หน่วยที่ 16 กฏหมายทรัยพ์สินทางปัญญา

บทที่ กฎหมายทรพั ย์สิน
16 ทางปัญญา

สาระการเรยี นรู้

1. ความหมายและลักษณะของทรพั ยส์ นิ
ทางปญั ญา
2. ลิขสิทธิ์
3. สิทธบิ ตั รและอนุสทิ ธบิ ตั ร
4. เครอื่ งหมายการค้า
5. สงิ่ บง่ ช้ที างภมู ิศาสตร์
6. แผนผังภมู ขิ องวงจรรวม

1. ความหมายและลักษณะของทรพั ย์สนิ ทางปญั ญา

ทรพั ย์สินทางปัญญา (Intellectual property) หมายถึง ผลงานอันเกิดจาก
การประดิษฐ์ คิดค้น หรอื สรา้ งสรรค์ของมนุษย์ ซึ่งเน้นที่ผลผลิตของสติปัญญาและ
ความชํานาญ โดยไม่คํานึงถึงชนิดของการสร้างสรรค์หรือวิธีในการแสดงออก
ทรพั ย์สนิ ทางปัญญาสามารถแบ่งออกได้ 2 ลักษณะหลัก คือ

1. ลิขสิทธิ์ หมายถึง งานหรอื ความคิดสรา้ งสรรค์ใน
สาขาวรรณกรรม ศิลปกรรม ดนตรี งานภาพยนตร์ หรอื
งานด้านอ่ืนใดในแผนกวทิ ยาศาสตร์

2 . ท รัพ ย์ สิ น ท า ง อุ ต ส า ห ก ร ร ม เป็ น ค ว า ม คิ ด
สรา้ งสรรค์ของมนุษย์ท่ีเกี่ยวกับสินค้าอุตสาหกรรม แบ่ง
ออกได้เป็น สิทธิบัตร เคร่ืองหมายการค้า การออกแบบ
อุ ตสาหกรรม ความลั บทาง การค้ า และ สิ่ง บ่ง ชี้ทาง
ภูมิศาสตร์

2. ลิขสิทธิ์

ลิขสิทธิ์ (Copyright) หมายถึง สิทธแ์ิ ต่เพียงผู้เดียวในการทําซ้ํา ดัดแปลง
เผยแพร่ อนุญาตให้ผู้อ่ืนใช้สิทธิ์ในงานท่ีตนสรา้ งสรรค์ขึ้น ผู้สรา้ งสรรค์ได้รบั ความ
คุ้มครองงานสรา้ งสรรค์โดยตนเอง หรอื ลิขสิทธิ์ โดยทันที นับต้ังแต่ผู้สรา้ งสรรค์ได้
สรา้ งผลงานขึ้นโดยไม่ต้องจดทะเบยี น งานอันมีลิขสิทธไ์ิ ด้แก่
(1) วรรณกรรม หมายถึง งานนิพนธห์ รอื งานเขยี นทุกชนิด รวมถึงคําปราศรยั
สุนทรพจน์ และโปรแกรมคอมพวิ เตอรด์ ้วย
(2) นาฏกรรม หมายถึง ทา่ เต้นหรอื รา่ ยราํ
(3) ศิลปกรรม ได้แก่

(3.1) งานจิตรกรรม
(3.2) งานประติมากรรม
(3.3) งานภาพพมิ พ์
(3.4) งานสถาปตั ยกรรม

2. ลิขสิทธ์ิ

(3.5) งานภาพถ่าย
(3.6) งานภาพประกอบ แผนท่ี งานสรา้ งรูปทรงสามมิติทางภมู ศิ าสตร์
(3.7) งานศลิ ปะประยุกต์ เช่น นํา ภาพวาดมาพมิ พบ์ นเส้ือ
(4) งานดนตรี
(5) โสตทศั นวัสดุ หมายถึง การแสดงการลําดับภาพไม่ว่าด้วยวธิ ใี ด
(6) ภาพยนตร์
(7) ส่ิงบนั ทึกเสียง
(8) นักแสดง

2. ลิขสทิ ธ์ิ

ทั้งนี้กฎหมายกําหนดให้ชิ้นงานบางลักษณะเปน็ งานท่ีไม่มีลิขสิทธ์ิ ได้แก่

(1) ข่าวประจําวัน
(2) กฎหมายต่าง ๆ
(3) เอกสารราชการ
(4) คําพพิ ากษาของศาล
(5) คําแปลเอกสารและการรวบรวมขอ้ มูลของ
หน่วยงานราชการ
(6) ส่งิ ผดิ กฎหมาย

3. สทิ ธบิ ตั รและอนุสิทธบิ ัตร

สิทธบิ ัตร (Patent) หมายถึง หนังสือสําคัญที่รฐั
อ อ ก ให้ เพื่ อ คุ้ ม ค ร อ ง ก า ร ป ร ะ ดิ ษ ฐ์ ก า ร อ อ ก แบ บ
ผลิตภัณฑ์ หรือผลิตภัณฑ์อรรถประโยชน์ ที่มีลักษณะ
ตามท่ีกฎหมายกําหนด

ส่ิงท่ีสามารถจะขอสิทธบิ ัตรได้ต้องมีการสรา้ งสรรค์
ท่ีมีขั้นตอนการสรา้ งสรรค์ที่ไม่เคยปรากฏมาก่อน และ
สามารถนําไปใช้ประโยชน์ในทางอุตสาหกรรม พาณิช
ยกรรม หัตถกรรมได้ หากมีกระบวนการสรา้ งสรรค์ท่ี
ซับซ้อนน้อยกว่าสิทธิบัตร รฐั จะออกหนังสือรบั รองให้
เรยี กว่าอนุสทิ ธบิ ัตร (Petty Patent)

3. สิทธบิ ัตรและอนุสิทธบิ ตั ร

ท้ังน้ีการประดิษฐ์ ออกแบบผลิตภัณฑ์บางลักษณะ ไม่สามารถขอสิทธบิ ัตรหรอื
อนุสทิ ธบิ ตั รได้ ได้แก่

1. จุลชีพและส่วนประกอบส่วนใดส่วนหน่ึงของจุลชีพที่มีอยู่
ตามธรรมชาติ สตั ว์ พชื หรอื สารสกัดจากสัตว์ หรอื พชื
2. กฎเกณฑ์และทฤษฎีทางวทิ ยาศาสตรแ์ ละคณิตศาสตร์
3. ระบบขอ้ มลู สําหรบั การทาํ งานของเครอื่ งคอมพวิ เตอร์
4. วธิ กี ารวนิ ิจฉัย บําบัด หรอื รกั ษาโรคมนุษย์ หรอื สตั ว์
5. การประดิษฐท์ ี่ขัดต่อความสงบเรยี บรอ้ ย หรอื ศีลธรรมอันดี
อนามยั หรอื สวัสดิภาพของประชาชน

4. เครอ่ื งหมายการค้า

เครอื่ งหมายการค้า หมายถึง เครอื่ งหมาย สัญลักษณ์ หรอื ตราทีใ่ ชก้ ับสินค้าหรอื บรกิ าร
รูจ้ ักกันดีในชอ่ื ยีห่ ้อ โลโก้ แบรนด์ ซึง่ เครอ่ื งหมายการค้าแบ่งออกเป็น 4 ประเภท ได้แก่

1. เครอื่ งหมายการค้า (Trade Mark) คือ เครอ่ื งหมายที่ใช้
เป็นท่ีหมายเก่ียวข้องกับสินค้า เพ่ือแสดงว่าสินค้าท่ีใช้เครอื่ งหมาย
น้ันแตกต่างกับสินค้าที่ใช้เครอ่ื งหมายการค้าของบุคคลอ่ืนโดยคํา
หรอื ข้อความนั้นต้องไมเ่ กี่ยวขอ้ งกับคุณสมบตั ิของตัวสนิ ค้า

2. เครอื่ งหมายบรกิ าร (Service Mark) คือ เครอื่ งหมายท่ีใช้
เป็นท่ีหมายหรอื เก่ียวข้องกับการบรกิ าร เพ่ือแสดงว่าบรกิ ารท่ีใช้
เคร่ืองหมายน้ันแตกต่างกับบริการท่ีใช้เคร่ืองหมายบริการของ
บุคคลอ่ืน

4. เครอ่ื งหมายการค้า

3. เครอ่ื งหมายรบั รอง (Certification Mark) คือ
เคร่ืองหมายท่ีเจ้าของเครื่องหมายรับรอง ใช้เป็นท่ีหมาย
หรอื เกี่ยวข้องกับสินค้าและบรกิ ารของบุคคลอ่ืน เพื่อเป็น
การรบั รองคณุ ภาพของสินค้า หรอื บรกิ ารน้ัน

4. เครอื่ งหมายรว่ ม (Collective Mark) คือ
เครอื่ งหมายการค้าหรอื เครอ่ื งหมายบรกิ ารท่ีใช้ โดยบรษิ ัท
หรอื รฐั วิสาหกิจในกลุ่มเดียวกัน หรอื โดยสมาชิกของสมาคม
กล่มุ บุคคล หรอื องค์กรอื่นใดของรฐั หรอื เอกชน

เครอ่ื งหมายการค้าที่จดทะเบียนแล้ว มีอายุความ
คุ้มครอง 10 ปี เม่ือครบกําหนดสามารถท่ีจะต่ออายุได้
เป็นคราว ๆ คราวละ 10 ปี

5. สิ่งบ่งชท้ี างภูมิศาสตร์

ส่ิงบ่งช้ีทางภูมิศาสตร์ (Geographical Indications: GI) เป็นทรพั ย์สินทาง
ปัญญาประเภทหนึ่ง ซ่ึงจะเกิดข้ึนได้ก็ต่อเม่ือมีความเชื่อมโยง (Links) ระหว่าง
ปัจจัยทางธรรมชาติและทรพั ยากรมนุษย์ กล่าวคือ ชุมชนหรอื บุคคลในท้องถิ่นน้ัน ๆ
ได้อาศัยลักษณะเฉพาะท่ีมีอยู่ในแหล่งภูมิศาสตร์ตามธรรมชาติ แบ่งได้เป็น 2
ลักษณะ คือ

1. สิง่ บง่ ชที้ างภมู ิศาสตรโ์ ดยตรง (Direct Geographical Indication)
เปน็ ชื่อทางภูมศิ าสตรท์ เี่ ก่ียวข้องกับสนิ ค้าน้ัน ๆ โดยตรง
2. สง่ิ บ่งช้ีทางภมู ศิ าสตรโ์ ดยอ้อม (Indirect Geographical Indication)
กล่าวคือ เปน็ สญั ลักษณ์ หรอื สง่ิ อ่ืนใดทไี่ ม่ใชช่ ื่อทางภมู ิศาสตร์ ซ่ึงใช้เพ่ือบง่
บอกแหล่งภูมิศาสตรอ์ ันเปน็ แหล่งกําเนิดหรอื แหล่งผลิตของสนิ ค้า

6. แผนผงั ภมู ิของวงจรรวม

แบบผังภูมิ คือ แบบแผนผังหรอื ภาพท่ีทําข้ึนไม่ว่า
จะปรากฏในรูปแบบใดหรอื วิธใี ดเพ่ือให้เห็นถึง การจัดวาง
ให้เปน็ วงจรรวม

จ า ก คํ า นิ ย า ม ดั ง ก ล่ า ว จ ะ เห็ น ไ ด้ ว่ า แบ บ ข อ ง
วงจรไฟฟ้าที่ได้ออกแบบข้ึนมาหรือท่ีเรียกว่า layout
design และตัวชุดหน้ากากหรอื แผ่นบัง (mark work) ซึ่ง
เป็นตัวต้นแบบที่ใช้ในการสรา้ งให้เกิดแบบผังภูมิก็จัดว่า
อยู่ในข่ายที่จะได้รับความคุ้มครองตามกฎหมายน้ีด้วย
เชน่ กัน

สรุป

ทรพั ย์สินทางปัญญา เป็นผลงานอันเกิดจากการสรา้ งสรรค์
ของมนุษย์ซ่ึงเน้นท่ีผลผลิตของสติปัญญาและความชํานาญ การ
คุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญาจึงมีความสําคัญในการส่งเสริมให้
มนุษย์พัฒนาทรพั ย์สินทางปัญญา เนื่องจากตนสามารถใช้และเก็บ
เกี่ยวผลประโยชน์จากทรพั ย์สินทางปญั ญาน้ัน

ทรัพย์สินทางปัญญามีอยู่หลายลักษณะ ได้แก่ ลิขสิทธิ์
เครอื่ งหมายการค้า สิทธิบัตร และอนุสิทธิบัตร ส่ิงบ่งช้ีทางภูมิศาสตร์
แผนผังภมู ิของวงจรรวม