คำ�ำนำ�ำ โรงเรีียนคาทอลิิกเป็็นทางเลืือกที่่�โดดเด่่นของสัังคมไทยด้้วยเอกลัักษ์์และ อััตลัักษณ์์การศึึกษาคาทอลิิกที่่ป�รากฏชัันเจนเสมอมา เพราะการจััดการศึึกษาแบบ คาทอลิิกที่่�เน้้นการพััฒนานัักเรีียนเป็็นรายบุุคคล ให้้ผู้้เรีียนเป็็นมนุุษย์์ที่่�สมบููรณ์์ ในทุุกมิิติิ และพััฒนาตนเองสู่่ความเป็็นเลิิศเต็็มตามศัักยภาพที่่�พระเจ้้าประทานให้้ กล่่าวคืือ บ่่มเพาะนัักเรีียนให้้มีีความเป็็นเลิิศทางวิชิาการ และเป็็นคนดีมีหลัี ักธรรม ในการดำำเนิินชีีวิิตด้้วยความรัักเมตตา รัับใช้้ ซื่่�อสััตย์์ พอเพีียง ฯลฯ ตามคุุณค่่า พระวรสาร และที่่�สำำคััญอีีกประการหนึ่่�งก็็คืือพร้้อมที่่�จะทำำสิ่่�งที่่�ดีีงามเพื่่�อโลกและ สิ่่�งแวดล้้อมที่่�ดีีกว่่าเสมอ กล่่าวคืือ “การศึึกษาแบบคาทอลิิก” เป็็น “การศึึกษาเพื่่�อ การพััฒนาที่่�ยั่่�งยืืน” หลัักสููตรวิิชา “คริิสต์์ศาสนา” นี้้�จะช่่วยให้้เป้้าหมายการจััดการศึึกษา ที่่�ว่่า “พััฒนานัักเรีียนให้้เป็็นมนุุษย์์ที่่�สมบููรณ์์ในทุุกมิิติิตามแบบอย่่างของพระเยซูู คริสิตเจ้้า” กล่่าวคืือเติิบโตขึ้้�นทั้้�งใน ปรีชีาญาณและพระหรรษทานเฉพาะพระพัักตร์์ ของพระเจ้้าและต่่อหน้้ามนุุษย์์ (เทีียบ ลููกา 2:52) สภาการศึึกษาคาทอลิิกแห่่งประเทศไทย ขอขอบคุุณ อััครสัังฆมณฑล กรุุงเทพฯ สัังฆมณฑลจัันทบุรีุี คณะเซนต์์คาเบรีียล คณะเซนต์ป์อลเดอชาร์์ตร คณะ ธิิดาแม่่พระองค์์อุุปถััมภ์์ และคณะภคิินีีพระหฤทััยของพระเยซููเจ้้าแห่่งกรุุงเทพฯ ที่่� ได้ช่้ ่วยปรัับปรุุงหลัักสููตรวิชิาคริสต์ิศ์าสนาที่่ดี�ีอยู่่แล้้วในฉบัับทดลองใช้้ สู่่ดียิ่่ ี �งขึ้้�นใน ฉบัับปรุุงปรุุงนี้้� และขอขอบคุณุแผนกคริสิตศาสนธรรมอััครสัังฆมณฑลกรุุงเทพฯ ที่่� ได้้ช่่วยพิิสููจน์์อัักษรและจััดรููปเล่่มให้้ดููสวยงามและน่่านำำ ไปใช้้ (บาทหลวงเอกรััตน์์ หอมประทุุม) เลขาธิิการสภาการศึึกษาคาทอลิิกแห่่งประเทศไทย 7 เมษายน 2024 ระลึึกถึึงนัักบุุญยอห์์น แบปติิสต์์ เดอ ลาซาล (องค์์อุุปถััมภ์์ของครูู) 1
คำ�ำนิยม (อาร์์คบิิชอปอัันตน วีีระเดช ใจเสรีี) ประธานสภาการศึึกษาคาทอลิิกแห่่งประเทศไทย เมษายน 2024 สภาการศึึกษาคาทอลิิกแห่่งประเทศไทย ได้้แสดงความเป็็นหนึ่่�งเดีียวกัับ พระศาสนจัักรโดยการจััดทำำแผนงานและโครงการต่่างๆ ที่่�ตอบสนองต่่อการมีส่ี ่วน ร่่วมในแผนงานอภิิบาลของสภาพระสัังฆราชคาทอลิิกแห่่งประเทศไทย ในส่่วนของ การพััฒนาการศึึกษาคาทอลิิกอย่่างจริิงจััง เพื่่�อเป็็นสนามการอบรมและฐานการ ประกาศข่่าวดีีอย่่างเด่่นชััด และมีีเอกภาพตามอััตลัักษณ์์การศึึกษาคาทอลิิก โดย มีีพระคริิสตเจ้้าเป็็นรากฐานและศููนย์์กลางของการจััดการศึึกษา โรงเรีียนคาทอลิิกมุ่่งมั่่�นในการดำำเนิินการให้้บรรลุุเป้้าหมายทางวััฒนธรรม และหล่่อหลอมเยาวชนไม่่น้้อยไปกว่่าโรงเรีียนอื่่�นๆ แต่่หน้้าที่่�เฉพาะของโรงเรีียน คาทอลิิกคืือ การสร้้างบรรยากาศพิิเศษในชุุมชนโรงเรีียนให้้เป็็นบรรยากาศที่่�มีี ชีวิีิตชีีวาด้้วยจิิตตารมณ์์แห่่งอิสิรภาพและความรัักของพระวรสาร (Gravissimum Educationis, n.8) ขอให้้ครููทุุกท่่านที่่�อุุทิิศตนให้้กัับโรงเรีียนคาทอลิิก ระลึึกไว้้เสมอว่่า เป้้าหมาย และแผนงานทางการศึึกษาของโรงเรีียนคาทอลิิกจะสำำเร็็จลุุล่่วงไปได้้ก็็โดยอาศััย บรรดาครููนี่่�เอง อัันดัับแรกเรามีีแผนการสอนวิิชาคริิสต์์ศาสนาเพื่่�อช่่วยให้้นัักเรีียน ได้รู้้จัักพระบุุคคลและคุณคุ่่าพระวรสารอัันเป็็นหลัักคำำสอนของพระเยซููเจ้้า และต่่อ ยอดด้้วยการบููรณการคุุณค่่าพระวรสารในรายวิิชาที่่�ครููได้้สอนให้้กัับนัักเรีียน ขอให้้ครููเป็็นประจัักษ์์พยานถึึงชีีวิิตด้้วยแบบอย่่างที่่�ดีี ใกล้้ชิิดกัันด้้วยความรััก ในระหว่่างเพื่่�อนครูู ความผููกพัันกัับนัักเรีียนและกัับผู้้ปกครอง และพยายามอย่่าง สุุดความสามารถในการกระตุ้้นให้้นัักเรีียนรู้้จัักพััฒนาตนเองเพื่่�อมุ่่งสู่่ความเป็็นเลิิศ แห่่งความเป็็นมนุุษย์์ ตามอััตลัักษณ์์การศึึกษาคาทอลิิก 2
สารบัญ คำำนำำ ....................................................................................................................................1 คำำนิิยม................................................................................................................................2 สารบััญ................................................................................................................................3 หน่่วยการเรีียนรู้้ที่่� 1 พระศาสนจัักรในยุุคปััจจุุบััน........................................4 หน่่วยการเรีียนรู้้ที่่� 2 อััครสาวกและบรรดาศิิษย์์ของพระเยซููเจ้้า.................18 หน่่วยการเรีียนรู้้ที่่� 3 พระอาณาจัักรพระเจ้้า.............................................33 หน่่วยการเรีียนรู้้ที่่� 4 ศัักดิ์์�ศรีีและอิิสรภาพ................................................52 หน่่วยการเรีียนรู้้ที่่� 5 พิิธีีบููชาขอบพระคุุณ................................................75 หน่่วยการเรีียนรู้้ที่่� 6 บทภาวนาของพระเยซูู...........................................92 หน่่วยการเรีียนรู้้ที่่� 7 นัักบุุญวิินเซนต์์ เดอ ปอล.......................................105 3
เรื่่�อง พระศาสนจัักรในยุุคปััจจุุบััน รายวิชา คริสต์ศาสนา ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3 ภาคเรียนที่ 1 จำ�ำนวน 5 คาบ ผลการเรีียนรู้้ สาระสำำคััญ จุุดประสงค์์การเรีียนรู้้ สาระการเรีียนรู้้ รู้้และเข้้าใจความสำำคััญของพระศาสนจัักรคาทอลิิกในยุุคปััจจุุบััน พระศาสนจัักร หมายถึึง การชุุมนุุมของผู้้ได้้รัับเรีียก เราทุุกคนที่่�ได้้รัับศีีล ล้้างบาป และมีีความเชื่่�อในพระเจ้้า เราได้้รัับเรีียกโดยองค์์พระผู้้เป็็นเจ้้า ให้้ มาอยู่่ร่่วมกัันเป็็นพระศาสนจัักร นัักบุุญเปาโลกล่่าวว่่า “พระคริิสตเจ้้าทรงเป็็น พระศาสนจัักร และเราเป็็นร่่างกายของพระศาสนจัักร” 1. อธิิบายความหมายของ พระศาสนจัักรได้้ 2. บอกเกี่่�ยวกัับฐานัันดรศัักดิ์์�ในพระศาสนจัักรคาทอลิิกได้้ 3. บอกเกี่่�ยวกัับพระศาสนจัักรคาทอลิิกในประเทศไทยได้้ 1. ความหมายของพระศาสนจัักรคาทอลิิก 2. บทบาทหน้้าที่่�ฐานัันดรในพระศาสนจัักรคาทอลิิก 3. พระศาสนจัักรคาทอลิิกในประเทศไทย คุุณค่่าพระวรสาร 1. ความเชื่่�อ 2. ความศรััทธา 3. เมตตา หน่่วยการเรีียนรู้้�ที่่ 1 4 หน่วยการเรียนรู้ที่ 1 พระศาสนจักรในยุคปัจจุบัน แบบเรีียนวิิชาคริิสต์์ศาสนา ชั้้�นมััธยมศึึกษาปีีที่่ 3
ใบความรู้้�ที่่� 1 พระศาสนจัักรคาทอลิิก พระศาสนจัักร หมายถึึง การชุุมนุุมของผู้้ได้้รัับศีีลล้้างบาปที่่�มีีความเชื่่�อใน พระเจ้้า เป็็นผู้้ได้้รัับเรีียกโดยองค์์พระผู้้เป็็นเจ้้า ให้้มาอยู่่ร่่วมกัันเป็็นพระ ศาสนจัักร นัักบุุญเปาโลกล่่าวว่่า “พระคริสิตเจ้้าทรงเป็็นพระศาสนจัักร สมาชิิก ทุุกคนร่่วมเป็็นร่่างกายของพระศาสนจัักร” (เทีียบ CCC 748 – 757) พระเจ้้าทรงประสงค์์ให้้มีีพระศาสนจัักร เพราะพระองค์์ต้้องการไถ่่กู้้เรา ไม่่ใช่่ เพีียงคนใดคนหนึ่่�ง แต่่ทุุกคน พระองค์์ทรงประสงค์์ให้้มนุุษยชาติิทั้้�งมวลเป็็น ประชากรของพระองค์์ (CCC 758 -781,802 -804) ไม่่มีีผู้้ใดเข้้าสู่่สวรรค์์ ได้้โดยลำำพััง งานของพระศาสนจัักร คืือ การสร้้างพระอาณาจัักรของพระเจ้้า ซึ่่�งเริ่่�มต้้นพร้้อมกัับพระเยซููเจ้้า แตกหน่่อและเติิบโตในประชาชาติิทั้้�งมวล (CCC 763-769, 774 - 776, 780) พระศาสนจัักรคืือ “พระกายของพระคริสิตเจ้้า” โดยทางศีลล้ี ้างบาปและศีลีมหา สนิิท ได้้ก่่อให้้เกิิดความสััมพัันธ์์อัันแบ่่งแยกมิิได้้ ระหว่่างพระเยซููคริิสตเจ้้าและ บรรดาคริิสตชน เป็็นความสััมพัันธ์์ที่่�แน่่นแฟ้้นมาก จนกระทั่่�งรวมเราเป็็นหนึ่่�ง เดีียวกัับพระองค์์ โดยที่่�พระองค์์เป็็นศีีรษะ และเราเป็็นอวััยวะในร่่างกายเดีียวกััน (CCC 787 – 795) พระศาสนจัักรหนึ่่�งเดีียว การที่่�มีีพระศาสนจัักรแต่่ เพีียงพระองค์์เดีียว ทำำ ให้้มีีร่่างกายของพระคริิสตเจ้้าเพีียงร่่างกายเดีียว มีีเจ้้า สาวพระคริสิตเจ้้าเพีียงคนเดีียว ด้้วยเหตุนีุ้้จึ�ึงมีี พระศาสนจัักรของพระคริสิตเจ้้า เพีียงหนึ่่�งเดีียว พระองค์์ทรงเป็็นศีีรษะ พระศาสนจัักรเป็็นร่่างกาย การรวมกััน เช่่นนี้้�กลายเป็็น “พระคริิสตเจ้้าหนึ่่�งเดีียว” (น.ออกััสติิน) เป็็นร่่างกายที่่�ประกอบ ด้้วยสมาชิิกมากมาย แต่่รวมเป็็นหนึ่่�งเดีียวกััน เช่่นเดีียวกัับที่่�พระศาสนจัักร ประกอบด้้วยพระศาสนจัักรท้้องถิ่่�นมากมาย (สัังฆมณฑล) ที่่�รวมกัันเป็็นพระค ริิสตเจ้้าหนึ่่�งเดีียว ( CCC 811 - 816, 866, 870) เพื่่�อเอกภาพของบร รดาคริสิตชน เราต้้องเชื่่�อฟัังพระคริสิตเจ้้า ทั้้�งด้้วยวาจาและกิจการ ผู้้ิทรงแสดง พระประสงค์์ของพระองค์ว่์ ่า “เพื่่�อให้้ทุุกคนเป็็นหนึ่่�งเดีียวกััน” (CCC 820-822) พระศาสนจัักรศัักดิ์์�สิิทธิ์์� มิิใช่่เพราะสมาชิิกทุุกคนของพระศาสนจัักรต้้อง 5 หน่วยการเรียนรู้ที่ 1 พระศาสนจักรในยุคปัจจุบัน แบบเรีียนวิิชาคริิสต์์ศาสนา ชั้้�นมััธยมศึึกษาปีีที่่ 3
ศัักดิ์์�สิิทธิ์์� แต่่เพราะพระเจ้้าทรงศัักดิ์์�สิิทธิ์์� และทำำ งานในพระศาสนจัักร ศีีลล้้าง บาปทำำ ให้้สมาชิิกทุุกคนของพระศาสนจัักรเป็็นผู้้ศัักดิ์์สิ� ิทธิ์์� (CCC 823-829) ประมุุขของพระศาสนจัักรคืือ พระสัันตะปาปา ผู้้สืืบตำำแหน่่งจากนัักบุุญเปโตร พระสัันตะปาปา ประทัับอยู่่ที่่�กรุุงโรม ไม่่มีีอำำนาจทางการเมืือง แต่่รัับผิิดชอบ ในสิ่่�งที่่�เป็็นประโยชน์์ฝ่่ายวิิญญาณ พระศาสนจัักรตั้้�งอยู่่ในภููมิิภาคต่่างๆ ใน โลก ปกครองโดยบรรดาพระสัังฆราช ซึ่่�งเป็็นผู้้สืืบตำำแหน่่งต่่อจากอััครสาวก บรรดาพระสัังฆราช มีีพระสงฆ์์ สัังฆานุุกร เป็็นผู้้ช่่วยอีีกชั้้�นหนึ่่�ง พระสัังฆราช ต้้องเคารพเชื่่�อฟััง พระสัันตะปาปา ร่่วมมืือกัับพระสัันตะปาปาในการปกครอง พระศาสนจัักรสากลด้้วย ใบความรู้้�ที่่� 2 พระฐานัันดรศัักดิ์์� ในพระศาสนจัักรคาทอลิิก หน้้าที่่�ของบุุคคลประเภทต่่างๆ ที่่�มีีในพระศาสนจัักร มีีหน้้าที่่�ต่่างกััน แต่่ จุุดมุ่่งหมายมีีหนึ่่�งเดีียว คืือเพื่่�อความดีีของประชากรของพระเจ้้า ฆราวาส คืือ ผู้้ที่่�เชื่่�อในพระเยซููคริิสต์์ และรัับศีีลล้้างบาป เขาเป็็นส่่วน หนึ่่�งของพระศาสนจัักรผู้้เป็็นประชากรของพระเจ้้า อัันเป็็นสมาชิิกแห่่งประชากร ใหม่่ของพระเจ้้า คืือพระศาสนจัักร กระแสเรีียกและสภาพพื้้�นฐานของคริิสตชน คืือการเป็็นสมาชิิกในประชากรของพระเจ้้า ต้้องเจริิญชีีวิิตแห่่งความเชื่่�อ ร่่วมมีี ส่่วนในศีีลศัักดิ์์�สิิทธิ์์�และเป็็นพยานถึึงพระวรสารในโลกด้้วยชีีวิิตและด้้วยวาจา นัักบวชชาย-หญิิง พวกเขาได้้รัับการเจิิมถวายตััวทั้้�งครบแด่่พระเจ้้า และดำำเนิิน ชีีวิิตรัับใช้้พระศาสนจัักรด้้วยการประกาศข่่าวดีีไปทั่่�วทุุกมุุมโลกด้้วยการรัับใช้้ เพื่่�อนพี่่�น้้องในโลกนี้้� นัักบวชชายมีีหลายคณะเช่่น คณะซาเลเซีียน ที่่�ดููแลเด็็กๆ และเยาวชน คณะคามิิลเลีียน ที่่�ช่่วยดููแลผู้้ ป่่วย ผู้้สููงอายุุ เป็็นต้้น คณะนัักบวชหญิิง ก็็ มีีลัักษณะเช่่นเดีียวกััน และจะเรีียกบุุคคล เหล่่านี้้�ว่่า “ซิิสเตอร์์หรืือมาเซอร์์”สัังฆา นุุกร ได้้รัับการเจิิมด้้วยศีีลบวช เพื่่�อรัับใช้้ ประชากรของพระเจ้้าในพิิธีีกรรม 6 หน่วยการเรียนรู้ที่ 1 พระศาสนจักรในยุคปัจจุบัน แบบเรีียนวิิชาคริิสต์์ศาสนา ชั้้�นมััธยมศึึกษาปีีที่่ 3
ในการประกาศพระ วรสาร และในกิิ จการแห่่งความรััก กิิ จเมตตา ร่่วมกัับพระ สงฆ์์และพระพระสัังฆราช สัังฆานุุกรสามารถทำำหน้้าที่่�โปรดศีีลล้้างบาป เป็็น ผู้้แจกศีีลมหาสนิิท ร่่วมพิิธีีอวยพรคู่่บ่่าวสาวในนามพระศาสนจัักร นำำศีีลมหา สนิิทไปส่่งให้้แก่่ผู้้ที่่�ใกล้้ตาย อ่่านพระวรสารและเทศน์์สอน ตัักเตืือน สััตบุุรุุษ ในพิิธีีบููชาขอบพระคุุณ และเสกสิ่่�งคล้้ายศีีลต่่างๆ ได้้ ทำำหน้้าที่่�เกี่่�ยวกัับผู้้ตาย และฝัังศพได้้ พระสงฆ์์ มีส่ี ่วนในศัักดิ์์ส�งฆ์์ ร่่วมกัับพระสัังฆราช โดยอาศััยอำำนาจ ศีีลบวช ท่่านได้้รัับหน้้าที่่�เป็็นผู้้ประกาศข่่าวดีี ดููแลสััตบุุรุุษและถวายคารวกิิ จแด่่ พระเจ้้า พระสงฆ์์ทำำหน้้าที่่�ศัักดิ์์�สิิทธิ์์�ของพระคริิสตเจ้้าอย่่างเด่่นชััดที่่�สุุดในพิิธีี บููชาขอบพระคุุณ และการโปรดศีีลศัักดิ์์�สิิทธิ์์�ต่่างๆ พระสงฆ์์สามารถโปรดศีีล ศัักดิ์์�สิิทธิ์์�ได้้ทุุกศีีล ยกเว้้นศีีลบวช ซึ่่�งพระสัังฆราชเท่่านั้้�นที่่�สามารถทำำหน้้าที่่� โปรดศีลีบวชได้้ และเพื่่�อจะโปรดศีลกำี ำลัังได้้จะต้้องได้รั้ ับอนุุญาตพิิเศษจากพระ สัังฆราชก่่อน ในการโปรดศีีกศัักดิ์์�สิิทธิ์์�ต่่างๆ พระสงฆ์์กระทำำ ในพระนามของ พระเยซููคริิสตเจ้้า พระสัังฆราช เป็็นผู้้แทนพระคริิสตเจ้้า เป็็นสงฆ์์สููงสุุด บรรดา พระสัังฆราชได้รั้ ับการแต่่งตั้้�งให้้ทำำหน้้าที่่สูู�งนี้้� ด้้วยการอภิิเษกเป็็นพระสัังฆราช ซึ่่�งมอบความสมบููรณ์์ของศีีลบวชให้้ ดัังนั้้�นบรรดาพระสัังฆราชจึึงเป็็นสงฆ์์ สููงสุุดของประชากรใหม่่ของพระเจ้้า เป็็นหนึ่่�งเดีียวกัันกัับพระสัังฆราชทั่่�วโลก และพระสัันตะปาปาในฐานะที่่�เป็็นประมุุขในคณะพระสัังฆราช หน้้าที่่�ของพระ สัังฆราชมีี 4 ประการ คืือ 1) เป็็นผู้้อภิิบาลพระศาสนจัักร 2) เป็็นอาจารย์์แห่่ง ข้้อความเชื่่�อ 3) เป็็นสงฆ์์ผู้้ประกอบพิิธีีกรรม ศัักดิ์์�สิิทธิ์์� และ 4) เป็็นผู้้รัักษาระเบีียบที่่�ถููก ต้้อง พระคาร์์ดิินััล พระสัันตะปาปาเป็็นผู้้เลืือก และแต่่งตั้้�งพระคาร์ดิ์นัิลั ในพระศาสนจัักร พระ คาร์ดิ์นัิลัส่่วนใหญ่่เป็็นพระสัังฆราช หน้้าที่่�ของ พระคาร์ดิ์นัิลัคืือ ช่่วยพระสัันตะปาปา ทั้้�งที่่�เป็็น ส่่วนตััวหรืือเป็็นคณะในทุุกโอกาส หรืือ ทุุกครั้้�ง ที่่�พระสัันตะปาปาทรงต้้องการ พระสัันตะปาปา สามารถแต่่งตั้้�งพระคาร์์ดิินััลให้้ เป็็นผู้้แทนพระองค์์ในบางโอกาส และเมื่่�อถึึงวาระที่่�จะต้้องเลืือกพระสัันตะปาปา องค์์ใหม่่ ก็็เป็็นหน้้าที่่�ของพระคาร์์ดิินััลที่่�จะต้้องทำำการเลืือกตั้้�งและเป็็นผู้้มีีสิิทธิ์์� ได้้รัับเลืือกให้้เป็็นพระสัันตะปาปา พระสัันตะปาปา เป็็นผู้้สืืบทอดตำำแหน่่งจาก อััครสาวกเปโตร เป็็นประมุุขและนายชุุมพาบาลที่่�แท้้จริิง ของพระศาสนจัักร 7 หน่วยการเรียนรู้ที่ 1 พระศาสนจักรในยุคปัจจุบัน แบบเรีียนวิิชาคริิสต์์ศาสนา ชั้้�นมััธยมศึึกษาปีีที่่ 3
สากลในโลกนี้้� พระองค์์เป็็นผู้้แทนของพระคริิสตเจ้้าผู้้ทรงเป็็นศีีรษะที่่�มองไม่่ เห็็นของพระ ศาสนจัักร ทรงปกครองพระศาสนจัักรร่่วมกัับพระสัังฆราช พระ สัันตะปาปามีีอำำนาจสููงสุุดเหนืือพระศาสนจัักรทั้้�งหมด และเมื่่�อกล่่าวถึึงเรื่่�อง ข้้อความเชื่่�อและศีีลธรรมแล้้ว พระสัันตะปาปาจะไม่่รู้้จัักผิิดพลาด และเมื่่�อร่่วม กัันโดยมีีพระสัันตะปาปาอยู่่ด้้วย การตีีความข้้อความเชื่่�อที่่�เกี่่�ยวกัับพระเจ้้า คริิสตชนจะต้้องยอมรัับและยึึดมั่่�นว่่าเป็็นคำำสอนของพระคริิสตเจ้้าเอง ใบความรู้้�ที่่� 3 ประวัติั ิพระศาสนจัักรคาทอลิิกในประเทศไทย คริิสต์ ์ศาสนาในสมััยอยุุธยา คริิสต์์ศาสนาในประเทศไทย เริ่่�มต้้นด้้วยการเดิินทางเข้้ามาในสยามของ โปรตุุเกสในปีี ค.ศ.1511 โดย อัลฟั องโซ อัลบููร์ั ์เคิร์ิ์ก โปรตุุเกสเป็็นชนยุุโรปกลุ่่ม แรกที่่�มาถึึงประเทศไทย ต่่อมาพวกเขาได้้รัับอนุุญาตให้้เริ่่�มงานเผยแพร่่คริิสต์์ ศาสนาในสยาม มิชิ ชัันนารีสีองคนแรกที่่�มาถึึงสยามคืือ คุณพุ่่อเยโรนิิโม ดา ครู้้ส และคุณพุ่่อเซบาสติิอาว ดา กัันโต ทั้้�งสองเป็็นนัักบวชคณะโดมินิกัิ ัน มาถึึงสยาม ในค.ศ.1567 ต่่อมามีีมิิชชัันนารีีคณะอื่่�นๆ เข้้ามาอีีกคืือ คณะฟรัังซิิสกััน คณะ เอากุุสติิเนีียน และคณะเยสุุอิิต ในช่่วงระหว่่าง ค.ศ.1582 – 1767 พระสัันตะ ปาปาเกรโกรี่่�ที่่� 15 ก่่อตั้้�งสมณกระทรวงเผยแพร่่ความเชื่่�อในปีี ค.ศ.1622 นัับ เป็็นเหตุุการณ์์ที่่�มีีความสำำคััญต่่องานแพร่่ธรรม อย่่างยิ่่�ง สมณกระทรวงฯ จะรัับภาระในการแพร่่ ธรรมทั้้�งหมด พระสัันตะปาปาทรงแต่่งตั้้�ง “ผู้้แทน พระสัันตะปาปา” และส่่งพวกท่่านเดิินทางไปยััง ดิินแดนต่่างๆ ทั่่�วโลก ผู้้แทนพระสัันตะปาปาที่่�ถููกส่่งตััวมาในดิินแดน ภาคตะวัันออกไกลได้้แก่่ พระสัังฆราช ปีีแอร์์ ลััง แบร์์ต เดอ ลาม็็อต พระสัังฆราช ฟรัังซััว ปััลลืือ และเพื่่�อนๆ พระสงฆ์์มิิชชัันนารีี ซึ่่�งจะต้้องไป ทำำ งานในประเทศจีีน บิิชอป ปีีแอร์์ ลัังแบร์์ต เดอ ลาม็็อต 8 หน่วยการเรียนรู้ที่ 1 พระศาสนจักรในยุคปัจจุบัน แบบเรีียนวิิชาคริิสต์์ศาสนา ชั้้�นมััธยมศึึกษาปีีที่่ 3
และเวีียดนาม บรรดามิชิ ชัันนารีชีาวฝรั่่�งเศสกลุ่่มนี้้�สัังกััดคณะมิสซัิ ังต่่างประเทศ แห่่งกรุุงปารีสี (M.E.P.) ซึ่่�งก่่อตั้้�งขึ้้�นในค.ศ.1660 บรรดามิชิ ชัันนารีีเดิินทางมา ด้้วยความยากลำำ บาก ในจำำนวนมิชิ ชัันนารีี 17 คนที่่�เดิินทางมาในครั้้�งนั้้�น มาถึึง เพีียง 9 คน ตายระหว่่างการเดิินทาง 8 คน และยัังไม่่สามารถเข้้าไปในประเทศ จีีนและเวีียดนามได้้ เนื่่�องจากยัังมีีการเบีียดเบีียนศาสนาอยู่่ในเวลานั้้�น ทั้้�งหมด จึึงพัักคอยอยู่่ที่่�กรุุงศรีีอยุุธยาในปีี ค.ศ.1662-1664 ขณะเดีียวกัันหลัังจากมีี การสมััชชาที่่�อยุุธยาแล้้ว พวกท่่านตกลงจะเริ่่�มงานแพร่่ธรรมในสยาม ในช่วงนั้นอยู่ในรัชสมัยสมเด็จพระนารายณ์ ซึ่งมีนโยบายเปิดประเทศต้อนรับคนต่างชาติ เพื่อ ติดต่อในด้านการค้าและการทูต คริสต์ศาสนา มีความเจริญก้าวหน้าอย่างมากในช่วงสมัยนี้ สามารถตั้งบ้านเณร สร้างวัด ประกาศศาสนาได้ อย่างเสรี มีคนที่สนใจและกลับใจเป็นคริสตชน มากขึน มิ ้สซังสยามได้รับการก่อตังแ้ละรับรองในปี ค.ศ.1674 โดยมีพระคุณเจ้า ลาโน เป็นประมุของค์ แรก แต่ทว่าในช่วงรัชสมัยต่อมา เกดการเบียดเบียน ิ ศาสนาขึ้น ทำำให้การประกาศศาสนาหยุดชะงักไป และเหตุผลจากการมีมิชชันนารีเข้ามาทำำงานไม่ มาก ทำำให้งานแพร่ธรรมไม่ค่อยเกดิผลมากนัก จนกระทังเ่สียกรุงศรีอยุธยาครัง้ ที่สองในปี ค.ศ.1767 บิิชอปหลุุยส์์ ลาโน คริิสต์ ์ศาสนาสมััยกรุุงธนบุุรีี และรััตนโกสิินทร์์ตอนต้ ้ น คริิสต์์ศาสนาเริ่่�มฟื้้�นตััวอีีกครั้้�งในรััชสมััยสมเด็็จพระเจ้้าตากสิิน หลัังจากทรง กอบกู้้เอกราชแล้้ว ได้้พระราชทานที่่�ดิินเพื่่�อสร้้างวััดให้้กัับมิิชชัันนารีีและคริิสต ชนที่่�กลัับเข้้ามา ต่่อมาในรััชสมััยสมเด็็จพระพุุทธยอดฟ้้าจุุฬาโลก พระองค์์ยััง ทรงต้้อนรัับมิิชชัันนารีีอย่่างดีี เพราะพระองค์์ต้้องการเริ่่�มติิดต่่อสััมพัันธ์์กัับต่่าง ประเทศ และสนัับสนุุนเรื่่�องการค้้าขายกัับประเทศต่่างๆ เหมืือนกัับที่่�เคยเป็็นมา แต่่ก่่อนจากนี้้�เป็็นต้้นมา คริิสต์์ศาสนาในสยามค่่อยๆ เจริิญเติิบโตขึ้้�น ทีีละเล็็ก ทีีละน้้อย มีีวััดและจำำนวนคริิสตชนเพิ่่�มมากขึ้้�น ทั้้�งคริิสตชนชาวสยามเอง 9 หน่วยการเรียนรู้ที่ 1 พระศาสนจักรในยุคปัจจุบัน แบบเรีียนวิิชาคริิสต์์ศาสนา ชั้้�นมััธยมศึึกษาปีีที่่ 3
คริิสตชนที่่�มีีเชื้้�อสายโปรตุุเกส คริิสตชนชาว เขมร ชาวญวน และชาวจีีน การเพิ่่�มขึ้้�นของจำำ นวนคริิสตชนและงานแพร่่ธรรม ประกอบกัับ อาณาเขตของมิสซัิ ังสยามอัันกว้้างใหญ่่ไพศาลที่่� ยากต่่อการเดิินทาง ทำำ ให้้ทางกรุุงโรมแบ่่งมิสซัิ ัง สยามออกเป็็น 2 เขตปกครอง คืือ มิิสซััง “สยาม ตะวัันตก” ประกอบด้้วยสิิงคโปร์์ มะละกา ปีีนััง มะริิด และทวาย อยู่่ในการปกครองของพระสัังฆ ราชกููร์์เวอร์์ซีี และมิิสซััง “สยามตะวัันออก” ซึ่่�ง หมายถึึงประเทศสยามนั้้�น อยู่่ในการปกครอง ของพระสัังฆราชปัลัเลอกััว ในปีี ค.ศ.1841 พระ สัังฆราชปััลเลอกััว เป็็นพระสัังฆราชที่่�เฉลีียวฉลาด มีีความรู้้ลึึกซึ้้�งในศาสตร์์ และศิลป์ิ ์แขนงต่่างๆ มีีความรู้ภา้ษาบาลีีและภาษาไทยอย่่างแตกฉาน ด้้วยความ สััมพัันธ์์อัันดีีที่่�ท่่านมีีต่่อพระบาทสมเด็็จพระจอมเกล้้าเจ้้าอยู่่หััว ส่่งผลให้้พระ ศาสนจัักรในมิิสซัังสยามเจริิญก้้าวหน้้าไปพร้้อมๆ การเปิิดประเทศติิดต่่อกัับ ชนชาติิยุุโรปมากขึ้้�น มีีการทำำสนธิิสััญญาทางการค้้าและสนธิิสััญญาทางพระ ราชไมตรีีกัับชนชาติิต่่างๆ มากมาย งานประกาศศาสนาในแผ่่นดิินสยามต้้อง ถืือว่่าเป็็นหนี้้�บุุญคุุณของพระสัังฆราชปััลเลอกััว ท่่านอุุทิิศตััวเองอย่่างไม่่รู้้จััก เหน็็ดเหนื่่�อย ตอบสนองความต้้องการของประชากรพระเจ้้า ท่่านได้้สร้้างวััด หลายแห่่งในมิิสซัังสยาม จิิตตารมณ์์ในการแพร่่ธรรมของพระสัังฆราช ความ เข้้าใจอัันถ่่องแท้้ในวััฒนธรรม ประเพณีี และเอกลัักษณ์์ของคนไทย มีีความ สำำคััญอย่่างมากต่่อการวางรากฐานการแพร่่ธรรมให้้ลึึกซึ้้�งและเข้้มแข็็งขึ้้�น เป็็นต้้น งานด้้านอภิิบาล การเทศน์์สอน งานด้้านสัังคม และการให้้การศึึกษา เมล็็ดพัันธุ์์ที่่�ท่่านปััลเลอกััวได้้หว่่านเอาไว้้ จะเกิิดดอกออกผลในสมััยต่่อมา นั่่�น คืือ สมััยพระสัังฆราชดืือปองด์์ และสมััยพระสัังฆราชหลุุยส์์ เวย์์ เป็็นช่่วงเวลา ของการเจริิญเติิบโตโดยเฉพาะท่่านได้้เริ่่�มส่่งมิิชชัันนารีีไปแพร่่ธรรมในภาค ตะวัันออกเฉีียงเหนืือ อัันเป็็นจุุดกำำเนิิดมิิสซัังภาคอีีสานในปััจจุุบััน เวลานั้้�นมีีคริิ สตชนจำำนวนกว่่า 23,600 คน วััดจำำนวนมากมาย วััดน้้อย บ้้านเณรหลายแห่่ง พระสงฆ์์พื้้�นเมืือง นัักบวชชายและหญิิง ครููคำำสอน วิิทยาลััย 3 แห่่ง โรงเรีียน มากมายและโรงพยาบาล 1 แห่่ง มีีคณะนัักบวชหลายๆ คณะเข้้ามาทำำงาน บิิชอปปััลเลอกััว 10 หน่วยการเรียนรู้ที่ 1 พระศาสนจักรในยุคปัจจุบัน แบบเรีียนวิิชาคริิสต์์ศาสนา ชั้้�นมััธยมศึึกษาปีีที่่ 3
ในมิสซัิ ังมากขึ้้�น เช่่น คณะพระกุุมารเยซููเข้้ามาในปีีค.ศ.1885 คณะเซนต์ป์อล เดอ ชาร์์ตร เข้้ามาสยามในปีี ค.ศ.1898 รัับผิิดชอบงานที่่�โรงพยาบาลเซนต์์หลุุยส์์ ซึ่่�ง พระสัังฆราชเวย์์ได้้สร้้างขึ้้�น และยัังรัับผิิดชอบในการอบรมนัักบวชหญิิงพื้้�นเมืือง ซึ่่�งพัักอยู่่ที่่ส�ามเสน เรีียกว่่า “คณะรัักกางเขน” และโรงเรีียนต่่างๆ ในปีี ค.ศ.1901 โรงเรีียนอััสสััมชััญถููกตั้้�งขึ้้�นภายใต้้การดููแลของภราดาคณะเซนต์์คาเบรีียล ตาม คำำเชิิญของพระสัังฆราชเวย์์ พระสัังฆราชเวย์์ คิิดถึึงโครงการประกาศศาสนาใน ภาคเหนืือของสยาม แต่่สภาพแวดล้้อม ความจำำ เป็็นในด้้านวััตถุุ และบุุคลากร ซึ่่�ง มีีอยู่่น้้อย งานนี้้�จึึงบรรลุุผลในช่่วงสมััยพระสัังฆราชแปร์์รอส (1909-1947) มิิส ซัังสยามขยายตััวมากขึ้้�น บรรดามิิชชัันนารีีถููกส่่งไปทางภาคเหนืือ เช่่น เชีียงใหม่่ เชีียงราย และลำำปาง ในสมััยนี้้�คริิสต์์ศาสนาแพร่่กระจายไปทั่่�วทุุกภาคของสยาม ในปีี ค.ศ.1930 มีีการแบ่่งทางภาคใต้้กลายเป็็นมิิสซัังราชบุุรีี ภายใต้้การดููแลของ คณะซาเลเซีียน มิิสซัังจัันทบุุรีีก่่อตั้้�งในปีี ค.ศ.1944 มิิสซัังเชีียงใหม่่ก่่อตั้้�งในปีี ค.ศ.1960 ในสมััยนี้้�และต่่อมาในสมััยพระสัังฆราชหลุุยส์์ โชแรง มีีคณะนัักบวชอีีก มากมายเข้้ามาทำำงานด้้านต่่างๆ ในประเทศไทย เช่่น คณะอุุร์์สุุลิิน คณะคาร์์แมล คณะซาเลเซีียน คณะพระมหาไถ่่ คณะสงฆ์์พระหฤทััยแห่่งเบธาราม คณะลาซาล คณะเยสุุอิิต คณะคามิิลเลีียน คณะศรีีชุุมพาบาล ฯลฯ รวมถึึงคณะนัักบวชใหม่่ๆ อีีกมากมายที่่�เข้้ามาในประเทศไทยในสมััยต่่อมา นอกนั้้�นยัังมีีความตื่่�นตััวในเรื่่�อง กิิ จการฆราวาสแพร่่ธรรม การก่่อตั้้�งคณะกิิ จการแพร่่ธรรมต่่างๆ มากมายอีีกด้้วย มองดููพระศาสนจัักรคาทอลิิกในประเทศไทย เจริิญ เติิบโตขึ้้�นผ่่านทางบรรดาพระสัังฆราช พระสงฆ์มิ์ชิ ชััน นารีี และครููคำำสอนที่่�ทำำงานอย่่างกระตืือรืือร้้น ทำำ ให้้ งานแพร่่ธรรมเติิบโตก้้าวหน้้ามากขึ้้�น สมณกระทรวง เผยแพร่่ความเชื่่�อเห็็นว่่า ถึึงเวลาแล้้วที่่�จะสถาปนา พระฐานานุุกรมพระศาสนจัักรในประเทศไทย ดัังนั้้�น ในปีี ค.ศ.1965 อััครสัังฆมณฑลกรุุงเทพฯ และอััคร สัังฆมณฑลท่่าแร่่ หนองแสง ได้้รัับการสถาปนาขึ้้�น และต่่อมา พระอััครสัังฆราช ไมเกิ้้�ล มีีชััย กิิ จบุุญชูู แห่่ง อััครสัังฆมณฑลกรุุงเทพฯ ได้้รัับการสถาปนาเป็็นพระ คาร์ดิ์นัิลั ไทยองค์์แรก ในปีี ค.ศ.1983 และพระคาร์ดิ์นัิลั ฟรัังซิสิเซเวีียร์์ เกรีียงศัักดิ์์� โกวิิทวาณิิช เป็็นพระคาร์์ดิินััลองค์์ที่่� 2 ของประเทศไทย พระคาร์์ดิินััล ฟรัังซิิสเซเวีียร์์ เกรีียงศัักดิ์์� โกวิิทวาณิิช 11 หน่วยการเรียนรู้ที่ 1 พระศาสนจักรในยุคปัจจุบัน แบบเรีียนวิิชาคริิสต์์ศาสนา ชั้้�นมััธยมศึึกษาปีีที่่ 3
การปกครองพระศาสนจัักรคาทอลิิก ในประเทศไทย ใบความรู้้�ที่่� 4 12 หน่วยการเรียนรู้ที่ 1 พระศาสนจักรในยุคปัจจุบัน แบบเรีียนวิิชาคริิสต์์ศาสนา ชั้้�นมััธยมศึึกษาปีีที่่ 3
1. อััครสัังฆมณฑลกรุุงเทพฯ 2. อััครสัังฆมณฑลท่่าแร่่ หนองแสง 3. สัังฆมณฑลจัันทบุุรีี 4. สัังฆมณฑลราชบุุรีี 5. สัังฆมณฑลเชีียงใหม่่ 6. สัังฆมณฑลอุุดรธานีี 7. สัังฆมณฑลอุุบลราชธานีี 8. สัังฆมณฑลนครสวรรค์์ 9. สัังฆมณฑลนครราชสีีมา 10. สัังฆมณฑลสุุราษฎร์์ธานีี 11. สัังฆมณฑลเชีียงราย ดููข้้อมููลเพิ่่�มเติิมได้้ที่่� https://www.cbct.or.th/ ปััจจุุบัันประเทศไทยมีี 11 สัังฆมณฑล คืือ สัังฆมณฑล / อััครสัังฆมณฑล ผ่่านมาหลายศตวรรษ เมล็็ดพัันธุ์์แห่่งพระวรสารถููกหว่่านและไถบนผืืนแผ่่นดิิน ไทย เกิดิผลมากมาย ปััจจุบัุัน พระศาสนจัักรทั้้�ง 11 สัังฆมณฑลของประเทศไทย ชีวิีิตของบรรดาพระสัังฆราช พระสงฆ์์ นัักบวชชายหญิิง ครููคำำสอน ฆราวาสแพร่่ ธรรม และกลุ่่มคริิสตชนที่่�เกิิดขึ้้�นทั่่�วประเทศ จำำนวนวััดและโรงเรีียนมากมาย หลายแห่่ง สำำนัักงานและศููนย์์ให้้ความสงเคราะห์ช่์ ่วยเหลืือมากมาย สำำหรัับเด็็ก 13 หน่วยการเรียนรู้ที่ 1 พระศาสนจักรในยุคปัจจุบัน แบบเรีียนวิิชาคริิสต์์ศาสนา ชั้้�นมััธยมศึึกษาปีีที่่ 3
ผู้้หญิิง คนด้้อยโอกาส คนยากจน คนพลััดถิ่่�น ฯลฯ ล้้วนเป็็นประจัักษ์์พยานถึึง ผลงานอัันยิ่่�งใหญ่่ของมิชิ ชัันนารีี และเป็็นประจัักษ์์พยานถึึงความรัักพระเจ้้าและ พระเยซููคริิสตเจ้้าทั้้�งสิ้้�น ชีีวิิตของคนสำำคััญๆ ในอดีีตเตืือนใจเรา ก่่อนที่่�จะมาถึึงความเป็็นหนึ่่�งเดีียวใน ปััจจุุบัันนี้้� การประกาศพระวรสารที่่�ต้้องหลั่่�งเลืือด อาบเหงื่่�อ อาบน้ำ ำ� ตา และแม้้ จะต้้องยอมสละชีวิีิต เวลาเดีียวกัันพระศาสนจัักรยัังได้รั้ับการบำำรุุงเลี้้�ยงโดยแบบ อย่่างชีีวิิตของบรรดาบรรพบุุรุุษของเรา ซึ่่�งผ่่านงานแพร่่ธรรมไปสู่่ประชาชน มากมาย 1. พระศาสนจัักร หมายถึึงอะไร .................................................................................... ......................................................................................................................................... ........................................................................................................................................ 2. ทำำ ไมจึึงต้้องการให้้มีีพระศาสนจัักร........................................................................... ......................................................................................................................................... ......................................................................................................................................... 3. งานของพระศาสนจัักร คืืออะไร ............................................................................... ......................................................................................................................................... ........................................................................................................................................ 4. ทำำ ไมจึึงมีีพระศาสนจัักรหนึ่่�งเดีียว ........................................................................... ......................................................................................................................................... ......................................................................................................................................... ......................................................................................................................................... ........................................................................................................................................ 14 หน่วยการเรียนรู้ที่ 1 พระศาสนจักรในยุคปัจจุบัน แบบเรีียนวิิชาคริิสต์์ศาสนา ชั้้�นมััธยมศึึกษาปีีที่่ 3 ใบงานที่ 1 รู้จักพระศาสนจักรคาทอลิก คำำชี้แจง จงตอบคำำถามต่อไปนี้
5. ทำำไมพระศาสนจักรจึงศักดิ์สิทธิ (์พระศาสนจักรศักดิ์สิทธิ มิใ ์ช่เพราะสมาชิกทุก คนของพระศาสนจักรตัองศักดิ์สิทธิ แต่เพราะพระเจ้าทรง ์ศักดิ์สิทธิ แ์ละทำำงานใน พระศาสนจักร ศลลี ้างบาปทำำให้สมาชิกทุกคนของพระศาสนจักรเป็นผู้ศักดิ์สิทธิ)์ 1. ประมุุขสัังฆมณฑล 2. ผู้ที่เชื่อในพระเยซูคริสต์ และได้รับศีลล้างบาป 3. ผู้เจิมถวายตัวแด่พระเจ้า 4. ผู้มีสิทธิได้รับเลือกเป็นพระสันตะปาปา 5. ผู้สืบทอดตำำแหน่งจากนักบุญเปโตร 6. ทำำหน้าที่ประกาศข่าวดี ดูแลสัตบุรุษ 7. รับใช้ประชากรของพระเจ้าในพิธีกรรม พระสันตะปาปา พระคาร์ดินัล พระสังฆราช พระสงฆ์ สังฆานุกร นักบวชชาย-หญิง ฆราวาส 15 หน่วยการเรียนรู้ที่ 1 พระศาสนจักรในยุคปัจจุบัน แบบเรีียนวิิชาคริิสต์์ศาสนา ชั้้�นมััธยมศึึกษาปีีที่่ 3 ใบงานที่ 2 ฐานันดรศักดิ์ในพระศาสนจักรคาทอลิก คำำชี้้แจง โยงเส้้นจัับคู่่ที่่�มีีความสััมพัันธ์์กััน
ใบงานที่่� 3 เรีียนรู้้...พระศาสนจัักรคาทอลิิกในประเทศไทย 1. ศาสนาคริิสต์์เข้้ามาในประเทศสยามครั้้�งแรกในสมััยใด................................. ................................................................................................................................... 2. ชาติิแรกที่่�นำำศาสนาคริิสต์์เข้้ามาในประเทศสยาม คืือชาติิใด...................... .................................................................................................................................. 3. ผู้้ที่่ทำ�ำหน้้าที่่�ในการเผยแพร่ศ่าสนาในสมััยนั้้�นเรีียกว่่าอย่่างไร........................ ..................................................................................................................................... 4. บรรดาผู้้แพร่่ธรรมในสมััยอยุุธยาในครั้้�งแรก พวกท่่านต้้องการเดิินทางไป ที่่ป�ระเทศใด............................................................................................................. 5. ในสมััยอยุุธยา ศาสนาคริสต์ิมี์ ีความเจริิญก้้าวหน้้ามากที่่สุ�ุดในสมััยกษััตริย์ิ ์ พระองค์์ใด ............................................................................................................... 6. ประมุุของค์์แรกของศาสนาคริสต์ิ ์ในประเทศไทย คืือใคร ............................... ..................................................................................................................................... 7. พระสัังฆราชที่่�มีีความสามารถมากในด้้านต่่างๆ และมีีชื่่�อเสีียงในสมััย รััชกาลที่่� 4 ชื่่�ออะไร ............................................................................................... 8. พระศาสนจัักรคาทอลิิกในประเทศไทย แบ่่งออกเป็็นกี่่�สัังฆมณฑล ...................................................................................................................................... 9. จากข้้อ 8 มีี 2 แห่่งที่่�เป็็นอััครสัังฆมณฑล คืือที่่�ใดบ้้าง..................................... .................................................................................................................................... 10. สัังฆมณฑลที่่�สถาปนาล่่าสุุด คืือ........................................................................... .................................................................................................................................... คำำชี้้แจง จงตอบคำำถามต่่อไปนี้้� 16 หน่วยการเรียนรู้ที่ 1 พระศาสนจักรในยุคปัจจุบัน แบบเรีียนวิิชาคริิสต์์ศาสนา ชั้้�นมััธยมศึึกษาปีีที่่ 3
ใบงานที่่� 4 การแบ่่งเขตการปกครองพระศาสนจัักรคาทอลิิกในประเทศไทย คำำชี้้แจง ระบุชืุ่่�อพระสัังฆราชของแต่ล่ ะสัังฆมณฑล โดยเขีียนชื่่�อพระสัังฆราชด้้าน นอกแผนที่่�และโยงเส้้นไปที่่�ตั้้�งของสัังฆมณฑล และระบายสีีให้้สวยงาม เชีียงใหม่่ นครสวรรค์์ นครราชสีีมา กรุุงเทพฯ จัันทบุุรีี สุุราษฎร์์ธานีี ราชบุุรีี อุุดรธานีีท่่าแร่่ฯ อุุบลราชธานีี เชีียงราย 17 หน่วยการเรียนรู้ที่ 1 พระศาสนจักรในยุคปัจจุบัน แบบเรีียนวิิชาคริิสต์์ศาสนา ชั้้�นมััธยมศึึกษาปีีที่่ 3