4.คดิ ดอกเบยี้ ทุน
การคิดดอกเบ้ียทุนใหห้ ุน้ ส่วนถอื เป็นการแบ่งผลกาไรขาดทุนอยา่ งหน่ึง
โดยคานึงว่าทุนเป็นส่วนสาคญั ในการหารายไดข้ องหา้ งหุน้ ส่วน จึงควรจะแบ่งส่วน
ของกาไรหรือขาดทุนใหเ้ ป็นดอกเบ้ียทุนแก่ผเู้ ป็นหุน้ ส่วนของจานวนเงินที่ลงทุนใน
หา้ งหุน้ ส่วน และส่วนของกาไรหรือขาดทุนที่เหลอื จึงจะนามาแบ่งกนั ตามอตั ราส่วน
ท่ีตกลงกนั การคิดดอกเบ้ียทุนสามารถคานวณได้ 3 วธิ ี คือ
4.1 คิดดอกเบ้ียทุนจากทุน ณ วนั ตนั งวด
4.2 คิดดอกเบ้ียทุนจากทุน ณ วนั สิ้นงวด
4.3 คิดดอกเบ้ียทุนจากทุนถวั เฉลย่ี
5.คดิ เงนิ เดือน หรือโบนสั แล้วแบ่งผลกำไรขำดทุนทีเ่ หลือตำมอตั รำส่วนท่ีตกลงกนั
การคิดเงินเดือนใหแ้ ก่ผเู้ ป็นหุน้ ส่วน จะตอ้ งระบุไวใ้ นสญั ญาการจดั ต้งั หา้ ง
หุน้ ส่วนใหค้ ิดเงินเดือนใหแ้ ก่ผเู้ ป็นหุน้ ส่วน การคิดเงินเดือนน้นั ถือเป็นค่าตอบแทนสาหรับ
ความสามารถในการปฏบิ ตั ิงานของหุน้ ส่วนแต่ละคน จึงถอื วา่ เป็นส่วนหน่ึงของการแบ่ง
ผลกาไรขาดทุน ซ่ึงมลี กั ษณะเหมอื นกบั การคิดดอกเบ้ียเงินทุน ตามหลกั การบญั ชีที่รับรอง
กนั โดยทวั่ ไปถือวา่ เงินเดือนของผเู้ ป็นหุน้ ส่วนเป็นการแบ่งผลกาไรขาดทุนอยา่ งหน่ึง ไมว่ า่
หา้ งหุน้ ส่วนจะมผี ลการดาเนินงานเป็นกาไรสุทธิหรือขาดทุนสุทธิก็ตาม กต็ อ้ งคิดเงินเดือน
ใหผ้ เู้ ป็นหุน้ ส่วน
กำรเปลยี่ นแปลงอตั รำส่วนกำรแบ่ง ผลกำไรขำดทุน
ถา้ ผเู้ ป็นหุน้ ส่วนตอ้ งการจะเปล่ยี นแปลงอตั ราส่วนแบ่งผลกาไรขาดทุน กต็ อ้ ง
ปรับปรุงส่วนทุน ของผเู้ ป็นหุน้ ส่วนใหถ้ ูกตอ้ ง แต่ก่อนท่ีจะมีการเปลี่ยนแปลงอตั ราส่วน
แบ่งกาไรขาดทุนน้นั ใหพ้ จิ ารณา ราคาสินทรัพยแ์ ละหน้ีสินของหา้ งหุน้ ส่วน และตีราคา
ใหม่ใหเ้ ท่ากบั ราคาท่ีจะขายได้ หรือราคาทดแทน(Replacement Cost ในวนั ท่ีมี
การเปลีย่ นแปลงอตั ราส่วนแบ่งกาไรขาดทุนผลต่างของราคาสินทรัพย์ท่ีตีราคาใหม่กบั
ราคาสินทรัพยต์ ามบญั ชี จะนาไปปรับปรุงกบั บญั ชีทุนของผเู้ ป็นหุน้ ส่วนตามอตั ราส่วน
แบ่งกาไรขาดทุนเดิม
หน่วยท่ี 7
กำรจดั ทำงบกำรเงนิ
ควำมรู้เบื้องต้นเกย่ี วกบั งบกำรเงนิ
ตามมาตรฐานการบญั ชี ฉบบั ท่ี 1 (ปรับปรุง 2555) เรื่อง การนาเสนองบการเงิน ไดใ้ หค้ วามหมายของงบการเงิน
วา่ หมายถงึ งบท่ีจดั ทาข้ึนเพื่อสนองความตอ้ งการของผใู้ ชง้ บการเงินซ่ึงไมอ่ ยใู่ นฐานะที่จะเรียกร้องใหก้ ิจการจดั ทารายงาน
ท่ีมกี ารดดั แปลงตามความตอ้ งการขอ้ มลู ที่เฉพาะเจาะจงไดด้ ึงน้นั งบการเงิน (Financial Statement) จึงหมายถงึ
รายงานทางการเงินท่ีนาเสนอขอ้ มลู เพ่อื แสดงฐานะทางการเงิน ผลการดาเนินงาน และกระแสเงินสดของกิจการโดยถกู ตอ้ ง
ตามท่ีควรในแต่ละงวดบญั ชีใดบญั ชีหน่ึง หรือระหว่างงวดบญั ชีก็ได้
จุดมงุ่ หมายของงบการเงิน
งบการเงินเป็นการนาเสนอฐานะการเงินและผลการดาเนินงานทางการเงินของกิจการอยา่ งมีแบบแผน โดยมีวตั ถปุ ระสงค์
เพื่อให้ขอ้ มูลเก่ียวกบั ฐานะการเงิน ผลการดาเนินงาน และกระแสเงินสดของกิจการ ซ่ึงเป็นประโยชนต์ อ่ การตดั สินใจเชิง
เศรษฐกิจของผใู้ ชง้ บการเงินกลุ่มตา่ ง ๆ นอกจากน้ี งบการเงินยงั แสดงถึงผลการบริหารงานของฝ่ ายบริหารซ่ึงไดร้ บั
มอบหมายใหด้ ูแลทรัพยากรของกิจการเพื่อที่จะบรรลวุ ตั ถปุ ระสงคด์ งั กล่าว งบการเงินตอ้ งใหข้ อ้ มลู ดงั ตอ่ ไปน้ี
1. สินทรัพย์
2. หน้ีสิน
3. ส่วนของเจา้ ของ
4. รายไดแ้ ละค่าใชจ้ ่าย รวมถึงผลกาไรและขาดทนุ
5. เงินทนุ ที่ไดร้ ับจากผเู้ ป็นเจา้ ของและการจดั สรรส่วนทุนใหผ้ เู้ ป็นเจา้ ของในฐานะที่เป็น
6. กระแสเงินสด
ขอ้ มลู เหล่าน้ีและขอ้ มลู อนื่ ท่ีเปิ ดเผยในหมายเหตุประกอบงบการเงินจะช่วยผใู้ ชง้ บการเงินสามารถคาดการณ์เก่ยี วกบั จงั หวะเวลา
และความแน่นอนที่กิจการจะก่อใหเ้ กิดกระแสเงินสดในอนาคตของกจิ การงบการเงินฉบบั สมบูรณ์ประกอบดว้ ย
1. งบแสดงฐานะการเงิน ณ วนั สิ้นงวด
2. งบกาไรขาดทุนเบด็ เสร็จสาหรับงวด
3. แสดงการเปล่ียนแปลงส่วนของเจา้ ของสาหรับงวด
4. งบกระแสเงินสดสาหรับงวด
5. หมายเหตุประกอบงบการเงิน ซ่ึงประกอบดว้ ยสรุปนโยบายการบญั ชีทีส่ าคญั ขอ้ มลู ท่ีให้
6. งบแสดงฐานะการเงิน ณ วนั ตน้ งวดของงวดท่ีนามาเปรียบเทียบงวดแรกสุด
เมือ่ กิจการไดน้ านโยบายการบญั ชีใหมม่ าถอื ปฏบิ ตั ิยอ้ นหลงั หรือการปรับงบการเงินยอ้ นหลงั การมีการจดั ประเภทรายการในงบ
กรเงินใหม่ กิจการอาจจะใชช้ ื่ออืน่ สาหรับงบนอกเหนือจากท่ีระบุในมาตรฐานการบญั ชีฉบบั ที่ 1 (ปรับปรุง 2555)
ดงั น้นั เพอื่ ใหผ้ มู้ ีหนา้ ท่ีจดั ทาบญั ชีเขา้ ใจถึงแนวคิดในการกาหนดรูปแบบและความหมายของรายการยอ่ ท่ีตอ้ งมีในงบการเงิน รวมท้งั เพอ่ื ให้
จดั ทางบการเงินมมี าตรฐานเดียวกนั กรมพฒั นาธุรกิจการคา้ จึงไดก้ าหนดรูปแบบงบการเงินของหา้ งหุน้ ส่วนจดทะเบียน ต้องมีรายการยอ่ ตาม
แบบ 1ซ่ึงงบการเงินของหา้ งหุน้ ส่วนท่ีจะกล่าวในหน่วยน้ี ไดแ้ ก่ งบแสดงฐานะการเงิน และงบกาไรขาดทุน
งบกำไรขำดทุน
ตามมาตรฐานการบญั ชี ฉบบั ที่ 1 (ปรับปรุง 2555 เร่ือง การนาเสนองบการเงิน กลา่ วถงึ
งบกาไรขาดทุน (Income Statement) ว่าหมายถึงรายงานท่ีทาข้ึนเพ่อื แสดงผลการดาเนินงานของกิจการในระหว่างงวด
บญั ชีหรือสิ้นงวดบญั ชีใดบญั ชีหน่ึงของกิจการ ประกอบดว้ ยรายไดแ้ ละค่าใชจ้ ่ายรวมถงึ ผลกาไรและขาดทุน
งบกาไรขาดทุนถอื เป็นส่วนหน่ึงของงบการเงินฉบบั สมบูรณ์ ซ่ึงมีจุดมงุ่ หมายเพ่อื นาเสนอผลการดาเนินงานทาง
การเงินของกิจการอยา่ งมีแบบแผน เพ่อื ใหข้ อ้ มูลเก่ียวกบั ผลการดาเนินงานของกิจการซ่ึงเป็นประโยชน์ตอ่ การตดั สินใจเชิง
เศรษฐกิจของผใู้ ชก้ ลุ่มต่าง ๆ ตามมาตรฐานการบญั ชี ฉบบั ท่ี 1(ปรับปรุง 2555) น้นั เรียกงบการเงินน้ีวา่ "งบกาไรขาดทุนเบ็ดเสร็จ
" ซ่ึงกิจการตอ้ งแสดงรายการรายไดแ้ ละค่าใชจ้ ่ายท้งั หมดที่รับรู้ในงวด
ขอ้ มูลท่ีตอ้ งนาเสนอในงบกาไรขาดทุนเบ็ดเสร็จ มีดงั น้ี
1. รายได้
2. ตน้ ทุนทางการเงิน
3. ส่วนแบ่งกาไรหรือขาดทุนของบริษทั ร่วมและบริษทั ร่วมคา้ ท่ีใชว้ ธิ ีส่วนไดเ้ สีย
4. ค่าใชจ้ ่ายภาษี
5. ยอดรวมของ
5.1 กาไรหรือขาดทุนหลงั ภาษีเงินไดจ้ ากการดาเนินงานที่ยกเลกิ
5.2 ผลกาไรหรือขาดทุนหลงั ภาษีเงินไดท้ ี่รับรู้จากการวดั มูลค่ายตุ ิธรรมสุทธิหกั จากต้นทุน
ในการขายหรือการจาหน่ายกลมุ่ สินทรัพยท์ ี่ยกเลกิ เกยี่ วกบั การดาเนินงานท่ียกเลิก
การจัดทางบกาไรขาดทนุ มวี ธิ กี ารจดั ทา 2 วิธี คอื
1. วธิ ีจาแนกคา่ ใช้จา่ ยตามลกั ษณะของคา่ ใช้จา่ ย
2. การจดั ทางบกาไรขาดทนุ วธิ จี าแนกคา่ ใชจ้ า่ ยตามหน้าทหี่ รอื วิธีต้นทุนขายไดแ้ ก่
2.1.จาแนกค่าใชจ้ า่ ยตามหนา้ ที่ แบบขน้ั เดยี ว (Single Step)
2.2.จาแนกค่าใชจ้ ่ายตามหนา้ ที่ แบบหลายข้ัน (Multiple Step)
งบแสดงฐำนะกำรเงนิ
งบแสดงฐำนะกำรเงนิ (Statements of Financial Position) หมายถงึ งบการเงินท่ีแสดงถงึ ฐานะทาง
การเงินของกิจการ ณ วนั ใดวนั หน่ึงว่ามีสินทรัพย์หน้ีสินและส่วนของเจา้ ของอยจู่ านวนเท่าใด ดงั น้นั บญั ชีที่แสดงจึงไดแ้ ก่ บญั ชี
สินทรัพยห์ น้ีสิน และทุนหรือส่วนของเจา้ ของ (ทุน)
งบเงินทุนของผู้เป็ นหุ้นส่วน หมายถึง งบที่จดั ทาข้ึนเพอ่ื แสดงใหเ้ ห็นรายการเปลย่ี นแปลงท่ีเกิดข้ึนระหว่างงวดของ
บญั ชีทุนผเู้ ป็นหุน้ ส่วนแต่ละคน งบเงินทุนของผเู้ ป็นหุน้ ส่วนไม่ใช่งบการเงิน แต่จดั ทาข้ึนเพอื่ เป็นงบประกอบของงบกาไรขาดทุน
และงบแสดงฐานะการเงิน และไม่ตอ้ งนาส่งหน่วยงานท่ีเก่ียวขอ้ ง เช่น กรมพฒั นาธุรกิจการคา้ หรือกรมสรรพากร เป็นตน้
หน่วยที่ 8
การรับหุน้ ส่วนใหม่
วธิ ีปฏิบัตใิ นกำรรับหุ้นส่วนใหม่
การรับหุน้ ส่วนใหมต่ ามกฎหมายไทยระบุไวว้ ่า จะตอ้ งไดร้ ับความยนิ ยอมจากผเู้ ป็น
หุน้ ส่วนเดิมทุกคนก่อน ถา้ หากเป็นหา้ งหุน้ ส่วนจดทะเบียนกจ็ ะตอ้ งจดทะเบยี นในการรับหุน้ ส่วน
ใหม่ดว้ ย และสญั ญาหา้ งหุน้ ส่วนเดิมน้นั จะส้ินสุดลงทนั ที เมอ่ื ตกลงรับหุน้ ส่วนใหม่แลว้ จะมีผลทา
ใหห้ า้ งหุน้ ส่วนเดิมตอ้ งลม้ เลกิ ไป เกิดเป็นหา้ งหุน้ ส่วนใหม่ข้ึนมาแทน และผเู้ ป็นหุน้ ส่วนทุกคน
จะตอ้ งตกลงกนั ใหม่ในเรื่องท่ีเก่ียวกบั เงินทุน และการแบ่งกาไรขาดทุนของหา้ งหุ้นส่วน โดยตอ้ ง
เขียนเป็นลายลกั ษณ์อกั ษรใหช้ ดั เจนส่วนขอ้ ตกลงท่ีผเู้ ป็นหุน้ ส่วนเดิมไดต้ กลงไวน้ ้นั กจ็ ะตอ้ งถูก
ยกเลิกไป
ในกรณีการรับผเู้ ป็นหุน้ ส่วนใหม่น้นั หากสินทรัพยข์ องหา้ งหุน้ ส่วนมมี ลู ค่าไมต่ รงกบั
ความเป็นจริง ก็จะตอ้ งปรับปรุงมลู ค่าของสินทรัพยใ์ หม่ โดยประเมินมูลค่าใหเ้ ป็ นไปตามราคา
ยตุ ิธรรมของสินทรัพยน์ ้นั สาหรับผลกาไรขาดทุนจากการปรับมูลค่าสินทรพั ยจ์ ะโอนปิ ดไปยงั บญั ชี
ทุนของผเู้ ป็นหุน้ ส่วนเดิมแต่ละคนตามอตั ราส่วนแบ่งผลกาไรขาดทุนที่ตกลงกนั แต่เดิม หากไม่มี
การปรับปรุงมูลค่าสินทรัพยใ์ นวนั ที่รับผเู้ ป็นหุน้ ส่วนใหมแ่ ลว้ น้นั จะเป็นผลใหผ้ เู้ ป็นหุน้ ส่วนใหม่มี
ส่วนร่วมรับในผลกาไรขาดทุนที่เกิดข้ึนก่อนท่ีจะเขา้ มาเป็นหุน้ ส่วน ทาใหเ้ กิดการไดเ้ ปรียบหรือ
เสียเปรียบกนั ระหวา่ งผเู้ ป็นหุน้ ส่วนเก่ากบั ผเู้ ป็นหุน้ ส่วนใหมข่ ้ึนได้
กำรรับหุ้นส่วนใหม่ มี 2 วธิ ี คือ
1. ผู้เป็ นหุ้นส่วนใหม่ซื้อส่วนในทุนจำกผ้เู ป็ นหุ้นส่วนเดิม ในกรณีน้ีหุน้ ส่วนใหม่จะซ้ือ
ทุนจากหุน้ ส่วนเดิมคนเดียวหรือหลายคนกไ็ ด้ผเู้ ป็นหุน้ ส่วนเดิมอาจจะขายทุนบางส่วน หรือขาย
หมดกไ็ ดห้ ุน้ ส่วนใหม่จ่ายเงินโดยตรงใหก้ บั หุน้ ส่วนเดิมโดยไม่ตอ้ งผา่ นสมุดบญั ชีของหา้ ง ดงั น้ี
1.1 ซ้ือส่วนในทุนจากผเู้ ป็นหุน้ ส่วนเดิมคนเดียวหรือหลายคน โดยไมป่ รับปรุงบญั ชี
ของหา้ งหุน้ ส่วน
1.2 ซ้ือส่วนในทุนจากผเู้ ป็นหุน้ ส่วนเดิมคนเดียวหรือหลายคน โดยปรับปรุงบญั ชีของ
หา้ งหุน้ ส่วน
2. ผ้เู ป็ นหุ้นส่วนใหม่นำเงนิ สด หรือสินทรัพย์อ่ืนมำลงทุนในห้ำงหุ้นส่วน
วิธีน้ีทาใหส้ ินทรัพยห์ า้ งหุน้ ส่วนและทุนใหม่ของหา้ งหุ้นส่วนจะเพิ่มข้ึน
ดงั น้นั ผเู้ ป็นหุ้นส่วนทุกคนจะตอ้ งตกลงกนั ให้ชดั เจนในเร่ืองส่วนในทนุ และส่วน
แบง่ กาไรขาดทุนของหุน้ ส่วนใหมด่ ว้ ย
กำรคำนวณส่วนแบ่งกำไรขำดทุนของผ้เู ป็ นหุ้นส่วน กำรรับหุ้นส่วนใหม่น้นั
จะตอ้ งกาหนดอตั ราส่วนแบง่ กาไรขาดทนุ กนั ก่อน ถา้ ไม่ไดต้ กลงกนั ตาม
กฎหมายไทยใหใ้ ชอ้ ตั ราส่วนทนุ
กำรบันทกึ บัญชีเกยี่ วกบั กำรรับหุ้นส่วนใหม่ มี 2 วธิ ี คือ
1. ผเู้ ป็นหุน้ ส่วนใหม่ซ้ือส่วนในทุนจากผเู้ ป็นหุน้ ส่วนเดิม
2. ผเู้ ป็นหุน้ ส่วนใหมน่ าเงินสด หรือสินทรัพยอ์ ืน่ มาลงทุนในหา้ งหุน้ ส่วน
ค่ำควำมนยิ มและโบนสั
ค่ำควำมนยิ ม (Goodwill) คือ สินทรัพยป์ ระเภทไม่มตี วั ตน (Intangible
Assets) เกิดข้ึนเนื่องจากการมชี ื่อเสียง ความรู้และความสามารถเป็นที่รู้จกั ทว่ั ไปรวมท้งั การ
บริหารงานเป็นที่ยอมรับ กิจการจดั ต้งั มานาน มฐี านะมน่ั คง ต้งั อยใู่ นทาเลท่ีดีเป็นท่ีรู้จกั และ
ยอมรับของลกู คา้ ทวั่ ไป รวมท้งั สินคา้ ที่จาหน่ายเป็นท่ีน่าเช่ือถือ จึงมีการคิดค่าความนิยมใหแ้ ก่ผู้
เป็นหา้ งหุน้ ส่วน
กำรคำนวณหำค่ำควำมนิยม โดยใหห้ าผลรวมทุนของหุน้ ส่วนเดิม บวกกบั สินทรัพยท์ ี่
นามาลงทุนของหุน้ ส่วนใหม่เทียบกบั ผลรวมของหา้ งหุน้ ส่วนใหม่ท้งั สิ้นผลต่างคือ ค่าความนิยม
ซ่ึงจะใหแ้ ก่หุน้ ส่วนเดิมหรือหุน้ ส่วนใหมน่ ้นั ใหพ้ ิจารณาเงินลงทุนของหุน้ ส่วนใหม่เป็นหลกั ถา้
ทุนของหุน้ ส่วนใหม่เท่ากบั สินทรัพยท์ ่ีนามาลงทุน ผลต่างที่เกิดข้ึนกเ็ ป็นการคดิ ใหห้ ุน้ ส่วนเดิม แต่
ถา้ สินทรัพยท์ ี่ลงทุนของหุน้ ส่วนใหม่น้นั นอ้ ยกวา่ ส่วนทุนท่ีจะไดร้ ับ ถือเป็นค่าความนิยมใหแ้ ก่
หุน้ ส่วนใหม่
กำรคดิ ค่ำควำมนิยมแบ่งได้เป็ น 3 กรณี คือ
1. คิดค่าความนิยมใหแ้ ก่หุน้ ส่วนเดิม
2. คิดค่าความนิยมใหแ้ ก่หุน้ ส่วนใหม่
3. มไิ ดร้ ะบุใหช้ ดั เจนว่าจะคิดค่าความนิยมหรือโบนสั ใหแ้ ก่ผใู้ ด
โบนัส คือ เงินสดที่ผเู้ ป็นหุ้นส่วนใหมน่ ามาลงทนุ เกินกว่า หรือต่ากว่าทุนท่ี
กาหนดให้ กรณีเงินสดที่หุน้ ส่วนใหม่นามาลงทุนต่ากว่าทุนท่ีกาหนดจะตอ้ งโอนทุน
ของหุน้ ส่วนเดิมใหแ้ ก่หุน้ ส่วนใหม่
กำรคดิ ค่ำควำมนิยมและโบนัสแบ่งเป็ น 3 กรณี
1. คิดโบนสั ใหแ้ ก่หุน้ ส่วนเดิม
2. คิดโบนสั ใหแ้ ก่หุน้ ส่วนใหม่
3. มิไดร้ ะบุให้ชดั เจนวา่ จะคิดโบนสั ใหแ้ ก่ผใู้ ด
หน่วยที่ 9
หุ้นส่ วนลำออก
ลกั ษณะกำรลำออกของผู้เป็ นหุ้นส่วน
ผเู้ ป็นหุน้ ส่วนจะลาออกไดต้ อ้ งเป็นไปตามสญั ญาการเขา้ เป็นหุน้ ส่วน ตามประมวลกฎหมายแพ่งและ
พาณิชย์ มาตรา 1056 บญั ญตั ิไวว้ ่า "ถา้ หา้ งหุน้ ส่วนไดต้ ้งั ข้ึนไม่กาหนดกาลอยา่ งหน่ึงอยา่ งใดเป็นการยตุ ิ ท่าวา่ เลิก
ไดต้ ่อเมอ่ื ผเู้ ป็นหุน้ ส่วนคนใดคนหน่ึงบอกเลกิ เมอื่ ส้ินรอบปี ในทางบญั ชีของหา้ งหุน้ ส่วน และจะตอ้ งบอกกลา่ ว
ล่วงหนา้ เป็นเวลาหกเดือน"
จะเห็นไดว้ า่ ผเู้ ป็นหุน้ ส่วนจะลาออกระหว่างงวดบญั ชีไมไ่ ด้ถา้ การลาออกน้นั เป็นการผดิ สญั ญาของ
หา้ งหุน้ ส่วน ผเู้ ป็นหุน้ ส่วนที่ลาออกตอ้ งรับผดิ ชอบในความเสียหายที่เกิดข้ึน
ผลของการลาออกของผเู้ ป็นหุน้ ส่วนทาใหห้ า้ งหุน้ ส่วนเดิมเลิกไป และเกิดหา้ งหุน้ ส่วน
แทนโดยมผี เู้ ป็นหุน้ ส่วนที่เหลือดาเนินการต่อไปข้ึนใหม่มา
กำรจ่ำยคืนทุนผู้เป็ นหุ้นส่วนทล่ี ำออกทำได้ 2 วธิ ี คือ
1. หุน้ ส่วนที่เหลือรับซ้ือสิทธิส่วนไดเ้ สียจากหุน้ ส่วนท่ีลาออก
2. หา้ งหุน้ ส่วนจ่ายเงินสด หรือสินทรัพยอ์ ืน่ คืนทุนใหห้ ุน้ ส่วนที่ลาออก
การจ่ายคนื ทุนผูเ้ ป็นหุน้ ส่วนท่ีลาออกทาได้ 2 วิธี คอื
1. หุน้ ส่วนท่ีเหลือรบั ซ้ือสิทธิส่วนไดเ้ สียจากหุน้ ส่วนท่ีลาออก
2. หา้ งหุน้ ส่วนจ่ายเงินสด หรือสินทรัพยอ์ ่ืนคนื ทุนใหห้ ุน้ ส่วนท่ีลาออก
กำรบันทกึ บัญชีเกย่ี วกบั หุ้นส่วนผู้ลำออก
การบนั ทึกบญั ชีเกี่ยวกบั หุน้ ส่วนผลู้ าออก สามารถปฏิบตั ิได้ 2 วิธี ดงั น้ี
1. หุน้ ส่วนท่ีเหลอื รับซ้ือสิทธิส่วนไดเ้ สียจากหุน้ ส่วนที่ลาออก (รับซ้ือส่วนทุนของหุน้ ส่วน ผลู้ าออก)
2. หา้ งหุน้ ส่วนจ่ายเงินสด หรือสินทรัพยอ์ ืน่ คืนทุนใหห้ ุน้ ส่วนท่ีลาออก แบ่งไดเ้ ป็น 3 กรณี คือ
2.1 การจ่ายคืนทุนใหแ้ ก่หุน้ ส่วนผลู้ าออกดว้ ยจานวนท่ีเท่ากบั สิทธิส่วนไดเ้ สีย (ส่วนในทุน)ของ
หุน้ ส่วนท่ีลาออก
2.2 การจ่ายคืนทุนใหแ้ ก่หุน้ ส่วนผลู้ าออกดว้ ยจานวนท่ีสูงกวา่ สิทธิส่วนไดเ้ สีย (ส่วนในทุน) ของ
หุน้ ส่วนที่ลาออก
2.3 การจ่ายคืนทุนใหแ้ ก่หุน้ ส่วนผลู้ าออกดว้ ยจานวนที่ต่ากวา่ สิทธิส่วนไดเ้ สีย (ส่วนในทุน) ของ
หุน้ ส่วนท่ีลาออก
หน่วยท่ี 10
หุ้นส่ วนตำย
กำรตำยของผ้เู ป็ นหุ้นส่วน
การตายของผเู้ ป็นหุน้ ส่วน ถา้ ผเู้ ป็นหุน้ ส่วนคนใดคนหน่ึงตายหา้ งหุน้ ส่วนน้นั ตอ้ งเลิกกิจการไปขอ้ ตกลงวา่ ถา้
ผเู้ ป็นหุน้ ส่วนคนใดคนหน่ึงตายผเู้ ป็นหุน้ ส่วนท่ีเหลืออยสู่ ามารถดาเนินกิจการต่อไปได้โดยการรับซ้ือส่วนทุนหุน้ ส่วนท่ี
ตาย หรือจ่ายคืนทุนใหท้ ายาทหุน้ ส่วนท่ีตายเมื่อผเู้ ป็นคนใดตายกจ็ ะตอ้ งคนื ทุนใหแ้ ก่ทายาทของผูเ้ ป็นหุน้ ส่วนที่ตาย
เพื่อใหเ้ กิดความยตุ ิธรรมต่อผเู้ ป็นหุน้ ส่วนทุกคนกค็ วรจะมกี ารปรับปรุงมลู ค่าของสินทรัพย์และหน้ีสินท้งั หมดของหา้ ง
หุน้ ส่วนใหถ้ ูกตอ้ ง ณ วนั ที่หุน้ ส่วนตาย และโอนส่วนแบ่งผลกาไรขาดทุนที่เกิดข้ึนต้งั แต่วนั ตน้ งวดบญั ชี จน์ถงึ วนั ที่ผเู้ ป็น
หุน้ ส่วนตายเพ่ือคานวณหาส่วนในทุนของหุน้ ส่วนทต่ี าย และโอนปิ ดบญั ชีทุนของหุน้ ส่วนท่ีตายไปต้งั ไวเ้ ป็นหน้ีสินเพือ่
รอการคืนทุนใหแ้ ก่ทายาท
ในสญั ญาการจดั ต้งั หา้ งหุน้ ส่วนอาจจะระบุเงื่อนไขใหม้ กี ารยดื ระยะเวลาการคานวณส่วนในทุนของหุน้ ส่วนที่
ตายไปจนกวา่ จะปิ ดบญั ชีตามปกติในวนั สิ้นงวดบญั ชี เพ่ือคานวณหาผลกาไรขาดทุนที่เกิดข้ึนจริงในงวดน้นั แลว้ แบ่ง
ใหแ้ ก่ทายาทของหุน้ ส่วนท่ีตาย โดยเปรียบเทียบตามสดั ส่วนของที่ผถู้ งึ แก่กรรมยงั อยใู่ นหา้ งหุ้นส่วน หรืออาจจะ
ประมาณจานวนผลกาไรขาดทุนของหา้ งหุน้ ส่วนล่วงหนา้ จนถึงวนั ที่หุน้ ส่วนตาย แลว้ แบ่งกาไรขาดทุนของผเู้ ป็น
หุน้ ส่วนท่ีตายเขา้ บญั ชีทุน และดาเนินการคืนทุนใหแ้ ก่ทายาทต่อไป ในทางปฏบิ ตั ิมกั จะใชว้ ิธีการประมาณกาไร
ของหา้ งหุน้ ส่วนต้งั แต่วนั ตน้ งวดบญั ชีไปจนถงึ วนั ท่ีผเู้ ป็นหุน้ ส่วนตาย ซ่ึงอาจจะใชว้ ิธีการประมาณกาไร
ของหา้ งหุน้ ส่วนที่ผา่ นมากไ็ ด้ จะคานวณโดยถอื เกณฑถ์ วั เฉลย่ี ของกาไรหลายๆ ปี ท่ีผา่ นมากไ็ ด้
สัญญำของห้ำงหุ้นส่วนเกยี่ วกบั ผู้เป็ นหุ้นส่วนตำย
ถา้ ผเู้ ป็นหุน้ ส่วนคนใดคนหน่ึงของหา้ งหุน้ ส่วนสามญั ตายจาเป็นตอ้ งเลิกกิจการตามกฎหมายแต่หากเป็นหา้ ง
หุน้ ส่วนจากดั เมื่อผเู้ ป็นหุน้ ส่วนจาพวกจากดั ความรับผดิ ตาย หา้ งหุน้ ส่วนน้นั กไ็ ม่จาเป็นตอ้ งเลิกกิจการเวน้ แต่จะไดม้ ี
ขอ้ ตกลงอืน่ ไวใ้ นขอ้ สญั ญา ดงั น้นั เมอ่ื ผเู้ ป็นหุน้ ส่วนคนใดตายก็แลว้ แต่ สญั ญาเขา้ เป็นหุน้ ส่วนเดิมยอ่ มสิ้นสุดลงหา้ ง
หุน้ ส่วนจะตอ้ งคานวณสิทธิส่วนไดเ้ สียของหุน้ ส่วนท่ีตายน้นั ใหถ้ ูกตอ้ ง เพอื่ คืนทุนใหแ้ ก่ทายาทโดยชอบธรรมของผเู้ ป็น
หุน้ ส่วนท่ีตาย โดยหา้ งหุน้ ส่วนสามารถปฏบิ ตั ิไดด้ ง่ั ต่อไปน้ี
1. ปิ ดบญั ชีเพ่ือหาผลกาไรขาดทุน และแบ่งกาไรขาดทุนใหแ้ ก่หุน้ ส่วนที่ตาย
2. ปรับปรุงสินทรัพย์ และหน้ีสินของหา้ งหุน้ ส่วนใหถ้ ูกตอ้ ง
3. คานวณจานวนเงินที่ทายาทจะไดร้ ับจ่ายเงินคืนทุนใหแ้ ก่ทายาทของหุน้ ส่วนผทู้ ่ีตาย
กำรคำนวณและกำรบันทกึ บัญชีเกย่ี วกบั กำรตำยของผู้เป็ นหุ้นส่วน
ในทางปฏิบตั ิหา้ งหุน้ ส่วนไมส่ ามารถเลกิ กิจการไดท้ นั ที ข้ึนอยกู่ บั เหตุผลหลายประการดงั ท่ีกลา่ วมาแลว้
ขา้ งตน้ เช่น อาจจะมสี ินคา้ มากเกินไปจาหน่ายไมท่ นั เป็นตน้ หา้ งหุน้ ส่วนสามารถดาเนินการอยไู่ ดจ้ นถงึ วนั ปิ ด
บญั ชี สาหรับจานวนเงินท่ีจะจ่ายคืนใหแ้ ก่ทายาทของหุน้ ส่วนผทู้ ี่ตายสามารถคานวณไดจ้ าก
1. บญั ชีทุนของหุน้ ส่วนผทู้ ่ีตาย หรือบญั ชีอ่ืน ๆ ที่มีอยู่
2. ส่วนแบ่งกาไรหรือขาดทุนจากกการปรับปรุงบญั ชี
3. ค่าความนิยม
กำรมนั ทกึ บัญชีเกย่ี วกบั กำรตำยของผ้เู ป็ นหุ้นส่วน
สาหรับการบนั ทึกรายการในสมุดรายวนั ทว่ั ไป เม่อื หุน้ ส่วนที่ตายมีการบนั ทึกบญั ชีดงั น้ี
1. แบ่งกาไรขาดทุนโดยประมาณใหห้ ุน้ ส่วนท่ีตาย
2. โอนปิ ดบญั ชีหน้ีสินคงคา้ งของหุน้ ส่วนท่ีตาย
3. จ่ายชาระคืนทุนใหแ้ ก่ทายาทของหุน้ ส่วนท่ีตาย
กำรคำนวณและกำรบันทึกบญั ชีเกย่ี วกบั กำรตำย ของผ้เู ป็ นหุ้นส่วน
ในทางปฏิบตั ิหา้ งหุน้ ส่วนไม่สามารถเลกิ กิจการไดท้ นั ที ข้ึนอยกู่ บั เหตุผลหลายประการดงั ที่ กล่าวมาแลว้
ขา้ งตน้ เช่น อาจจะมสี ินคา้ มากเกินไปจาหน่ายไมท่ นั เป็นตน้ หา้ งหุน้ ส่วนสามารถ ดาเนินการอยไู่ ดจ้ นถงึ วนั ปิ ด
บญั ชี สาหรับจานวนเงินที่จะจ่ายคนื ใหแ้ ก่ทายาทของหุน้ ส่วนผทู้ ่ีตาย สามารถคานวณไดจ้ าก
1. บญั ชีทุนของหุน้ ส่วนผทู้ ี่ตาย หรือบญั ชีอ่ืน ๆ ท่ีมีอยู่
2. ส่วนแบ่งกาไรหรือขาดทุนจากกการปรับปรุงบญั ชี
3. ค่าความนิยม
กำรบนั ทกึ บัญชีเกย่ี วกบั กำรตำยของผู้เป็ นหุ้นส่วน
สาหรับการบนั ทึกรายการในสมดุ รายวนั ทว่ั ไป เมือ่ หุน้ ส่วนท่ีตายมีการบนั ทึกบญั ชีดงั น้ี
1. แบ่งกาไรขาดทุนโดยประมาณใหห้ ุน้ ส่วนที่ตาย
2. โอนปิ ดบญั ชีหน้ีสินคงคา้ งของหุน้ ส่วนท่ีตาย
3. จ่ายชาระคืนทุนใหแ้ ก่ทายาทของหุน้ ส่วนท่ีตาย สมุดรายวนั ทวั่ ไป
การจ่ายเงินคืนทุนใหแ้ ก่ทายาทของหุน้ ส่วนท่ตี าย สามารถทาไดห้ ลายวธิ ี ดงั น้ี
1. จ่ายชาระคร้ังเดียว
2. จ่ายชาระเป็นงวดๆ
หน่วยท่ี 11
การเลิกกิจการและการชาระบญั ชีหา้ งหุน้ ส่วน
คำแนะนำในกำรเลกิ และชำระบญั ชี
หากมีความประสงคจ์ ะเลกิ หา้ งหุน้ ส่วน ผทู้ ่ีเป็นหุน้ ส่วนทุกคนตอ้ งทาขอ้ ตกลงเลกิ ร่วมกันเพือ่ กาหนดวนั ที่
ตอ้ งการเลกิ หา้ งหุน้ ส่วนและต้งั ผชู้ าระบญั ชีเพือ่ ทาหนา้ ที่ชาระสะสางทรัพยส์ ินและหน้ีสินของหา้ งหุน้ ส่วน
กำรจดทะเบียนเลกิ ห้ำงหุ้นส่วน
เมอ่ื มหี ุน้ ส่วนคนใดคนหน่ึงตอ้ งการลาออกจากหา้ งหุน้ ส่วน หรือเลิกหา้ งหุน้ ส่วนไปโดยมิไดม้ ตี กลงกนั ไวก้ อ่ น
ก็จะทาใหผ้ เู้ ป็นหุน้ ส่วนอ่ืน ๆ ไดร้ ับความเสียหายได้ ดงั น้นั หากไมไ่ ดต้ กลงเก่ียวกบั การเลิกกิจการไว้กฎหมายก็จะเขา้ มา
ดูแลอยา่ งเขม้ งวดกว่าการเลิกในสญั ญาอน่ื ๆ มาก ซ่ึงในบางกรณีตอ้ ง ขออนุญาตต่อศาลจึงจะเลิกได้
ข้นั ตอนกำรจดทะเบยี นเลกิ ห้ำงหุ้นส่วน
1. การเลิกหา้ งหุน้ ส่วน แบ่งไดเ้ ป็น 3 กรณี คือ
1.1 เลกิ โดยผลของกฎหมาย
1.2 โดยความประสงคข์ องผเู้ ป็นหุน้ ส่วน
1.3 เลิกโดยคาสงั่ ศาล
2. ยน่ื ขอจดทะเบียนเลิกหา้ งหุน้ ส่วนต่อนายทะเบียน
3. ประกาศโฆษณาในหนงั สือพมิ พแ์ ห่งทอ้ งที่ 1 คร้ัง เป็นอยา่ งนอ้ ย
4. ส่งคาบอกกล่าวเป็นจดหมายลงทะเบียนไปรษณียไ์ ปยงั เจา้ หน้ี (ถา้ มี)
กำรกรอกแบบพมิ พ์กำรเลิกห้ำงหุ้นส่วน
การเลิกห้างหุ้นส่วน จาเป็นตอ้ งจดั ทาใหถ้ กู ตอ้ งตามกฎหมาย ดงั น้นั จึงตอ้ งกรอกแบบพิมพ์
หรือแบบฟอร์มตามที่กฎหมายกาหนดไวใ้ ห้ถูกตอ้ งดงั ตอ่ ไปน้ี
1. แบบคาขอจดทะเบียนเลิกคือ แบบ ลช.1 หนา้ หนงั สือรับรอง (ในการPrint-Out หนงั สือ
รับรองใหอ้ ยดู่ า้ นหลงั ของหนา้ แบบ ลช. 1)
2. รายการจดทะเบียนเลก็ คือ แบบ ลช.2
3. เอกสารประกอบรายการ
4. เอกสารประกอบ
กำรจดทะเบยี นต้งั /เปลีย่ นตวั ผ้ชู ำระบญั ชี อำนำจของผ้ชู ำระบัญชี และทต่ี ้งั สำนักงำนของผ้ชู ำระบัญชี
เม่ือหา้ งหุ้นส่วนไดเ้ ลิกกนั แลว้ และไดต้ ้งั ผชู้ าระบญั ชีเพ่ือชาระสะสางทรัพยส์ ิน สินหน้ีสิน
ของ หา้ งหุ้นส่วน ต่อมาตอ้ งการต้งั /เปลี่ยนตวั ผชู้ าระบญั ชีและแกไ้ ขอานาจผชู้ าระบญั ชีใหม่ จะตอ้ งใหท้ ่ี
ประชุมผเู้ ป็นหุ้นส่วนลงมติต้งั หรือเปล่ียนตวั ผชู้ าระบญั ชีหรือกาหนดอานาจผชู้ าระบญั ชีใหม่หรือศาลมี
คาพิพากษาหรือคาสง่ั ให้เปล่ียนตวั ผชู้ าระบญั ชีและอานาจผชู้ าระบญั ชีแลว้ นามติท่ีประชมุ ผเู้ ป็นหุน้ ส่วน
หรือคาพิพากษา หรือคาสง่ั ศาลไปจดทะเบียนต่อนายทะเบียนโดยใหผ้ ชู้ าระบญั ชีท่ีไดจ้ ดทะเบียนไวเ้ ดิม
เป็นผขู้ อจดทะเบียนภายใน14 วนั นบั แต่วนั ที่ประชมุ มีมติหรือวนั ท่ีศาลมีคาพิพากษาหรือคาสง่ั
ข้ันตอนการจดทะเบยี นตั้ง/เปลยี่ นตัวผู้ชาระบญั ช/ี อานาจของผู้ชาระ บัญชี/
ทต่ี งั้ สานักงานของผู้ชาระบัญชี
ทป่ี ระชุมผู้เป็ นหนุ้ สว่ นมีมต/ิ ศาลมีคาพพิ ากาา
ภายใน 14 วัน จัดเตรียมคาขอ
นับแตว่ ันทมี่ มี ต/ิ ย่นื ขอจดทะเบยี น
คาพพิ ากาา
กำรกรอกแบบพมิ พ์กำรแก้ไขเพมิ่ เตมิ อำนำจของผ้ชู ำระบญั ชี และทต่ี ้งั สำนักงำนของผ้ชู ำระบัญชี
การแกไ้ ขเพมิ่ เติมอานาจของผชู้ าระบญั ชี ท่ีต้งั สานกั งานของผชู้ าระบญั ชีตอ้ งทาใหถ้ กู ตอ้ งจึง กรอก ตอ้ ง
แบบพมิ พ์ หรือแบบฟอร์มตามที่กฎหมายกาหนดไวใ้ หถ้ กู ตอ้ ง ดงั ต่อไปน้ี
1. แบบคาขอจดทะเบียนเลิก คือ แบบ สช.1 หนา้ หนงั สือรับรอง (หนงั สือรับรองใหอ้ ยหู่ ลงั ดา้ นของหนา้
แบบ สช. 1)
2. รายการจดทะเบียนเลิก คือ แบบ สช.2
3. เอกสารประกอบรายการ
4. เอกสารประกอบ
กำรกรอกแบบพมิ พ์กำรชำระบัญชี และกำรจดทะเบยี นเสร็จ กำรชำระบัญชีของห้ำงหุ้นส่วน
การชาระบญั ชีและการจดทะเบียนเสร็จการชาระบญั ชีของหา้ งหุน้ ส่วนจาเป็นตอ้ งทาใหถ้ กู ต้อง กฎหมาย
ดงั น้นั จึงตอ้ งกรอกแบบพิมพ์หรือแบบฟอร์มตามท่ีกฎหมายกาหนดไวใ้ หถ้ กู ตอ้ ง ดงั ต่อไปน้ี
1. แบบคาขอจดทะเบียนเสร็จการชาระบญั ชี คือ แบบ สช. 1 หนา้ หนงั สือรับรอง (ในการ Print out หนงั สือรับรองให้
อยดู่ า้ นหลงั ของหนา้ แบบ สช. 1)
2. รายการจดทะเบียนเสร็จการชาระบญั ชี คือ แบบ สช.5
3. เอกสารประกอบรายการ ไดแ้ ก่
3.1 แบบ สช.3 พร้อมเอกสารประกอบ
3.2 แบบ สช.6 เอกสารประกอบ
4. เอกสารประกอบ
4.1 งบการเงิน ณ วนั ท่ีเลิกหา้ งหุน้ ส่วน (จะใชง้ บการเงิน ณ วนั ที่ผเู้ ป็นหุน้ ส่วนตกลงให้
หา้ งหุน้ ส่วน เลิกหรืองบการเงิน ณ วนั ท่ีนายทะเบียนรับจดทะเบียนเลิกหา้ งหุน้ ส่วนกไ็ ด)้
4.2 แบบรับรองการตรวจสอบบญั ชีของกรมสรรพากร
4.3 สาเนาบตั รประจาตวั ของผชู้ าระบญั ชีท่ีลงลายมอื ชื่อในคาขอจด
4.4 สาเนาหลกั ฐานการเป็นผรู้ ับรองลายมือช่ือ (ถา้ มี)
4.5 หนงั สือมอบอานาจ (ถา้ มี)
กำรดำเนินกำรชำระบัญชี
เมอ่ื หา้ งหุน้ ส่วนจะดาเนินการชาระบญั ชีกจ็ ะตอ้ งทาการปรับปรุงบญั ชี และปิ ดบญั ชีเพอ่ื หาผล กาไรขาดทุน
ของงวดสุดทา้ ยแบ่งใหผ้ เู้ ป็นหุน้ ส่วนทุกคน ตามอตั ราส่วนแบ่งกาไรขาดทุน พร้อมท้งั โอนปิ ด บญั ชีกระแสทุนของผู้
เป็นหุน้ ส่วนเขา้ บญั ชีทุนของผเู้ ป็นหุน้ ส่วนแตล่ ะคน (กรณีใชว้ ธิ ีทุนคงท่ี) แลว้ จึง ดาเนินการชาระบญั ชี
กำรบันทกึ บัญชีเกยี่ วกบั กำรชำระบญั ชี และกำรจ่ำยคืนทุน
ผมู้ หี นา้ ท่ีชาระบญั ชี คือ ผเู้ ป็นหุน้ ส่วนทุกคน หรืออาจจะแต่งต้งั จากบุคคลอ่ืนใหท้ าหนา้ ท่ีชาระ บญั ชีกไ็ ด้
แต่ตอ้ งไดร้ ับเสียงส่วนมากจากผเู้ ป็นหุน้ ส่วน ผชู้ าระบญั ชีมีหนา้ ที่ในการปรับปรุงและปิ ดบญั ชี
จดั ทางบการเงิน รวบรวมสินทรัพยท์ ้งั หมดของหา้ งหุน้ ส่วน รวมท้งั เรียกร้องทวงถามใหล้ กู หน้ีชาระหน้ี
จาหน่ายสินทรัพยท์ ้งั หมด