ฉัตรมงคล1

๔ พฤษภาคม ๒๕๖๔ วนั ฉตั รมงคล

วันคลา ยวันบรมราชาภเิ ษก

พระบาทสมเดจ็ พระปรเมนทรรามาธิบดีศรสี นิ ทรมหาวชิราลงกรณ
พระวชริ เกลาเจา อยูหัว รชั กาลท่ี ๑๐

เปน็ พระมหากษตั ริยแ หง ราชอาณาจักรไทย

ทรงพระเจริญ

สถาบันศิลปะและวัฒนธรรม
มหาวทิ ยาลัยเทคโนโลยรี าชมงคลรตั นโกสนิ ทร

วันฉัตรมงคล

ในอดตี มีบนั ทกึ เกยี่ วกับพระราชพธิ ีฉัตรมงคลเปน งานหลวงครง้ั แรกในวันที่ 15 พฤษภาคม 2393
ซึ่งเปนการฉลองพระเศวตฉัตรของพระบาทสมเดจ็ พระจอมเกลา เจาอยหู ัว (รัชกาลท่ี 4) จากแตเ ดิมพธิ นี ี้

ถอื เปน งานสว นตัวของพระมหากษตั ริยท ีจ่ ัดขนึ้ ในเขตพระราชฐาน และมีพระราชดำริ
วา ควรสมโภชพระมหาเศวตฉตั รใหเปน สวสั ดมิ งคลแกร าชสมบัติ

นับจากรชั สมยั ของพระองค วันฉตั รมงคลก็ไดถูกระบเุ ปนวนั นักขัตฤกษม งคลนับแตน ้นั มา

วนั ฉตั รมงคล

ตามธรรมเนียมเดิม พระราชพิธีฉัตรมงคลทีจ่ ัดข้นึ ในเดือน 6 ตามปฏทิ นิ ไทย
ซ่ึงตรงกับเดอื นพฤษภาคมตามปฏิทนิ สากล เจา พนกั งานท้งั ฝายหนาและฝายใน มีหนาที่รักษา

เครอื่ งราชูปโภคและพระราชนเิ วศน จะทำพิธสี มโภชเปน การฝา ยใน
พระบาทสมเดจ็ พระจลุ จอมเกลา เจาอยหู วั ทรงรับบรมราชาภเิ ษกเม่ือวนั พธุ เดอื น 12 แรม 12 คำ่

ปมะโรงสมั ฤทธศิ ก จ.ศ.1230 ตรงกบั วนั ที่ 11 พฤศจิกายน พ.ศ.2411
แตย ังคงใหจัดพระราชพธิ ีฉตั รมงคลในเดือน 6 ตามแบบอยา งในรัชกาลท่ี 4

ตอ มา จนกระท่งั เมอ่ื ประกอบพระราชพธิ ีบรมราชาภิเษก คร้ังที่ 2
ในวันอาทิตย เดอื น 12 แรม 12 คำ่ ประกาเบญจศก จ.ศ.1235
ตรงกับวันที่ 16 พฤศจกิ ายน พ.ศ.2416 พระองคโ ปรดเกลาฯ
พระราชทานเครื่องราชอสิ ริยาภรณจ ุลจอมเกลาแกพระบรมวงศานวุ งศ

และขาราชการทไี่ ดร บั พระราชทานพานทองดวย
ในปต อ มาจงึ ยา ยเวลาจดั พระราชพิธีฉัตรมงคล จากเดือน 6 มาทำในเดือน 12

และเรยี กวา “การสมโภชพระมหาเศวตฉตั ร”
มกี ารจัดพระราชพิธีรวม 4 วนั ในเดอื น 12 แรม 10 ค่ำ ถงึ แรม 13 ค่ำ

วนั ฉัตรมงคล

พระราชพธิ ีฉัตรมงคลน้ันเปน พธิ จี ดั สมโภชเครื่องราชกกุธภัณฑในพระบรมมหาราชวงั
เจา พนักงานอญั เชญิ เคร่อื งมงคลสิรเิ บญจราชกกุธภัณฑข นึ้ ประดิษฐาน
บนพระแทนใตพระนพปฎลมหาเศวตฉัตร
จากนน้ั พระราชครูหวั หนา พราหมณอ า นประกาศพระราชพิธีฉตั รมงคล

พระสงฆส วดพระพุทธมนตเ ยน็ สำหรับเคร่ืองสริ เิ บญจราชกกุธภณั ฑ ประกอบดว ย

พระมหาพิชยั มงกฎุ

พระมหาพิชยั มงกุฎ ทำดว ยทองลงยาประดบั เพชร มคี า สำคญั เทากับราชกกธุ ภัณฑอ ื่น ภายหลงั
ประเทศไทยติดตอ กบั ประเทศในทวีปยุโรป จงึ นิยมตามราชสำนกั ยโุ รปทีพ่ ระมหากษัตริยสวมมงกฎุ
จากนัน้ มาจึงถอื เปนสิ่งสำคญั พระมหากษัตริยจะทรงสวมพระมหาพิชยั มงกฎุ ในพระราชพิธีบรมราชาภเิ ษก

พระแสงขรรคช ัยศรี

พระแสงขรรคช ยั ศรี ดา มและฝกทำดว ยทองลงยาประดับอญั มณี เปน พระแสงราชศัสตราวธุ
ประจำพระองคพระมหากษตั รยิ  เปนเครือ่ งราชกกธุ ภณั ฑใ นการพระราชพิธบี รมราชาภเิ ศษ เมือ่ พ.ศ.2328

โดยพระยาอภยั ภเู บศร (แบน) ใหขาราชการเมอื งพระตะบองนำมาทลู เกลา ฯ ถวายรัชกาลท่ี 1

ธารพระกร

รชั กาลท่ี 1 โปรดใหส รา งธารพระกรจากไมชัยพฤกษป ดทอง หัวและสนเปนเหล็กครำ่ ลายทอง ทส่ี ุดสน
เปน สอ มสามงา ม เรยี กวา ธารพระกรชยั พฤกษ ภายหลังรัชกาลท่ี 4 โปรดใหสรา งดวยทองคำ

ภายในมพี ระเสนา ยอดมีรปู เทวดา เรยี กวา ธารพระกรเทวรูป มลี กั ษณะเปน พระแสงดาบมากกวา
ครั้งถงึ รชั กาลที่ 6 ทรงพระกรุณาโปรดเกลา ฯ ใหใ ชธารพระกรชัยพฤกษในการพระราชพธิ บี รมราชาภเิ ษก

สืบมาจนถึงรชั กาลท่ี 9

วาลวิชนี

วาลวชิ นี หรือ พัดและแส รัชกาลท่ี 1 โปรดใหสรา งขน้ึ พดั เปน ใบตาลปดทองทง้ั 2 ดาน
ขอบขลบิ ทองคำ ดา มทำดวยทองลงยา ตอมารชั กาลที่ 4 ทรงพระราชดำรใิ หเ รียกตาม

ภาษาพระบาลวี า “วาลวชิ นี” เปน เคร่อื งโบกทำดวยขนหางจามรี
และขนหางชางเผอื กในเวลาตอมา เปน เคร่อื งราชกกธุ ภัณฑใชค วบคูกับพดั ใบตาล

ฉลองพระบาทเชิงงอน

ฉลองพระบาทเชงิ งอน เปน เคร่อื งราชกกุธภัณฑต ามแบบอินเดยี โบราณ
ทำดวยทองคำลงยาราชาวดีฝงเพชร และพราหมณเปนผูสวมถวายในพระราชพธิ ีบรมราชาภเิ ษก

หลังจากจบพธิ ีสงฆ ทหารบก และทหารเรอื ยิงปน ใหญเฉลมิ พระเกยี รติ ฝา ยละ 21 นัด
และมีพิธพี ระราชทานเคร่ืองราชอิสรยิ าภรณแ กพ ระบรมวงศานุวงศ ขาราชการ
และผูทำความดีใหแกช าติ ศาสนา และพระมหากษตั รยิ 

ดว ยเกลา ดว ยกระหมอม ขอเดชะ
ขาพระพทุ ธเจา คณะผบู รหิ าร คณาจารย

พนักงาน เจา หนา ท่ี และนักศึกษา
มหาวทิ ยาลยั เทคโนโลยีราชมงคลรตั นโกสินทร
ดำเนินการโดย สถาบนั ศลิ ปะและวฒั นธรรม