Επίσηµο Όργανο της Οµοσπονδίας Συλλόγων Ιεροψαλτών Ελλάδος Ιεροψαλτικός Κόσµος Αγαπητοί συνάδελφοι ψάλτες, Εκλεκτοί φίλες και φίλοι της ψαλτικής τέχνης, Η 19η Μαΐου είναι µια ιδιαίτερα σηµαντική ηµέρα για την ψαλτική κοινότητα αλλά και για την ψαλτική τέχνη γενικότερα. Μια µεγάλη προσπάθεια για να αλλάξει σελίδα η µακραίωνη συντεχνία των ψαλτών ξεκίνησε τέτοια ηµέρα πριν από 44 χρόνια, στις 19 Μαΐου 1979 µε την ίδρυση της Οµοσπονδίας Συλλόγων Ιεροψαλτών Ελλάδος, την ΟΜ.Σ.Ι.Ε., η οποία έκτοτε αποτελεί κορυφαία συλλογική έκφραση της κοινότητάς µας και την µεγαλύτερη οργανωτική δοµή που υπήρξε ποτέ από καταβολής της µακραίωνης εθνικής µουσικής µας παράδοσης. Καλά φυλαγµένος στην καρδιά των πρωτοστατών, ο σπόρος της ελπίδας που φυτεύτηκε στο ιστορικό Συνέδριο του Βόλου, που είχε πραγµατοποιηθεί λίγους µήνες νωρίτερα, χάρη στην πατρική αγάπη και αµέριστη συµπαράσταση του µακαριστού Αρχιεπισκόπου Αθηνών, τότε Μητροπολίτου ∆ηµητριάδος κυρού Χριστοδούλου Παρασκευαΐδη αλλά και τις άοκνες προσπάθειες του αειµνήστου πρωτοψάλτου και δασκάλου Μανώλη Χατζηµάρκου, έδωσε το πρώτο του λουλούδι, καθώς διακεκριµένοι εκπρόσωποι από ολόκληρη την Ελλάδα προσυπέγραψαν το Καταστατικό και την Ιδρυτική ∆ιακήρυξη της Οµοσπονδίας, ορίζοντας και την πρώτη ∆ιοικούσα Επιτροπή, µε επικεφαλής τους µακαριστούς Νικόλαο Λώλο, πρωτοψάλτη και ιατρό, που µαζί µε τους Χρήστο Χατζηνικολάου και Κυριαζή (Λάκη) Κυριαζή εκπροσώπησε την Αθήνα, τον Άρχοντα Αθανάσιο Καραµάνη από την µεγάλη Συµβασιλεύουσα και «ψαλτοµάνα» Θεσσαλονίκη και τον Μανώλη Χατζηµάρκο από τον Βόλο. Ατελείωτες προσπάθειες τόσο για την νοµική κατοχύρωση του ιεροψαλτικού λειτουργήµατος όσο και για την διαφύλαξη της βυζαντινής µουσικής κατεγράφησαν χάρη στον ενθουσιασµό και τον ζήλο των µετέπειτα διοικήσεων στις οποίες συµµετείχαν και πρωτοστάτησαν,ανάµεσα σε πολλούς, «κορυφαίοι του συναφιού» όπως οι οφικιάλιοι άρχοντες πρωτοψάλτες Χαρίλαος Ταλιαδώρος και Χρύσανθος Θεοδοσόπουλος, ο Ηλίας Γιουρούκος, ο Χρήστος Χατζηνικολάου και ο Κώστας Ζορµπάς, ο Πέτρος Μπλάνας και ο Γιώργος Ναούµ µέχρι και την ελαχιστότητά µου, από το 2017 ίσα µε σήµερα. Μακαρίζουµε όλους τους σπουδαίους προκατόχους µας και ψάλλουµε το «Αιωνία αυτών η µνήµη» όχι µόνο γι’ αυτούς αλλάκαι τους πάλαι ποτέ διαλάµψαντες πρωτοψάλτες, λαµπαδαρίους και δοµεστίκους, αναγνώστες και βασταχτές, διδασκάλους γραφείς και εξηγητές, χορωδούς και χοράρχες, µέχρι και τον τελευταίο εργάτη του ιερού αναλογίου στο πιο αποµακρυσµένο ξωκκλήσι της γλυκιάς µας πατρίδας, της σηµερινής αλλά και των αλλοτινών, αλησµόνητων και αιµατοβαµµένων… Πρώτη Έκδοση 1982 Π Σελ. 2-3 Συνέντευξη Κωνσταντίνου Πολίτη Πρόεδρου Οµοσπονδίας Συλλόγων Ιεροψαλτών Ελλάδος Σελ. 4 - 1ο Συνέδριο Ορεστιάδας Σελ. 5 Εκδηµία Μπαλαγεώργου Συναυλία ΟΜΣΙΕ στην Αργολίδα Σελ. 7 Αρχαιρεσίες ΟΜΣΙΕ Σελ. 8 Νέα ∆ιοίκηση Σελ. 6 - ΙΑ’ ∆ιαγωνισµός Ψαλτικής Έλευση Οικουµενικού Πατριάρχου ΖΗΤΩ Η ΨΑΛΤΙΚΗ ΤΕΧΝΗ! ΖΗΤΩ Η ΜΕΓΑΛΗ & ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΜΑΣ ΠΑΡΑ∆ΟΣΗ! Ιούλιος 2023 ΟΜΟΣΠΟΝ∆ΙΑ ΣΥΛΛΟΓΩΝ ΙΕΡΟΨΑΛΤΩΝ ΕΛΛΑ∆ΟΣ Κωνσταντίνος Πολίτης Πρόεδρος Ο.Μ.Σ.Ι.Ε.
2 Συνέντευξη: Ο Φώτης Μανταλος συνοµιλεί µε τον Κωνσταντίνο Πολίτη. Γιατί ασχολήθηκες µε την ψαλτική συλλογικότητα και την Οµοσπονδία; Κατάγοµαι από την ορεινή Αιτωλοακαρνανία και το χωριό Άγιος Βλάσιος, από µια οικογένεια παραδοσιακών µουσικών και ψαλτών -ενδεχοµένως και σύµφωνα µε διηγήσεις του παππού είχαµε µακρινή καταγωγή από την Πόλη και το παλαιό επώνυµο ήταν Ζαφείρης- οπότε το ενδιαφέρον για τη µουσική καλλιεργήθηκε εξ’ απαλών ονύχων. Βιβλία για την ψαλτική υπήρχαν στη βιβλιοθήκη όπως και το βιολί του παππού, γεγονός που πάντοτε µε συγκινούσε και καθόρισε την επαφή µου µε τη µουσική, αρχικά µε το πιάνο, στα έξι µου χρόνια στο Πατραϊκό Ωδείο (παράρτηµα Αιγίου). Λίγο αργότερα, µε προτροπή του συγχωριανού µας κυρ Λουκά Σκιαδά, αειµνήστου πρωτοψάλτου Αγρινίου, µαθήτευσα κοντά στον Γεράσιµο Πρεβεζιάνο, στη Σχολή της Ιεράς Μητροπόλεως Αιτωλοακαρνανίας και στο ψαλτήρι του Αγίου ∆ηµητρίου Αγρινίου, µέχρι το 1993 και την µετεγκατάστασή µου στην Αθήνα για σπουδές στο Μαθηµατικό Τµήµα του Πανεπιστηµίου Αθηνών. Εκεί η πρόνοια του Θεού µε έφερε ως λαµπαδάριο στον ιστορικό ναό Αγίου Νικολάου Πευκακίων (οδού Ασκληπιού) όπου συνδέθηκα µε κορυφαίους ψάλτες της Αθήνας, όπως ο Παναγιώτης Μαρούλης, ο Χρήστος Χατζηνικολάου, ο Απόστολος Βαλληνδράς, ο ∆ιαµαντής Μαυραγάνης και άλλοι, που ηγούντο του Συνδέσµου Ιεροψαλτών (Πανελληνίου τότε, Αττικής σήµερα) Ρωµανός ο Μελωδός και Ιωάννης ∆αµασκηνός. Όλη αυτή η διαδροµή από την ευρωπαϊκή µουσική στη βυζαντινή, από το Αγρίνιο στην Αθήνα, από τη φιλική συντροφιά του Αγίου ∆ηµητρίου στο µεγάλο Σύνδεσµο Ιεροψαλτών της Αθήνας, σε συνδυασµό µε την -πάντοτεέντονη πολιτική µου προσωπικότητα, µε ενέπλεξαν συναισθηµατικά µε το «ιεροψαλτικό ζήτηµα» και µε ένα αδιόρατο τότε αίσθηµα ευθύνης και προσφοράς, που κρατάει άσβεστο µέχρι σήµερα… Ποια είναι η ιδεολογική κατεύθυνση της θητείας σου και πώς αυτό σχηµατοποιήθηκε τα τελευταία χρόνια; Από τα πρώιµα χρόνια της µαθητείας αλλά και της ενασχόλησης καλλιέργησα µέσα µου την άποψη ότι η βυζαντινή µουσική δεν µπορεί και δεν πρέπει να αποτελεί ένα περίκλειστο εκκλησιαστικό ζήτηµα, καθώς έβλεπα καθαρά και βίωνα µε το πέρασµα του χρόνου, ότι τα ζητήµατα που κρατούσαν δέσµια την ψαλτική (και δυστυχώς την κρατούν ακόµα…) ήταν θεσµικά και πολιτικά και όχι εκκλησιαστικά και θεολογικά. Παρακολουθούσα την σύγκρουση µέσα στους κόλπους του Συνδέσµου αλλά και της Οµοσπονδίας λίγο αργότερα, στις αρχές του 2000, αναφορικά µε το εάν και κατά πόσο αρκούσε η εµπιστοσύνη της κοινότητας προς την ∆ιοικούσα Εκκλησία και τον τότε νεοεκλεγέντα (εν µέσω χειροκροτηµάτων και επευφηµιών) Αρχιεπίσκοπο κυρό Χριστόδουλο ή έπρεπε να ακολουθηθεί η «σκληρή» γραµµή του Βορρά για αντιπαράθεση και διάλογο µε την κυβέρνηση και το κράτος. Θυµάµαι χαρακτηριστικά την πρώτη µεγάλη εκδήλωση του Συνδέσµου µετά την εκλογή Χριστοδούλου, την κοπή της Αγιοβασιλόπιτας στο περίφηµο Ξενοδοχείο ΕΣΠΕΡΙΑ επί της οδού Σταδίου, όπου ο νέος Αρχιεπίσκοπος αποδόµησε από την πρώτη οµιλία του τις ελπίδες λέγοντας στους παρισταµένους: «Είστε οι εργαζόµενοι και εγώ η εργοδοσία. Όσο εµφανίζετε αυτήν την εικόνα µιας διαλυµένης και διχασµένης κοινότητας θα σας συµπεριφερόµαστε αναλόγως…» Τα γεγονότα απέδειξαν ότι είχαν δίκιο οι δεύτεροι, καθώς τα χρόνια περνούσαν, επιτροπές επί επιτροπών συγκαλούντο, αλλά τα προβλήµατα διογκώνονταν. Συνεπώς, βασική κατεύθυνσή µας από την αρχή ήταν ότι τα προβλήµατα είναι πολιτικά, η εκκλησία αδυνατεί να τα αγγίξει και πρέπει να ενισχυθούµε οργανωτικά ώστε να απευθυνθούµε µε αξιώσεις στο κράτος. Κώστα, από την πρώτη ηµέρα της εκλογής σου στην Οµοσπονδία εστίασες στη διεθνή αναγνώριση της ψαλτικής τέχνης Άυλης Πολιτιστικής Κληρονοµιάς της Ανθρωπότητας µε την εγγραφή της στην UNESCO. Πες µας τους λόγους. Ήδη από το 2013, εποχή κατά την οποία συνεργαστήκαµε στενά µε τον προκάτοχό µου γιατρό, πρωτοψάλτη αλλά και διανοοούµενο Γιώργο Ναούµ, σχηµατοποιήθηκε -καλώς ή κακώς- η άποψη ότι τα δεδοµένα της εποχής (η ανάσχεση των προσπαθειών µας µετά την ψήφιση του Κανονισµού Ιεροψαλτών το 2006, που επιτάθηκε από το θάνατο του Χριστόδουλου, την εκλογή Ιερώνυµου και την εµφάνιση της µεγάλης οικονοµικής κρίσης του 2010) καθιστούσαν άσκοπη οποιαδήποτε συζήτηση για τα νοµικά ζητήµατα. Αντιθέτως, κρίθηκε σκόπιµο να προβάλουµε συστηµατικά την πολιτιστική αξία της βυζαντινής µουσικής και το µηνυµατικό της περιεχόµενο για τον σύγχρονο άνθρωπο. Η άποψη αυτή συνδέθηκε µε το γεγονός της εφαρµογής της ∆ιεθνούς Σύµβασης για την Άυλη Πολιτιστική Κληρονοµιά της UNESCO. Μέχρι το 2017 έγιναν κάποια µικρά βήµατα, κυρίως όµως µετά την εκλογή µας αυτά µεγενθύθηκαν εξαιρετικά, µε το Φεστιβάλ ΒΥΖΑΝΤΙΝΕΣ ΓΙΟΡΤΕΣ, το Ψήφισµα του Περιστερίου (2017), την σύσταση επιτροπής εκ προσωπικοτήτων και την ουσιαστική συνεργασία µε το ΥΠΠΟΑ και τις Κυπριακές Αρχές που οδήγησαν στην έγκαιρη υποβολή του φακέλου την άνοιξη του 2018 προς στην UNESCO και τη µεγάλη νίκη της αναγνώρισης (παρά το βέτο της Τουρκίας) από την ∆ιακυβερνητική Συνέλευση του 2019. Πέρα από το θέµα της πολιτιστικής ανάδειξης της ψαλτικής τέχνης, ποια είναι τα βασικά προβλήµατα του κλάδου; Νοµίζω ότι η επιτυχία της UNESCO αποτέλεσε την πρώτη µεγάλη νίκη της κοινότητας, γιατί όλος ο σχεδιασµός, η προετοιµασία αλλά και η υλοποίηση έγιναν αποκλειστικά από την Οµοσπονδία και το στελεχιακό της δυναµικό. Ο διχασµός, η πικρία και η απογοήτευση που είχε αφήσει ο Κανονισµός το 2006 (ένα «φοβικό» κείµενο, σαφώς κατώτερο των περιστάσεων και των αναγκών θεσµικής κατοχύρωσης, που είναι αµφίβολο αν έπρεπε ή όχι να περάσει…) έδωσαν τη θέση τους στον ενθουσιασµό και τους επαίνους, που έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην αναγέννηση της ψαλτικής συλλογικότητας και τα σηµερινά αισιόδοξα βήµατα. Η ΟΜΣΙΕ ξαναµπήκε στο επίκεντρο των εξελίξεων, επέβαλε µια αλλαγή της ατζέντας του δηµόσιου διαλόγου, έθεσε ζητήµατα που για πρώτη φορά συζητούνταν και συγκέντρωνε δυνάµεις από ολόκληρη την Ελλάδα. Όµως η επέλαση της πανδηµίας και ο εγκλεισµός, το κλείσιµο των ναών επέφεραν συντριβή των τελευταίων ώριµων δικαιωµάτων των ψαλτών και είχαν ως αποτέλεσµα µεγάλη καταστροφή σε όλα όσα είχαµε πετύχει. Αγωνιστήκαµε να σώσουµε ότι ήταν δυνατό να σωθεί, εντάξαµε µε πολύ κόπο τους ψάλτες στην επιδοµατική πολιτική της κυβέρνησης αλλά διεφάνη, νοµίζω για πρώτη φορά, η πραγµατική ένδεια του ψαλτικού λειτουργήµατος, σε βαθµό που να προβάλει εφιαλτικά µεγάλο ζήτηµα βιωσιµότητας (για πρώτη φορά στο βαθµό αυτό κατά την τελευταία χιλιετία…). Όσα η ΟΜΣΙΕ έλεγε για δεκαετίες και όλοι την υποτιµούσαν εν τέλει ήταν η σκληρή πραγµατικότητα. Ο ψάλτης είναι ο µεγάλος ασθενής… του ελληνικού πολιτισµού, προσφέρει σπουδαίες υπηρεσίες και δεν έχει κανένα δικαίωµα, καθώς δρα σε περιβάλλον εργασιακού µεσαίωνα. Σε αυτό το σηµείο θέλουµε να µας πείς ποιές είναι οι δικές σου προτάσεις, οι δικές σου ιδέες για το ιεροψαλτικό λειτούργηµα; ∆ιαχρονικά, οι καταστατικοί σκοποί της Οµοσπονδίας παραµένουν δύο: Η νοµική κατοχύρωση του ιεροψαλτικού λειτουργήµατος και η διαφύλαξη της ψαλτικής τέχνης. Οι προτάσεις µας, όπως διατυπώθηκαν την τελευταία τετραετία είναι προσηλωµένες σε αυτούς τους στόχους και βασίζονται σε τρεις άξονες. 1. Άµεση κατάργηση του Μεταξικού Αναγκαστικού Νόµου Α.Ν. 2200/40, σύµφωνα µε τον οποίο οι ψάλτες λογιζόµενοι ως κατώτεροι κληρικοί εξαιρούνται της Εθνικής Συλλογικής Σύµβασης Εργασίας. Πρόκειται περί µιας σοφιστείας που εγκαθίδρυσε τα τελευταία 80+ χρόνια ένα καθεστώς υποτίµησης και πολεµικής εναντίον της ψαλτικής τέχνης και των εργατών της. Οι ψάλτες είναι οι πιο αδικηµένοι εργαζόµενοι της χώρας! 2. ∆ηµιουργία ανεξάρτητου ΚΑ∆ (Κωδικού Ασκήσεως ∆ραστηριότητας) από το Υπουργείο Οικονοµικών και την ΑΑ∆Ε, προκειµένου το ιεροψαλτικό λειτούργηµα να διαχωριστεί από αυτό του νεωκόρου, ο ψάλτης να πάψει να λογίζεται ως ανειδίκευτός εργάτης, να του αποδοθεί το δικαίωµα του καλλιτέχνη και το έργο του να θεωρείται πνευµατικό. 3. Σύσταση Μικτής Ειδικής Συνοδικής Επιτροπής µε εκπροσώπους της εκκλησίας, της κοινότητας και του κράτους, ώστε το ιεροψαλτικό ζήτηµα να αναλυθεί σε βάθος και να αναζητηθούν οι πρέπουσες λύσεις. Παράλληλη υπαγωγή όλων των ειδικών κατηγοριών (ένστολοι, συνταξιούχοι κλπ) στο καθεστώς του νόµου περί πνευµατικής ιδιοκτησίας και εφαρµογή των ευεργετικών του διατάξεων. Με βάση την πολυετή ενασχόλησή σου µε τα κοινά των ψαλτών πως βλέπεις την ιεροψαλτική κοινότητα στις µέρες µας, ιδιαίτερα τη νέα γενιά; Η ψαλτική κοινότητα ανέκαθεν υπήρξε ιδιαίτερα υψηλού επιπέδου, καθώς αποτελούνταν από λογίους και εξαιρετικά καλλιεργηµένους µουσικά και θεολογικά ανθρώπους, ιδιαίτερα στα µεγάλα αστικά κέντρα. Πολύ περισσότερο στις µέρες µας, στην ψαλτική κοινότητα µετέχουν πρόσωπα µεγάλης καλλιέργειας και γνώσης. Όµως, είναι τέτοια η φύση του εγκλωβισµού που έχει υποστεί η ψαλτική τα τελευταία χρόνια που καθίσταται αδύνατη -ή εν πάσει περιπτώσει εξαιρετικά δύσκολη- η πρόοδος της κοινότητας, η εξωστρέφεια αλλά και η απρόσκοπτη τροφοδότησή της µε νέα στελέχη, γεγονός που πλήττει τόσο την ποιότητα, όσο και την συνοχή και αυτή καθ’ αυτή την βιωσιµότητά της. Ιδιαίτερα οι νέοι ψάλτες βρίσκονται τα τελευταία χρόνια σε πρωτόγνωρα ζοφερή και δύσκολη θέση, καθώς λόγω της µεγάλης ανεργίας καλούνται να επιβιώσουν ασκώντας την ψαλτική ως κύρια και αποκλειστική εργασία, γεγονός που σε συνδυασµό µε τις πενιχρότατες και άτυπες αµοιβές αλλά και το ελλιπές θεσµικό πλαίσιο, τους οδηγούν στην εξαθλίωση. Αποτέλεσµα είναι ο θρυµµατισµός της ενότητας και η εµφάνιση πολλών περιπτώσεων υιοθέτησης αποκλινουσών συµπεριφορών και πρακτικών. Το µόνο µας πολιτιστικό στίγµα είναι η βυζαντινή µουσική!
3 Γιατί ασχολήθηκες µε την ψαλτική συλλογικότητα και την Οµοσπονδία; Κατάγοµαι από την ορεινή Αιτωλοακαρνανία και το χωριό Άγιος Βλάσιος, από µια οικογένεια παραδοσιακών µουσικών και ψαλτών -ενδεχοµένως και σύµφωνα µε διηγήσεις του παππού είχαµε µακρινή καταγωγή από την Πόλη και το παλαιό επώνυµο ήταν Ζαφείρης- οπότε το ενδιαφέρον για τη µουσική καλλιεργήθηκε εξ’ απαλών ονύχων. Βιβλία για την ψαλτική υπήρχαν στη βιβλιοθήκη όπως και το βιολί του παππού, γεγονός που πάντοτε µε συγκινούσε και καθόρισε την επαφή µου µε τη µουσική, αρχικά µε το πιάνο, στα έξι µου χρόνια στο Πατραϊκό Ωδείο (παράρτηµα Αιγίου). Λίγο αργότερα, µε προτροπή του συγχωριανού µας κυρ Λουκά Σκιαδά, αειµνήστου πρωτοψάλτου Αγρινίου, µαθήτευσα κοντά στον Γεράσιµο Πρεβεζιάνο, στη Σχολή της Ιεράς Μητροπόλεως Αιτωλοακαρνανίας και στο ψαλτήρι του Αγίου ∆ηµητρίου Αγρινίου, µέχρι το 1993 και την µετεγκατάστασή µου στην Αθήνα για σπουδές στο Μαθηµατικό Τµήµα του Πανεπιστηµίου Αθηνών. Εκεί η πρόνοια του Θεού µε έφερε ως λαµπαδάριο στον ιστορικό ναό Αγίου Νικολάου Πευκακίων (οδού Ασκληπιού) όπου συνδέθηκα µε κορυφαίους ψάλτες της Αθήνας, όπως ο Παναγιώτης Μαρούλης, ο Χρήστος Χατζηνικολάου, ο Απόστολος Βαλληνδράς, ο ∆ιαµαντής Μαυραγάνης και άλλοι, που ηγούντο του Συνδέσµου Ιεροψαλτών (Πανελληνίου τότε, Αττικής σήµερα) Ρωµανός ο Μελωδός και Ιωάννης ∆αµασκηνός. Όλη αυτή η διαδροµή από την ευρωπαϊκή µουσική στη βυζαντινή, από το Αγρίνιο στην Αθήνα, από τη φιλική συντροφιά του Αγίου ∆ηµητρίου στο µεγάλο Σύνδεσµο Ιεροψαλτών της Αθήνας, σε συνδυασµό µε την -πάντοτεέντονη πολιτική µου προσωπικότητα, µε ενέπλεξαν συναισθηµατικά µε το «ιεροψαλτικό ζήτηµα» και µε ένα αδιόρατο τότε αίσθηµα ευθύνης και προσφοράς, που κρατάει άσβεστο µέχρι σήµερα… Ποια είναι η ιδεολογική κατεύθυνση της θητείας σου και πώς αυτό σχηµατοποιήθηκε τα τελευταία χρόνια; Από τα πρώιµα χρόνια της µαθητείας αλλά και της ενασχόλησης καλλιέργησα µέσα µου την άποψη ότι η βυζαντινή µουσική δεν µπορεί και δεν πρέπει να αποτελεί ένα περίκλειστο εκκλησιαστικό ζήτηµα, καθώς έβλεπα καθαρά και βίωνα µε το πέρασµα του χρόνου, ότι τα ζητήµατα που κρατούσαν δέσµια την ψαλτική (και δυστυχώς την κρατούν ακόµα…) ήταν θεσµικά και πολιτικά και όχι εκκλησιαστικά και θεολογικά. Παρακολουθούσα την σύγκρουση µέσα στους κόλπους του Συνδέσµου αλλά και της Οµοσπονδίας λίγο αργότερα, στις αρχές του 2000, αναφορικά µε το εάν και κατά πόσο αρκούσε η εµπιστοσύνη της κοινότητας προς την ∆ιοικούσα Εκκλησία και τον τότε νεοεκλεγέντα (εν µέσω χειροκροτηµάτων και επευφηµιών) Αρχιεπίσκοπο κυρό Χριστόδουλο ή έπρεπε να ακολουθηθεί η «σκληρή» γραµµή του Βορρά για αντιπαράθεση και διάλογο µε την κυβέρνηση και το κράτος. Θυµάµαι χαρακτηριστικά την πρώτη µεγάλη εκδήλωση του Συνδέσµου µετά την εκλογή Χριστοδούλου, την κοπή της Αγιοβασιλόπιτας στο περίφηµο Ξενοδοχείο ΕΣΠΕΡΙΑ επί της οδού Σταδίου, όπου ο νέος Αρχιεπίσκοπος αποδόµησε από την πρώτη οµιλία του τις ελπίδες λέγοντας στους παρισταµένους: «Είστε οι εργαζόµενοι και εγώ η εργοδοσία. Όσο εµφανίζετε αυτήν την εικόνα µιας διαλυµένης και διχασµένης κοινότητας θα σας συµπεριφερόµαστε αναλόγως…» Τα γεγονότα απέδειξαν ότι είχαν δίκιο οι δεύτεροι, καθώς τα χρόνια περνούσαν, επιτροπές επί επιτροπών συγκαλούντο, αλλά τα προβλήµατα διογκώνονταν. Συνεπώς, βασική κατεύθυνσή µας από την αρχή ήταν ότι τα προβλήµατα είναι πολιτικά, η εκκλησία αδυνατεί να τα αγγίξει και πρέπει να ενισχυθούµε οργανωτικά ώστε να απευθυνθούµε µε αξιώσεις στο κράτος. Κώστα, από την πρώτη ηµέρα της εκλογής σου στην Οµοσπονδία εστίασες στη διεθνή αναγνώριση της ψαλτικής τέχνης Άυλης Πολιτιστικής Κληρονοµιάς της Ανθρωπότητας µε την εγγραφή της στην UNESCO. Πες µας τους λόγους. Ήδη από το 2013, εποχή κατά την οποία συνεργαστήκαµε στενά µε τον προκάτοχό µου γιατρό, πρωτοψάλτη αλλά και διανοοούµενο Γιώργο Ναούµ, σχηµατοποιήθηκε -καλώς ή κακώς- η άποψη ότι τα δεδοµένα της εποχής (η ανάσχεση των προσπαθειών µας µετά την ψήφιση του Κανονισµού Ιεροψαλτών το 2006, που επιτάθηκε από το θάνατο του Χριστόδουλου, την εκλογή Ιερώνυµου και την εµφάνιση της µεγάλης οικονοµικής κρίσης του 2010) καθιστούσαν άσκοπη οποιαδήποτε συζήτηση για τα νοµικά ζητήµατα. Αντιθέτως, κρίθηκε σκόπιµο να προβάλουµε συστηµατικά την πολιτιστική αξία της βυζαντινής µουσικής και το µηνυµατικό της περιεχόµενο για τον σύγχρονο άνθρωπο. Η άποψη αυτή συνδέθηκε µε το γεγονός της εφαρµογής της ∆ιεθνούς Σύµβασης για την Άυλη Πολιτιστική Κληρονοµιά της UNESCO. Μέχρι το 2017 έγιναν κάποια µικρά βήµατα, κυρίως όµως µετά την εκλογή µας αυτά µεγενθύθηκαν εξαιρετικά, µε το Φεστιβάλ ΒΥΖΑΝΤΙΝΕΣ ΓΙΟΡΤΕΣ, το Ψήφισµα του Περιστερίου (2017), την σύσταση επιτροπής εκ προσωπικοτήτων και την ουσιαστική συνεργασία µε το ΥΠΠΟΑ και τις Κυπριακές Αρχές που οδήγησαν στην έγκαιρη υποβολή του φακέλου την άνοιξη του 2018 προς στην UNESCO και τη µεγάλη νίκη της αναγνώρισης (παρά το βέτο της Τουρκίας) από την ∆ιακυβερνητική Συνέλευση του 2019. Πέρα από το θέµα της πολιτιστικής ανάδειξης της ψαλτικής τέχνης, ποια είναι τα βασικά προβλήµατα του κλάδου; Νοµίζω ότι η επιτυχία της UNESCO αποτέλεσε την πρώτη µεγάλη νίκη της κοινότητας, γιατί όλος ο σχεδιασµός, η προετοιµασία αλλά και η υλοποίηση έγιναν αποκλειστικά από την Οµοσπονδία και το στελεχιακό της δυναµικό. Ο διχασµός, η πικρία και η απογοήτευση που είχε αφήσει ο Κανονισµός το 2006 (ένα «φοβικό» κείµενο, σαφώς κατώτερο των περιστάσεων και των αναγκών θεσµικής κατοχύρωσης, που είναι αµφίβολο αν έπρεπε ή όχι να περάσει…) έδωσαν τη θέση τους στον ενθουσιασµό και τους επαίνους, που έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην αναγέννηση της ψαλτικής συλλογικότητας και τα σηµερινά αισιόδοξα βήµατα. Η ΟΜΣΙΕ ξαναµπήκε στο επίκεντρο των εξελίξεων, επέβαλε µια αλλαγή της ατζέντας του δηµόσιου διαλόγου, έθεσε ζητήµατα που για πρώτη φορά συζητούνταν και συγκέντρωνε δυνάµεις από ολόκληρη την Ελλάδα. Όµως η επέλαση της πανδηµίας και ο εγκλεισµός, το κλείσιµο των ναών επέφεραν συντριβή των τελευταίων ώριµων δικαιωµάτων των ψαλτών και είχαν ως αποτέλεσµα µεγάλη καταστροφή σε όλα όσα είχαµε πετύχει. Αγωνιστήκαµε να σώσουµε ότι ήταν δυνατό να σωθεί, εντάξαµε µε πολύ κόπο τους ψάλτες στην επιδοµατική πολιτική της κυβέρνησης αλλά διεφάνη, νοµίζω για πρώτη φορά, η πραγµατική ένδεια του ψαλτικού λειτουργήµατος, σε βαθµό που να προβάλει εφιαλτικά µεγάλο ζήτηµα βιωσιµότητας (για πρώτη φορά στο βαθµό αυτό κατά την τελευταία χιλιετία…). Όσα η ΟΜΣΙΕ έλεγε για δεκαετίες και όλοι την υποτιµούσαν εν τέλει ήταν η σκληρή πραγµατικότητα. Ο ψάλτης είναι ο µεγάλος ασθενής… του ελληνικού πολιτισµού, προσφέρει σπουδαίες υπηρεσίες και δεν έχει κανένα δικαίωµα, καθώς δρα σε περιβάλλον εργασιακού µεσαίωνα. Σε αυτό το σηµείο θέλουµε να µας πείς ποιές είναι οι δικές σου προτάσεις, οι δικές σου ιδέες για το ιεροψαλτικό λειτούργηµα; ∆ιαχρονικά, οι καταστατικοί σκοποί της Οµοσπονδίας παραµένουν δύο: Η νοµική κατοχύρωση του ιεροψαλτικού λειτουργήµατος και η διαφύλαξη της ψαλτικής τέχνης. Οι προτάσεις µας, όπως διατυπώθηκαν την τελευταία τετραετία είναι προσηλωµένες σε αυτούς τους στόχους και βασίζονται σε τρεις άξονες. 1. Άµεση κατάργηση του Μεταξικού Αναγκαστικού Νόµου Α.Ν. 2200/40, σύµφωνα µε τον οποίο οι ψάλτες λογιζόµενοι ως κατώτεροι κληρικοί εξαιρούνται της Εθνικής Συλλογικής Σύµβασης Εργασίας. Πρόκειται περί µιας σοφιστείας που εγκαθίδρυσε τα τελευταία 80+ χρόνια ένα καθεστώς υποτίµησης και πολεµικής εναντίον της ψαλτικής τέχνης και των εργατών της. Οι ψάλτες είναι οι πιο αδικηµένοι εργαζόµενοι της χώρας! 2. ∆ηµιουργία ανεξάρτητου ΚΑ∆ (Κωδικού Ασκήσεως ∆ραστηριότητας) από το Υπουργείο Οικονοµικών και την ΑΑ∆Ε, προκειµένου το ιεροψαλτικό λειτούργηµα να διαχωριστεί από αυτό του νεωκόρου, ο ψάλτης να πάψει να λογίζεται ως ανειδίκευτός εργάτης, να του αποδοθεί το δικαίωµα του καλλιτέχνη και το έργο του να θεωρείται πνευµατικό. 3. Σύσταση Μικτής Ειδικής Συνοδικής Επιτροπής µε εκπροσώπους της εκκλησίας, της κοινότητας και του κράτους, ώστε το ιεροψαλτικό ζήτηµα να αναλυθεί σε βάθος και να αναζητηθούν οι πρέπουσες λύσεις. Παράλληλη υπαγωγή όλων των ειδικών κατηγοριών (ένστολοι, συνταξιούχοι κλπ) στο καθεστώς του νόµου περί πνευµατικής ιδιοκτησίας και εφαρµογή των ευεργετικών του διατάξεων. Με βάση την πολυετή ενασχόλησή σου µε τα κοινά των ψαλτών πως βλέπεις την ιεροψαλτική κοινότητα στις µέρες µας, ιδιαίτερα τη νέα γενιά; Η ψαλτική κοινότητα ανέκαθεν υπήρξε ιδιαίτερα υψηλού επιπέδου, καθώς αποτελούνταν από λογίους και εξαιρετικά καλλιεργηµένους µουσικά και θεολογικά ανθρώπους, ιδιαίτερα στα µεγάλα αστικά κέντρα. Πολύ περισσότερο στις µέρες µας, στην ψαλτική κοινότητα µετέχουν πρόσωπα µεγάλης καλλιέργειας και γνώσης. Όµως, είναι τέτοια η φύση του εγκλωβισµού που έχει υποστεί η ψαλτική τα τελευταία χρόνια που καθίσταται αδύνατη -ή εν πάσει περιπτώσει εξαιρετικά δύσκολη- η πρόοδος της κοινότητας, η εξωστρέφεια αλλά και η απρόσκοπτη τροφοδότησή της µε νέα στελέχη, γεγονός που πλήττει τόσο την ποιότητα, όσο και την συνοχή και αυτή καθ’ αυτή την βιωσιµότητά της. Ιδιαίτερα οι νέοι ψάλτες βρίσκονται τα τελευταία χρόνια σε πρωτόγνωρα ζοφερή και δύσκολη θέση, καθώς λόγω της µεγάλης ανεργίας καλούνται να επιβιώσουν ασκώντας την ψαλτική ως κύρια και αποκλειστική εργασία, γεγονός που σε συνδυασµό µε τις πενιχρότατες και άτυπες αµοιβές αλλά και το ελλιπές θεσµικό πλαίσιο, τους οδηγούν στην εξαθλίωση. Αποτέλεσµα είναι ο θρυµµατισµός της ενότητας και η εµφάνιση πολλών περιπτώσεων υιοθέτησης αποκλινουσών συµπεριφορών και πρακτικών. Αγαπητοί συνάδελφοι ψάλτες, Εκλεκτοί φίλες και φίλοι της ψαλτικής τέχνης, Η 19η Μαΐου είναι µια ιδιαίτερα σηµαντική ηµέρα για την ψαλτική κοινότητα αλλά και για την ψαλτική τέχνη γενικότερα. Μια µεγάλη προσπάθεια για να αλλάξει σελίδα η µακραίωνη συντεχνία των ψαλτών ξεκίνησε τέτοια ηµέρα πριν από 44 χρόνια, στις 19 Μαΐου 1979 µε την ίδρυση της Οµοσπονδίας Συλλόγων Ιεροψαλτών Ελλάδος, την ΟΜ.Σ.Ι.Ε., η οποία έκτοτε αποτελεί κορυφαία συλλογική έκφραση της κοινότητάς µας και την µεγαλύτερη οργανωτική δοµή που υπήρξε ποτέ από καταβολής της µακραίωνης εθνικής µουσικής µας παράδοσης. Καλά φυλαγµένος στην καρδιά των πρωτοστατών, ο σπόρος της ελπίδας που φυτεύτηκε στο ιστορικό Συνέδριο του Βόλου, που είχε πραγµατοποιηθεί λίγους µήνες νωρίτερα, χάρη στην πατρική αγάπη και αµέριστη συµπαράσταση του µακαριστού Αρχιεπισκόπου Αθηνών, τότε Μητροπολίτου ∆ηµητριάδος κυρού Χριστοδούλου Παρασκευαΐδη αλλά και τις άοκνες προσπάθειες του αειµνήστου πρωτοψάλτου και δασκάλου Μανώλη Χατζηµάρκου, έδωσε το πρώτο του λουλούδι, καθώς διακεκριµένοι εκπρόσωποι από ολόκληρη την Ελλάδα προσυπέγραψαν το Καταστατικό και την Ιδρυτική ∆ιακήρυξη της Οµοσπονδίας, ορίζοντας και την πρώτη ∆ιοικούσα Επιτροπή, µε επικεφαλής τους µακαριστούς Νικόλαο Λώλο, πρωτοψάλτη και ιατρό, που µαζί µε τους Χρήστο Χατζηνικολάου και Κυριαζή (Λάκη) Κυριαζή εκπροσώπησε την Αθήνα, τον Άρχοντα Αθανάσιο Καραµάνη από την µεγάλη Συµβασιλεύουσα και «ψαλτοµάνα» Θεσσαλονίκη και τον Μανώλη Χατζηµάρκο από τον Βόλο. Ατελείωτες προσπάθειες τόσο για την νοµική κατοχύρωση του ιεροψαλτικού λειτουργήµατος όσο και για την διαφύλαξη της βυζαντινής µουσικής κατεγράφησαν χάρη στον ενθουσιασµό και τον ζήλο των µετέπειτα διοικήσεων στις οποίες συµµετείχαν και πρωτοστάτησαν,ανάµεσα σε πολλούς, «κορυφαίοι του συναφιού» όπως οι οφικιάλιοι άρχοντες πρωτοψάλτες Χαρίλαος Ταλιαδώρος και Χρύσανθος Θεοδοσόπουλος, ο Ηλίας Γιουρούκος, ο Χρήστος Χατζηνικολάου και ο Κώστας Ζορµπάς, ο Πέτρος Μπλάνας και ο Γιώργος Ναούµ µέχρι και την ελαχιστότητά µου, από το 2017 ίσα µε σήµερα. Μακαρίζουµε όλους τους σπουδαίους προκατόχους µας και ψάλλουµε το «Αιωνία αυτών η µνήµη» όχι µόνο γι’ αυτούς αλλάκαι τους πάλαι ποτέ διαλάµψαντες πρωτοψάλτες, λαµπαδαρίους και δοµεστίκους, αναγνώστες και βασταχτές, διδασκάλους γραφείς και εξηγητές, χορωδούς και χοράρχες, µέχρι και τον τελευταίο εργάτη του ιερού αναλογίου στο πιο αποµακρυσµένο ξωκκλήσι της γλυκιάς µας πατρίδας, της σηµερινής αλλά και των αλλοτινών, αλησµόνητων και αιµατοβαµµένων…
4 Γράφει ο Μαργαρίτης Αστεριάδης Με ιδιαίτερη επιτυχία ολοκληρώθηκαν οι εργασίες του πρώτου Ιεροψαλτικού Συνεδρίου Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης «Κύριλλος ο ΣΤ΄» που διεξήχθη κατά το τριήµερο 15-17 Ιουνίου 2023 στην νεότερη και πλέον ακριτική πόλη της Ελλάδας, στην όµορφη και φιλόξενη Νέα Ορεστιάδα, µε την ευκαιρία των εορτασµών για την συµπλήρωση 100 ετών από την ίδρυσή της. Ο τίτλος του Συνεδρίου ήταν «Ο Αδριανουπολίτης Πατριάρχης Κύριλλος ο ΣΤ΄ και η συµβολή του στην µεταρρύθµιση της µουσικής γραφής» και αποτέλεσε πρωτοβουλία του Ιεροψαλτικού Συλλόγου ∆ιδυµοτείχου Ορεστιάδας και Σουφλίου και του προέδρου του κ. Αστεριάδη Μαργαρίτη και επιχορηγήθηκε από την Περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης και το Υπουργείο Πολιτισµού και Αθλητισµού. Στη συνδιοργάνωση συµµετείχαν µε τις ευλογίες της Ιεράς Μητροπόλεως ∆ιδυµοτείχου Ορεστιάδος και Σουφλίου, η ∆ιεύθυνση Νεότερης Πολιτιστικής Κληρονοµιάς ∆ΙΝΕΠΟΚ του ΥΠΠΟΑ, το Τµήµα Μουσικής Επιστήµης & Τέχνης του Πανεπιστηµίου Μακεδονίας, καθώς και η Οµοσπονδία Συλλόγων Ιεροψαλτών Ελλάδος (ΟΜΣΙΕ). Εκπρόσωπος της Α.Θ.Π. του Οικουµενικού Πατριάρχου κ.κ. Βαρθολοµαίου παρέστη ο πανοσιολογιότατος Αρχιµανδρίτης π. Λάζαρος Θεοδοσίου. Κατά την τελετή έναρξης του Συνεδρίου, τελέστηκε Αγιασµός από τον εκπρόσωπο του οικείου Μητροπολίτου Αρχιµ. Βαρθολοµαίο Αστεριάδη, αναγνώστηκαν µηνύµατα του Οικουµενικού Πατριάρχου κ. Βαρθολοµαίου και της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος. Μετά το καλωσόρισµα του κ. Αστεριάδη, χαιρετισµούς απηύθυναν ο κ. Χρήστος Μέτιος (Περιφερειάρχης Ανατ. Μακεδονίας & Θράκης), ο κ. Βασίλειος Μαυρίδης (∆ήµαρχος Ορεστιάδος), ο κ. Γεώργιος Πατρώνας (Eπίκουρος Καθηγητής του Παν. Μακεδονίας και Πρόεδρος της Επιστηµονικής και Οργανωτικής Επιτροπής του Συνεδρίου), ο Άρχων κ. Γρηγόριος Παπαεµµανουήλ (Αντιπεριφερειάρχης ∆ράµας), η κ. Ελένη Σπυράκη εκ µέρους του Υπουργείου Πολιτισµού και Αθλητισµού. Τέλος, τον λόγο έλαβε ο κ. Κωνσταντίνος Πολίτης, Πρόεδρος της Οµοσπονδίας Ιεροψαλτών Ελλάδος (ΟΜΣΙΕ). Στο Συνέδριο συµµετείχαν πλέον των 150 ψαλτών από την Ανατολική Μακεδονία και Θράκη καθώς και 60 φοιτητές του Τµήµατος Μουσικής Επιστήµης και Τέχνης του Πανεπιστηµίου Μακεδονίας. Παραβρέθηκαν και τίµησαν µε την παρουσία τους οι µουσικολογιώτατοι Αρχιµ. Νεκτάριος Πάρης (Καθηγητής του Πανεπιστηµίου Μακεδονίας), ο κ. Παναγιώτης Νεοχωρίτης (Άρχων Πρωτοψάλτης της ΜτΧΕ), καθώς και οι άρχοντες κ.κ. Θεόδωρος Βασιλικός, Αντώνιος Πατρώνας, Γεώργιος Χατζηχρόνογλου και Χαράλαµπος Σιούφας. Εισηγήσεις και εργαστήρια παρουσίασαν οι ελλογιµώτατοι καθηγητές κ.κ. Ευαγγελία Σπυράκου, Λιάκος Ιωάννης, Βασίλειος Βασιλείου καθώς και οι Πρωτοψάλτες και Καθηγητές Βυζαντινής Μουσικής κ. Χαράλαµπος Συµεωνίδης, (Γεν. Γραµµατέας της ΟΜ.Σ.Ι.Ε.), Χρυσοβαλάντης Ιωαννίδης, Ιωάννης Ρουκούδης, Γεώργιος ∆ροσάκης, Ελευθέριος Καρέτσος, Αθανάσιος Κόκορης, Ραφαήλ Ασδρές, Άγγελος Σέφκας, Χαράλαµπος ∆ιαφωνίδης (Ταµίας ΟΜΣΙΕ), Εµµανουήλ Ξυνάδας, Γρηγόριος Παπαγιάννης, ∆ηµήτριος ∆εληχριστάκης, Ιωάννης Κατσούλης, Χρυσόστοµος Χατζηγεωργίου, Στέργιος Αλούρδας και Ιωάννης Παντελίδης. Η θεµατολογία κινήθηκε σε διαθεµατικό και διεπιστηµονικό επίπεδο και αποτέλεσε αφετηρία ουσιαστικής ανάδειξης της πολυσχιδούς και πολυεπίπεδης υπόστασης του σύγχρονου ψάλτη, ως µιας σηµαντικής προσωπικότητας που συνδυάζει εκτός της ιδιότητας του εκκλησιαστικού λειτουργού και αυτές του πολιτιστικού διαχειριστή, του θεµατοφύλακα της παράδοσης, του µουσικοπαιδαγωγού και εν τέλει του «Εθνοµουσικού», δηλαδή ενός προσώπου που µε τις κατάλληλες (θεσµικές, παιδαγωγικές και κοινωνικές) προϋποθέσεις µπορεί να διαδραµατίζει κεντρικό, παραγωγικό ρόλο στην κοινωνική και οικονοµική ζωή του τόπου. Το Συνέδριο εκτός του επιστηµονικού του χαρακτήρα, προέβαλε στην τοπική κοινωνία αλλά και διεθνώς (αναµεταδιδόταν και προσφερόταν µέσω zoom), την τεράστια πολιτιστική αξία της ψαλτικής τέχνης. Συµµετείχαν διακεκριµένες χορωδίες Συλλόγων - Μελών του, τα µουσικά σύνολα του Πανεπιστηµίου Μακεδονίας «Ευδροµούντες» και «Ευνεάνιδες», καθώς και διακεκριµένους Ιεροψάλτες - καλλιτέχνες, διανθίζοντας τις εργασίες του µε Συναυλίες που πραγµατοποιήθηκαν στον χώρο του συνεδρίου, καθώς και στον αύλειο χώρο του Μητροπολιτικού Ναού Αγίων Θεοδώρων Ορεστιάδας. 1ο Ιεροψαλτικό Συνέδριο Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης «Κύριλλος ο ΣΤ΄»
5 Ο Βυζαντινός Χορός “Άγιος Πέτρος Επίσκοπος Άργους”, στα πλαίσια των εορτασµών για τον Πολιούχο και Προστάτη του, Άγιο Πέτρο, πραγµατοποίησε την Κυριακή 7 Μαΐου εκδηλώσεις µε γενικό τίτλο: “Άγιος Πέτρος 2023 - Πέτρε των Αργείων καλλονή...”. Στον Καθεδρικό Ιερό Ναό του Αγίου Πέτρου στο Άργος, πραγµατοποιήθηκε χορωδιακή συνάντηση µε τη συµµετοχή τεσσάρων εκκλησιαστικών βυζαντινών χορωδιών: 1. Τον Χορό της Σχολής Βυζαντινής µουσικής της Ιεράς Μητροπόλεως Αργολίδας, µε χοράρχη τον Πρωτοψάλτη του Μητροπολιτικού Ιερού Ναού Αγίου Γεωργίου και Καθηγητή της Βυζαντινής µουσικής, κ. ∆ηµήτριο Καρκαλάτο. 2. Τον Βυζαντινό Χορό της Οµοσπονδίας Συλλόγων Ιεροψαλτών Ελλάδος (ΟΜ.Σ.Ι.Ε.), σε διδασκαλία και διεύθυνση του χορού από τον καθηγητή, πρωτοψάλτη και ερευνητή της Ψαλτικής Τέχνης, κ. Χαράλαµπο Συµεωνίδη. 3. Τη Βυζαντινή παραδοσιακή Χορωδία “Θεόδωρος Φωκαέας”, µε χοράρχη τον πρωτοψάλτη του Ιερού ναού Αγίας Σοφίας Πατρών κ. Χαράλαµπο Θεοτοκάτο και 4. Τον Βυζαντινό Χορό «Άγιος Πέτρος Επίσκοπος Άργους» του Ιερού Ναού Αγίου Πέτρου, µε χοράρχη τον Λαµπαδάριο του Ναού, κ. Ιωάννη Χαβιαρλή. Στη συνάντηση των χορωδιών, µεταξύ άλλων, παρευρέθησαν ο Σεβασµιώτατος Μητροπολίτης Αργολίδας κ.κ. Νεκτάριος Αντωνόπουλος, ο βουλευτής Αργολίδας Γ. Ανδριανός, ο Πρόεδρος της ΚΕ∆ΑΜ Π. Σκούφης, ο Πρόεδρος του ΙΣΚΕ πρωτοπρεσβύτερος π. Γεώργιος Σελλής, ο Αντιδήµαρχος Ναυπλίου Κ. Ρούτουλας και η υποψήφια Βουλευτής της Ν∆ κα. Σόνια Ταντάρου Κρίγγου. Οµιλητές ήταν: ο π. Γεώργιος Σελλής (Προϊστάµενος του Καθεδρικού Ι. Ν. Αγ. Πέτρου και Πρόεδρος του Ι.Σ.Κ.Ε.), ο κ. Άγγελος Παπανικολάου (Θεολόγος-Ερευνητής), ο κ. Ιωάννης Χαβιαρλής (Λαµπαδάριος του Αγ. Πέτρου και Καθηγητής βυζαντινής µουσικής) και ο κ. Αγαµέµνων Τσελίκας (Φιλόλογος και Παλαιογράφος), ενώ πνευµατικό λόγο απηύθυνε στους παρευρισκόµενους και ο Σεβασµιώτατος Μητροπολίτης κ.κ. Νεκτάριος. Η εκδήλωση στέφτηκε µε απόλυτη επιτυχία. Όπως είπε και ο Σεβασµιώτατος π. Νεκτάριος: «Τις τελευταίες δεκαετίες… καταλάβαµε τι θησαυρό πολύτιµο είχαµε, “τζεµπερικόν πολύτιµον” που λέει κι ο Μακρυγιάννης, και ανανεώθηκε η αρχιτεκτονική µας και η αγιογραφία µας αλλά και η βυζαντινή µας µουσική». Η Χορωδιακή Συνάντηση, αφιερώθηκε στη µνήµη του προσφάτως αδικοχαµένου αστυνοµικού από το Αργος, Ανδρέα Παπαϊωάννου. Εξαιρετικές Βυζαντινές Χορωδίες στον Καθεδρικό Ι. Ν. Αγ. Πέτρου στο Άργος Γράφει ο Χάρης Συµεωνίδης Η Οµοσπονδία Συλλόγων Ιεροψαλτών Ελλάδος µετά το θλιβερό άγγελµα της αιφνίδιας εκδηµίας του εκλεκτού συναδέλφου, πρωτοψάλτου του Ιερού Ναού Αγίας Φιλοθέης του οµώνυµου ∆ήµου Αττικής, καθηγητού Θεολογίας και Βυζαντινής Μουσικολογίας εκ Τρικάλων ορµώµενου, ∆ηµητρίου Μπαλαγεώργου, επιθυµεί να εκφράσει στην οικογένεια, τους συναδέλφους και τους µαθητές του τα θερµά συλλυπητήριά της. Ο ∆ηµήτριος Μπαλαγεώργος υπήρξε εκλεκτός ψάλτης και µουσικολόγος, ένας σπουδαίος ερευνητής και ένας χαρισµατικός πανεπιστηµιακός δάσκαλος, που αφιέρωσε τη ζωή του στην ιερή τέχνη του ∆αµασκηνού, δρώντας µε προσήλωση και ενθουσιασµό, από µια σειρά υπεύθυνων θέσεων και αποστολών. ∆ιακεκριµένος επιστηµονικός συνεργάτης στο Ίδρυµα Βυζαντινής Μουσικολογίας, υπήρξε εκ των στενότερων συνεργατών του καθηγητού Γρηγορίου Στάθη, διακρίθηκε ως µέλος του Χορού Ψαλτών «Μαΐστορες της Ψαλτικής Τέχνης» και ως τακτικό µέλος του ∆ιοικητικού Συµβουλίου της Εταιρείας «Ανατολής το Περιήχηµα» και αποτέλεσε ηγετική προσωπικότητα στις Οργανωτικές - Επιστηµονικές Επιτροπές των ανά τριετία συγκαλουµένων µουσικολογικών και ψαλτικών Συνεδρίων «Θεωρία και Πράξη της Ψαλτικής Τέχνης». Πολυγραφότατος επιστήµονας, αφήνει στη µεγάλη ψαλτική οικογένεια εξαιρετικά σηµαντικό σε όγκο και ποιότητα έργο, στο οποίο ξεχωρίζει η αναλυτική καταλογογράφηση των χειρογράφων Βυζαντινής Μουσικής της Ιεράς Μονής Σινά (ήδη έχουν εκδοθεί δύο ογκωδέστατοι τόµοι) καθώς και η διδακτορική του διατριβή, που έριξε φως σε µια εξαιρετικά πολύτιµη πτυχή της ψαλτικής τέχνης, µε τίτλο: «Η ψαλτική παράδοση των Ακολουθιών του Βυζαντινού Κοσµικού Τυπικού». Στην ψαλτική κοινότητα, ο ∆ηµήτρης Μπαλαγεώργος αφήνει ανεξίτηλο αποτύπωµα ευγένειας, δοτικότητας, ταπεινοφροσύνης και αγάπης για την επί τω αναλογίω διακονία, σε συνδυασµό πάντοτε µε τη βαθιά πίστη προς τον Θεό και την αφειδώλευτη αγάπη προς το συνάνθρωπο. Η ΟΜΣΙΕ, θα διατηρεί πάντοτε στη συλλογική της µνήµη το αποτύπωµα του συναδέλφου ∆ηµητρίου Μπαλαγεώργου «εν σκηναίς δικαίων», ως πολύτιµη παρακαταθήκη. Εκδηµία ∆ηµητρίου Μπαλαγεώργου Αιωνία αυτού η µνήµη!
Με απόλυτη επιτυχία διεξήχθη από τον Σύνδεσµο Ιεροψαλτών Ιεράς Μητροπόλεως ∆ηµητριάδος «Όσιος Ιωάννης Κουκουζέλης» ο ΙΑ΄ Πανελλήνιος ∆ιαγωνισµός Ψαλτικής Τέχνης, το Σάββατο 24 Ιουνίου 2023, στο Συνεδριακό Κέντρο Θεσσαλίας, στα Μελισσάτικα Βόλου. Σκοπός της διοργάνωσης, που πλέον έχει καταστεί θεσµός µέσα στην ψαλτική κοινότητα, είναι η ενεργοποίηση τόσο των νέων σπουδαστών όσο και των δασκάλων τους, να αλληλοεπιδράσουν µέσα σε µια διαγωνιστική διαδικασία και σε καµία περίπτωση δεν είναι η καλλιέργεια ανταγωνισµού µεταξύ των υµνωδών του Υψίστου, αλλά η µε αγάπη Χριστού άσκηση και διακονία της Εκκλησιαστικής Μουσικής Τέχνης. Την κριτική επιτροπή συνέθεσαν οι έγκριτοι Καθηγητές -Ιεροψάλτες: Αναστασίου Γρηγόριος, Θεολόγος, διδάκτωρ Βυζαντινής Μουσικολογίας, δ/ντής του Ιδρύµατος Βυζαντινής Μουσικολογίας, πρωτοψάλτης Ι.Ν. Αγίας Μαρίνας Άνω Ιλισίων. Πολίτης Κωνσταντίνος, πρόεδρος της Οµοσπονδίας Συλλόγων Ιεροψαλτών Ελλάδος (ΟΜΣΙΕ), καθηγητής βυζαντινής µουσικής, πρωτοψάλτης Ι.Ν. Αγίου Αλεξάνδρου Φαλήρου. Αποστολίδης Γεώργιος, δ/ντής και καθηγητής της σχολής βυζαντινής µουσικής της Ι.Μ. Καστορίας, πρόεδρος Συλλόγου Ιεροψαλτών Ν. Καστοριάς, πρωτοψάλτης του Καθεδρικού Ι.Ν. Αγίας Παρασκευής Άργους Ορεστικού. Ιωακείµ Ανδρέας, φιλόλογος, διδάκτωρ Βυζαντινής Μουσικολογίας, δ/ντής της Σχολής Βυζαντινής Μουσικής της Ι.Μ. Φθιώτιδος, καθηγητής βυζαντινής και ευρωπαϊκής µουσικής, λαµπαδάριος του Μητροπολιτικού Ι.Ν. Ευαγγελισµού της Θεοτόκου Λαµίας. Την Ι.Μ. ∆ηµητριάδος και Αλµυρού εκπροσώπησε ο αρχιµανδρίτης π. Επιφάνιος Οικονόµου, δ/ντής της Σχολής Βυζαντινής Μουσικής της Ι.Μ. ∆ηµητριάδος και Αλµυρού, ιεροκήρυκας και εκπρόσωπος τύπου της Ι.Μ. ∆ηµητριάδος και Αλµυρού. Ο «Ιεροψαλτικός Κόσµος» συγχαίρει µαθητές και διδασκάλους και εύχεται καλή πρόοδο και πάντοτε επιτυχίες… Σχολή Βυζαντινής Μουσικής Ι.Μ. Αιτωλ/νίας «Άγιος Ιωάννης ο Κουκουζέλης» Ι.Π. Μεσολογγίου. Σχολή Βυζαντινής Μουσικής Ι.Μ. Αργολίδος. Σχολή Βυζαντινής Μουσικής Ι.Μ. ∆ηµητριάδος και Αλµυρού. Σχολή Βυζαντινής Μουσικής Ι.Μ. ∆ηµητριάδος και Αλµυρού (Παράρτηµα Αγριάς). Σχολή Βυζαντινής Μουσικής Ι.Μ. ∆ηµητριάδος και Αλµυρού (Παράρτηµα Αλµυρού). Σχολή Βυζαντινής Μουσικής Ι.Μ. Θεσσαλιώτιδος και Φαναριοφερσάλων «Άγιος Ιωάννης ∆αµασκηνός». Σχολή Βυζαντινής Μουσικής Ι.Μ. Θηβών, Λεβαδείας και Αυλίδος. Σχολή Βυζαντινής Μουσικής Ι.Μ. Λαρίσης και Τυρνάβου «Ο Άγιος Αχίλλιος». Σχολή Βυζαντινής Μουσικής Ι.Μ. Καστορίας «Ο Άγιος Μηνάς». Σχολή Βυζαντινής Μουσικής Ι.Μ. Νέας Κρήνης και Καλαµαριάς. Σχολή Βυζαντινής Μουσικής Ι.Μ. Τρίκκης, Γαρδικίου και Πύλης. Σχολή Βυζαντινής Μουσικής Ι.Ν. Παµµεγίστων Ταξιαρχών Σχηµαταρίου. Σχολή Βυζαντινής Μουσικής Ι.Μ. Φθιώτιδος «Γερµανός ο Μελωδός». ∆ηµοτικό Ωδείο ∆ράµας. ∆ηµοτικό Ωδείο Θηβών. ‣ ‣ ‣ ‣ ‣ ‣ ‣ ‣ ‣ ‣ ‣ ‣ ‣ ‣ Ιδιαίτερη τιµή και χαρά για τον Σύνδεσµο Ιεροψαλτών Ι.Μ. ∆ηµητριάδος «Όσιος Ιωάννης ο Κουκουζέλης» αλλά και ολόκληρη την ψαλτική κοινότητα, απετέλεσε η παρουσία του Οικουµενικού µας Πατριάρχη κ.κ. Βαρθολοµαίου, στον φετινό ΙΑ΄ Πανελλήνιο ∆ιαγωνισµό Ψαλτικής Τέχνης. Ο Παναγιώτατος ευλόγησε και παρακολούθησε ένα µέρος των εργασιών του ∆ιαγωνισµού καθώς και ένα σύντοµο πρόγραµµα Βυζαντινών ύµνων τους οποίους απέδωσαν µε περισσή δεξιοτεχνια η χορωδία της Σχολής Βυζαντινής Μουσικής της Ι.Μ. ∆ηµητριάδος υπό την διεύθυνση του πρωτοψάλτου καθηγητού Βασιλείου Αγροκώστα και ο χορός ψαλτριών «Αι Άδουσαι», υπό τη διεύθυηνση της δρ. Σεβαστής Μαζέρα-Μάµαλη. Τον Παναγιώτατο προσφώνησε ο Πρόεδρος του Συνδέσµου Ιεροψαλτών «Όσιος Ιωάννης ο Κουκουζέλης», Θεολόγος, Καθηγητής Ευρωπαϊκής και Βυζαντινής Μουσικής, Πρωτοψάλτης κ. ∆ηµήτριος Χατζηγεωργίου. στον ΙΑ΄ Πανελλήνιο ∆ιαγωνισµό Ψαλτικής Τέχνης, στον Βόλο. Ο Οικουµενικός µας Πατριάρχης κ.κ. Βαρθολοµαίος, Στον φετινό διαγωνισµό συµµετείχαν 70 σπουδαστές και σπουδάστριες της Βυζαντινής Μουσικής, κάθε ηλικίας, από πολλά µέρη της Ελλάδας. Γράφει η Ελένη Ντόβα - Χατζή
7 Νέα ∆ιοίκηση στην ΟΜΣΙΕ Μετά από τις προβλεπόµενες διαδικασίες εκ του Καταστατικού της Οµοσπονδίας Συλλόγων Ιεροψαλτών Ελλάδος Αρχαιρεσίες, προέκυψε νέα ∆ιοίκηση που συγκροτήθηκε σε Σώµα την Παρασκευή 21 Ιουλίου 2023. Η Γενική Συνέλευση, συνεκλήθη νοµότυπα, παρουσία δικαστικού αντιπροσώπου, διαπιστώθηκε απαρτία βάσει του Καταστατικού και εξέλεξε Προεδρείο υπό τον συνάδελφο κ. Γρηγόριο Κακούρη, ο οποίος κήρυξε την έναρξη των εργασιών. Μετά από συζήτηση επί διαδικαστικών ζητηµάτων και την αποχώρηση του Σωµατείου Ιεροψαλτών Τρικάλων, η απερχόµενη διοίκηση (Πρόεδρος, Γενικός Γραµµατέας και Ταµίας) βάσει της Ηµερήσιας ∆ιάταξης παρουσίασαν ενδελεχώς Οικονοµικό και ∆ιοικητικό Απολογισµό. Ακολούθως, η Εξελεγκτική Επιτροπή που είχε προηγουµένως προβεί σε ενδελεχή έλεγχο των καταχωρήσεων στα σχετικά βιβλία του ταµείου ανέγνωσε την προβλεπόµενη Ειδική Έκθεση, που πιστοποιούσε την άριστη τήρηση όλων των διαδικασιών. Οι απολογισµοί ψηφίστηκαν οµόφωνα, απαλλάσσοντας το απερχόµενο ∆Σ από κάθε διαχειριστική ευθύνη για την περίοδο που έληξε. Η Γενική Συνέλευση ευχαρίστησε και συνεχάρη τον Πρόεδρο κ. Κακούρη για την υποδειγµατική τήρηση των διαδικασιών. Ακολούθως, ορίστηκε Εφορευτική Επιτροπή και διενεργήθηκαν Αρχαιρεσίες για την εκλογή ∆ιοικητικού Συµβουλίου και Εξελεγκτικής Επιτροπής. Εξελέγησαν: Για το ∆ιοικητικό Συµβούλιο Πολίτης Κωνσταντίνος (Αθήνα), Χαραλάµπης Συµεωνίδης (Αθήνα), Νιούτσικος Γεώργιος (Ηράκλειο Κρήτης), ∆ιαφωνίδης Χαράλαµπος (Ξάνθη), Ντόβα Ελένη (Μαγνησία), Αστεριάδης Μαργαρίτης (Ορεστιάδα), Σιάχος Κωνσταντίνος (Μεσσηνία), Λιλιόπουλος Κυριάκος (Άκης) (Αθήνα), Μάνταλος ΦώτιοςΆγγελος (Μεσσηνία), Παρασκευόπουλος Ιωάννης (Αργολίδα) και Γεωργούσης Αθανάσιος (Άρτα). Για την Εξελεγκτική Επιτροπή π. Απόστολος Μόναχος και οι κ. Καραχάλιος Παναγιώτης και Φιλιππής Αθανάσιος. Αρχαιρεσίες ΟΜΣΙΕ Ο καύσων βαρύς όµως η αποστολή υψηλή και τα αποτελέσµατα αισιόδοξα! Ακολούθως, το νέο ∆ιοικητικό Συµβούλιο προσεκλήθη από τον πρώτο σε σταυρούς προτίµησης κ. Κωνσταντίνο Πολίτη, προκειµένου να συγκροτηθεί σε Σώµα. Μετά από µυστική ψηφοφορία, προέκυψε το νέο ∆ιοικητικό Συµβούλιο ως εξής: Στην νέα διοίκηση µετέχουν παλαιοί αλλά και νεότεροι συνάδελφοι από τη Θράκη, την Ήπειρο, την Θεσσαλία, την Αττική, την Πελοπόννησο και την Κρήτη, θέτοντας στο περιθώριο τα λίγα που συχνά εµφανίζονται για να διχάζουν και να αποσπούν την προσοχή έναντι των σπουδαίων και µεγάλων που οφείλουν να µας ενώνουν. Παρακαλούµε να εύχεσθε για όλους µας, ιδιαίτερα τους νέους συναδέλφους που εξελέγησαν στο ∆ιοικητικό Συµβούλιο και την Εξελεγκτική Επιτροπή, ώστε να έχουµε καρποφόρα συνεργασία µε στόχο πάντοτε την υλοποίηση των καταστατικών στόχων µας: Της διαφύλαξης της ιερής ψαλτικής τέχνης και της νοµικής κατοχύρωσης του αρχαίου λειτουργήµατος του ψάλτη, που ψάχνει να βρει το δρόµο του στο ανταγωνιστικό και πολλές φορές κυνικό και βίαιο παρόν. Μακάρι, µε την βοήθεια του καλού θεού η νέα διοίκηση να έχει θείο φωτισµό, ώστε να πράξει τα καλά και ωφέλιµα για την εκκλησία, το γένος και την ψαλτική κοινότητά. ∆ΙΕΥΘΥΝΤΗΣ της Οµοσπονδίας ορίστηκε από τη Γενική Συνέλευση ο Φώτιος – Άγγελος Μάνταλος. ΠΡΟΕ∆ΡΟΣ ΑΝΤΙΠΡΟΕ∆ΡΟΣ ΑΝΤΙΠΡΟΕ∆ΡΟΣ ΓΕΝΙΚΟΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ ΕΙ∆ΙΚΟΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ ΤΑΜΙΑΣ ΕΦΟΡΟΣ ΜΕΛΟΣ ΜΕΛΟΣ ΜΕΛΟΣ ΜΕΛΟΣ Πολίτης Κωνσταντίνος Νιούτσικος Γεώργιος Λιλιόπουλος Κυριάκος (Άκης) Συµεωνίδης Χαραλάµπης Αστεριάδης Μαργαρίτης ∆ιαφωνίδης Χαράλαµπος Ντόβα-Χατζή Ελένη Σιάχος Κωνσταντίνος Μάνταλος Φώτιος - Άγγελος Παρασκευόπουλος Ιωάννης Γεωργούσης Αθανάσιος
ΙΕΡΟΨΑΛΤΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ Επίσηµο Όργανο της Οµοσπονδίας Συλλόγων Ιεροψαλτών Ελλάδος Εκδότης: Κωνσταντίνος Πολίτης, Πρόεδρος ΟΜΣΙΕ. Γραµµατεία: Γεωργία Μαστρογιάννη Συντακτική Επιτροπή: Πολίτης Κ., Ντόβα-Χατζή Ε., Συµεωνίδης Χ., ∆ιαφωνίδης Χ, Αστεριάδης Μ. Μάνταλος Φ. ∆ιοικητικό Συµβούλιο ΟΜΣΙΕ 2023-25: Πολίτης Κωνσταντίνος, (Πρόεδρος), Νιούτσικος Γεώργιος (Αντιπρόεδρος), Λιλιόπουλος Κυριάκος (Άκης) (Αντιπρόεδρος), Συµεωνίδης Χαραλάµπης (Γενικός Γραµµατέας), ∆ιαφωνίδης Χαράλαµπος (Ταµίας), Αστεριάδης Μαργαρίτης (Ειδικός Γραµµατέας), Ντόβα-Χατζή Ελένη (Έφορος), Μάνταλος Φώτης- Άγγελος (∆ιευθυντής), Σιάχος Κωνσταντίνος (Μέλος), Παρασκευόπουλος Ιωάννης (Μέλος), Γεωργούσης Αθανάσιος (Μέλος) Τα ενυπόγραφα άρθρα δεν απηχούν απόψεις της ΟΜΣΙΕ, παρά µόνο των συντακτών τους. Οµοσπονδία Συλλόγων Ιεροψαλτών Ελλάδος Ακαδηµίας 95, 10677 Αθήνα Ε: [email protected] T: 2103808194 - www.omsie.gr Φωτοστοιχειοθεσία: GRIDFOX Με την εγγραφή σου συµβάλλεις στη διαφύλαξη της Ψαλτικής Τέχνης ως Άυλης Πολιτιστικής Κληρονοµιάς και ενισχύεις έµπρακτα την Ιεροψαλτική Κοινότητα. Συµµετέχεις σήµερα, αλλάζεις το αύριο. my.omsie.gr Γίνε και ΕΣΥ ενεργό µέλος Πολίτης Κωνσταντίνος - Πρόεδρος Νιούτσικος Γεώργιος - Αντιπρόεδρος Λιλιόπουλος Κυριάκος (Άκης) - Αντιπρόεδρος Συµεωνίδης Χαραλάµπης - Γενικός Γραµµατέας Αστεριάδης Μαργαρίτης - Ειδικός Γραµµατέας ∆ιαφωνίδης Χαράλαµπος - Ταµίας Ντόβα-Χατζή Ελένη - Έφορος Σιάχος Κωνσταντίνος - Μέλος Μάνταλος Φώτιος - Άγγελος - Μέλος Παρασκευόπουλος Ιωάννης - Μέλος Γεωργούσης Αθανάσιος - Μέλος Tο νέο ∆ιοικητικό Συµβούλιο προσεκλήθη από τον πρώτο σε σταυρούς προτίµησης κ. Κωνσταντίνο Πολίτη, προκειµένου να συγκροτηθεί σε Σώµα. Μετά από µυστική ψηφοφορία, προέκυψε το νέο ∆ιοικητικό Συµβούλιο ως εξής: Tο νέο ∆ιοικητικό Συµβούλιο της Ο.Μ.Σ.Ι.Ε.