ขนมไทย

ขนมไทย

คำนำ

“...................” เป็นหนงั สอื อิเลก็ ทรอนิกส์ ทม่ี ีจดุ ประสงคเ์ พอ่ื ให้
คณะผจู้ ดั ทำไดฝ้ ึกกำรสรำ้ งองคค์ วำมรูเ้ ก่ียวกบั ภมู ปิ ัญญำไทยโดยใช้
วธิ ีกำรทำงประวตั ศิ ำสตรอ์ ยำ่ งเป็นระบบ แนวทำงและกำรมีสว่ นร่วม
กำรอนรุ กั ษภ์ มู ิปัญญำไทยและวฒั นธรรมไทย ซง่ึ เป็นสว่ นหน่ึงของวชิ ำ
ประวตั ศิ ำสตรไ์ ทย (ส31102) ทงั้ นีห้ นงั สือหนงั สอื อิเล็กทรอนิกสน์ ีม้ ี
เนือ้ หำควำมรูเ้ กี่ยวกบั ขนมไทย ซง่ึ เป็นภมู ปิ ัญญำและวฒั นธรรมไทย ท่ี
สะทอ้ นใหเ้ ห็นถึงวถิ ีชวี ติ ควำมรู้ ควำมสำมำรถของคนไทย อนั เกิดจำก
กำรส่งั สมสตปิ ัญญำควำมรูท้ ีห่ ลำกหลำยและมีกำรผสมผสำนใหม้ คี วำม
เหมำะสมกบั ปฏิสมั พนั ธท์ ำงธรรมชำตแิ ละควำมเป็นสงั คมพหวุ ัฒนธรรม
ที่มกี ำรถ่ำยทอดจำกรุน่ สรู่ ุน่ จนเป็นมรดกทำงวฒั นธรรม หวงั วำ่ หนงั สือ
อเิ ลก็ ทรอนิกส์ “ขนมไทย” เลม่ นีจ้ ะใหค้ วำมรู้ และแนวทำงในกำรนำไป
ประยกุ ตใ์ ชใ้ นชีวิตประจำวนั แก่ผอู้ ำ่ น เพ่ือเป็นประโยชนใ์ นกำรพฒั นำ
ตนเอง และกำรอนรุ กั ษส์ บื ทอดภมู ิปัญญำและวฒั นธรรมใหค้ งอย่สู ืบไป

คณะผจู้ ดั ทำ

สารบญั หนำ้ ที่
3-4
เร่ือง 5-15
16
• ประวตั ิขนมไทย 17-18
• ประเภทของขนมไทย 19
• ขนมไทยในแตล่ ะภำค 20
• วิธีกำรทำขนมไทย
• ขนมในพธิ ีกรรมและเทศกำล
• วยั รุน่ ปัจจบุ นั กบั ทศั นคติท่ีมีตอ่ ขนมไทย

ประวตั แิ ละควำมเป็นมำ

ขนมไทยท่ีนิยมทำกนั ทกุ ๆ ภำคของประเทศไทย ในพิธีกำร
ตำ่ งๆ เน่ืองในกำรทำบญุ เลีย้ งพระ ก็คือขนมจำกไข่ และ
มกั ถือเคลด็ จำกช่ือและลกั ษณะของขนมนนั้ ๆ งำนศิริ
มงคลตำ่ งๆ เชน่ งำนมงคลสมรส ทำบญุ วนั เกิด หรือ
ทำบญุ ขนึ้ บำ้ นใหม่ สว่ นใหญ่ก็จะมีกำรเลีย้ งพระกบั แขก
ท่ีมำในงำน เพ่ือเป็นศริ มิ งคลของงำนขนมก็จะมีฝอยทอง
เพ่ือหวงั ใหอ้ ยดู่ ว้ ยกนั ยืดยำว มีอำยยุ ืน ขนมชนั้ ก็ใหไ้ ด้
เล่ือนขนั้ เงินเดือน ขนมถว้ ยฟกู ็ขอใหเ้ ฟ่ื องฟู ขนมทองเอกก็
ขอใหไ้ ดเ้ ป็นเอก

ขนมไทยดงั้ เดมิ มีสว่ นผสมคือ แปง้ นำ้ ตำล กะทิ เทำ่ นนั้ สว่ นขนมท่ี
ใชไ้ ขเ่ ป็นสว่ นประกอบ เชน่ ทองหยบิ ทองหยอด เม็ดขนนุ นนั้ มำรี กี
มำร์ เดอ ปีนำ (ทำ้ วทองกีบมำ้ )หญิงสำวชำวโปรตเุ กส เป็นผคู้ ิดคน้
ขนึ้ มำ
ขนมไทยที่นิยมทำกนั ทกุ ๆ ภำคของประเทศไทย ในพิธีกำรตำ่ งๆ
เน่อื งในกำรทำบญุ เลยี้ งพระ ก็คือขนมจำกไข่ และมกั ถือเคลด็ จำกช่ือ
และลกั ษณะของขนมนนั้ ๆ งำนศิรมิ งคลตำ่ งๆ เชน่ งำนมงคลสมรส
ทำบญุ วนั เกิด หรอื ทำบญุ ขนึ้ บำ้ นใหม่ สว่ นใหญ่ก็จะมกี ำรเลยี้ งพระ
กบั แขกทมี่ ำในงำน เพอื่ เป็นศิรมิ งคลของงำนขนมก็จะมฝี อยทอง
เพอ่ื หวงั ใหอ้ ยดู่ ว้ ยกนั ยดื ยำว มีอำยยุ นื ขนมชนั้ ก็ใหไ้ ดเ้ ลอ่ื นขนั้
เงินเดือน ขนมถว้ ยฟกู ็ขอใหเ้ ฟ่ืองฟู ขนมทองเอกก็ขอใหไ้ ดเ้ ป็นเอก
เป็นตน้
ในสมยั รชั กำลท่ี 5 มีกำรพมิ พต์ ำรำอำหำรออกเผยแพร่ รวมถึงตำรำ
ขนมไทยดว้ ย จึงนบั ไดว้ ำ่ วฒั นธรรมขนมไทยมกี ำรบนั ทกึ เป็นลำย
ลกั ษณอ์ กั ษรครงั้ แรก ตำรำอำหำรไทยเลม่ แรกคอื แมค่ รวั หัวป่ ำก์
เขยี นโดยทำ่ นผหู้ ญิงเปลยี่ น ภำสกรวงศ์ ในหนงั สอื เลม่ นี้ มรี ำยกำร
สำรบั ของหวำนเลยี้ งพระไดแ้ ก่ ทองหยิบ ฝอยทอง ขนมหมอ้ แกง
ขนมหนั ตรำ ขนมถว้ ยฟู ขนมลมื กลนื ขว้ เหนียวแกว้ วนุ้ ผลมะปรำง

ประเภทของขนมไทย

ประเภทท่ี 1

กำรกวน คือกำรนำอำหำรอยำ่ งใดอยำ่ งหนงึ่ ซงึ่ โดยมำกเป็น
ของเหลวผสมใหร้ วมเขำ้ เป็นเนอื้ เดยี วกนั จนขน้ และเหนียวโดยใช้
เครอ่ื งมอื ชนดิ ใดชนิดหนงึ่ คนอำหำรไปจนท่วั ดว้ ยควำมแรงและเรว็
ไปในทำงเดียวกนั จนอำหำรนนั้ เหลวเป็นเนอื้ เดยี วกนั

ประเภทท่ี 2

กำรนง่ึ นง่ึ คอื กำรใหค้ วำมรอ้ นขนึ้ กบั อำหำรท่ตี อ้ งทำใหส้ กุ โดย
กำรใชภ้ ำชนะ 2 ชนั้ ชนั้ ลำ่ งสำหรบั ใสน่ ำ้ ตม้ ใหเ้ ดือดชนั้ บนมชี อ่ ง
หรอื ตะแกรงสำหรบั วำงอำหำรหรอื มภี ำชนะทมี่ แี ผน่ ตะแกรงเพ่อื
วำงอำหำรเหนือนำ้ และไอนำ้ เดอื ดจำกดำ้ นลำ่ งสำมำรถลอยตวั
ขนึ้ เบือ้ งบนผำ่ นตะแกรงทำใหอ้ ำหำรสกุ ได้

ประเภทท่ี 3

กำรเช่ือม กำรเช่ือมคือกำรนำผลไมส้ ม้ ในนำ้ เช่ือม
จนกระท่งั ผลไมม้ ีลกั ษณะนมุ่ และขนึ้ เงำโดยระหวำ่ ง
เช่ือมช่วงแรกนำ้ เช่ือมจะใสแลว้ จงึ ตม้ ต่อไปจน
นำ้ เช่ือมเขม้ ขน้ แตต่ อ้ งไม่เช่ือมใหน้ ำ้ เช่ือมเขม้ ขน้
จนเกินไปและกำรเช่ือมจะตอ้ งมีเทคนคิ ชว่ ยเสรมิ คือ
ตม้ ในนำ้ ก่อนหรอื แช่ในนำ้ ปนู ใสก่อนตม้ และเช่ือม

ประเภทท่ี 4

กำรตม้ กำรตม้ คือกำรทำอำหำรใหส้ กุ โดยใชน้ ำ้ หรอื
ของเหลวปรมิ ำณมำกเป็นตวั กำรนำควำมรอ้ นโดยใส่
อำหำรท่ีจะทำใหส้ กุ ในของเหลวนนั้ ไดแ้ ก่นำ้ กะทนิ มเป็น
ตน้ หลกั สำคญั ของกำรตม้ คือเม่ือทำใหข้ องเหลวเดือดแลว้
ลดควำมรอ้ นลงเพ่ือใหเ้ ดือดเบำๆอำหำรท่ีตม้ ใสล่ งไปใน
ขณะท่ีนำ้ เย็นหรอื ตม้ ใหน้ ำ้ เดือดก่อนแลว้ ใสอ่ ำหำรลงไป
แลว้ ตม้ ใหเ้ ดือดตอ่ แลว้ จงึ ลดไฟลงใหเ้ ดือดเบำๆ

ประเภทท่ี 5

กำรอบและผิง ผิงและอบขนมท่ีผิงมีหลำยชนิดจะผิงดว้ ย
ไฟบนและไฟลำ่ งไฟจะตอ้ งมีลกั ษณะออ่ นขนมผิงเสมอกนั
ปัจจบุ นั ใชเ้ ตำอบแทนกำรผิง

ประเภทท่ี 6

กำรทอด ทอดหมำยถงึ กำรทำอำหำรใหส้ กุ ดว้ ยนำ้ มนั โดย
ใสน่ ำ้ มนั ลงในกระทะตงั้ ไฟใหร้ อ้ นท่วั แลว้ จงึ จะใสข่ นมท่ีจะ
ทอดลงไปขนมบำงชนิดใชน้ ำ้ มนั มำกเรียกวำ่ ทอ่ นำ้ มนั ลอย
ใชไ้ ฟปำนกลำงสม่ำเสมอบำงชนิดใชน้ ำ้ มนั นอ้ ยใชก้ ระทะ
กน้ ตนื้ ดงั นนั้ กำรทอดจงึ ใชก้ ระทะตำมลกั ษณะของขนมแต่
ละชนดิ กำรทอดผำ้ ใชไ้ ฟออ่ นมำกขนมจำกนมนำ้ มนั จึงควร
จะระมดั ระวงั ดว้ ยขนมท่ีทอดเชน่ ขนมฝักบวั ขนมทองพลุ
ขำ้ วเมำ่ ทอด

ประเภทท่ี 7

กำรปิ้ง ปิง้ หมำยถึงกำรทำอำหำรใหส้ กุ โดยกำรวำงขนมท่ี
ตอ้ งกำรปิ้งไวเ้ หนือไฟมีตะแกรงรองรบั ไฟลไ์ มต่ อ้ งแรงนกั
กลบั ไปกลบั มำจนขนมสกุ อำหำรบำงชนิดใชใ้ บตองห่อแลว้
ปิง้ จนใบตองท่ีหอ่ เกรียบหรอื กรอบเชน่ ขนมจำกขำ้ วเหนียว
ปิ้งก่อนท่ีจะปิง้ ใชข้ ีเ้ ถำ้ กลบไวเ้ พ่ือใหไ้ ฟรอ้ นสม่ำเสมอกนั

ประเภทท่ี 8

กำรฉำบ
ฉำบคือกำรนำนำ้ ตำลทรำยเกลือป่นลงในกระทะตงั้ ไฟ
ออ่ นเค่ยี วใหเ้ ดอื ดเป็นยำงมะตมู จนนำ้ ตำเหนียวใสแลว้
นำวตั ถดุ บิ ท่ีเตรียมไวล้ งคลกุ นำ้ ตำลตกั ขนึ้ พกั ไวใ้ หเ้ ย็น
จนนำ้ ตำลทรำยแหง้ เชน่ เผือกฉำบกลว้ ยฉำบมนั ฉำบ

ประเภทท่ี 9

กำรบวช บวชคอื กำรนำของหวำนท่ีใชผ้ ลไมเ้ ผือกมนั
ฟักทองเป็นตน้ ตม้ กบั นำ้ ตำลและกะทเิ ชน่ กลว้ ยบวชชีแกง
บวชเผือก

ประเภทท่ี 10

กำรแชอ่ ่มิ แชอ่ ่มิ คือกำรนำนำ้ เช่ือมนำ้ ตำล 1 นำ้ ตม้ เดือดแช่
ผลไมไ้ วแ้ ละนำไปตำกแดดโดยใชต้ ะแกรงตำกปลำแหง้ อยำ่
ใหแ้ ขง็ เก็บใสข่ วดปิดฝำใหแ้ นน่ เก็บไวร้ บั ประทำนไดเ้ ชน่
มะมว่ งแชอ่ ่มิ มะเขือเทศแชอ่ ่มิ สะอนแชอ่ ่มิ

ขนมไทยในแตล่ ะทอ้ งถ่ิน

ขนมไทยประจำภำค
- ภำคเหนือ กลว้ ยตำก เพรำะมีกลว้ ยมำก นอกจำกตำกก็มี
กวนและของแชอ่ ่มิ
- ภำคกลำง กระยำสำรท เคียงคกู่ บั กลว้ ยไข่
- ภำคตะวนั ออกเฉียงเหนือ เรยี กวำ่ งำนบญุ ขำ้ วจ่ี ขนมท่ี
ใชไ้ ดแ้ ก่ ขนมเทียน ขำ้ วจ่ี
- ภำคใต้ เรยี กวำ่ งำนบญุ เดอื นสบิ ขนมท่ีใชไ้ ดแ้ ก่ ขนมลำ
ขนมกง ขนมพอง

ขนมไทยท่ีนยิ มใชท้ ำบญุ เลีย้ งพระในงำนมงคลหรอื พธิ ีกรรม
ท่ีขำดไมไ่ ด้ ไดแ้ ก่ ขนมตระกลู ทอง เชน่ - ทองเอก -
ทองหยบิ - ทองหยอด - ฝอยทอง - ขนมมงคลนำม เชน่
ขนมถว้ ยฟู ขนมชนั้ ขนมจำ่ มงกฎุ ขนมเสนห่ จ์ นั ทร์

ขนมและวธิ ีกำรขนมไทย

วธิ ีกำรทำ ฝอยทอง

1. นำนำ้ เปลำ่ นำ้ ตำลทรำย ใบเตย กล่นิ มะลิ ลงตม้ ใน
กระทะทองเหลือง เปิดไฟแรง

หำ้ มคนเดด็ ขำดไมอ่ ยำ่ งนนั้ นำ้ ตำลจะตกผลึก
2. ตไี ขไ่ กแ่ ละไขเ่ ป็ดใหเ้ ขำ้ กนั นำไปกรองดว้ ยกระชอน
ตำถ่ี

จำกนนั้ ตกั ไขใ่ สก่ รวยสำหรบั ทำฝอยทอง
3. ตกั ใบเตยออก และหยอดไขใ่ หเ้ ป็นสำย วนใหร้ อบ
กระทะทองเหลืองประมำณ 20 - 30 รอบ ตอ่ 1 ชิน้
4. ใชไ้ มป้ ลำยแหลม คอ่ ยๆชอ้ นฝอยทองขนึ้ มำใหเ้ ป็น
แผน่ วำงพกั ไวบ้ นตะแกรง 30 นำที
5. จดุ เทียนหอมใหม้ ีควนั ขนึ้ มำ แลว้ จงึ ดบั ไฟ นำเทียน
หอมและขนมฝอยทอง
อบรวมกนั ดว้ ยภำชนะปิด10
นำที

วธิ ีกำรทำขนมชนั้

1. ผสมนำ้ ตำลทรำย กะทิ กล่นิ มะลิ ตงั้ ไฟอ่อนคนจน
นำ้ ตำลทรำยละลำยจนหมด พกั ไวใ้ ห้
เย็น

2. นำแปง้ ทงั้ สำมชนิดผสมรวมกนั คอ่ ยๆเตมิ กะทิลง
ไปนวดใหเ้ ขำ้ กนั นำไปกรองดว้ ยกระชอนตำถ่ี พกั ไว้
ก่อน

3. แบง่ สีผสมอำหำรใสถ่ ว้ ยทงั้ 4 ใบ เตมิ สว่ นผสม
ของแปง้ ท่ีกรองแลว้ ลงไป แบง่ ใหเ้ ทำ่ ๆกนั คนใหส้ ีผสม
กบั แปง้ เนียนดี และพกั ไว้

4. ใสน่ ำ้ ในซงึ้ นง่ึ ตม้ ใหเ้ ดือดจดั นำพิมพล์ งน่งึ 15
นำที จำกนนั้ เตมิ แปง้ ลงไปทีละชิน้ ควำมหนำในแตล่ ะ
ชนั้ ไมเ่ กิน 3 มม.นง่ึ แตล่ ะชนั้ นำน 5-7 นำที ดว้ ยไฟ
ออ่ น สลบั สีแตล่ ะชนั้ จนหมด พกั ไวใ้ หเ้ ยน็

5. ตดั ขนมชนั้ เป็นชนิ้ ส่ีเหล่ียม

ขนมในพิธีกรรมและงำนเทศกำล

เทศกำลสงกรำนต์ ซ่งึ ถือวำ่ เป็นวนั ขนึ้ ปีใหมไ่ ทย จะใชข้ นมท่ี
เป็นมงคลนำม จดั เป็นขนมชนั้ ดีสำหรบั กำรทำบญุ เลีย้ งพระ
และเป็นขนมสำหรบั รบั รองแขกเหร่ือ ท่ีมำรดนำ้ ดำหวั ขอพร
ผใู้ หญ่ท่ีเคำรพนบั ถือ
เทศกำลเขำ้ พรรษำ ขนมไทยท่ีใชไ้ ดแ้ ก่ ขำ้ วตม้ มดั และขนม
แกงบวดตำ่ งๆ เชน่ ฟักทองแกงบวด กลว้ ยบวชชี เทศกำล
ออกพรรษำ มีพธิ ีทำบญุ ตกั บำตรเทโว ขนมท่ีใชใ้ นกำร
ทำบญุ คอื ขำ้ วตม้ ลกู โยน

วยั รุน่ ปัจจบุ นั กบั ทศั นคติท่ีมีตอ่ ขนมไทย

จำกกำรสมั ภำษณเ์ ด็กไทยในปัจจบุ นั ไมค่ อ่ ยนิยมรบั ประทำนขนมไทย หนั ไป
รบั ประทำนขนมเคก้ ตำ่ งๆหรอื ขนมอื่นๆแทน โดยใหเ้ หตผุ ลวำ่ ขนมไทยมี
รสชำตคิ อ่ นขำ้ งหวำน หนำ้ ตำของขนมยงั ไมค่ อ่ ยดงึ ดดู ทำใหเ้ ด็กไทยไมค่ อ่ ย
กินขนมไทย แตเ่ ด็กไทยบำงสว่ นทเ่ี ติบโตมำกบั ขนมไทยและไดม้ องวำ่ ขนม
ไทยเป็นขนมทีอ่ รอ่ ยและรสชำติไมเ่ หมอื นขนมอ่นื ๆ ทงั้ นีข้ นึ้ อยกู่ บั ควำมชอบ
ของแตล่ ะบคุ คล รำ้ นขนมไทยบำงแหง่ ก็มีกำรปรบั ปรุงรสชำตใิ หห้ วำนนอ้ ย
ใหถ้ กู ปำกและตกแตง่ หนำ้ ตำขนมไทย ใหน้ ่ำรบั ประทำนยิ่งขึน้ แต่ยงั ไงก็ตำม
ทกุ คนยงั คงเห็นวำ่ ขนมไทยนนั้ สำคญั มำก เพรำะขนมไทยเป็นเอกลกั ษณข์ อง
ประเทศไทยทต่ี ำ่ งชำตินนั้ สนใจ คนไทยทกุ คนควรรกั ษำไว้ ไมใ่ หเ้ ลือนหำย

บรรณำนกุ รม

จฑุ ำรตั น์ ทำเคหล์ ำ.(2555) ควำมเป็นมำของขนมไทย สบื คน้ 29 ตลุ ำคม 2563
จำกhttps://sites.google.com/site/taifooonkem/home/
พชั รี ศรีแกว้ .(2559)กำรแบง่ ประเภทของขนมไทย สบื คน้ 29ตลุ ำคม2563
จำกhttps://sites.google.com/site/cookinginroom/
ตมุ้ กมล.(2561)วธิ ีกำรทำขนมไทย สืบคน้ 30 ตลุ ำคม 2563
จำกhttps://sites.google.com/site/tumkanom/page5