หน่วยการเรียนรู้ที่ ๒ จังหวะ ทำนอง และประโยคเพลง

หน่วยการเรยี นรทู้ ่ี ๒

จังหวะ ทานอง และประโยคเพลง

ตวั ชี้วดั
๑. บอกประโยคเพลงอยา่ งง่าย (ศ ๒.๑ ป.๔/๑)
๒. ระบทุ ศิ ทางการเคลอ่ื นที่ข้ึน-ลงงา่ ย ๆ ของทานอง

รปู แบบจังหวะ และความเร็วของจังหวะในเพลงที่ฟัง
(ศ ๒.๑ ป.๔/๓)
๓. ระบุว่าดนตรีสามารถใช้ในการสอ่ื เรื่องราว (ศ ๒.๑ ป.๔/๗)

นกั เรยี นจะเปลย่ี นเนื้อเพลง
ทข่ี ดี เสน้ ใตอ้ ยา่ งไร
ใหม้ ีความแปลกใหม่

จังหวะเพลง

จังหวะ หมายถึง ความส้ันยาวของเสียงท่ีใช้กาหนดความช้า-เร็วของบทเพลง
จังหวะเป็นส่ิงสาคัญในการเล่นดนตรีและร้องเพลง จังหวะท่ีได้ยินในเพลง
มที ั้งจังหวะชา้ และจงั หวะเร็ว จังหวะท่ีแตกตา่ งกันจะใหค้ วามรสู้ ึกที่ต่างกนั ออกไป

อัตราจังหวะ คือ ความช้า-เร็วของจังหวะ ท่ีมีท้ังจังหวะช้า จังหวะปานกลาง
จังหวะเร็ว มลี ักษณะแตกต่างกนั ไป อัตราจังหวะของเพลงไทย แบง่ ออกเปน็
๓ ชนดิ ดงั น้ี
๑.อตั ราจังหวะ ๓ ชน้ั คอื จังหวะช้า
๒.อตั ราจังหวะ ๒ ช้นั คือ จังหวะปานกลาง
๓.อัตราจงั หวะช้นั เดียว คือ จงั หวะเร็ว



ทานองเพลง

ทานอง หมายถงึ ระดับเสยี งสงู ตา่ สนั้ ยาว ท่สี ลับกนั ไปอย่างมี
ระบบระเบยี บตามหลักการประพนั ธเ์ พลง และเป็นทว่ งทานองท่ี
ไพเราะ น่าฟงั

ทานองเพลง เปน็ องค์ประกอบของดนตรี ส่ิงแรกท่ที าให้ผฟู้ ัง
สามารถจาบทเพลงนัน้ ได้ เพราะบางครง้ั เราอาจจาช่ือเพลง เนือ้
เพลงไม่ได้ แต่สามารถจาทานองเพลงนนั้ ได้

การเคลอ่ื นท่ขี นึ้ -ลงของทานองเพลง
แบง่ เปน็ ๓ รปู แบบ ดังน้ี

๑. แบบซ้าเสียง คือ ทานองจะเคลอื่ นที่แบบซา้ เสียง ดงั น้ี

๒. แบบเรียงเสียง คือ ทานองจะเคล่อื นทไ่ี ปตามลาดบั ข้นั ของเสียง
เปรียบเทยี บได้กบั การข้นึ -ลงบนั ได แบง่ เป็น ๒ รูปแบบ ดงั นี้

๓. แบบขา้ มเสียง คอื ทานองจะเคลื่อนที่โดยมรี ะดบั เสยี งที่ไม่ต่อเน่อื งกนั
เป็นการกระโดดขนึ้ ลงขา้ มเสยี ง แบ่งเปน็ ๒ รปู แบบ ดังน้ี

รูปแบบจงั หวะของทานอง

รูปแบบจังหวะของทานอง คือ ความส้ัน-ยาวของระดับเสียง
ที่นามาทาเป็นทานองเพลงตามความต้องการของผู้ประพันธ์เพลง และ
รูปแบบจังหวะของทานองนนั้ มีมากมาย สว่ นใหญจ่ ะสรา้ งวลีกอ่ นแลว้ จึง
นาวลเี หลา่ นนั้ มาเช่อื มต่อกันเป็นทานองเพลงท่ีสมบูรณ์

รูปแบบจังหวะของทานอง เป็นส่ิงสาคัญอย่างหนึ่งในบทเพลงท่ีทาให้
เราเข้าใจทานองเพลงน้ัน เช่น บทเพลงที่มีจังหวะเร็ว ทานองส้ัน กระชับ
จะให้ความรู้สึกสนุกสนาน เร้าใจ หรือบทเพลงที่มีจังหวะช้า ทานอง
ออ่ นหวาน อาจให้ความรสู้ ึกผอ่ นคลาย สบายใจ

ประโยคเพลง

ประโยคเพลง คอื แนวทานองทดี่ าเนินไปถึงจุดพัก ซงึ่ ประกอบดว้ ย
วลียอ่ ยของทานองทส่ี ามารถแบง่ วรรคตอนได้ และมีลกั ษณะเฉพาะ
แตกต่างกนั ไปในแตล่ ะบทเพลง

การแบง่ ประโยคเพลง แต่ละบทเพลงมกี ารแบง่ ประโยคเพลง
๑ ประโยค อาจมี ๘-๑๖ หอ้ งเพลงโดยประมาณ แต่ละบทเพลงควรแบง่
ประโยคเพลงให้ถูกตอ้ งตามฉนั ทลกั ษณ์ของเพลง

ตวั อยา่ งประโยคเพลง

ตวั อยา่ งประโยคเพลง