พระโพธิสัตว์อวโลกิเตศวร

๓๖. อี ซี อี ซี
การชกั ชวนตามพระศาสนา ทกุ สรรพสงิ่ ใหด้ าํ เนินไปตามธรรมชาติ
ทกุ สงิ่ ปลอ่ ยใหด้ าํ เนินไปตามเหตปุ ัจจยั ปรุงแตง่ อยา่ ฝืนกระทาํ ตามใจชอบ

๓๗. สดิ นอ สดิ นอ

เป็นมหาสติ มจี ิตใจม่นั คงสามารถเขา้ สมู่ หาปัญญา

..ผปู้ ฏิบตั ธิ รรม มีความสวา่ งแหง่ สตปิ ัญญาอยู่ ถา้ ใชจ้ ิตนเี้ ป็นฐานใชธ้ รรมใหเ้ ป็นประโยชน์ กจ็ ะไดร้ บั ฐานธาตทุ ีส่ ดช่ืน แต่
หากไมม่ จี ิตใจม่นั คงกาํ จดั กิเลสในตนไมห่ มด ก็ไมม่ ที างทจ่ี ะใหค้ วามวา่ งแหง่ สตปิ ัญญาทม่ี อี ยดู่ งั้ เดมิ ปรากฏออกมาไดเ้ ลย

๓๘. ออ ลา ซนั ฮู ลา เซ ลี
ออ ลา ซนั – ความผา่ นธรรมไปถงึ ธรรมราชา มคี วามอสิ ระในธรรม
ฮู ลา เซ ลี – การไดพ้ ระธรรมกายอนั บรสิ ทุ ธิ์ ไดด้ วงแกว้ แหง่ พระรตั นะ

๓๙. ฮวั ซอ ฮวั ซนั

ฮวั ซอ – ผทู้ ีม่ ธี รรม ตงั้ อยใู่ นขนั ตธิ รรม

ฮวั ซนั – ผบู้ รรลธุ รรม มคี วามสขุ อนั แทจ้ รงิ ยากจะบรรยาย

เป็นการอนโุ มทนาตามเหตตุ ามปัจจยั …ความสขุ ทีแ่ ทจ้ รงิ จะตอ้ งไดจ้ ากการปฏบิ ตั ทิ ยี่ ากลาํ บาก ถา้ สามารถอดทนตอ่
ความยาก ลาํ บากกจ็ ะเขา้ ถงึ ความสขุ อนั ยิง่ ได้

๔๐. ฮู ลา เซ เย

จะตอ้ งมคี วามรูด้ ว้ ยตนเอง ผจู้ ะบรรลธุ รรมหากสามารถละการยดึ เกี่ยวเขา้ ถงึ สภาวะดงั้ เดิม ก็จะพบพระพทุ ธเจา้ ไดท้ กุ
พระองค์

๔๑. ฮู ลู ฮู ลู มอ ลา
การประกอบพธิ ีตามปรารถนา ประกอบพธิ ีกรรมไมล่ ะจากตวั ตน

๔๒. ฮู ลู ฮู ลู ซี ลี
การประกอบธรรม โดยปราศจากความคดิ คาํ นงึ มคี วามเป็นอิสระสงู

๔๓. ซอ ลา ซอ ลา
ผปู้ ฏบิ ตั ิเพยี งแตม่ คี วามมงุ่ ม่นั มคี วามเพยี รพยายามอยา่ งตอ่ เนอ่ื ง มจี ิตอนั เป็นหนง่ึ เดยี ว ก็จะไดเ้ หน็ องคพ์ ระโพธิสตั ว์

๔๔. สดิ ลี สดิ ลี
ความเป็นมหามงคลอนั สงู สดุ สามารถอาํ นวยประโยชน์ และคมุ้ ครองสรรพสตั วโ์ ดยไมล่ ะทงิ้

๔๕. ซู ลู ซู ลู
นา้ํ อมฤตทานสามารถอาํ นวยประโยชนแ์ กส่ ตั วโ์ ลกทงั้ ปวง

๔๖. ผู่ ถ่ี เย ผู่ ถี่ เย

การตรสั รูธ้ รรม ตรสั รูถ้ งึ ภมู จิ ิต ผทู้ ป่ี ฏบิ ตั ิจะตอ้ งมคี วามวริ ยิ ะพากเพยี รอยา่ งแรงกลา้ ปฏบิ ตั ทิ กุ วนั ทกุ คนื เสมอตน้ เสมอ
ปลายไมท่ อ้ ถอย

๔๗. ผู่ ถ่อ เย ผู่ ถอ่ เย

เป็นการรูใ้ นธรรม รูใ้ นจติ ผปู้ ฏิบตั จิ ะตอ้ งถือ “ตวั เขา-ตวั เรา” เป็นอนั หนง่ึ อนั เดยี วกนั ไมเ่ พยี งแตไ่ มเ่ หน็ ลกั ษณะตวั เขาตวั
เรา แมส้ รรพสตั วใ์ นทคุ ติ กต็ อ้ งถอื วา่ เทา่ เทยี มกบั เรา

๔๘. มี ตี ลี เย
มหากรุณา ใหผ้ ปู้ ฏิบตั ติ อ้ งเจรญิ เมตตากรุณาจิต เพือ่ ใหส้ รรพสตั วเ์ ขา้ ถงึ โพธิมรรค

รกั ในตนเองเทา่ ใด ก็ใหร้ กั ผอู้ ืน่ เทา่ นนั้

๔๙. นอ ลา กิน ซี
นกั ปราชญผ์ รู้ กั ษาตนเองได้ มีมหากรุณาจิต
ผปู้ ฏบิ ตั จิ ะตอ้ งเคารพนกั ปราชญ์ เห็นผทู้ าํ ดีจะตอ้ งชว่ ยกนั รกั ษา ผทู้ ่เี กิดความทอ้ ถอยก็ตอ้ งสง่ เสรมิ ใหก้ าํ ลงั ใจ

๕๐. ตี ลี สดิ นี นอ
ความคมของวชั ระ ใหค้ นเรามีความม่นั คงในการปฏิบตั ธิ รรม

๕๑. ผอ่ เย มอ นอ
สรุ เสยี งกอ้ งไปสบิ ทศิ เป็นสรุ เสยี งแหง่ ความปิตยิ นิ ดี

๕๒. ซอ ผอ่ ฮอ
ความสาํ เรจ็ ผล มงคล นพิ พาน ระงบั ภยั เพิ่มพลู ประโยชน์ พระสทั ธรรมไมเ่ กิดไมด่ บั เป็นสภาวะอนั สงบมาแตเ่ ดมิ

๕๓. สดิ ถ่อ เย

ความสาํ เรจ็ ในธรรมทงั้ หลาย เขา้ ถึงพระวสิ ทุ ธิมรรคปราศจากขอบเขตอนั จาํ กดั สรรพสตั วเ์ พยี งแตล่ ะวางจากลาภยศ
ชื่อเสยี ง ก็จะเขา้ ถึงความหลดุ พน้ ได้

๕๔. ซอ ผอ่ ฮอ
ผปู้ ฏบิ ตั ิถา้ เห็นแจง้ ในพระสจั ธรรมและความหลอกลวง(ไมแ่ ท)้ กจ็ ะสาํ เรจ็ ไดง้ า่ ย

๕๕. หมอ่ ฮอ สดิ ถ่อ เย
ความไพศาลของพระพทุ ธธรรม ผใู้ ดนอ้ มนาํ ไปปฏบิ ตั จิ ะสาํ เรจ็ ในพระพทุ ธผล

๕๖. ซอ ผอ่ ฮอ
เนน้ ยา้ํ ประโยชนใ์ นการปฏบิ ตั ิธรรม

๕๗. สดิ ทอ ยี อี
สดิ ทอ – ความสาํ เรจ็
ยี อี – ความวา่ งเปลา่
ทวยเทพเจา้ ตา่ งไดร้ บั ความสาํ เรจ็ อนั เป็นความวา่ งเปลา่ (สญุ ญตาธรรม)

๕๘. สดิ พนั ลา เย
เป็นความอสิ ระสมบรู ณ์ เป็นการกลา่ วถงึ บรรดาเทพีท่ีตา่ งสาํ เรจ็ ในอสิ ระธรรม

๕๙. ซอ ผอ่ ฮอ
อสงั สกฤตธรรมนนั้ เป็นสภาวธรรมท่สี มบรู ณโ์ ดยอิสระ เป็นการประกาศมหามรรคท่ยี ิ่งใหญ่มผี ลที่ลกึ ซงึ้

๖๐. นอ ลา กิน ซี
ความสาํ เรจ็ ดว้ ยความรกั ความเมตตากรุณา การปกปักษร์ กั ษา

๖๑. ซอ ผอ่ ฮอ
แสดงถงึ ความเมตตากรุณาของพระโพธิสตั ว์

๖๒. มอ ลา นอ ลา
มอ ลา – มโนรถ ความหวงั ความประสงค์

นอ ลา – อนตุ ตรธรรม
การปฏิบตั อิ นตุ ตรธรรมสมดงั ประสงค์

๖๓. ซอ ผอ่ ฮอ
พระโพธิสตั วม์ งุ่ เนน้ ใหค้ นปฏบิ ตั ธิ รรม อีกทงั้ ยงั เปิดเผยหวั ใจอนั ลกึ ซงึ้ ของมหามรรคนี้

๖๔. สดิ ลา เซง ออ หมก เค เย
เป็นการแสดงความรกั ของพระโพธิสตั วต์ อ่ หมชู่ น

๖๖. ซอ ผอ่ หมอ่ ฮอ ออ สดิ ถ่อ เย
ซอ ผอ่ หมอ่ ฮอ – สตั วท์ กุ ประเภทมคี วามเสมอภาคเทา่ เทยี มกนั สามารถบรรลพุ ระสมั มาสมั โพธิไดเ้ หมอื นกนั

ออ สดิ ถอ่ เย – สรรพสตั วม์ ีโอกาสรว่ มรบั ความสขุ สบายท่วั ถงึ กนั
บคุ คลมีขนั ตธิ รรมก็จะเขา้ ถงึ ธรรมไดด้ ว้ ยดี สามารถสาํ เรจ็ พระสมั มาสมั โพธิญาณไดไ้ มจ่ าํ กดั

๖๗. ซอ ผอ่ ฮอ
(ตอ่ เนือ่ งกบั บทก่อน) ความเมตตาอนั สงู สดุ

๖๘. เจ กิด ลา ออ สดิ ถอ่ เย
เจ กิด ลา – การใชว้ ชิรจกั รปราบเหลา่ มาร
ออ สดิ ถอ่ เย – ความสาํ เรจ็ อนั ไมม่ ีสง่ิ ใดเทยี บได้
การใชว้ ชิรธรรมจกั ร ปราบเหลา่ มารศตั รูไดร้ บั ความสาํ เรจ็

๖๙. ซอ ผอ่ ฮอ
(ตอ่ เน่ืองกบั บทก่อน) สรรพสตั วท์ งั้ หลายลว้ นสาํ เรจ็ ในความบรสิ ทุ ธิ์ได้ จึงไมค่ วรประกอบอกศุ ลกรรมทงั้ หลาย

๗๐. ปอ ทอ มอ กิด สดิ ถ่อ เย
ปอ ทอ มอ กิด – พทุ ธธรรมเป็นธรรมทไี่ มม่ ีขอบเขต จะตอ้ งปฏิบตั เิ พ่ือไดร้ บั ความสขุ รว่ มกนั
สดิ ถ่อ เย – ยา้ํ เตือนใหผ้ ปู้ ฏิบตั ิจะตอ้ งประกอบดว้ ยสตปิ ัญญาเพอ่ื การหลดุ พน้ ละจากกิเลส

๗๑. ซอ ผอ่ ฮอ

(ตอ่ เนอ่ื งกบั บทกอ่ น) ผปู้ ฏบิ ตั ไิ มย่ ดึ ในทางใดทางหนง่ึ ปฏิบตั โิ ดยการพจิ ารณา พรอ้ มทงั้ มหี ิรโิ อตตปั ปะ

..มรรคผลนนั้ สาํ เรจ็ ไดด้ ว้ ยตนเอง สาํ เรจ็ ไดด้ ว้ ยการพิจารณาในทกุ ขณะจะตอ้ งพจิ ารณาจิตของตน รกั ษาไวใ้ นทกุ เหตุ
ปัจจยั ไมใ่ หว้ ติ กจติ เกิดขนึ้ ได้

๗๒. นอ ลา กิน ซี พนั เค ลา เย
นอ ลา กิน ซี – รกั ษาไวด้ ว้ ยความเป็นภทั ร

พนั เค ลา เย – เถระเพง่ โดยอิสระ
เป็นท่ีรกั ของผเู้ จรญิ เป็นท่รี กั ของพระอรยิ ะ

๗๓. ซอ ผอ่ ฮอ
(ตอ่ เนื่องกบั บทกอ่ น) การปฏบิ ตั ใิ หถ้ ือเอาสมั มาจติ และความมีสจั เป็นหลกั

๗๔. มอ พอ ลี เซง กิด ลา เย
มอ พอ ลี เซง – ผกู้ ลา้
กิด ลา เย – สภาวะเดมิ

คณุ ธรรมจะสาํ เรจ็ ได้ ดว้ ยสภาวะแหง่ เมตตาธรรม หากจิตตงั้ อยใู่ นอกศุ ลก็ยอ่ มเป็นการยากที่จะสาํ เรจ็ พระอนตุ ตรธรรม

๗๕. ซอ ผอ่ ฮอ

เป็นการรวมเอาพระคาถาทงั้ หมดแหง่ มหากรุณาธารณีสตู รมาไวใ้ นประโยคนี้ มนี ยั บง่ บอกถงึ ความเมตตากรุณาของพระ
โพธิสตั ว์ เพื่อโปรดเหลา่ สรรพสตั วท์ งั้ ปวงใหไ้ ดร้ บั หติ านหุ ิตประโยชน์ มพี ระสมั มาสมั โพธิเป็นหลกั ชยั

๗๖. นาํ มอ หอ่ ลา ตนั นอ ตอ ลา เย เย
เนน้ ยาํ้ ใหพ้ ยายามควบคมุ กายใจไมใ่ หล้ น่ื ไหลไปตามอารมณท์ มี่ ากระทบ โนม้ นาํ เอาฌานสมาธิเพง่ การเกิดการดบั

๗๗. นาํ มอ ออ ลี เย

เป็นการสาธยายมนตส์ รรเสรญิ พระอรยิ ะ และกลา่ วยาํ้ ถงึ การปฏบิ ตั ธิ รรม ตอ้ งละความเป็นตวั ตน, บคุ คล, เรา-เขา จึง
สามารถไมใ่ หเ้ กิดความคดิ นกึ อนั เป็นบอ่ เกิดแหง่ ทกุ ขไ์ ด้

ความนกึ คดิ ติดยดึ ไมเ่ กิด ความเขา้ ใจถงึ ธรรมก็จะเป็นท่ีหวงั ได้

๗๘. ผอ่ ลู กิต ตี

พระสทั ธรรมไมม่ ีความสนิ้ สดุ บรรดาผปู้ ฏบิ ตั ธิ รรมยอ่ มมคี วามบรสิ ทุ ธิ์เป็นเครอ่ื งอยู่ นาํ ทางสแู่ ดนสขุ าวดี

มกี ารเกิดยอ่ มตอ้ งมกี ารตาย มีความชนะยอ่ มตอ้ งมีความพา่ ยแพ…้ แตช่ าวโลกผตู้ กอยภู่ ายใตอ้ วชิ ชากลบั ยนิ ดีตอ่ การเกิด
เกลยี ดชงั ความตาย ทา้ ยที่สดุ ก็ตอ้ งตายอยนู่ ่นั เอง ฉะนนั้ หากตอ้ งการรอดพน้ จากความตาย จะตอ้ งคน้ หาความเป็นใน

ความตายใหไ้ ดเ้ สยี ก่อน

๗๙. ชอ พนั ลา เย
ผปู้ ฏบิ ตั ิตอ้ งสาํ รวมตาเหน็ รูป ไมป่ รุงแตง่ ไปตามรูปท่มี องเหน็

๘๐. ซอ ผอ่ ฮอ
(ตอ่ เนอื่ ง) สาํ รวมหฟู ังเสยี ง ไมป่ รุงแตง่ ไปตามเสยี งท่ไี ดย้ นิ

๘๑. งนั สดิ ติน ตู
สาํ รวมจมกู ดมกลน่ิ ไมป่ รุงแตง่ ไปตามกลน่ิ ทีจ่ มกู ดม

๘๒. มนั ตอ ลา
สาํ รวมลนิ้ รบั รส ไมป่ รุงแตง่ ไปตามรสที่ลนิ้ รบั

๘๓. ปัด ถ่อ เย
สาํ รวมกายถกู ตอ้ งสมั ผสั ไมป่ รุงแตง่ ไปตามท่รี า่ งกายถกู ตอ้ งสมั ผสั

๘๔. ซอ ผอ่ ฮอ

สดุ ทา้ ยสาํ รวมใจรบั รูอ้ ารมณ์ ไมป่ รุงแตง่ ใหเ้ กิดอารมณใ์ ดๆทใี่ จรบั รู้ รวมเรยี กวา่ สาํ รวมอนิ ทรยี ์ ๖ อนั มี ตา หู จมกู ลนิ้
กาย ใจ บรรลเุ ป็นโพธิสตั วอ์ นั บรสิ ทุ ธิ์

พระอวโลกิเตศวรในดินแดนสวุ รรณภมู ิ

พระโพธิสตั วอ์ วโลกิเตศวรเปลง่ รศั มีมพี ระกรทงั้ หมด ๘ กร แตท่ พี่ บในปัจจบุ นั หกั หายไปหมดทกุ กร บางองคส์ ว่ นพระ
เศยี รและพระบาทตงั้ แตพ่ ระชงฆล์ งไปก็หกั สลายไปดว้ ย เชน่ องคท์ ่พี บที่เมอื งโบราณกสุ นิ ารายณ์ ราชบรุ ี

พระวรกายตอนบนจาํ หลกั เป็นรูปพระอมิตาภะปางสมาธิผเู้ ป็นพระธยานิพทุ ธหรอื เทพเจา้ แหง่ แสงสวา่ งนิรนั ดรขนาดเลก็
เรยี งกนั เป็นแถวตดิ ตอ่ กนั ไปจนรอบพระอรุ ะและแผน่ หลงั พระวรกาย บรเิ วณกึง่ กลางพระอรุ ะและรอบปั้นพระองคจ์ าํ หลกั
เป็นรูปนางปรชั ญาปารมิตาผเู้ ป็นเทพเจา้ แหง่ ปัญญาและเป็นศกั ต(ิ ชายา)ของพระโพธิสตั วอ์ วโลกเิ ตศวรประทบั น่งั กางพระ
กรออกทงั้ สองขา้ งและถือดอกบวั ไวใ้ นพระหตั ถ์ ทรงนงุ่ ผา้ โจงกระเบนสนั้ และมชี ายผา้ รูปคลา้ ยสมอเรอื หรอื หางปลาชนั้
เดยี วหอ้ ยตกลงมาทางดา้ นหนา้ และดา้ นหลงั ซง่ึ เป็นลกั ษณะเฉพาะของการนงุ่ ผา้ ในประตมิ ากรรมเนอื่ งในศลิ ปะเขมรแบบ

บายน(ราวพทุ ธศตวรรษที่ ๑๘) โดยเฉพาะในรชั สมยั ของพระเจา้ ชยั วรมนั ท่ี ๗ มหาราชองคส์ ดุ ทา้ ยแหง่ ราชอาณาจกั ร
เขมรหรอื กมั พชู าโบราณ(ครองราชยร์ ะหวา่ ง พ.ศ. ๑๗๒๔ – ราว พ.ศ. ๑๗๖๐)

ประติมากรรมรูปพระโพธิสตั วอ์ วโลกิเตศวรเปลง่ รศั มเี ป็นรูปแบบของประติมากรรมสาํ คญั ทีจ่ ดั เป็นลกั ษณะเฉพาะเนือ่ งใน
ศาสนาพทุ ธนิกายมหายานลทั ธิโลเกศวรที่แสดงใหเ้ ห็นถงึ ความยงิ่ ใหญ่ของพระโพธิสตั วอ์ วโลกิเตศวรที่วา่ “พระองคเ์ ป็น
ประหนง่ึ วิญญาณของจกั รวาลที่ไดเ้ ปลง่ ประกายสารตั ถะแหง่ การช่วยเหลอื สตั วโ์ ลกใหห้ ลดุ พน้ จากภาวะทงั้ ปวง และ
ความรอบรูช้ นั้ สงู สดุ ยอดที่จะเผยแผใ่ หค้ งอยไู่ ดย้ าวนานตลอดไปดว้ ยจาํ นวนมากมายทีม่ อี ยขู่ องบรรดาพระพทุ ธองค์
ทงั้ หลายอนั อยรู่ อบพระวรกาย”

ในดนิ แดนประเทศไทยปัจจบุ นั มกี ารพบประตมิ ากรรมรูปพระโพธิสตั วอ์ วโลกิเตศวรเปลง่ รศั มเี ชน่ องคน์ ีเ้ พยี ง ๕ องค์ คือ

เมอื งโบราณกสุ นิ ารายณ์ ราชบรุ ี ปัจจบุ นั เก็บรกั ษาไวท้ พ่ี พิ ิธภณั ฑสถานแหง่ ชาติ ราชบรุ ี จาํ นวน ๑ องค์

ปราสาทกาํ แพงแลง อาํ เภอเมอื งเพชรบรุ ี จงั หวดั เพชรบรุ ี ปัจจบุ นั เก็บรกั ษาไวท้ ีพ่ ิพธิ ภณั ฑสถานแหง่ ชาติ พระนคร
ครี ี อาํ เภอเมอื งเพชรบรุ ี จงั หวดั เพชรบรุ ี จาํ นวน ๑ องค์

ถาํ้ คหู าสวรรค์ อาํ เภอเมืองลพบรุ ี จงั หวดั ลพบรุ ี อนั ปัจจบุ นั ไดม้ กี ารพอกปนู ทบั แปลงไปเป็นทวารบาลเฝา้ ประตถู าํ้ เสยี
แลว้ จาํ นวน ๒ องค์

ปราสาทเมอื งสงิ ห์ อาํ เภอไทรโยค จงั หวดั กาญจนบรุ ี ปัจจบุ นั จดั แสดงอยใู่ นพพิ ิธภณั ฑสถานแหง่ ชาติ พระ
นคร กรุงเทพมหานคร จาํ นวน ๑ องค์

การพบประตมิ ากรรมรูปพระโพธิสตั วอ์ วโลกิเตศวรเปลง่ รศั มีเป็นหลกั ฐานสาํ คญั ทสี่ ะทอ้ นใหเ้ หน็ ถึงการแผข่ ยายคติความ
เชื่อในศาสนาพทุ ธนกิ ายมหายานลทั ธิโลเกศวรในชว่ งพทุ ธศตวรรษท่ี ๑๘ แลว้ ยงั เป็นหลกั ฐานสาํ คญั ยงิ่ อีกประการหนง่ึ ท่ี
นา่ จะแสดงใหเ้ หน็ ถึงวา่ เมืองโบราณโกสนิ ารายณน์ นั้ อาจเป็นเมอื ง “ศมั พกู ปัฏฏนะ” ตามทม่ี คี วามกลา่ วถงึ ในศลิ าจารกึ
ปราสาทพระขรรคท์ ี่พระเจา้ ชยั วรมนั ท่ี ๗ โปรดใหจ้ ารกึ ไว้ และปราสาทเมอื งสงิ ห์ จงั หวดั กาญจนบรุ คี ือเมือง “สงิ หชยปรุ ะ”

รูปจาํ ลองพระโพธิสตั วอ์ วโลกิเตศวรเปล่งรัศมี ท่ปี ราสาทเมืองสิงห์