อิสลาม ผู้นับถืออิสลามทุกคนจะต้องถือเป็นหน้าที่และกิจวัตรจะขาดไม่ได้ การ ปฏิบัติเบื้องต้นอันเป็น พื้นฐานแรกนั้นแบ่งออกได้เป็นห้าประการคือ หลักปฏิบัติ 5 ประการได้แก่ 1.การปฏิญาณตน 2.การละหมาด 3.การจ่ายซะกาต 4.การถือศีลอด 5.การบำ เพ็ญฮัจญ์ https://youtu.be/P0zRcziSl7Q 44 (ภาพประกอบที่ 31 ข้อปฏิบัติ)
บทสรุป ศาสนาเป็นผลิตผลทางความเชื่อของมนุษย์ ที่เกิดจากความศรัทธาอันยิ่งใหญ่ที่มนุษย์ต้องการ แสวงหาคำ ตอบทางจิตวิญญาณวิวัฒนาการทางศาสนาเริ่มต้นมาจากความเกรงกลัวและความ อัศจรรย์ใจในธรรมชาติและปรากฏการณ์ทางธรรมชาติ มนุษย์จึงยึดเอาธรรมชาติเป็นที่พึ่ง ต่อมามี การยึดเอาวิญญาณแห่งบรรพบุรุษและของผู้ใหญ่เป็นที่พึ่งพิงทางใจ เมื่อสิ่งเหล้านี้ไม่สามารถสนอง ความต้องการทางจิตวิญญาณได้เพียงพอมนุษย์จึงสำ คัญหมายเอาว่าจะต้องมีสิ่งสูงสุดที่อยู่นอกเหนือ ประสาทสัมผัสเป็นผู้สร้างผู้ดลบันดาลให้มนุษย์เป็นไปตามที่พระองค์พึ่งพอใจ ก่อให้เกิดกฎศีลธรรม และกลายมาเป็นกลักจริยธรรมให้มนุษย์ยึดถือปฏิบัติ ต่อมามรการพัฒนาปรัชญาทางศาสนาตามมา ปรัชญาจิตนิยมและปรัชญาเทวนิยมถูกนักปรัชญาสมัยหลังดึงเดข้าไปเพื่อรับใช้ศาสนาจนมีนัก ปรัชญาในศาสนาคริสต์บางคนด่วนสรุปเอาว่า “ ปรัชญาก็คือสาวใช้ของศาสนา ” เช่นเดียวกันกับการที่ปรัชญาแบ่งโลกทัศน์ของมนุษย์ออกเป็น 4 แบบ ศาสนาในโลกก็แบ่ง ความเชื่อความศรัทธาของมนุษย์ออกได้เป็น 2 ประเภทใหญ่ ๆ เช่นเดียวกัน คือ ศาสนาที่เชื่อว่ามี พระเจ้ากับศาสนาที่ไม่เชี่อว่ามีพระเจ้า ศาสนาประเภทแรก ได้แก่ ศาสนาเทวนิยมของชนชาติเซมิติค ได้แก่ ศาสนายูดาย ศาสนา คริสต์ ศาสนาอิสลาม กับศาสนาเทวนิยมของชาวอารยัน ได้แก่ ศาสนาพราหมณ์ และศาสนาฮิน-ดู ส่วนศาสนาประเภทที่สอง ได้แก่ ศาสนาอเทวนิยม เช่น ศาสนาเชน และศาสนาพุทธ ศาสนา เทวนิยมเชื่อในความมีอยู่ของพระเจ้า บ้างก็เชื่อว่ามีหลายองค์บ้างก็เชื่อว่ามีพระเจ้าผู้ยิ่งใหญ่อยู่เพียง องค์เดียว ในศาสนาที่เชื่อในความมีอยู่ของพระเจ้าองค์เดียวต่างก็มีชื่อเรียกพระองค์ที่แตกต่างกัน เช่น พระยะโฮวาห์ในศาสนายูดายและศาสนาคริสต์ พระอัลเลาะห์เจ้าในศาสนาอิสลาม พระพรหม ในศาสนาพราหมณ์เป็นต้น ส่วนในศาสนาพหุเทวนิยม ที่เชื่อว่ามีพระเจ้าหลายองค์ เช่น ศาสนาฮินดู เชื่อว่านอกจากพระพรหมแล้วยังมีพระอิศวร พระนารายณ์ และพระเจ้าองค์อื่น ๆ ที่แปลงมาจาก การอวตารของพระนารายณ์อีกหลายองค์ ศาสนาพุทธดั้งเดิมไม่เชื่อว่ามีพระเจ้า แต่อยู่ต่อมาก็มีผ็พยายามยกเอาพระพุทธเจ้า พระ โพธิสัตว์ พระพุทธรูป พระสงฆ์บางรูปตลอดจนรูปเคารพของเกจิอาจารย์ต่าง ๆ ขึ้นอยู่ในฐษนะเดียว กับพระเจ้า พากันเชื่อว่าสิ่งเหล้านั้นจะสามารถดลบันดาลสนองตอบทางจิตวิญญาณของผู้ที่ต้องการ พึ่งพิงจากอำ นาจภายนอกได้เช่นเดียวกับความเชื่อความศรัทธาของศาสนิกในศาสนาเทวนิยมเมื่อ มองจากโลกทัศน์ของแต่ละคนจึงอาจกล่าวสรุปได้ว่ามนุษย์อยู่ด้วยความเชื่อความศรัทธา ที่ไม่เหมือนกันภายใต้ปรัชญาและศาสนาที่แตกต่างกัน 45
คำ ถามทบทวน 1.) ศาสนามีจุดเริ่มต้นมาจากปรากฏการณ์ทางธรรมชาติ คือ 2.) ประเภทของศาสนาแบ่งออกเป็น 4 ประเภท คือ 3.) ศาสนาในฐานะส่วนบุคคลมีองค์ประกอบอยู่ 3 อย่าง คือ 4.) หลักคำ สอนเรื่องความรักของศาสนาคริสต์ คืออะไร 5.) หลักความเชื่อของศาสนาอิสลามมีจุดประสงค์ของการดำ รงอยู่ คืออะไร 46
บรรณานุกรม กระทรวงวัฒนธรรม ศาสนา. (ออนไลน์) สืบค้นเมื่อ วันที่ 4 ธันวาคม พ.ศ. 2565 จาก https://www.m-culture.go.th กระทรวงศึกษาธิการ. (2523). ศาสนพิธี. กรุงเทพมหานคร. โรงพิมพ์การศาสนา. ความรู้ทั่วไปเกี่ยวกับศาสนา. (ออนไลน์) สืบค้นเมื่อ วันที่ 4 ธันวาคม พ.ศ. 2565. จาก http://www.satit.up.ac.th ทองหล่อ วงษ์ธรรมา. (2551). ศาสนาสำ คัญของโลก. กรุงเทพมหานคร สำ นักพิมพ์โอเดน. ทางศาสนาและครอบครัว. (ออนไลน์) สืบค้นเมื่อ วันที่ 4 ธันวาคม พ.ศ. 2565 จาก http://www.udru.ac.th สุวัฒน์ จันทรจำ นง. (2540). ปรัชญาและศาสนา. กรุงเทพมหานคร. สุชีพ ปุญญานุภาพ. (2539). พระไตรปิฎก ฉบับสำ หรับประชาชน. มหามงกุฏราชวิทยาลัยฯ. 47