BAHASA BANJAR KELAS VI SEMESTER 1
UPACARA KALAHIRAN
Manurut adat, kalahiran bayi di umpati upacara yang khusus dilaksanakan sasuai parkambangannya.
Imbah bayi lahir, tambuninya di andak dalam bungkusan upih (palapah daun pisang), imbah tu
dimasukakan kadalam bakul “bamban” atawa yang wahini banyak digunaakan pasu nang tabuat dari liat.
Kadalam tambuni nitu dimasukakan sadikit uyah dengan maksud supaya bila ganal kaina bailat masin
nang baarti parkataan baharga. Bawi bawa, diturut wan dihargai urang. Bakul atau pasel nitu disambat
“kapit”, nang ditanam dalam tanah, di atas gundukan tanah, tembuni nitu dipancangkan sabuting buluh
atau bambu halus, gunanya agar pahinakan si bayi baik. Sabab manurut anggapan sabagian masyarakat
suku bangsa Banjar salama tambuni nang ditanam nitu balum busuk, maka masih ada hubungannya wan
bayi.
Bayi nang hanyar lahir imbah mandi dibajui wan baju nang barasih wan bagus, dibibirnya dipaliti gula
atawa madu, mangacap kamanisan dunia maksudnya agar kelak bermulut manis. Sabalumnya ulih
abahnya dikumandangkan azan, agar kelak manjadi pamaluk agama (Islam) nang baik.
Salama tangkai pusatnya balum tanggal bayi nitu diharagu baganti-gantian ulih kaluarganya. Samasa
pangasuhan dibacaakan ayat-ayat suci Al Qur'an. Maksudnya diasuh wan cara nang demikian supaya
bagi tahindar dari gangguan makhluk halus nang jahat. Salain nitu jua maisi jiwa karohanian gasan si
anak. Upacara mangarani anak.
1. Upacara mangarani anak (memberi nama) dapat ditamui di suku bangsa Banjar di Kalimantan Selatan.
Mangarani anak nang hanyar lahir dilakukan dalam dua tahap. Tahap partama/pamulaan dilakuakan
oleh bidan (dukun beranak) nang mambantu malahirakan, yaitu wayah pamutungan tangking
(tangkai/tali) pusat. Wayah saat itu ulih bidan dibari ngaran sementara nang diperkiraakan cucuk gasan
ngaran si anak.
2. Pas wayah/waktu pamutungan tangkai bayi itu dimasuk akan ka sarbuk rautan amas atau intan
lantakan kadalam lubang dalam pusatnya. samua itu dilakuakan supaya si anak pas ganal baisi samangat
keras, lawan bisa hidup baharga kaya amas wan intan.
3. Imbah parkambangan Islam ditampat ngini, di ulah upacara mangarani ngaran sacara rasmi nang
dingarani batasmiah (tasmiah). Mangarani ngaran sacara rasmi pas tahap kadua ngini adalah gasan
mamantap ngaran si anak. Jika ngaran pambarian kainginan kadua kuitannga. Maka ngaran itulah nang
dibariakan sagan si anak. Tapi munnya kuitannya baisi pilihan saurang, mak wayah batasmiah tutih
disambat akan ngarannya. Bahanu dalam mamilih ngaran anak ngini rancak jua maminta bantuan urang
alim atau ia jua patuan guru (ulama).
4. Pas upacara mangarani ngaran ngini diadakan pambacaan ayat suci Al Qur'an
ulih saurang Qari. Imbah pambacaan ayat Al Qur'an tadi, di lanjut akan lawati marasmiakan ngaran anak
nang dilakuakan ulih patuan guru atau pamuka agama nang dilakuakan ulih patuan guru atau pamuka
agama nang dipilihnya gasan ngitu. Imbah pemangarani ngaran tuntung, rambut anak tadi ditatak
sadikit, di bibirnya diusap akan uyah, madu, lawan banyu kelapa. Si anak tadi nang hanyah dibari ngaran
ulih abahnya dibawa bakuliling gasan di tapung tawari lawan minyak likat baboreh. Tapung tawar di
lakuakan ulih babarapa urang tuha nang ada wayah upacara tadi (tarutama kainya) ditambahi doa gasan
si anak.
SOAL :
Bagian 1
1. Diandak dalam bungkusan apa tambuni bayi?
2. Diandak dimana tambuni bayi imbah dibungkus?
3. Napa ngaran lain dari bakul atawa pasu?
4. Dicampuri napa tambuni pas wayah dimasukakan dalam bakul bamban?
5. Di atas gundukan tanah dipancangi lawan?
6. Upacara mangarani anak dapat ditemui di suku?
7. Apa arti batasmiah?
8. Siapa yang meresmikan upacara mangarani ngaran nitu?
9. Bibir si anak tadi di usab akar napa?
10. Upacara mangarani anak tahap partama dilakuakan ulih?
Bagian 2
1. Pas upacara mangarani ngaran ini diadaakan ….
2. Rambut anak ….. sadikit
3. Upacara mangarani ngaran sacara …. pas tahap kadua
4. Wayah saat ngitu ulih ….. dibari ngaran sementara
5. Mangarani anak nang hanyar lahir dilakukan dalam ….
Bagian 3
1. Apa maksud dari berlidah asin?
2. Apa kegunaan dipancangkan paring halus?
3. Apa nang dipautakan kabibir bayi nang hanyar lahir?
4. Napa nang digawi abah wayah bayi hanyar lahir pabila sudah dimandi?
5. Napa maksud dari wayah bayi di dalam masa pangasuhan dibacakan ayat-ayat suci Al Qur’an?
Alat musik kurung-kurung
A. LATAR BELAKANG
Musik kurung-kurung cuma ada di dairah padalaman dimana rapun paring tipis banyak didapati.
Kampung Jangkung, Kabupatin Tabalung, wadah musik kurung-kurung bakambang di kalangan
panduduk.
Alat musik tradisional kurung-kurung ngini biasanya dimainakan wayah batanam banih/ manugal gasan
panyumangat sawaktu batanam banih, sabab iramanya kawa disasuaiakan lawan garakan mamasukakan
banih ka dalam luang tanah.
Wayah ngini musik kurung-kurung kada cuma dimainakan wayah manugal wan mangatam haja, tapi bisa
jua pada acara bakawinan karasmin rakyat, tarutama gasan mahibur pangantin batatai atawa maantar
pangantin lalakiannya karumah pangantin bibiniannya. Bisa jua dipergelarkan dalam satu pertandingan
antara kampung sasudah mangatam.
Nang manjadi ukuran kamanangan dalam partandingan ngini adalah kanyaringan, kamarduan bunyi wan
kada rusak, sawaktu dibunyiakan dalam partandingan. Wan jua katahanan, kamampuan mahantak dari
bubuhan pamainnya.
B. DAIRAH PANYEBARANNYA
1. Disa Jakung, kabupatin Tabalong (kurang labih 3 km Kuta Tanjung)
2. Kabupaten Hulu Sungai Tengah, Kota Barabai (disambat Hilai)
3. Kabupaten Banjar, kota Martapura
C. BENTUK MUSIK KURUNG-KURUNG
Musik kurung-kurung babantuk instrumental wan dimainakan sacara ansambal. Pamainnya sakurang-
kurangnya 5 urang satiap urang mamingkuti sabuting kurung-kurung cuma bisa mambunyiakan satu
nada. Kanapa jadi pamain musik paling sadikit 5 urang? Sabab tangga nada nang dipakai adalah
pentatonis.
Cara mamainakan kurung-kurung nang ngini yaitu dihantak katanah atawa kakayu nang sudah
disadiaakan (kurung-kurung hantak) kurung-kurung nang ngini tardiri dari satu set nang masing-masing
ada ngarannya wan dibunyiakan sacara tingkah maningkah dalam satu kalumpuk (regu). Tiap urang
mahantakakan sasuai wan irama lagu nang dilaguakan.
Ngaran tiap buting nang tagabung dalam satu set nitu:
1. Gorok
2. Tangkup tinggi
3. Tangkup rendah
4. Perindu tinggi
5. Perindu rendah
6. Binti tinggi
7. Binti randah
Uji kompetensi
Jawabakan tatakunan di bawah ngini lawan jawaban a, b, c dan d nang bujur!
1. Di daerah mana tadapat musik kurung-kurung ...
a. padesaan
b. padalaman
c. parkampungan
d. parkutaan
2. Alat musik kurung-kurung dimainakan wayah ....
a. batanan banih
b. upacara adat
c. upacara baayun mulud
d. batamat Qur'an
3. Apa nang dimainakan wayah batanam banih ....
a. suling
b. gitar
c. kurung-kurung
d. gandang
4. Di mana daerah panyabaran alat musik kurung-kurung ....
a. Banjarbaru
b. Balikpapan
c. Pontianak
d. Kabupaten Banjar, kuta Martapura
5. Musik kurung-kurung babantuk....
a. sagitiga
b. kutak
c. instrumental
d. bundar
6. Musik kurung-kurung dimainkan secara ....
a. saurangan
b. ansambal
c. badua
d. barsamaan
7. Barapa orang nang paling sadikit bamain nusik kurung-kurung ....
a. 3 urang
b. 4 urang
c. 1 urang
d. 5 urang
8. Kayanapa cara mamainakan musik kurung-kurung
a. dihantak katanah
b. ditapak
c. ditiup
d. dipatik
9. tangga nada nang dipakai musik kurung-kurung adalah ....
a. diatonis
b. mayor
c. minor
d. pentatonis
10. berikut ngini nang bukan marupakan ngaran alat musik kurung-kurung adalah ....
a. golok
b. binti randah
c. perindu rendah
d. tangkup tinggi
Jawapakan tatakunan ngini bujur-bujur!
1. Di Kalimantan Salatan, di mana haja biasanya ada musik kurung-kurung?
Jawapakan:
2. Nang ngapa bahan utama gasan maulah kurung-kurung?
Jawapakan:
3. Nang kaya apa caranya mamainakan musik kurung-kurung?
Jawapakan:
4. Biasanya wayah pabila urang mamainakan musik kurung-kurung?
Jawapakan:
5. Sakurang-kurangnya barapa urang pamain kurung-kurung?
Jawapakan:
6. Nangapa maksud manugal nitu?
Jawapakan:
7. Nangapa parsamaan manugal nitu wan mamainakan alat musik kurungkurung?
Jawapakan:
8. Barapa nada nang bisa dikaluarakan ulih sabuting kurung-kurung?
Jawapakan:
9. Nangapa haja nang jadi ukuran kamanangan wayah partandingan kurung-kurung?
Jawapakan:
10. Amun di Barabai kurung-kurung nitu disambat nangapa?
Jawapakan:
BAHASA BANJAR KELAS 6 SEMESTER 1
TATA KRAMA
Tata Krama sama artinya wan tata kalakuan, ujar urang Banjar adat istiadat, pada dasarnya mangatur
kita gasan batindak atawa babuat atawa bakalakuan.
Dalam kahidupan sahari-hari Tata Kalakuan atawa Tata Krama ngini dapa bafungsi mandurung atawa
mangawasi sasaurang dalam batindak/batingkah laku sasuai aturan nang manjadi kabiasaan. Tingkah
laku ngini maliputi kalakuan atawa parbuatan wan pamandiran. Urang nang bakalakuan wan
bapamandiran nang santur dipadahakan urang batata karama. Urang nang kada batata karama biasanya
kada dikatujui urang, ngalih mancari kawan, jadi sasambatan urang. Makanya ada papatat urang bahari
nang musti diingat sampai wayah ngini “Tinggi Adat Pada Ilmu” artinya urang nang baadat labih
diharagai urang daripada urang nang bailmu, sabab urang nang baadat atawa batata karama pasti
dipadahakan ngitu urangnya bailmu, tapi urang nang bailmu haja tapi kada batata karama bisa jadi
panyabab kaunaran haja sama wan urang nang kada bailmu.
Macam-macam Tata karma:
a. Tata krama anak tahadap kuitan,
b. Tata krama kuitan tahadap anak,
c. Tata krama tahadap guru,
d. Tata krama tahadap kakawanan disakulah e. Dan lain-lain.
A. Tata Krama Anak Tahadap Kuitan
Saurang anak musti basikap/batingkah laku wan bapandir nang santun wan kuitan, umpamanya bila
mama bakiau anak musti manjawab wan kata pun. Bila bapandir wan Kuitan (uma atawa abah) jangan
nyaring-nyaring jauh lagi mambantak, kita musti bakata nang lamah lambut supaya jangan sampai
manyakiti parasaan kuitan, kada baik bapandir wan Kuitan mamakai kata aku musti manggunaakan kata
ulun. Kata aku dipakai gasan bapandir awan kakawanan haja nang sabaya. Bila lalu dihadapan kuitan
atawa urang nang labih tuha bungkukakan awak sadikit, tandanya kita mahurmati urang nang labih
tuha.
B. Tata Krama Kuitan Tahadap Anak
Kuitan/abah wan uma marupakan urang nang manjadi panutan bagi anakanaknya, marupakan urang
nang pamulaan mambariakan dasar tata kalakuan nang baik atawa buruk.
Kuitan musti basikap sabar, babahasa nang supan, bakalakuan santun, lamah lambut supaya anak bisa
manuruti tata kalakuan nang baik ngitu. Sahingga anak tabiasa umpat bakalakuan baik kada musti
dilajari lagi sacara khusus.
C. Tata Krama Tahadap Guru
Guru marupakan urang tua/kuitan disakulah, guru nang mambari kita ilmu pangatahuan nang kada kita
dapat dirumah, ulih karana itu kita musti basikap supan santun cuntuhnya manurut papadah guru,
mamparhatiakan apa nang diajarakan ulih guru, bila tatamu awan guru dimana haja musti basalamam
atawa mangucap salam atawa managur wan guru, bila handak kaluar kalas musti bapadah dulu,
tatakarama/adat wan guru sama haja wan adat tahadap Kuitan dirumah, hanya bidanya Kuitan barada
di rumah amun Guru barada di Sakulah.
D. Tata Krama Tahadap Kakawanan di Sakulah/di Kampung
Tahadap kakawanan disakulah jangan bapilih kasih, musti bakawan sabarataan jangan mamilih-milih
suku, jangan mambidaakan agama, jangan mambidaakan kaadaan atawa kasugihan.
Tahadap kawan nang labih muda harus manyayangi, tahadap kawan nang labih tua musti mahurmati.
Bahasa nang diguna akan musti bahasa nang supan jangan manyakiti parasaan kawan, bila bakawan
musti saling mahurmati.
. Jawapakan partanyaan dibawah ngini!
1. Tata karama manurut urang banjar sama artinya wan ....
2. Supaya kada dianggap urang sumbung, di sakulahan atawa di kampung kita musti ...
3. Amun Uma atawa Abah bakiau kita musti manyahuti wan kata ....
4. Bila handak kaluar kalas wayah guru maajar, kita musti ....
5. Bila bapandir wan kakawanan musti manggunaakan bahasa nang patut atawa supan, supaya parasaan
kawan kada ....
6. Bah, bulih kada.... umpat bajalanan ka Lapangan Tarbang wan kakawanan?
7. Kata aku cucuk dipakai gasan bapandir wan ....
8. ….. marupakan urang tuha atawa kuitan di Sakulah.
9. Nang anom musti …. wan nang tuha.
10. Mangucap salam bila handak masuk ka kalas marupaakan tata krama di ….