522_การทำถังดักไขมันครัวเรือน

การทาถังดักไขมนั ครวั เรอื น
ไขมนั ท่ปี นเป้อื นอยใู่ นนำ้ เสีย หำกถกู ระบำยลงส่ธู รรมชำติโดยไม่ได้ผ่ำนกำรบ้ำบัดจะก่อให้เกิดผลกระทบต่อ
คุณภำพน้ำในแหล่งน้ำ เน่ืองจำกชันไขมันจะลอยปิดผิวหน้ำของระดับพืนผิวน้ำ ท้ำให้ออกซิเจนจำกอำกำศ ไม่
สำมำรถละลำยถ่ำยเทลงสู่ชันผิวน้ำด้ำนล่ำงได้ ยังผลให้ค่ำปริมำณออกซิเจนท่ีละลำยอยู่ในน้ำมีระดับลดลง ส่งผล
กระทบต่อสิ่งมีชีวิตในน้ำ ทังพืช สัตว์น้ำ และส่ิงมีชีวิตอ่ืนๆ และยังส่งผลให้แหล่งน้ำและบริเวณโดยรอบเกิดควำม
เสอ่ื มโทรมลง และกอ่ ให้เกิดผลกระทบตอ่ ส่ิงแวดลอ้ มโดยรอบขยำยเป็นบริเวณกว้ำงขึน นอกจำกนีไขมันและน้ำมันที่
ปนเป้ือนในน้ำเสียยงั ไปขัดขวำงกำรท้ำงำนของเครื่องมอื เครอ่ื งจักร และโครงสร้ำงของระบบบ้ำบัดน้ำเสีย ท้ำให้เกิด
กำรอุดตนั และขดั ขวำงกำรท้ำงำนของระบบ ซงึ่ เปน็ สำเหตุให้ระบบบำ้ บดั นำ้ เสยี มีประสิทธิภำพต่้ำลงกว่ำท่ีได้รับกำร
ออกแบบและประเมินไว้

ผลกระทบของนามนั และคราบไขมนั ตอ่ ส่ิงแวดล้อม
กำรส่งเสริมใหม้ ีกำรติดตงั ถงั ดักไขมันในครวั เรือนจงึ เปน็ ช่องทำงหนงึ่ ในกำรรักษำสภำพแวดล้อมและระบบ
นิเวศนท์ ำงน้ำในชมุ ชนเอง ซึ่งเป็นวิธีทีง่ ่ำยและชุมชนสำมำรถดำ้ เนินกำรไดเ้ อง

รายละเอยี ดระบบถังดัก

แบบที่ 1

ขนาด : 40 x 55 x 30 เซนตเิ มตร
ความจนุ าเสยี : 17 ลิตร
อุปกรณ์ : 1. ถงั Q BOX ขนำด 60 ลิตร จำ้ นวน 1 ใบ

2. ทอ่ PVC ขนำด 1 นวิ ยำวไม่น้อยกวำ่ 8 cm. จำ้ นวน 3 ท่อน
3. ข้อต่อ PVC ขนำด 1 นิว จำ้ นวน 2 ชดุ
4. ขอ้ งอ 90๐ ขนำด 1 นวิ จำ้ นวน 1 ชนิ
5. ข้อต่อ 3 ทำง ขนำด 1 นวิ จ้ำนวน 1 ชิน
6. ตะกรำ้ กรองเศษอำหำร จ้ำนวน 1 ใบ
7. วัสดุกรอง (กรวด,ทรำย,ถำ่ น,อ่นื ๆ)
8. ซิลโิ คนยำแนว

กไขมัน ชุมชนศาลาดิน

ราคา : ประมำณ 379 บำท/ชุด (ไมร่ วมรำคำวสั ดุกรอง)
ขอ้ ดี :

1. รำคำถกู
2. งำ่ ยต่อกำรติดตงั
3. ใช้พืนทใ่ี นกำรตดิ ตังน้อย
ขอ้ เสีย :
1. โครงสร้ำงถังไม่แข็งแรง อำยุกำรใช้งำนน้อย

ถังดกั ไขมันครวั เรือนแบบท่ี 1

ได้แบบมำจำกคุณฉลวย กะเหว่ำนำค จำกชุมชนบำงปลอกในกำรอบรมกำรท้ำถังดักไขมันครัวเรือนเม่ือ
เดือนกรกฎำคม 2554 คุณฉลวยได้อธิบำยหลักกำรท้ำงำนและแสดงวิธีกำรท้ำให้กับชุมชนเพื่อสำมำรถประกอบและ
ติดตังตำมครัวเรือนได้ด้วยตนเอง วัสดุท่ีเลือกใช้เป็นตัวถังคือกล่องQ BOX หรือกล่องอเนกประสงค์ท่ีหำซือได้ตำม
ห้ำงสรรพสินค้ำท่ัวไป จำกนันน้ำแผ่นน้ำแผ่นไฟเบอร์แข็งมำตัดให้พอดีกับขนำดควำมกว้ำงของกล่องเพ่ือจะท้ำเป็น
ฉำกกันระหวำ่ งพืนที่รับน้ำเสียจำกครัวเรือน และส่วนกรองน้ำ จำกนันใช้ซิลิโคนยึดบอร์ดติดกับกล่องให้แน่น เจำะรู
แล้วต่อระบบท่อและตะกร้ำกรองเศษอำหำรตำมแบบด้ำนบน ใส่วัสดุกรองลงในกล่องแล้วปิดฝำ พร้อมส้ำหรับกำร
ตดิ ตงั

ชุมชนได้ท้ำกำรศึกษำถึงข้อดี-ข้อเสียของถังดักไขมันครัวเรือนแบบท่ี 1 ทังในระหว่ำงกำรขันตอนกำร
ประกอบ กำรติดตัง หลังกำรติดตัง รวมถึงวัสดุอุปกรณ์ท่ีใช้ พบว่ำถึงแม้จะมีข้อดีหลำยอย่ำง เช่น รำคำถูก ง่ำยต่อ
กำรตดิ ตงั และใช้พนื ทใี่ นกำรตดิ ตังน้อย แตข่ ้อเสียที่ส้ำคญั คอื ส่วนของฉำกกนั ระหว่ำงโซนรบั น้ำกบั โซนกรองน้ำซึ่งไม่มี
ควำมแข็งแรง ซิลิโคนไม่สำมำรถยึดเกำะบอร์ดติดกับถังได้แน่นหนำและยึดเกำะไม่ได้นำน บำงถังเกิดกำรหลุดตังแต่
ยังไม่ได้ติดตังในครัวเรือน อีกประกำรคือกล่องQ BOX ที่ใช้เป็นตัวถัง ไม่สำมำรถหำซือได้ตำมร้ำนค้ำในชุมชน ต้อง
ขับรถออกไปซอื ที่ห้ำงสรรพสนิ คำ้ ในตัวเมือง ซ่ึงท้ำให้ต้นทุนกำรผลิตเพิ่มขึนรวมถึงใช้เวลำเพิ่มมำกขึน จึงท้ำกำรเก็บ
ข้อมูลทงั หมดไว้เพือ่ ทำ้ กำรแกไ้ ขและพฒั นำต่อไป

แบบท่ี 2

ขนาด : 25 x 60* x 42 เซนติเมตร
(* ควำมยำวอำจเพิม่ ขนึ ตำมควำมยำวของท่อเชอ่ื มระหวำ่ งถงั )

ความจนุ าเสยี : 14.7 ลิตร
อปุ กรณ์ : 1. ถงั พลำสติก ขนำด 20 ลติ ร (42cm *25cm) จำ้ นวน 2 ใบ

2. ท่อ PVC ขนำด 1 นิว ยำวไมน่ อ้ ยกวำ่ 8 cm. จ้ำนวน 4 ท่อน
3. ขอ้ ตอ่ PVC ขนำด 1 นิว จำ้ นวน 3 ชดุ
4. ขอ้ งอ 90๐ ขนำด 1 นวิ จ้ำนวน 1 ชนิ
5. ข้อตอ่ 3 ทำง ขนำด 1 นวิ จำ้ นวน 1 ชิน
6. ตะกรำ้ กรองเศษอำหำร จ้ำนวน 1 ใบ

7. วสั ดกุ รอง (กรวด,ทรำย,ถำ่ น,อืน่ ๆ)

ราคา : ประมำณ 234 บำท/ชดุ (ไมร่ วมรำคำวสั ดกุ รอง)
ขอ้ ดี : 1. แข็งแรง ทนทำน อำยกุ ำรใชง้ ำนนำน

2. ง่ำยต่อกำรติดตัง
3. วสั ดุทใ่ี ช้ หำไดใ้ นทอ้ งถน่ิ
ขอ้ เสยี :
1. ใช้พืนทใ่ี นกำรติดตังมำกกว่ำแบบท่ี 1
2. รับปริมำณน้ำเสียได้น้อยกว่ำแบบที่ 1

ถังดักไขมนั ครัวเรือนแบบท่ี 2
จำกท่ีชุมชนได้ท้ำกำรศึกษำถึงข้อดี-ข้อเสียของถังดักไขมันครัวเรือนแบบที่ 1 แล้ว พบว่ำปัญหำท่ี
สำ้ คัญคอื เร่ืองของฉำกกันท่ีไม่แข็งแรง ชุมชนจึงคิดแก้ปัญหำโดยท่ีจะตัดในส่วนของฉำกกันออก แล้วแยกส่วน
ของระบบรับน้ำกันบระบบกรองน้ำออกจำกกัน โดยกำรเปลี่ยนจำกกำรใช้กล่องQ BOX มำเป็นถังสีขนำด 20
ลิตร จำ้ นวน 2 ถัง ซึ่งเป็นวัสดุท่หี ำซอื ได้งำ่ ยในชมุ ชน รำคำเพยี งแคถ่ งั ละ 50 บำท ซึ่งเมื่อเปรียบเทียบแล้วก็ยัง
รำคำถูกกว่ำกล่องQ BOX 1 ใบ และด้วยกำรท่ีใช้ถังสี 2 ใบเพ่ือแยกระบบรับน้ำกับระบบกรองน้ำออกจำกกัน
จึงท้ำให้ไม่จ้ำเป็นต้องใช้ฉำกกัน โครงสร้ำงโดยรวมของถังมีควำมแข็งแรงขึนกว่ำเดิมมำก อีกทังยังสำมำรถ
เลือกติดแบบแยกกันได้ เช่น บำงที่อำจติดถังดักไขมันอย่ำงเดียว หรือติดถังกรองอย่ำงเดียวก้อได้ เพรำะถัง
สำมำรถแยกออกจำกกนั ได้
แต่อย่ำงไรก็ดี ถึงแม้รำคำต่อหน่วยจะถูกกว่ำแบบท่ี 1 ก็ตำมด้วยข้อจ้ำกัดด้ำนขนำดของถัง ท้ำให้
สำมำรถจุน้ำเสียได้น้อยกว่ำแบบท่ี 1 ซึ่งหำกต้องกำรเพ่ิมควำมจุของระบบ สำมำรถท้ำได้ โดยกำรเพิ่มขนำด
ของถังทัง 2 ใบ แต่น่ันหมำยควำมว่ำต้องใช้พืนที่ติดตังเพิ่มขึนตำมไปด้วยเช่นกัน แต่หำกมองในด้ำนของ
คณุ ภำพและระยะเวลำกำรใช้งำน แบบท่ี 2 จะมีควำมทนทำน อำยกุ ำรใช้งำนนำนกว่ำมำก อีกทังกำรประกอบ
และติดตงั ง่ำย เหมำะสำ้ หรับทำ้ และใชใ้ นครัวเรือน
หลักการทางานของบ่อดักไขมนั

1) น้ำเสียจะผ่ำนเข้ำมำท่ีตะแกรงดกั เศษอำหำร ซง่ึ ท้ำหนำ้ ที่แยกเศษอำหำรทปี่ ะปนมำกับน้ำเสีย
2) นำ้ เสยี จำกขันตอนแรกจะไหลผำ่ นมำยังส่วนดักไขมัน โดยไขมันที่แยกตัวออกจำกน้ำเสียจะ
ลอยขนึ เปน็ ชันเหนือน้ำ
3) นำ้ เสยี ทอี่ ยู่ใต้ชนั ไขมนั จะไหลเข้ำสูถ่ งั บ้ำบดั ขนั ตอ่ ไป ก่อนปลอ่ ยออกสู่ท่อระบำยน้ำสำธำรณะ

ภาพแสดงการทางานของระบบ

การดูแลรกั ษาบอ่ ดักไขมัน
1) ต้องติดตะแกรงดักขยะและหมนั่ โกยเศษขยะท่ดี ักกรองไว้หนำ้ ตะแกรงออกอย่ำงสมำ้่ เสมอ

อย่ำงน้อยทกุ วนั
2) ตอ้ งไม่เอำตะแกรงดักขยะออก แลว้ ปล่อยให้เศษขยะเข้ำไปในบ่อดกั ไขมัน
3) ต้องหม่นั ตกั ไขมนั ออกจำกบอ่ ดักไขมนั อย่ำงน้อยทุกสปั ดำห์ โดยใสภ่ ำชนะที่ปดิ มิดชิดและให้

เทศบำลนำ้ ไปกำ้ จัด หรือนำ้ ไปแปรรปู เป็นผลติ ภณั ฑ์ต่ำงๆ
4) ล้ำงถงั ดักไขมันอย่ำงสม้่ำเสมออย่ำงน้อยทุก 6 เดือน

แบบที่ 3

ขนาด : 80 x 180* x 90 เซนตเิ มตร
(* ควำมยำวอำจเพ่ิมขึนตำมควำมยำวของท่อเช่ือมระหวำ่ งถงั )

ความจุนาเสีย : 0.325 m3
อุปกรณ์ : 1. วงบ่อ ø 80 cm. จ้ำนวน 4 วง

2. ท่อ PVC ขนำด 2 นิว ยำวไมน่ ้อยกวำ่ 30 cm. จ้ำนวน 2 ทอ่ น
3. ข้องอ 90๐ ขนำด 2 นิว จ้ำนวน 1 ชิน
4. ขอ้ ตอ่ 3 ทำง ขนำด 2 นวิ จำ้ นวน 1 ชนิ
5. วสั ดกุ รอง (กรวด,ทรำย,ถ่ำน,อืน่ ๆ)

6. ซีเมนต์สำ้ หรับยำแนว (บำงกรณีอำจเทพนื บ่อด้วย)
7. ฝำปิดซีเมนต์

ราคา : ประมำณ 1,230 บำท/ชดุ (ไม่รวมรำคำวัสดกุ รอง)
ขอ้ ดี : 1. แข็งแรง ทนทำน อำยุกำรใชง้ ำนนำน

2. รับนำ้ เสียจำกครวั เรือนได้มำก
ข้อเสยี :1. งบประมำณตอ่ หน่วยสูง

2. ใชพ้ ืนที่ในกำรตดิ ตงั มำก
3. กำรติดตังต้องฝังอยู่ในดินและอยสู่ งู กวำ่ ระดบั พนื ท่รี ับน้ำ
4. ใช้แรงงำนและเวลำในกำรติดตังมำก

ถังดกั ไขมันครวั เรอื นแบบที่ 3

เป็นถังดักไขมันท่ีได้แบบมำจำกคุณฉลวย กะเหว่ำนำค จำกชุมชนบำงปลอกเช่นเดียวกับแบบที่ 1
ลักษณะและกำรท้ำงำนของระบบเหมือนกับถังดักไขมันครัวเรือนแบบท่ี 2 แต่มีขนำดใหญ่กว่ำ เป็นระบบที่มี
ควำมคงทนถำวร ไม่สำมำรถเคลื่อนย้ำยได้ เพรำะตัวถังท้ำจำกวงบ่อ 2 ชันทัง 2 ถัง รองพืนและยำแนวด้วย
ซเี มนต์ ปิดดำ้ นบนดว้ ยฝำปดิ ซเี มนต์ท้ำให้มีควำมแข็งแรงทนทำน เพิ่มขนำดของท่อทังระบบเป็น 1.5 นิว หรือ
2 นวิ ขนึ อยู่กับปรมิ ำณนำ้ เสยี ครวั เรือน สำมำรถรับนำ้ เสยี จำกครวั เรอื นได้ประมำณ 325 ลิตร(ดังระบบตัวอย่ำง
ด้ำนบน) และสำมำรถเพ่ิมหรือลดได้โดยเปล่ียนขนำดของวงบ่อ นอกจำกนียังสำมำรถเลือกติดตังได้ทังระบบ
เปิด(ตำมหลักกำรของตัวอย่ำงด้ำนบน) และระบบปิด(แบบบ่อเกรอะ) ระบบนีจึงเหมำะส้ำหรับครัวเรือนท่ีมี
สมำชกิ หลำยคน หรอื อตุ สำหกรรมครัวเรอื นต่ำงๆ

ข้อดีอีกประกำรของระบบนีคือ สำมำรถรับน้ำได้จำกทุดจุดของบ้ำน ไม่ใช่แค่น้ำทิงภำยในครัวเพียง
อย่ำงเดียว โดยกำรต่อท่อรวมเข้ำมำยังตัวระบบ แต่ถึงแม้จะมีควำมทนทำนและรับน้ำเสียได้มำกกว่ำระบบอื่น
แต่ข้อเสียของระบบนีคือต้องใช้พืนท่ีในกำรติดตังมำก ไม่สำมำรถติดตังในตัวบ้ำนได้ จึงเหมำะกับบ้ำนที่มีกำร
ยกพืนสูง หำกเป็นบ้ำนชันเดียวต้องฝังระบบนีลงไปในดิน ให้ต้่ำกว่ำจุดที่ใช้น้ำเพ่ือให้น้ำทิงไหลเข้ำสู่ระบบ
รวมถึงท่อน้ำออกต้องอยู่สูงกว่ำแหล่งน้ำท่ีจะปล่อยน้ำออกไปด้วย จึงจะปล่อยน้ำออกได้ อีกทังยังต้องใช้
แรงงำนและเวลำในกำรตดิ ตงั มำก รวมถงึ งบประมำณทมี่ ำกขนึ ดว้ ยเชน่ กนั

แบบถงั ดกั ไขมนั ลา่ สุดทจี่ ะปรบั ปรุงในปี2557

จำกที่ชุมชนได้ทดลองติดตังถังดักไขมันข้ำงต้นไปจ้ำนวนหนึ่งแล้ว พบว่ำผู้ใช้งำนมีปัญหำกับระบบ
กรอกในถังท่ี 2 เน่ืองจำกเป็นระบบกรอกงหิน กรวด ทรำย ซ่ึงมีน้ำหนักมำก ท้ำให้เคลื่อนย้ำยและท้ำควำม
สะอำดลำ้ บำก อีกทงั เมื่อใชไ้ ประยะหนงึ่ ทรำยจะจบั ตวั กันแน่นทำ้ ใหเ้ กิดกำรอดุ ตนั ไดง้ ำ่ ย

ชมุ ชนจงึ ท้ำกำรปรับระบบใหม่ให้เปน็ ระบบดักไขมัน 2 ชัน ตำมแผนภำพระบบดำ้ นลำ่ ง

หลกั การทางานของบ่อดกั ไขมนั
1) นำ้ เสียจะผ่ำนเข้ำมำที่ตะแกรงดักเศษอำหำร ซง่ึ ท้ำหน้ำที่แยกเศษอำหำรทป่ี ะปนมำกับน้ำเสยี
2) นำ้ เสียจำกขันตอนแรกจะไหลผำ่ นมำยังสว่ นดกั ไขมัน โดยไขมนั ทแี่ ยกตวั ออกจำกน้ำเสยี จะลอย
ขนึ เป็นชนั เหนือน้ำ
3) น้ำเสยี ทอี่ ยู่ใต้ชนั ไขมันจะไหลเขำ้ สู่ถังบ้ำบัดขันต่อไป ก่อนปล่อยออกสูท่ ่อระบำยนำ้ สำธำรณะ

ภำพแสดงระบบกำรท้ำงำน

นอกจำกนี ถงั เดิมท่ีติดตัง เปน็ ระบบเชอ่ื มถังแบบไมส่ ำมำรถถอดได้ ซ่งึ ไม่สะดวกในกำรเคล่อื นยำ้ ย
เพรำะเมือ่ เคลอื่ นยำ้ ยต้องทำ้ พร้อมกนั ทงั 2 ถงั จึงท้ำกำรปรบั ใหเ้ ปน็ ระบบท่สี ำมำรถถอดแยกถงั ได้ เพอื่ สะดวก
ในกำรเคลื่อนยำ้ ยและท้ำควำมสะอำด
ขนาด : 30 x 70* x 50 เซนติเมตร (* ควำมยำวอำจเพ่ิมขนึ ตำมควำมยำวของทอ่ เชื่อมระหวำ่ งถัง)
ความจุนาเสยี : 50 ลติ ร
อปุ กรณ์ : 1. ถงั พลำสติก ขนำด 30 ลติ ร (42cm *30cm) จ้ำนวน 2 ใบ

2. ทอ่ PVC ขนำด 1 นวิ ยำวไม่นอ้ ยกว่ำ 8 cm. จ้ำนวน 6 ทอ่ น
3. ขอ้ ต่อ PVC ขนำด 1 นวิ จำ้ นวน 3 ชุด
4. ขอ้ งอ 90๐ ขนำด 1 นิว จ้ำนวน 2 ชิน
5. ขอ้ ต่อ 3 ทำง ขนำด 1 นิว จำ้ นวน 1 ชิน
6. ตะกร้ำกรองเศษอำหำร จำ้ นวน 1 ใบ
วธิ กี ารประกอบถังดักไขมัน
1. ทำ้ กำรวัดแล้วมำรค์ จุดทต่ี ้องกำรและเจำะและรูขนำด 1 นิว ท้ำเหมือนกันทงั สองถงั

2. ประกอบด้วยต่อตรงเกลียวนอกและเกลียวใน 1 นวิ ทงั สองถงั และต่อดว้ ยท่อ 1 นวิ ยำว 7 ซม.ประสำน
ทงั สองถงั เข้ำดว้ ยกัน

3. ตัดทอ่ ขนำด 1 นวิ ยำว 25 ซม. 1 ท่อนและ 7 ซม. 1 ทอ่ น ตอ่ เข้ำกบั ของอขนำด 1 นิวและประกอบเข้ำ
กบั ข้อตอ่ ตรงเกลียวนอกภำยในถงั ที่หนง่ึ เพื่อทำ้ เป็นตัวดกั ไขมนั

4. เจำะรถู งั ท่สี องขนำด 1 นิวและประกอบดว้ ยตอ่ ตรงเกลียวนอกและเกลียวในเป็นท่อน้ำทิงลดระดับ
ลงจำกระดบั ถังท่หี นงึ่

5. ตัดท่อขนำด 1 นิวยำว 7 ซม.ประกอบกับข้องอขนำด 1 นิวและต่อท่อ 1 นิว เพื่อเป็นท่อน้ำทิง
(ขันตอนนีจะไปท้ำทส่ี ถำนทจี่ ริงปรังปรุงตำมสถำนท)่ี

6.เจำะรูฝำขนำด 6 นวิ ถงั ที่หนง่ึ เพื่อวำงตระกล้ำกรองเศษอำหำร

7. นำ้ ไปตดิ ตังยงั ครัวเรอื น