบ

ความสำ� เรจ็ ในดา้ นใดดา้ นหนง่ึ
กจ็ งปลง

คมคิดคมธรรม : 23

ผู้ได้โอกาส

ดีใจที่พระภกิ ษสุ ามเณรของเราคอื “ผูไ้ ดโ้ อกาส”
เปน็ ผใู้ กลช้ ดิ พระรัตนตรัยทำ� ให้จติ ใจเจรญิ
ขอให้พระภกิ ษุสามเณรนักเรียนในพระอาราม
ทุกรปู จงภมู ิใจว่าเราเป็นผู้ไดโ้ อกาสจงรักษา
และท�ำโอกาสทีด่ ีนี้ ให้เป็นความเจริญ
ของตวั เราเอง

คมคดิ คมธรรม : 24





เคร่ืองยดึ เหนีย่ วใจผู้ร่วมงาน

๑. ฉลาดในการสง่ เสรมิ
๒. ยกยอ่ งผมู้ คี วามรู้
๓. สรา้ งบ่วงคลอ้ งใจให้ผกู พนั กัน
๔. พดู แตค่ ำ� ทป่ี ระทับใจ

คมคดิ คมธรรม : 27

ขายเสยี งเล้ียงลูก

เพือ่ ต้องการให้พระภิกษสุ ามเณรหลายร้อยรูป
ในพระอารามมวี ถิ ชี ีวติ ทีด่ ีในการด�ำรงเพศสมณะ
และได้รับการศึกษา วดั ตากฟ้าไม่มถี าวรวัตถุ
ไม่มสี งิ่ ศักดส์ิ ทิ ธิ์และเกจอิ าจารย์ จึงตอ้ งใช้เสยี ง

ทงั้ สวด ทง้ั สอน ตามท่เี ราถนดั เพอ่ื ให้
พระภกิ ษสุ ามเณรดำ� รงชวี ิตอย่ไู ด้

คมคดิ คมธรรม : 28





แม้มใิ ช่ลูกโดยสายเลือด
แตเ่ ป็นลกู โดยสายธรรม

ท�ำไมจึงตอ้ งเปน็ ห่วงและคอยดูแลพระเณร
ในพระอารามมาโดยตลอด ?

อาจเปน็ เพราะบญุ เคยเกือ้ หนุนกนั ในอดีต
จงึ ขอทำ� บุญโดยไม่ยึดตดิ และไมค่ ิดจะไดร้ ับ

การตอบแทน

คมคดิ คมธรรม : 31

รัตนภตั ต์
“อาหารท่มี คี า่ ดจุ แกว้ ”

เมอ่ื แปลความตามนยั ยะ ภตั ตาหารที่ถวาย
พระคุณเจา้ ท่ีเล่าเรยี นพระบาลนี น้ั มคี ณุ อนันต์

เพราะเปน็ หนึ่งในรัตนสามประการ
ดังนน้ั จึงมีค่าควรเมืองยิ่งกวา่ แกว้ ใดๆ

คมคดิ คมธรรม : 32





แยง่ ถิน่ กนั อยู่ แย่งค่กู นั ชม

ยุคนเ้ี ปน็ ยคุ แยง่ ถิ่นกนั อยู่ แย่งคกู่ นั ชม
สงั คมจงึ ควรตระหนักถึงคณุ ธรรม
และเตรยี มความพรอ้ มในการสร้างภูมิคุ้มกัน
ในการรับขา่ วสาร มีสติ คิดใหเ้ ป็นท�ำใหเ้ ป็น
มีวจิ ารณปัญญา ปัญหาจะไม่มี

คมคดิ คมธรรม : 35

หลกั ของนักสู้
“ท้อแท้ มไี ด้ แต่อย่าท้อถอย”

ชวี ิตเปรยี บเสมอื นเกลียวคลน่ื มีสขุ มีทุกข์
เป็นสจั ธรรมของโลกธรรม จงึ ขอให้นักเรียนทกุ รูป
จงสเู้ พอื่ อนาคตของตัวเอง ครูอาจารย์คงแอบย้มิ
อย่างดีใจ เม่ือเธอเหลา่ นั้นประสบความส�ำเร็จ

รักและหว่ งใยพวกเธอทกุ รูป

คมคิดคมธรรม : 36





ไมล้ ้มขา้ มได้ แต่คนลม้ อยา่ ข้าม

ไมล้ ม้ ข้ามได้ เพราะไร้จิต
มนุษย์ผดิ กจิ ใด ใครไม่รู้
ไมอ่ าจหลู่ ดหู ม่ิน จนกินใจ
เม่ือนึกได้ อาจดี มคี ุณเอย

คมคดิ คมธรรม : 39

การใชเ้ วลา

๑. ใช้เวลา ให้เปน็ ความรู้
๒. ใช้เวลา ให้เป็นความดี
๓. ใช้เวลา ให้เปน็ ทรัพยส์ มบตั ิ

คมคดิ คมธรรม : 40





การพฒั นาตน
คอื การพัฒนาทส่ี �ำคญั ที่สดุ

๑. ต้องพฒั นาตนให้เป็นผู้มศี ลี งาม
๒. ตอ้ งพัฒนาตนใหเ้ ปน็ ผมู้ ธี รรมงาม
๓. ต้องพฒั นาตนใหเ้ ป็นผมู้ ีปญั ญางาม

คมคดิ คมธรรม : 43

ความเสยี หาย ๔ อย่าง ตอ้ งระวงั

ผคู้ รองเรอื นเกียจคร้าน ไม่ดี
นักบวชไมส่ �ำรวม ไมด่ ี

ผ้ใู หญไ่ มพ่ ิจารณาให้รอบคอบถว้ นถี่
ในการงาน ไม่ดี

บัณฑิตมกั โกรธง่าย ไม่ดี

คมคิดคมธรรม : 44





หนา้ ท่ี

มนุษยม์ หี น้าที่สองอยา่ งคือ
หน้าท่โี ดยธรรมชาติ

และหน้าทโี่ ดยการแต่งต้งั

คมคิดคมธรรม : 47

หนา้ ทีข่ องสมภาร

ต้องรู้งานปกครอง รู้งานการศกึ ษา
ร้งู านการเผยแผ่ รูแ้ นว่ แน่การพฒั นา

และรแู้ กป้ ญั หาสงั คม

คมคดิ คมธรรม : 48