การติดตั้งสายดินและ การวัดความต้านทานดิน

การตดิ ตง้ั สายดนิ และ
การวดั ความต้านทานดนิ

จดั ทาโดย

นายปิยะพงษ์ วงศ์สามารถ
ชน้ั ปวส.1 กลุม่ D8
วทิ ยาลยั เทคนคิ ชยั ภูมิ

คำนำ

หนงั สือเล่มน้ีเป็นส่วนหน่ึงของวชิ า เคร่ืองวดั
ไฟฟ้า เรื่อง การติดต้งั สายดินและการวดั ความ
ตา้ นทานดิน จดั ทาข้ึนเพอื่ ใหผ้ ทู้ ี่มีความสนใจในเร่ือง
การติดต้งั สายดินและการวดั ความตา้ นทานดิน ไดม้ า
ศึกษาหาความรู้

ผจู้ ดั ทาหวงั เป็นอยา่ งยง่ิ วา่ หนงั สือ การติดต้งั
สายดินและการวดั ความตา้ นทานดิน เล่มน้ีจะสามารถ
ใหค้ วามรู้และเกิดประโยชนแ์ ก่ผอู้ ่าน หากมี
ขอ้ ผดิ พลาดประการใดกข็ ออภยั มานะท่ีน้ีดว้ ย

นายปิ ยะพงษ์ วงศส์ ามารถ

สำรบัญ

การติดต้งั สายดิน 4

ทาไมตอ้ งติดต้งั สายดิน 5

รู้จกั องคป์ ระกอบของสายดิน 6

ส่วนหลกั ดิน (Ground Rod) 8

วธิ ีติดต้งั ระบบสายดินที่ถูกตอ้ ง 10

สายดินมีประโยชน์อยา่ งไร 13

การต่อลงดินที่เมนสวติ ช์ 14

การต่อลงดินของเคร่ืองใชไ้ ฟฟ้า 15

TIPS 16

สำรบญั

การวดั และทดสอบค่าความตา้ นทานดิน 17

การวดั ค่าความตา้ นทานดินแบบใชห้ ลกั 17
การวดั ค่าความตา้ นทานดินแบบใชแ้ คลม้ ป์ 19

กำรตดิ ต้งั สำยดนิ

สายดินคือ การติดต้งั สายดิน ในระบบไฟฟ้า
มาตรฐานการติดต้งั สายดิน สายกราวด์ ทาไมตอ้ ง
ติดต้งั สายดิน Grounding installation สิ่งสาคญั ในการ
ป้องกนั อนั ตรายจากไฟฟ้า

พ.ศ. 2539 การไฟฟ้านครหลวง (กฟน.) ได้
ออกประกาศใหผ้ ยู้ น่ื ขอใชไ้ ฟฟ้ารายใหม่ จะตอ้ งเดิน
สายไฟฟ้าใหม้ ีระบบต่อลงดิน รวมท้งั ตอ้ งติดต้งั
เตา้ รับไฟฟ้าชนิดท่ีมีข้วั สาหรับ สายดิน หลงั จากน้นั
ไม่นาน การไฟฟ้าส่วนภูมิภาค (กฟภ.) กไ็ ดน้ า
กฎเกณฑน์ ้ีมาใชด้ ว้ ยเช่นกนั เพราะในอดีตมี
ผไู้ ดร้ ับบาดเจบ็ และเสียชีวิตจากการใชไ้ ฟฟ้าอยู่
บ่อยคร้ัง โดยสาเหตุใหญ่มาจากการถูกไฟดูดเน่ืองจาก
ไปสมั ผสั หรือใชง้ านเครื่องใชไ้ ฟฟ้าที่มีไฟรั่ว ดว้ ยเหตุ
น้ีสายดิน จึงไดก้ ลายมาเป็นขอ้ บงั คบั เพอื่ ความ
ปลอดภยั ในการใชไ้ ฟฟ้านน่ั เอง

ทำไมต้องตดิ ต้งั สำยดนิ

ไฟฟ้าแมจ้ ะใหป้ ระโยชน์แก่เรามากมาย แต่
อนั ตรายจากการใชไ้ ฟฟ้าสามารถเกิดข้ึนไดต้ ลอดเวลา
เช่นกนั ดงั น้นั การติดต้งั สายดิน จึงมีไวเ้ พ่ือเสริมความ
ปลอดภยั ในการใชไ้ ฟฟ้า เช่น หากเกิดไฟร่ัวจาก
เคร่ืองใชไ้ ฟฟ้า กระแสไฟส่วนที่รั่วน้ี จะไหลลงดิน
ผา่ นทางสายดิน (แทนที่จะไหลผา่ นร่างกายของเรา)
ในกรณีที่ไปสมั ผสั โดยไม่ไดต้ ้งั ใจ และสายดินไม่
เพียงแค่ป้องกนั ไม่ใหผ้ ใู้ ชถ้ ูกไฟฟ้าดูดเท่าน้นั บางกรณี
สายดินยงั มีส่วนช่วยจดั การกบั สญั ญาณรบกวนไดอ้ ีก
ดว้ ย

ท้งั น้ีสายดินจะทางานไดโ้ ดยสมบูรณ์ ปลาย
สายดา้ นหน่ึงของสายดิน ตอ้ งมีการต่อลงดินดว้ ยวสั ดุ
ท่ีมีคุณสมบตั ิเป็นตวั นาไฟฟ้า ส่วนปลายสายอีกดา้ น
หน่ึงต่อเขา้ กบั พ้นื ผวิ ของวตั ถุหรือโครงของ
เครื่องใชไ้ ฟฟ้าที่ตอ้ งการใหม้ ีศกั ยไ์ ฟฟ้าเป็นศูนย์
เท่ากบั พ้นื ดิน

รู้จกั องค์ประกอบของสำยดนิ

สายดนิ มีองคป์ ระกอบหลกั ๆ 2 สว่ น ไดแ้ ก่

สายตวั นาไฟฟา้ (สายดนิ หรอื สายตอ่ หลกั ดนิ ) และ

หลกั ดนิ

สายดินท่ีใชใ้ นระบบไฟฟ้าทวั่ ไป ภายในสาย
ประกอบดว้ ยลวดทองแดง หุม้ ฉนวนพีวซี ี (PVC) ซ่ึง

ตามมาตรฐาน กาหนดใหใ้ ชส้ ายท่ีมีฉนวนสีเขียวหรือ
สีเขียวสลบั กบั สีเหลือง ซ่ึงเป็นสีเฉพาะของสายดิน
ท้งั น้ีขนาดสายต่อหลกั ดิน สามารถดูไดจ้ ากตารางท่ีไห้
ไว้ โดยเลือกตามขนาดตวั นาประธาน (สายเมน) ของ
ระบบไฟฟ้า โดยทว่ั ไปท่ีอยอู่ าศยั หรืออาคารขนาดเลก็
ขนาดตวั นาประธานจะไม่เกิน 35 ตารางมิลลิเมตร
ดงั น้นั สายต่อหลกั ดินจะใชส้ ายทองแดงหุม้ ฉนวน
ขนาด 10 ตารางมิลลิเมตร

ส่วนหลกั ดนิ (Ground Rod)

คือแท่งโลหะที่ฝังลงในดินเพ่ือเป็นตวั เช่ือม
สายต่อหลกั ดินจากเมนสวติ ชเ์ ขา้ กบั ดิน หลกั ดินท่ีใช้
โดยทวั่ ไปทาจากเหลก็ หุม้ ดว้ ยทองแดง ขนาด
เสน้ ผา่ ศูนยก์ ลาง 16 มิลลิเมตร (5/8 นิ้ว) ความยาว
2.40 เมตร และหลกั ดินที่ดีเม่ือตอกลงดินแลว้ ตอ้ งมี
ความตา้ นทานการต่อลงดินไม่เกิน 5 โอห์ม



วธิ ีตดิ ต้งั ระบบสำยดนิ ทถ่ี ูกต้อง

• จุดต่อลงดินของระบบไฟฟ้า (จุดต่อลงดินของ
เสน้ ศูนยห์ รือนิวทรัล) ตอ้ งอยดู่ า้ นไฟเขา้ ของ

เคร่ืองตดั วงจรตวั แรกของตูเ้ มนสวิตช์
• ภายในอาคารหลงั เดียวกนั ไม่ควรมีจุดต่อลงดิน

มากกวา่ 1 จุด
• สายดินและสายเสน้ ศูนยส์ ามารถต่อร่วมกนั ได้
เพียงแห่งเดียวที่จุดต่อลงดินภายในตูเ้ มนสวติ ช์ หา้ ม
ต่อร่วมกนั ในท่ีอ่ืน ๆ อีก เช่น ในแผงสวติ ชย์ อ่ ยจะตอ้ ง
มีข้วั สายดินแยกจากข้วั ต่อสายศูนย์ และหา้ มต่อถึงกนั
โดยมีฉนวนคน่ั ระหวา่ งข้วั ต่อสายเสน้ ศูนยก์ บั ตวั ตูซ้ ่ึง
ต่อกบั ข้วั ต่อสายดิน
• ตูเ้ มนสวติ ชส์ าหรับหอ้ งชุดของอาคารชุดและตู้

แผงสวติ ชป์ ระจาช้นั ของอาคารชุดใหถ้ ือวา่ เป็น
แผงสวิตชย์ อ่ ย หา้ มต่อสายเสน้ ศูนย์ และสายดิน
ร่วมกนั

• ไม่ควรต่อโครงโลหะของเคร่ืองใชไ้ ฟฟ้าลงดิน
โดยตรง แต่ถา้ ไดด้ าเนินการไปแลว้ ใหแ้ กไ้ ขโดยมี
การต่อลงดินที่เมนสวติ ยอ์ ยา่ งถูกตอ้ ง แลว้ เดินสาย
ดินจากเมนสวิตชม์ าต่อร่วมกบั สายดินท่ีใชอ้ ยเู่ ดิม

• ไม่ควรใชเ้ ซอร์กิตเบรกเกอร์ชนิด 120/240 V กบั
ระบบไฟ 220 V เพราะพกิ ดั IC จะลดลงประมาณ
คร่ึงหน่ึง

• การติดต้งั เครื่องตดั ไฟรั่ว จะเสริมการป้องกนั ให้
สมบูรณ์แบบยง่ิ ข้ึน เช่น กรณีท่ีมกั จะมีน้าท่วมขงั
หรือกรณีสายดินขาด เป็นตน้ และจุดต่อลงดิน
ตอ้ งอยดู่ า้ นไฟเขา้ ของเคร่ืองตดั ไฟรั่วเสมอ

• ถา้ ตูเ้ มนสวติ ชไ์ ม่มีข้วั ต่อสายดินและข้วั ต่อสาย
เสน้ ศูนยแ์ ยกออกจากกนั เคร่ืองตดั ไฟรั่วจะต่อ
ใชไ้ ดเ้ ฉพาะวงจรยอ่ ยเท่าน้นั จะใชต้ วั เดียวป้องกนั
ท้งั ระบบไม่ได้

• วงจรสายดินท่ีถูกตอ้ งในสภาวะปกติจะตอ้ งไม่มี

กระแสไฟฟ้าไหล

• ถา้ เดินสายไฟในท่อโลหะ จะตอ้ งเดินสายดินใน
ท่อโลหะน้นั ดว้ ย

• ดวงโคมไฟฟ้าและอุปกรณ์ติดต้งั ท่ีเป็นโลหะควร
ต่อลงดิน มิฉะน้นั ตอ้ งอยเู่ กินระยะที่บุคคลทว่ั ไป
สมั ผสั ไม่ถึง (สูง 2.40 เมตร หรือห่าง 1.50 เมตร
ในแนวราบ)

• ขนาดและชนิดของอุปกรณ์ระบบสายดิน ตอ้ ง
เป็ นไปตามมาตรฐานกฎการเดินสายและติดต้งั
อุปกรณ์ไฟฟ้าของการไฟฟ้านครหลวง

สำยดนิ มปี ระโยชน์อย่ำงไร

ผใู้ ชไ้ ฟฟ้าส่วนใหญ่ ไม่ค่อยใหค้ วามสาคญั
กบั การติดต้งั สายดิน มากนกั เพราะมองเป็นเร่ืองไกล
ตวั และการใชอ้ ุปกรณ์ไฟฟ้าต่างๆกย็ งั ใชง้ านไดอ้ ยู่ แต่
เมื่อเกิดเหตุไม่คาดฝัน เช่น มีคนในบา้ นถูกไฟดูด อาจ
นามาซ่ึงโศกนาฏกรรมและความสูญเสียท้งั ชีวิตและ
ทรัพยส์ ิน ดว้ ยเหตุน้ีบา้ นพกั อาศยั จึงตอ้ งติดต้งั ระบบ
สายดินใหถ้ ูกตอ้ งตามมาตรฐาน เพ่อื ใหร้ ะบบสายดิน
มีความปลอดภยั และใชง้ านไดจ้ ริงนนั่ เอง

ท้งั น้ีการต่อลงดินแบ่งออกไดเ้ ป็น 2 ส่วน คือ
การต่อลงดินที่เมนสวติ ชแ์ ละการต่อลงดินของ
เครื่องใชไ้ ฟฟ้า โดยเราจะตอ้ งทาท้งั สองจุด จึงจะใช้
งานไดอ้ ยา่ งสมบูรณ์

กำรต่อลงดนิ ท่เี มนสวติ ช์

ท่ีเมนสวิตชจ์ ะตอ้ งต่อสายนิวทรัล (N) ลงดิน
สายนิวทรัลคือสายเส้นท่ีเม่ือเราใชไ้ ขควงวดั ไฟวดั แลว้
หลอดที่อยใู่ นไขควงจะไม่เรืองแสง สาหรับเมนสวิตช์
ที่เป็นคอนซูมเมอร์ยนู ิต จะมีข้วั สาหรับต่อสายนิวทรัล
ซ่ึงจะมีเคร่ืองหมายแสดงจุดต่อลงดินไว้ ในการต่อ
สายลงดินจะใชส้ ายไฟฟ้าขนาดไม่เลก็ กวา่ 10 ตาราง
มิลลิเมตร

กำรต่อลงดนิ ของเครื่องใช้ไฟฟ้ำ
คือการใชส้ ายไฟต่อจากจุดต่อลงดินที่

โครงของเคร่ืองใชไ้ ฟฟ้าเดินกลบั ไปต่อลงดินที่
เมนสวติ ช์ โดยใชห้ ลกั ดินแท่งเดียวกบั ของสาย
นิวทรัล ท้งั น้ีสายดินจะเดินรวมไปดว้ ยกนั กบั
สายวงจรท่ีจ่ายไฟใหเ้ คร่ืองใชไ้ ฟฟ้านนั่ เอง

TIPS

การติดต้งั หลกั ดินน้นั จะตอ้ งทาการตอกลง
ไปในพ้นื ดินโดยตอกลงไปตรงๆในแนวดิ่ง แต่หากใน
พ้ืนดินที่ตอกหลกั ดินลงไปมีวตั ถุหรือสิ่งกีดขวางที่
แขง็ และไม่สามารถตอกหลกั ดินใหท้ ะลุลงไปตรงๆได้

กรณีน้ีมาตรฐานไดอ้ นุโลมใหท้ ิศทางที่ตอกลงไปใน
ดิน สามารถเอียงไปไดไ้ ม่เกิน 45 องศา หรืออาจใช้
วิธีการขดุ ดินแลว้ ฝังแท่งหลกั ดินลงไปในแนวราบที่
ความลึกไม่นอ้ ยกวา่ 75 เซนติเมตร

ไม่ควรต่อโครงโลหะของเครื่องใชไ้ ฟฟ้าลง

ดินโดยตรง โดยเฉพาะการใชต้ ะปูคอนกรีตตอกไปท่ี
ผนงั หรือพ้นื เพราะตะปูคอนกรีตไม่สามารถทาหนา้ ที่
แทนหลกั ดินได้ การต่อลงดินท่ีไดผ้ ลตอ้ งเดินสายดิน

ไปที่เมนสวิตช์
การติดต้งั เคร่ืองตดั ไฟร่ัวหรืออุปกรณ์ป้องกนั

ไฟดูด จะช่วยเสริมการป้องกนั ใหส้ มบูรณ์แบบยงิ่ ข้ึน
เช่น กรณีสายดินขาด เป็นตน้

กำรวดั และทดสอบค่ำควำมต้ำนทำนดนิ

วิธีวดั และทดสอบค่าความตา้ นทานดินน้นั มี
หลกั ๆ 2 วิธี ข้ึนอยกู่ บั ระบบกราวด์

1. กำรวัดค่ำควำมต้ำนทำนดินแบบใช้หลกั
คือการตอกหลกั ท่ีเป็นแท่งโลหะขนานไปที่

แท่งกราวดไ์ ฟฟ้าเพ่อื ใหเ้ กิดลูปของไฟฟ้า เคร่ือง
ทดสอบความตา้ นทานดินจะปล่อยแรงดนั และกระแส
คงที่มาคา่ หน่ึงไปที่ลูปไฟฟ้าน้นั แลว้ คานวณกลบั
ออกมาเป็นคา่ ความตา้ นทาน การวดั ค่าความตา้ นทาน
ดินแบบใชห้ ลกั สามารถทาไดท้ ้งั แบบ 2 สาย, 3 สาย
และ 4 สาย

เนื่องจากการวดั ค่าความตา้ นทานดินแบบใช้
หลกั จาเป็นที่ตอ้ งมีการตอกแท่งหลกั ท่ีเป็นโลหะลง
ไปในดิน ดงั น้นั การทดสอบวธิ ีน้ีจึงเหมาะกบั การใช้
ออกแบบติดต้งั ระบบใหม่

2. กำรวัดค่ำควำมต้ำนทำนดนิ แบบใช้แคล้มป์
เหมาะกบั การวดั และทดสอบคา่ ความ

ตา้ นทานดินในงานซ่อมบารุง เม่ือใชว้ ธิ ีน้ีจะเป็นการ
ตดั ข้นั ตอนความยงุ่ ยากในการตอกหลกั ที่เป็นแท่ง
โลหะออกไป สามารถทาไดโ้ ดยง่ายเพียงแค่คลอ้ งแค
ลม้ ป์ ไปที่สายกราวด์ ภายในของแคลม้ ป์ วดั ความ

ตา้ นทานดิน จะประกอบดว้ ยขดลวด CT 2 ชุด คือ
CT1 กบั CT2 ดงั รูป CT1 จะทาหนา้ ที่ป้อน
กระแสไฟฟ้าเขา้ ไปในวงจรของกราวดโ์ ดยใชว้ ธิ ีการ
เหนี่ยวนา และเม่ือเกิดกระแสไฟไหลในวงจรกราวด์

CT2 กจ็ ะทาหนา้ ที่ตรวจจบั การไหลของ
กระแสไฟฟ้าดงั กล่าวและเครื่องจะคานวณเป็นค่า
ความตา้ นทานดินของระบบกราวดน์ ้นั พร้อมแสดงผล
ที่หนา้ จอ

แตข่ อ้ จากดั ของวธิ ีการวดั แบบนีค้ ือ ระบบ
กราวดท์ ่ีทาการทดสอบจะตอ้ งเป็นระบบกราวดแ์ บบ
หลายจดุ (มีกราวดล์ ปู ) ถงึ จะทาการทดสอบได้

ขอขอบคุณข้อมลู จาก

https://www.sangchaimeter.com/support_de
tail/TM-05-18

และ

https://www.safesiri.com/grounding-installation/

ขอให้มีความสขุ ในการอ่านนะครบั

จบ