9

รายงานโครงงานวชิ าการงานอาชีพ ประเภทภูมิปัญญาทอ้ งถ่ิน (ทอเส่ือ)

จดั ทาโดย นางสาวชลธิชา บวั เทิง
ครูที่ปรึกษา

คุณครูวนิดา บญุ พเิ ชฐวงศ์

โรงเรียนสตรีราชินูทิศ สานกั งานเขตพ้นื ท่ีการศึกษามธั ยมศึกษา เขต20
รายงานฉบบั น้ีเป็นส่วนประกอบของโครงงานวชิ าการงานอาชีพ

ประเภทภมู ิปัญญาทอ้ งถ่ิน ระดบั ช้นั มธั ยมศึกษาปี ที่ 5/16

จดั ทาโด
ยนางสาวชลธิชา บวั เทิง

ครูท่ีปรึกษา
คุณครูวนิดา บุญพิเชฐวงศ์

ช่ือโครงงาน การทอเสื่อ
ผ้จู ดั ทา นางสาวชลธิชา บวั เทิง 9

ระดบั ช้ัน มธั ยมศึกษาปี ท่ี 5/16

ประเภท ภมู ิปัญญาทอ้ งถ่ิน

ครูทป่ี รึกษา คุณครูวนิดา บุญพเิ ชฐวงศ์

ทม่ี าและความสาคัญ เป็นภมู ิปัญญาชาวบา้ นท่ีมีมาต้งั แตส่ มยั โบราณ ชาวบา้ นมกั จะนาตน้
กกไปตากแหง้ เพอ่ื นามาทอเสื่อ นาไปเป็นอาชีพหลกั และอาชีพเสริมเพอื่ สร้างรายไดใ้ หแ้ ก่ตน
และครอบครัว

วัตถุประสงค์
1. เพอ่ื สร้างรายไดใ้ หแ้ ก่ตนเองและชุมชน
2. เพ่อื ใชเ้ วลาวา่ งใหเ้ ป็นประโยชน์
3. เพ่อื ส่งเสริมหรือสนบั สนุนสินคา้ ภูมิปัญญาทอ้ งถ่ิน
4. เพอ่ื อนุรักษแ์ ละนาไปต่อยอดในการสร้างอาชีพ

ประโยชย์ทค่ี าดว่าจะได้รับ

1. สามารถสร้างรายได้
2. คนในชุมชนมีงานมากข้ึน
3. อนุรักษว์ ฒั นธรรมใหแ้ ก่ลูกหลานไดศ้ ึกษา

งบประมาณค่าใช้จ่าย

1. คา่ ไมก้ ก 80บาท

บทท2ี่

เอกสารท่ีเกยี่ วข้อง

โครงงานวิชาการงานประเภทภมู ิปัญญาทอ้ งถิ่น เน้ือหาในบทน้ีจะนาเสนอทฤษฎีที่เก่ียวขอ้ ง
ดงั น้ี
1 อุปกรณ์ในการทอเส่ือ
2 ความหมายของเสื่อ
3 ประโยชนข์ องเส่ือ
4 วธิ ีการทอเสื่อ
5 งานวจิ ยั ที่เก่ียวขอ้ ง
อปุ กรณ์ในการทอเส่ือ
1 ตน้ กก
2 สียอ้ มกกตราหวั ชา้ ง
3 กอ้ ดา้ ย
4 กรรไกร
5 โฮมทอเสื่อ กวา้ ง 1 เมตร ยาว 2 เมตร
6 ไมส้ อดกก
7 ฟื มทอเสื่อ 1 เมตร
8 โฮมทอเส่ือ กวา้ ง 1 เมตร ยาว 2 เมตร

เส่ือคืออะไร
เส่ือคือเคร่ืองสานชนิดหน่ึงท่ีเอาไวใ้ ชป้ ู นง่ั นอน สมยั โบราณครอบครัวไทยนงั่ รับประทาน
อาหารกบั พ้ืน โดยใชเ้ ส่ือปูลาดบนพ้นื บา้ น

ปะโยชน์ของเสื่อ
1ใชป้ พู ้ืนสาหรับนงั่ หรือทากิจกรรมต่างๆ

2.สร้างรายไดจ้ ากการจาหน่าย

3.มีความคิดสร้างสรรคใ์ นการคิดคน้ ลายของเสื่อ

4.มีความอดทนในการทอเส่ือ

5.นาไปบริจาค เช่น การงานมงคลสมรส ทอดกฐิน

โทษของเส่ือ
- ตอ้ งพ่ึงพาการขนส่งสินคา้ เกษตรท่ีเป็นวตั ถดุ ิบซ่ึงมีคา่ ใชจ้ ่ายสูง
- เกษตรกรไม่สามารถปรับเปล่ียนวธิ ีคิดในการผลิตสินคา้ เกษตรหรือวตั ถุดิบเพ่อื รองรับ การ
เปลี่ยนแปลง ของภาวะตลาดไดท้ นั เวลา
- ขาดความร่วมมือและผสานประโยชนจ์ ากหลายหน่วยงานท่ีเกี่ยวขอ้ ง
- ความไมช่ ดั เจนในการกาหนดเป้าหมายในการผลิตและการจาหน่าย
- ไมส่ ามารถสร้างความแตกตา่ งของสินคา้ ได้ สินคา้ ประเภทเดียวกนั ท่ีมีการผลิตเป็น จานวน
มากทาใหไ้ มม่ ี ความโดดเด่นและมีราคาต่า ขาดการคิดเชิงกลยทุ ธ์ต้งั แต่กระบวนการแรกของ

การผลิตไปจนถึงกระบวนการสุดทา้ ย หรือคิดแตจ่ ะลอกเลียนแบบ โดยไม่คานึงถึงจุดแขง็ ของ
ตน ไมค่ าถึงตลาดที่จะรองรับรวมไปถึง ผบู้ ริโภคส่งผลใหส้ ินคา้
- ลน้ ตลาดและไม่สามารถระบายสินคา้ ไดแ้ ละทาใหร้ าคาต่า
- กระบวนการผลิตไม่ทนั สมยั ลดตน้ ทนุ ไม่ได้ เพิ่มประสิทธิภาพและจานวนยาก
- ปัญหาในการหาตลาด การหาแหล่งระบายสินคา้ และการหาจุดขายรวมถึงการ สร้างแบรนด

วิธีการทอเส่ือ
ข้นั ตอนที่ 1 การสอยต้นกก
1. ตดั ตน้ กกสด
2. คดั เลือกตน้ กกที่มีขนาดเท่ากนั ไวด้ ว้ ยกนั
3. นาตน้ กกที่คดั แลว้ มาสอยเป็นเส้นเลก็ โดยใชม้ ีดปลายแหลมคม(มีดแกะสลกั )
4. นาเส้นกกท่ีสอยแลว้ มาผ่งึ แดด ใหแ้ หง้ (ถา้ เป็นไปไดต้ อ้ งเป็นแดดท่ีกลา้ จดั )
5. นาเส้นกกสอยท่ีตากแห้งแลว้ มากมดั เป็ นมดั ๆ รอการยอ้ มสี

ข้นั ตอนที่ 2 การย้อมสี
1. เลือกซ้ือสีสาหรับยอ้ มกกส่ีตา่ งๆ ท่ีมีสีสนั สวยงาม เช่น สีแดง สีชมพู สีเหลือง สีมว่ ง สีเขียว

2. ก่อไฟโดยไฟท่ีใชต้ อ้ งสม่าเสมอ
3. นาป๊ี ป หรือกระทะใส่น้าพอประมาณท่วมเส้นกกนามาต้งั บนเตารอใหน้ ้าเดือด
4. พอน้าเดือดก็นาสีท่ีเลือกมาเทลง
5. นาเส้นกกที่คดั เลือกแลว้ ลงยอ้ มจนเพยี งพอท่ีจะใชใ้ นการทอ
6. นาเสน้ กกที่ยอ้ มสีแลว้ ลงลา้ งในน้าเปล่าแลว้ นาไปตากแดดที่จดั จนแหง้
7. นาเสน้ กกที่ยอ้ มสีตากแหง้ แลว้ มากเก็บมดั รวมกนั โดยแยกเป็นสี แต่ละสี

ข้นั ตอนที่ 3 การทอเสื่อกกลายขิด ลายพื้นบ้านและลายบา
1. กางโฮงท่ีทาสาเร็จรูปแลว้ มากาง (โฮงที่ใชข้ นาดทอคนเดียว)
2. นาเชือกในลอนสาหรับทอเส่ือมาโยงใส่ฟื มจนเสร็จ
3. ฟื มท่ีใชต้ อ้ งมีขนาดเทา่ กบั เสน้ กกและฟื มแต่ละฟื มกอ็ าจจะใชท้ อลายไมเ่ หมือนกนั
4. นาเส้นกกที่ยอ้ มสีตามจนแหง้ แลว้ นามาทอเส่ือลายขิดตามตอ้ งการซ่ึงมีหลายลายดว้ ยกนั
5. นาเส้นกกท่ีสอยและยอ้ มสีแลว้ เลือกวา่ จะใชส้ ีใดบา้ งท่ีจะทอเสื่อ
6. เลือกลายแลว้ เริ่มทอจนเป็นแผน่
7. พอทอเสร็จก็ตดั แลว้ หลงั จากน้นั กน็ าไปตากแดดเพือ่ ใหส้ ีไมอ่ อก
8. หลงั จากน้นั ก็นามาเกบ็ ในที่ร่ม

งานวิจยั ท่เี กยี่ วข้อง

จยั คร้ังน้ีมีวตั ถุประสงคเ์ พอื่ ศึกษาการผลิตการจาหน่าย และการใชป้ ระโยชน์ผา้ ขาวมา้ ในชุมชน
พฒั นารูปแบบผลิตภณั ฑป์ ระเภทกระเป๋ าจาก ผา้ ขาวมา้ เพือ่ จาหน่ายเป็นสินคา้ OTOP และถ่ายทอดเทคโนโลยี
เผยแพร่ความรู้ในการทา ผลิตภณั ฑก์ ระเป๋ าจากผา้ ขาวมา้ สู่ชุมชนและผสู้ นใจดาเนินการวิจยั โดยศึกษาขอ้ มูล
ท่ีเกี่ยวขอ้ ง เพ่อื ออกแบบ ผลิตภณั ฑก์ ระเป๋ าผา้ ขาวมา้ จานวน 60 แบบ โดยแบง่ ออกเป็น 4 กลุ่ม
กลุม่ ละ 15 แบบประกอบดว้ ยกระเป๋ าหูหิ้ว กระเป๋ าถือ กระเป๋ าสะพาย
และกระเป๋ ายา่ ม จากน้นั คดั เลือกรูปแบบที่เหมาะสมกบั กลมุ่ ตวั อยา่ งเพ่ือใชเ้ ป็นตน้ แบบในการฝึกอบรม
จานวน 1 แบบนาไปถ่ายทอดความรู้ใหก้ ลุม่ ชุมชนในตาบลหนองหนองหลกั อาเภอไชยวาน
จงั หวดั อุดรธานีจานวน 40 คน และสารวจความพึงพอใจในการฝึกอบรมดว้ ย
แบบสอบถาม เก็บรวบรวมขอ้ มูล นาขอ้ มลู มาวเิ คราะห์โดยใชส้ ถิติคา่ ความถี่ คา่ ร้อยละ
และค่าเฉล่ีย ผลการวเิ คราะหข์ อ้ มูลพบวา่
ขอ้ มูลพ้นื ฐานของกลุ่มตวั อยา่ ง ท้งั หมดเป็นเพศหญิง ส่วน ใหญม่ ีอายุ 51 ปี ข้ึนไป การศึกษาอยใู่ นระดบั มธั ยม
ตน้ มีอาชีพเกษตรกรและมีรายไดต้ อ่ เดือน 5,001-10,000 บาท สาหรับความพึงพอใจในการอบรมแบ่งออกเป็น
3 ดา้ นไดแ้ ก่
ดา้ นการดาเนินงาน
ในการจดั อบรม ดา้ นวทิ ยากร และดา้ นความคิดเห็นในภาพรวม พบวา่ กลมุ่ ตวั อยา่ ง ส่วนใหญ่มีความพึงพอใจ
ในทุกดา้ น
อยใู่ นระดบั มากท่ีสุด และเมื่อวิเคราะห์โดยการหาค่าเฉลี่ย พบวา่ กลุ่มตวั อยา่ งมีความพงึ พอใจอยใู่ นระดบั
มากท่ีสุดในทกุ ขอ้ ของท้งั 3 ดา้ น

บทท3ี่

อุปกรณ์ และวิธีการทา

อุปกรณ์ในการทอเสื่อ
1 ตน้ กก
2 สียอ้ มกกตราหวั ชา้ ง
3 กอ้ ดา้ ย
4 กรรไกร
5 โฮมทอเส่ือ กวา้ ง 1 เมตร ยาว 2 เมตร
6 ไมส้ อดกก
7 ฟื มทอเสื่อ 1 เมตร
8 โฮมทอเสื่อ กวา้ ง 1 เมตร ยาว 2 เมตร

วธิ ีการดาเนินงาน
1 ประชุมแผนการดาเนินงาน
2 ออกแบบอปุ กรณ์
3 การประดิษฐส์ ิ่งประดิษฐ์

ข้นั ตอนการประดิษฐ์

ข้นั ตอนที่ 1 การสอยต้นกก
1. ตดั ตน้ กกสด
2. คดั เลือกตน้ กกท่ีมีขนาดเท่ากนั ไวด้ ว้ ยกนั
3. นาตน้ กกท่ีคดั แลว้ มาสอยเป็นเสน้ เลก็ โดยใชม้ ีดปลายแหลมคม(มีดแกะสลกั )
4. นาเสน้ กกท่ีสอยแลว้ มาผ่งึ แดด ใหแ้ หง้ (ถา้ เป็นไปไดต้ อ้ งเป็นแดดที่กลา้ จดั )
5. นาเส้นกกสอยท่ีตากแหง้ แลว้ มากมดั เป็นมดั ๆ รอการยอ้ มสี

ข้นั ตอนท่ี 2 การย้อมสี
1. เลือกซ้ือสีสาหรับยอ้ มกกส่ีตา่ งๆ ท่ีมีสีสนั สวยงาม เช่น สีแดง สีชมพู สีเหลือง สีมว่ ง
2. ก่อไฟโดยไฟท่ีใชต้ อ้ งสม่าเสมอ
3. นาปี๊ ป หรือกระทะใส่น้าพอประมาณท่วมเสน้ กกนามาต้งั บนเตารอใหน้ ้าเดือด
4. พอน้าเดือดกน็ าสีท่ีเลือกมาเทลง
5. นาเส้นกกท่ีคดั เลือกแลว้ ลงยอ้ มจนเพียงพอที่จะใชใ้ นการทอ

ข้นั ตอนท่ี 3 การทอเส่ือกกลายขิด ลายพื้นบ้านและลายบา
1. กางโฮงที่ทาสาเร็จรูปแลว้ มากาง (โฮงท่ีใชข้ นาดทอคนเดียว)
2. นาเชือกในลอนสาหรับทอเสื่อมาโยงใส่ฟื มจนเสร็จ
3. ฟื มท่ีใชต้ อ้ งมีขนาดเทา่ กบั เสน้ กกและฟื มแต่ละฟื มก็อาจจะใชท้ อลายไม่เหมือนกนั
4. นาเสน้ กกที่ยอ้ มสีตามจนแหง้ แลว้ นามาทอเสื่อลายขิดตามตอ้ งการซ่ึงมีหลายลายดว้ ยกนั
5. นาเสน้ กกที่สอยและยอ้ มสีแลว้ เลือกวา่ จะใชส้ ีใดบา้ งท่ีจะทอเส่ือ
6. เลือกลายแลว้ เริ่มทอจนเป็นแผน่
7. พอทอเสร็จกต็ ดั แลว้ หลงั จากน้นั ก็นาไปตากแดดเพื่อใหส้ ีไม่ออก
8. หลงั จากน้นั กน็ ามาเก็บในที่ร่ม

บทท4่ี
ผลการดาเนนิ งาน

เราใชเ้ วลาในการทอเสื่อ 2 วนั ระหวา่ งวนั ที่ 19-20 สิงหาคม 2563
หลงั จากที่ไดป้ ระดิษฐเ์ ส่ือข้ึนมาแลว้ เราสงั เกตวา่ เสื่อมีขนาดเลก็ และน่ารัก เหมาะสาหรับ
คูร่ ักที่นาเส่ือผนื น้ีไปปิ กนิกหรือไปนาเลน่ ไดท้ ่ีสวนสาธารณะไดอ้ ีกดว้ ย

บทท5่ี
สรุป อภปิ รายผลการดาเนนิ การ

สรุปผลการดาเนินการ
จากการดาเนินการในการทอเสื่อ สรุปผลการทดลองตามจุดหมายจึงออกมา ดงั น้ี
1 ไดเ้ สื่อคุณภาพดีจากตน้ กก ท่ีสามารถประดิษฐแ์ ละใชไ้ ดด้ ว้ ยตนเอง
2 ไดเ้ สื่อท่ีสามารถนาไปขายสร้างเป็นอาชีพเสริมได้
3 เป็นแนวทางในการประกอบอาชีพหลกั หรืออาชีพเสริมต่อไปในอนาคต และใหผ้ อู้ ่ืนสามารถ
ศึกษาและนาไปพฒั นาใหด้ ีข้ึนไป
อภปิ รายผลการดาเนินงาน
จากการประดิษฐเ์ ส่ือ สามารถใชง้ านไดจ้ ริงและนาไปขายไดจ้ ริง สารมารถใชง้ านไดจ้ ริง
สารมารถสร้างรายไดไ้ ดอ้ ีกดว้ ย
ประโยชย์ทไี่ ด้รับ

1. สามารถสร้างรายได้
2. คนในชุมชนมีงานมากข้ึน
3. อนุรักษว์ ฒั นธรรมใหแ้ ก่ลูกหลานไดศ้ ึกษา