BMMB1104_NUR SYAZANA BATRISYIA BINTI MD ZULHAIDI_TUGASAN 1

PENGENALAN PUISI MELAYU TRADISIONAL

Sebagai alat untuk menyampai
dan memberikan didikan untuk

berbuat kebaikan

Digunakan dalam pelbagai aspek Penciptaan karya ini menunjukkan
dalam aspek kehidupan seperti kecerdasan akan dan kreativiti
gurauan, hiburan, keagamaan, orang Melayu yang tinggi dalam

adat istiadat serta alat menyusun dan menggunakan kata-
perundangan sehingga kekal ke kata.

hari Terdapat banyak jenis puisi
Melayu Tradisional antaranya
Diperkenalkan sejak
zaman orang-orang pantun, syair , gurindam,
Melayu belum mengenal seloka, mantera, nazam , rubai,
huruf dan sistem tulisan. teromba , berzanji masnawi ,

dan marhaban.

DEFINISI PANTUN BENTUK CIRI-CIRI

Sejenis puisi Melayu Tradisional yang wujud ● Terdapat pantun dua kerat, empat
sejak lama lagi. Pantun menggambarkan dari
segi cara berfikir serta nilai masyarakat Mleayu kerat , enam kerat, lapan kerat, dua
cara berfikir . Menurut Harun Mat Piah (1989) belas kerat
pantun dapat didefinisikan dengan melihat aspek
dalaman dan aspek luaran. Aspek dalaman ● Mempunyai dua bahagian iaitu
meliputi unsur estetik dan isi (tema dan
persoalan). bahagian pembayang dan
pembahagian maksud

Bagi unsur estetik dapat dilihat berdasarkan ● Setiap baris terdiri daripada 4-5

perkataan

penggunaan lambang-lambang yang tertentu yang

mengikut tanggapan dan pandangan dunia oleh ● Jumlah suku kata antara lapan hingga

masyarakat melayu Seterusnya, dilihat melalui • Bagi menzahirkan penghargaan serta dua belas pada setiap baris
hubungan makna antara pembayang dengan
ucapan terima kasih
maksud secara konkrit atau abstrak.
• Untuk tujuan adat istiadat seperti adat ● Rima akhir pantun adalah sejajar.

Fungsi-fungsi • perkahwinan Contohnya rima akhir bagi pantun dua

Untuk menyampaikan mesej dua kerat a,a. bagi pantun empat kerat,

keagamaan a, b,a, seterusnya bagi pantun enam

• untuk tujuan pendidikan sama ada kerat pula rima akhirnya a,b,c,a,b,c

menyindir, berkias atau berterus

terang

JENIS-JENIS PANTUN

Pantun Pantun Pantun
nasihat kiasan kepahlawanan

Pantun Pantun
agama dagang

Pantun teka- Pantun Pantun
teki adat muda

Pantun Pantun anak
jenaka

Contoh-contoh Ikan teluk parang-parang,
Anak ketam disangka lelabi,
Pantun Berburu musim tengkujuh,
Dapat buruan dibelah-belah;
Kalau ada sumur diladang, Bukan makhluk sebarang-barang,
Boleh saya menumpang mandi; Cucu Adam sepaian nabi,
Jika ada umur yang panjang, Turun dari langit ketujuh,
Jadi khalifah kepada Allah.
Bolehlah kita berjumpa lagi.
Pantun lapan
Pantun empat kerat
kerat

Pantun dua Pantun enam
kerat kerat

Banyak udang banyak garam, Putik kelapa menjadi muda,
Banyak manusia banyak ragam. Kelapa muda jadi kemirau,
Sudah kemirau menjadi kotai;
Hati luka pura tiada,
Rasa pedih buat tak hirau,
Ibarat kaca jatuh ke lantai.

YAIR JENIS

DEFINISI Syair naratif
• Syair romantis
Sejenis puisi yang berlagu. Perkataan Syair diperoleh • Syair kiasan/simbolik
daripada perkataan Arab iaitu, syi’r. yang bermaksud • Syair sejarah
puisi. Syair bermaksud perasaan dan pengenalan Syair non-naratif
dengan pancaindera yang boleh menimbulkan • Syair agama
pelbagai perasaan dan pengalaman yang boleh dirasai • Syair nasihat
menerusi gambaran yang indah. Oleh itu, syair • Syair teka-teki
menjadi sebuah cerita yang menggunakan kata-kata
yang indah dengan perkatan-perkataan Arab agak FUNGSI
sukar untuk difahami
• Digunakan dalam hiburan seperti dilagukan dalam
BENTUK DAN CIRI majlis yang tertentu seperti sambutan maulud,
kegiatan kesenian, pertandingan dan upacara-
• Merupakan puisi terikat upacara adat
• Dalam satu rangkap terdiri daripada empat baris
• Setiap rangkap mempunyai kesatuan yang jelas • Sebagai wadah untuk menyampaikan pengajaran
melalui lagu yang mneyentuh tentang aspek
dan tidak memerlukan pembayang.
• Rima akhir syair ialah a,a,a,a. pengajaran agama seperti rukun iman dan rukun
• Dalam satu baris mempunyai 4 – 5 perkataan dan Islam.

jumlah suku katanya 8-12 dalam satu baris • Dilagukan bagi mengiringi tarian-tarian seperti boria
• Terdapat hentian (pause) dalam satu baris. dan dabus.

Syair Perahu

Oleh Hamzah Fansuri.

Inilah gerangan suatu madah
mengarangkan syair terlalu indah,
membetuli jalan tempat berpindah,
di sanalah i’tikat diperbetuli sudah

Wahai muda kenali dirimu,
ialah perahu tamsil tubuhmu,
tiadalah berapa lama hidupmu,
ke akhirat jua kekal diammu.

Hai muda arif-budiman,
hasilkan kemudi dengan pedoman,
alat perahumu jua kerjakan,
itulah jalan membetuli insan.

Perteguh jua alat perahumu,
hasilkan bekal air dan kayu,
dayung pengayuh taruh di situ,
supaya laju perahumu itu.

Definisi GURINDAM
• Merupakan puisi Melayu yang terdiri daripada dua rangkap.
• Menurut Za’ba dalam karyanya Ilmu Pintu Mengarang JENIS-JENIS GURINDAM
• Gurindam serangkap dua baris
mengatakan perkataan gurindam berasal daripada bahasa • Gurindam serangkap empat baris
Sanskrit melalui bahasa Tamil iaitu ‘ kirindam’ yang bermaksud • Gurindam bebas
perumpamaan FUNGSI
• Umumnya gurindam merupakan syair melarat yang tidak tetap • Untuk memberi didikan dan pengajaran
rangkapnya, dan mempunyai isi-isi yang bernas
kepada pembaca
BENTUK DAN CIRI-CIRI • Menekankan iman dan moral yang tinggi
• Mempunyai dua bentuk iaitu terikat dengan tidak terikat.
dalam aspek pendidikan
• Bentuk terikat mempunyai dua baris berpasangan serta berima. Baris • Sebagai bimbingan kepada manusia
pertama merupakan syarat (protasis) manakala baris kedua akibat
(apodosis). dalam menjadi insan yang kamil.

• Setiap baris pada rangkap mempunyai isi atau maksud yang
mempunyai perhubungan bagi menghasilkan makna yang lengkap.

• Jumlah perkataan dan suku kata adalah bebas

• Rima bergantung kepada bentuk gurindam sama ada terikat atau
tidak terikat.

CONTOH-CONTOH
GURINDAM

Gurindam serangkap empat
baris

Tiada siapa yang besar ,
Tiada siapa yang tinggi,

Tetap sama sedasar,
Tidaklah berbeza lagi

Gurindam bebas Gurindam serangkap
dua baris
Pangkalnya sama dipupuk,
Pucuknya sama digentis, Barang siapa mengenal yang tersebut,
Tahulah ia makna takut .
Buahnya sama ditarik
Ke bukit sama didiaki, Barang siapa meninggalkan sembahyang,
Ke bukit sama dituruni seperti rumah tiada bertiang
Kelaut sama direnangkan .
(Gurindam Dua Belas karya Raja Ali Haji)

SELOKA Definisi
 Berasal daripada perkataan Bahasa Sanskrit.
Fungsi  Seloka bermaksud berseloroh, berjenaka atau menyindir
 Merupakan puisi yang tertua dalam kesusasteraan Melayu.
 Digunakan untuk mengkritik masyarakat yang  Seloka lebih kepada pepatah, perumpamaan yang mempunyai
bersikap negatif tanpa menyinggung perasaan.
unsur gurau senda, ejekan, olokan dan sindiran.
 Untuk memberi pengajaran dan panduan kepada  Waluapun seloka ini mempunyai unsur gurau senda dan sindiran
masyarakat dalam berhadapan dengan pelbagai
situasi. namun terdapat pengajaran dan teladan yang boleh diambil.
 Menurut B. Simora seloka ialah peribahasa atau pepatah yang
 Sebagai teguran kepada orang yang mempunyai
kuasa agar tidak menyalahgunakan kuasa. mempunyai sampiran.
Contohnya perisitiwa dalam seloka Pak Kaduk.
Pak Kaduk terpaksa menukarkan ayamnya Bentuk dan ciri-ciri
dengan raja dan menyebabkan Pak Kaduk
kehilangan segala-galanya.  Merupakan puisi bebas.
 Tiada pembayang.
 Mempunyai unsur ejekan, gurau senda dan jenaka
 Jumlah baris dalam serangkap dan bilangan perkataan dalam sebaris

tidak tetap.
 Jumlah suku kata dalam satu baris tidak tetap.
 Rima akhir yang tidak sama

Jenis-jenis seloka

 Seloka gurau senda
 Seloka nasihat
 Seloka pendidikan
 Seloka sindiran

CONTOH SELOKA

Seloka Pak Kaduk :

Aduhai malang Pak Kaduk,
Ayamnya menang kampung tergadai,

Ada nasi dicurahkan,
Awak pulang kebuluran,
Mudik menongkah surut,
Hilir menongkah pasang;

Ada isteri dibunuh,
Nyaris mati oleh tak makan,
masa belayar kematian angin,
Sauh dilabuh bayu berpuput,
Ada rumah bertandang duduk.



SENARAI RUJUKAN

Abd. Rahim, I., & Dr. Khairudin, M. (2017). Kesusasteraan Melayu. Sasbadi Sdn. Bhd.
Prof Madya Dr. Zahir, A., Dr. Indrawati, Z., & Dr. Mohd Nasir, H. (2006). Syair Naratif :
Keindahan Bahasa dan Melodi. https://eprints.um.edu.my/8715/1/All.pdf
Zunaidah, D. (2014). Kata nasihat dan pengajaran dalam antologi gurindam karya Mas
Adeki dari sudut pengkaedahan Melayu. Universiti Putra Malaysia.
Mohd Rosli, S. (2013). Puisi Melayu Tradisional. Goal Intelligent Publisher.
Zakaria, Norazimah. (2017). Akal Budi dan Cerminan Jati Diri Melayu dalam Pantun.

Sekian,
terima kasih