ปฏิกิริยาเคมี

ตวั อย่างสมการเคมี

สมการเคมี คอื การเขยี นสญั ลักษณแ์ ทนปฏกิ ริ ิยาเคมี
โดยสารต้งั ต้นจะอยู่ด้านซ้ายมือ และสารผลิตภัณฑจ์ ะอยู่
ด้านขวามือ จากกฎทรงมวล ไม่มอี ะตอมใดๆ ท่สี ามารถ
เกดิ ข้นึ และสลายไปได้ในการเกดิ ปฏกิ ริ ิยาเคมคี ร้ังหน่ึงๆ

จากกฎทรงมวลเราจึงต้องทาให้แต่ละข้างของสมการต้องมี
จานวนอะตอม และประจุท่เี ทา่ กนั เรียกว่า การดุลสมการ ซ่ึงมี
ข้อสงั เกตดงั น้ี

1. พยายามดุลธาตุท่เี หมอื นกนั ให้มีจานวน
อะตอมท้งั สองด้านเท่ากนั ก่อน

2. ในบางปฏกิ ริ ิยามีกลุ่มอะตอมให้ดุลเป็นกลุ่ม
3. ใช้สมั ประสทิ ธ์(ิ ตวั เลขท่ใี ช้วางไว้หน้าอะตอม)
ช่วยในการดุลสมการ แล้วนบั จานวนอะตอมแต่ละข้างให้เท่ากนั

หลกั การดุลสมการเคมี

1. พิจารณาสมการคร่าว ๆ ก่อนว่ามีธาตุอสิ ระหรือไม่ ถ้ามีให้ดุล
ธาตุอสิ ระเป็นกรณสี ดุ ท้าย เช่น P4 O2 N2 S8 Cl2
2. เร่ิมต้นทาจานวนอะตอมของธาตตุ ่าง ๆ ในโมเลกุลใหญ่ท่สี ดุ ให้
เท่ากนั ก่อน (ถ้าในโมเลกุลน้ีมธี าตุอสิ ระอยู่ด้วย ยังไม่ต้องดุลธาตุ
อสิ ระ) หลังจากน้ันจึงดุลอะตอมของธาตุท่เี ลก็ ลงตามลาดับ
3. หลังจากดุลอะตอมของธาตุต่าง ๆ หมดแล้ว จึงดุลอะตอมของ
ธาตอุ สิ ระ (ถ้ามี)
4. บางกรณอี าจจะต้องทาจานวนอะตอมของธาตทุ างซ้ายและ
ทางขวาของสมการให้ เป็ นเลขคู่ก่อนเพ่ือสะดวกในการดุล

เทคนิคการดุลสมการเคมี

1. ธาตอุ สิ ระดุลท้ายสดุ เช่น P4 O2 N2 S8 Cl2

2. หากเจอกลุ่มธาตุให้ดุลกอ่ นเสมอ

ตวั อยำ่ งที่ 1 จงดุลสมกำรต่อไปน้ี

Al + NaOH ---> Na3AlO3 + H2

วธิ ีทำ พจิ ำรณำจำกข้นั ตอนต่อไปน้ี
1. ธำตุ Al และ H2 เป็นธำตุอิสระ ดงั น้นั ทำใหด้ ุลเป็นกรณีสุดทำ้ ย ส่วน Na และ O
เป็นธำตุในสำรประกอบ ซ่ึง ควรจะตอ้ งทำใหด้ ุลก่อน

2. เน่ืองจำกจำนวนอะตอมของ Na และ O ทำงซำ้ ยและทำงขวำของสมกำรไม่เท่ำกนั

ตำมหลกั ควรทำใหเ้ ท่ำกนั ก่อน โดยเริ่มตน้ จำกโมเลกลุ ท่ีใหญ่ที่สุดก่อน คือ Na3AlO3
3. เติม 3 หนำ้ NaOH เพอื่ ทำให้ Na และ O เท่ำกนั

Al + 3NaOH ---> Na3AlO3 + H2
4. เมื่อจำนวนอะตอมของ Na และ O เท่ำกนั แลว้ จึงทำธำตุอิสระคือ H และ Al ให้

เท่ำกนั

โดยเติม หนำ้

Al + 3NaOH ---> Na3AlO3 + H2
5. นำ 2 คูณตลอดสมกำรเพอ่ื ใหเ้ ป็นตวั เลขจำนวนเตม็ ลงตวั จะไดส้ มกำรที่ดุลตำมตอ้ งกำร

2Al + 6NaOH ---> 2Na3AlO3 + 3H2

ตวั อยำ่ งท่ี 2 จงดุลสมกำรจำกกำรเผำโพแทสเซียมคลอเรตเพือ่ เตรียมกำ๊ ซออกซิเจน

KClO3 ---> KCl + O2

วิธีทำ พจิ ำรณำจำกข้นั ตอนตอ่ ไปน้ี
1. จำกสมกำรจะเห็นไดว้ ำ่ O เป็นธำตุอิสระ K และ Cl เป็นธำตใุ น

สำรประกอบ ดงั น้นั
ทำ K และ Cl ใหเ้ ท่ำกนั ก่อน แลว้ จึงทำ O ใหเ้ ท่ำกนั

2. โมเลกลุ ท่ีใหญค่ ือ KClO3 จะเห็นวำ่ ท้งั K และ Cl ทำงซำ้ ยและทำงขวำของ
สมกำรเท่ำกนั แลว้

จึงทำ O ใหเ้ ท่ำกนั โดยเติม 3 หนำ้ O2 จะได้ อะตอมเท่ำกนั
KClO3 ---> KCl + O2

3. ทำจำนวนโมเลกลุ ใหเ้ ป็นเลขจำนวนเตม็ โดยนำ 2 คูณตลอดสมกำร จะไดส้ มกำรที่

ดุลแลว้ คือ

2KClO3 ---> 2KCl + 3O2

ตวั อยำ่ งท่ี 3 จงดุลสมกำรต่อไปน้ี

C4H8 + O2 ---> CO2 + H2O

วธิ ีทำ พจิ ำรณำจำกข้นั ตอนต่อไปน้ี
1. จำกสมกำรจะเห็นไดว้ ำ่ O เป็นธำตุอิสระ C และ H เป็นธำตุใน

สำรประกอบ ดงั น้นั
ทำ C และ H ใหเ้ ท่ำกนั ก่อน แลว้ จึงทำ O ใหเ้ ท่ำกนั

2. เติมเลข 4 หนำ้ CO2 และเลข 4 หนำ้ H2O เพือ่ ดุลจำนวนอะตอม
ของ C และ H

C4H8 + O2 ---> 4CO2 + 4H2O
3. เติมเลข 6 หนำ้ O2 เพอ่ื ดุลจำนวนอะตอมของ O

C4H8 + 6O2 ---> 4CO2 + 4H2O

ดลุ สมการเคมี

เฉลยดลุ สมการเคมี

1. การละลายของนา้ แขง็ เป็ นการ
เปลย่ี นแปลงแบบใด

ก. กำรเปล่ียนแปลงทำงกำยภำพ
ข. กำรเปล่ียนแปลงทำงเคมี
ค. กำรเปล่ียนสูตรเคมีของสำร
ง. กำรเปลี่ยนแปลงแบบคำยควำมร้อน

2. การเปลยี่ นแปลงแบบใดทท่ี าให้เกดิ สารใหม่

ก. กำรเปล่ียนแปลงทำงกำยภำพ
ข. กำรเปลี่ยนแปลงทำงเคมี
ค. กำรคำยควำมร้อน
ง. กำรดูดควำมร้อน

3. ข้อใด ไม่ใช่ ปฏิกริ ิยาเคมี

ก. จุดธูปไหวพ้ ระ
ข. เติมน้ำตำลลงในกำแฟร้อน
ค. บ่มมะม่วงใหส้ ุก
ง. อำหำรบูดเน่ืองจำกอำกำศร้อน

4. NaClO3 (S) → NaCl (s) + O2(g)

ขอ้ ใดเป็ นสารต้งั ตน้
ก. NaClO3
ข. NaCl
ค. O2
ง. NaCl และ O2

5. C(s) +O2(g) → CO2(g)

ขอ้ ใดเป็ นสารผลติ ภณั ฑ์
ก. C
ข. O2
ค. CO2
ง. C และ O2

6.
K(s) +H2O (l) → KOH(aq)+ H2 (g)

สมการเคมนี ้ ดี ุลสมการหรือไม่
ยังไม่ดุลสมการ
ดุลสมการแล้ว

7.
2Na(s) + Cl2 → 2NaCl (s)

สมการเคมนี ้ ดี ุลสมการหรือไม่

ยงั ไม่ดุลสมการ

ดุลสมการแล้ว

8. น้ำส้มสำยชู 500 cm3 มีกรดแอซีติก
ละลำยอยู่ 50 cm3 น้ำสำยชูมีควำมเขม้ ขน้
ร้อยละเท่ำไหร่

ก. 5
ข. 10
ค. 15
ง. 20

9. นา้ เช่ือมเข้มข้นร้อยละ 35 โดยมวลต่อปริมาตร
มีความหมายตรงกบั ข้อใด
ก. นา้ เช่ือม 65 กรัม มนี า้ ตาลละลายอยู่ 35 กรัม
ข. นา้ เช่ือม 100 กรัม มนี า้ ตาลละลายอยู่ 35 กรัม
ค. นา้ เช่ือม 100 ลูกบาศกเ์ ซนตเิ มตร มนี า้ ตาล
ละลายอยู่ 35 กรัม
ง. นา้ เช่ือม 100 ลูกบาศกเ์ ซนตเิ มตร มนี า้ ตาล
ละลายอยู่ 65 กรัม

10. สารละลายโซเดยี มไฮดรอกไซด์ (NaOH) เข้มข้นร้อยละ 10

โดยมวล ข้อใดกล่าวถูกต้อง

ก. สำรละลำยน้ีมี NaOH 10 กรัม ในสำรละลำยปริมำตร 100
ลูกบำศกเ์ ซนติเมตร
ข. สำรละลำยน้ีมี NaOH 10 กรัม ในสำรละลำยปริมำตร 100
ลูกบำศกเ์ ดซิเมตร
ค. สำรละลำยน้ีมี NaOH 10 กรัม ในสำรละลำยปริมำตร 90
ลูกบำศกเ์ ซนติเมตร

ง. สำรละลำยน้ีมี NaOH 10 กรัม ในสำรละลำยปริมำตร 90
ลูกบำศกเ์ ดซิเมตร