Mənfi - müsbət millətçilik

MƏNFİVƏMÜSBƏTMİLLƏTÇİLİK

AyatullahŞeyxCəfərSübhani

MƏNFİVƏMÜSBƏT
MİLLƏTÇİLİK

1

MƏNFİVƏMÜSBƏTMİLLƏTÇİLİK

Kitabınadı: Müsbətvəmənfimüllətçilik
Müəllif: UstadCəfərSübhani
Nəşredən: AzərbaycanınQumdakı
Çaptarixi: mədəniyyətocağı
Çapvəlitogirafiya: 1371/yay
Tiraj: Əlhadimətbəsi
15000

ÇАPHÜQUQUQОRUNUR

2

MƏNFİVƏMÜSBƏTMİLLƏTÇİLİK

MÜQƏDDİMƏ

Adlıfilosof,böyükarif,məşhurislamşünas,bacarıqlı
təfsirçi,islamınvəmüələmanlarınfəxrirəhmətlikƏllamə
SeyyidMühəmmədHüseynTəbətabai1281-cihicrişəmsi
ildəTəbrizşəhərindəalim birailədədünyayagözaçdı.O,
beşyaşındaikənanasıvədoqquzyaşındaikənatasıvəfat
etmişdir.

Atasınınvəfatındansonraaltıilibtidaitəhsilalmağavə
Quranöyrənməyəməşğulolmuşdur.

1304-cüiləqədərsərf,nəhv,bəyan,fiqh,üsul,məntiq,
fəlsəfəvəkəlam elmləriiləməşğulolmuşdur.1304-cüildə
öz təhsilinitəkmilləşdirmək üçün Nəcəfşəhərinin dini
hövzəsinəgetmişdir.

Orada altıilrəhmətlik Ayatullah şeyx Mühəmməd
Hüseyn İsfahaninin üsuldərsində və 8 ilrəhmətlik
Ayatullah Naininin fiqh və üsulelmləriüzrə ictihadi
dərslərindəiştiraketmişdir.

BirmüddətdəAyatullah HüccətKühkəmərinin rical
dərsindəhazırolmuşdur.Altıildəməşhurfilosofvəhəkim
rəhmətlik Ayatullah Seyyid Mühəmməd Hüseyn
Badkubeininqarşısındabirşagirdkimidizçökürübfəlsəfə
vəirfansahəsindəözünüucazirvələrəçatdırmışdır.

Sonralar,ofilosofungöstərişiiləbirmüddətməşhur
riyaziyyatalimiAyatullah Seyid Əbulqasim Xansaridən
riyaziyyatelminiöyrənmişdir.

3

MƏNFİVƏMÜSBƏTMİLLƏTÇİLİK

(Kamilbirdövrəhesab,səthvəfəzaüzrəhəndəsə-
stereometriyavəplanimetriya–vəcəbrelminiöyrənməyə
məşğulolmuşdur.)

O,sonraTəbrizəqayıtmışvəoradanQum şəhərinə
köçmüşdür.Qumda təfsir,kəlam,fəlsəfə,fiqh,üsulvə
riyaziyyatelmlərisahəsindəbirçoxdəyərlikitabyazmışvə
Mütəhhərikimişagirdlərbeçərmişdir.

Əllamə 1370 ildə ədəbiyyətə qovuşdu və Həzrəti
Məsumə(s.ə)-ınməzarişərifininkənarındadəfnedilmişdir.

1370-ciildə Bakıuniversiteti,Əllamə Təbətabainin
anadanolmasının70illiyimünasibətinəbirkonfranstərtib
etdi.BukonfransdabirçoxİranalimləriAzərbaycanelmlər
akademiyasınındəvətiiləiştiraketmişdilər.

TehrandanƏllaməTəbətabaiadınauniversitetinrəisi
cənab D.Xəlic,Tehran universitetinin ustadıD.Dinani,
Təbrizəhalisininparlamentnümayəndəsicənabhöccətül-
islam vəl-müsliminHerisi,vəTehranuniversitetininfəlsəfə
ustadıxanım TubaKermani,müxtəlifməqamlarzimnində
ƏllaməTəbətabaininşəxsiyyətibarədəçıxışetdilər.

Bukonfransdacənabhöccətül-islam SeyyidƏliəkbər
Ocaqnejat Qum şəhərinin dini Hövzəsinin böyük
ustadlarından biriayətullah CəfərSübhaninin «Əlamənin
baxışındamüsbətvəmənfinasionalizm»adlıməqaləsini
oxudu.

Bu məqalədə toxunulan məsələlərin əhəmiyyətli
möhtəvalıvəqısabirşəkildəformalaşmasınagörəCənubi
Azərbaycan şəriət tələbələrinin mədəniyyət ocağı bu
məqaləniazərbaycandilindətərcüməsinivəçapedilməsini
lazım bilmişdir.

İndieləhəminməqalənirəhmətlikƏllaməTəbətabainin
iftixarlıhəyatından birqısacıq müqəddimə artıraraq çap

4

MƏNFİVƏMÜSBƏTMİLLƏTÇİLİK

etmiş və hörmətli Azərbaycanlı bacı və qardaşların
ixtiyarındaqoymuşdur.

Mütəal Allahdan ümid edirik ki, bütün dünya
müsəlmanlarınaislamıninsanpərvərqanunlarınınvəböyük
əzəmətli Quran kitabının nurani əhkamlarından itaət
etməkləizzət,böyüklükvəbirlikversin.

CənubiAzərbaycanşəriət
tələbələrininmədəniyyətocağı

18.5.1371.

5

MƏNFİVƏMÜSBƏTMİLLƏTÇİLİK

Bimillahirrəhmanirrəhim

ƏllaməTəbətabaininxatirəsiniəzizləməküçünbuelmi
yığıncaqdatoplananhörmətliiştirakçılarasalam edərək,o
böyükinsanınfəlsəfigörüşlərindənbirinibəyanetməzdən
əvvəl «Badkubə» sözünü eşitməklə yadıma düşən
şəxsiyyətlədənsözaçmaqistərdim.

Buseminareləbiryerdəqurulmuşdurki,həmişəvə
xüsusilə bizim və dünyanın bu mərkəzlə əlaqəsi
kəsilmədən,sonyüzildəözətəyindəşəhamətvəigidlikdə
ad qazanan və bilikli şəxsiyyətlər sayılan insanlar
bəsləmişdir.

Onlar həmişə mənəviyaşayışıhər şeyə üstünlük
verirdilər.Mən bu yadıma düşən şəxsiyyətlərin üçündən
danışmaqistəyirəm.

Buşəxsiyyət:

1-HacıSeyyidHüseynBadkubei:

Əllamə Təbətabainin böyük ustadırəhmətlik Seyyid
HüseynBadkubei(1884-1938)müqəddəmatdeyilənilkdini
təhsiliniöz doğma yurdunda alıb.Sonra əqli-fəlsəfivə
riyazielmlərinitəkmilləşdirməküçünTehranşəhərinəgetdi.

BusahədəmükəmməltəhsilaldıqdansonraNəcəfi-
Əşrəfşəhərinəgedibordakıustadlardanfiqhdərsialdıvə
nəhayət Nəcəfi-Əşrəfin elmiyyə hövzəsinin adlı-sanlı
ustadlarındanolaraqböyükelmisimalaryetişdirdi.

Ondan fəsəfə və riyaziyyat dərsləri alan Əllamə
6

MƏNFİVƏMÜSBƏTMİLLƏTÇİLİK

TəbətabaiHacıSeyyid Hüseyn Badkubeinin yetişdirdiyi
simalardanbiridir.

RəhmətlikƏllamə Təbətabaihəmişə onun riyazivə
fəlsəfidüşüncəsinitəhsin edib buyurardı:«O,həndəsə
sübutlarıiləbucağıböləbilmişdir.Beləbirişindiyədəkçox
azgörülmüşdür».

2-ŞeyxƏbdülğəniBadkubei:

İkinciadapardığım şəxsiyyət,islamımüdafiəetmək
təqsiriilə,illərboyuncakommunistlərinzindanınadüşüb
nəhayət1941-ciilindəfədakarlığıiləömrünübaşaçatdıran
birmübarizdir.

Bu böyük şəxsiyyəthəmin yerin böyük elmivə dini
mərceiolarkənfəxretməlibirinsanidi.

Rəhmətlik Əllamə Əminiözünün «Şühədaül-fəzilə»
kitabında onun yaşayışıxüsusunda söhbətaparmış və
onunmübarizəsinialqışlamışdır.

3-SeyyidMühəmmədBadkubei:

Burada xatırladığım üçüncü şəxsiyyət öz ustadım
rəhmətlikSeyyidMühəmmədBadkubeidir.

Omənikəlam elmiilətanışedənbirincialimdir.1943-
cüildərəhmətlikXacəninyazdığıvəƏllaməHillininizah
etidiyi«Kəşfül-fəvaid»kitabını,o böyükinsanın yanında
dərs aldım. Bu ulu şəxsiyyət kommunistlər inqilabı
zamanındaözünühəbsdənqurtararaqöncəƏrdəbilisonra
isəTəbriziözünəyaşayışşəhəriseçdi.

O rəhmətlikmollaKazım Xorasanininşagirdlərindən
olmuşduro,davamlıolaraq öz ömrü boyunda gözəl

7

MƏNFİVƏMÜSBƏTMİLLƏTÇİLİK

xitabələriiləxalqkütlələrinəyolgöstərmişvəözününgecə
ibadətləriiləməhşurolmuşdur.

Mənşəxsiyyətləriyadetdim,lakineləşəxsiyyətlərdə
vardırki,buyerlərintarixçilərionlarınyaşayışlarıvəelmi
əsərlərihaqqındaaraşdırmaaparmalıdırlar.

Bu,onu göstərməkdədirki,bu məntəqənin əhalisi
islam mədəniyyyətininmirasçısıvəböyükislam alimlərinin
tərbiyəolmuşlarıdırlar.

Lakin təəsüflə müasirnəslin bu xüsusda məlumatı
azdır.

İndisə bu ön sözün təqdimindən sonra Əllamə
Təbətabainin «Təfsirl-mizanında» və başqa kitablarında
bəhsə qoyduğu mövzuların biri üzərində danışmaq
istəyirəm.Mən mövzunu açmaq üçün əvvəlcə onun
sözlərininruhunusadəqəlblərəetməkləsonramövzunu
başlayıram.

8

MƏNFİVƏMÜSBƏTMİLLƏTÇİLİK

MƏNFİVƏMÜSBƏTMİLLƏTÇİLİK

Nasionalizm vəmillətçilikməsələsiikison əsrlərdə
dillərədüşümüşməsələlərdəndirvəonunxüsusundabir
çoxkitablar,məqalələryazılıbnitqsöylənmişdir.

Burada məqsədimiz Əllamə Təbətabainin baxışını
İslam vəQurannəzərinibəyanetməkdir.Nasionalizm həm
müsbətvəyaradıcıvəhəm dəpozucuvəviranediciola
bilənikiağızlıbirqılıncdır.

İslam millətlərininayrılığınıistəyənmillətçiliyinmənfi
yönlərindən bəhrələnmişonunlabirmilyard əhalisiolan
müsəlman ölkələri bir-birindən ayırmışdır və xalqlar
arasında «panərəbizm»,«pantürküzm» və «paniranizm»
tayfaçılığınıdirçəldərəkbuyoliləislam vəimanvasitəsilə
birləşənmüxtəliftayfalarıbir-birindənayırmaqistədilər.

Bizbuçıxışımızdaislamıntəsdiqetdiyinasionalizmin
müsbətcəhətlərinəişarəedirik.Allahqoysabuçıxışfaydalı
vəsəmərəliolacaqdır.

Nasionalizm haqla batilin qarışığından yaranmışdır.
Onunzəifvəgüclünöqtələrivardır:Yaradıcıvəpozucu,
lakin islam ölkələrində onun pozuculuq yönü,güclü
yönlərindən çox olmuşdur.Qərbin onu islam millətləri
arasındadirçəltməyəçalışmasınınsəbəbibudurki,onun

9

MƏNFİVƏMÜSBƏTMİLLƏTÇİLİK

pozuculuq yönünün vasitəsilə islam birliyinipozmaq,
müsəlmanlararasındaayrılıqsalmaqikiqardaşxalqıbir-
birinədüşmənvərəqibetməkistəyir,vəonlarınmüsəlman
yerinəmüxtəlifmillətlərəayrılmalarınıarzulayır.

İndihəqiqətin üstündən o örtükgütürülsün deyə bir
neçəmövzunuxatırladırıq.

Siyasiməsləkləryazıçılarının nasionalizmdən etdiyi
təfsirdəbeləcümlələrvardır:

1-İnsanınanatorpağavəyurdaməhəbbəti;
2-İçindəböyüdüyüxalqaqarşısevgisi;
3-Özxalqınınmədənivətarixiirsivəyadigarlarını
qorumaq;
4-Özünəhakim olmaqvəistiqlaliyyətiniəldəetməyə
rəğbət.
Bu kimianlayışlarınasionalizm ilə əlaqələndirmək
olmaz,çünkibeləbirduyğularfitriolaraqinsandavardır.
İnsan müəyyən birel-oba və torpaqda və birxalq
arasındaböyüdükdə,onlaravəonların mədənivətarixi
əsərlərinəqarşısevgisitəbiiməsələolacaqdır.
Hərinsanbusevginiözündəhissedir.Necəki,köləlik
zənciriniqırmaqvəazadolmaqisəbirfitriişdir.
Bumüsbətnöqtələrinasionalizm məktəbininhesabına
qoymamalıyıq.Buməktəbolmasadaonlarıəldəetməkolar.
İslamın əziz Peyğəmbəri(s) Məkkədən Mədinəyə
hicrətedərkənyolunyarısındadoğmayurduMəkkəyadına
düşərək,özündəqayıtmaqrəğbətihissetdi.Allahınvəhyi
nazilolaraqonavədetdi:

َ‫ِﺇَﻥّﺍﻟَّﺬِﻱَﻓَﺮَﺽﻋََﻠْﻴﻚَﺍﻟُْﻘْﺮﺁﻥََﻟﺮَﺍُّﺩﻙَِﺇﻟَٰﻰَﻣَﻌﺎﺩٍ ُۚﻗْﻞَﺭِّﺑﻲﺃَْﻋﻠَُﻢﻣَﻦْﺟَﺎﺀ‬
‫ِﺑﺍْﻟُﻬﺪَﻯَٰﻭﻣَﻦُْﻫﻮَﻓِﻲَﺿَﻠﺍﻝٍُﻣِﺒﻴٍﻦ‬

«Quranı(oxumağıvətəbliğetməyi,yaxudhökmlərinə
10

MƏNFİVƏMÜSBƏTMİLLƏTÇİLİK

əməletməyi)sənəvacibbuyuran(Allah)qayıdacağınyerə
(hicrət edərək çıxdığın Məkkəyə) səni yenə də
qaytaracaqdır».1

Allahınvədəsi7-cihicriilindəhəqiqətəçevrildi.
8-cihicriilindəMəkkə,müsəlmanlarınəlinəkeçərkən
həminAllahRəsulu(s),özanayurdunadaxilolaraqona
qarşıməhəbbətinigöstərib buyurdu:«EyMəkkə şəhəri
mənsənisevirəm.Əgərburdançıxmağaməniməcbur
etməsəydilərheçzamansənitərketməzdim».
Nasionalizmin örnəklərindən biriinsanıöz kökləri
sayılanata-babalarvətayfalaramənsubetməkdir.
Mislaüçün,deyər,mənfilantayfadanam,yaxudözünü
müəyyn biro mənsub bilər,belə biriş islamda yasaq
olunmamışdır.Lakininsanınfəxretməsiüçündeyil,insanın
hüviyyətvəkimliyinitanımaqvasitəsiolmasışərtiləonu
təsiqedir.
Quranbuhəqiqətibirayədəbəyanetmişdir.

‫َﻭَﺟَﻌْﻠﻨَﺎﻛُْﻢُﺷُﻌﻮًﺑﺎﻭَﻗََﺒﺎﺋِﻞَِﻟﺘَﻌَﺎَﺭُﻓﻮﺍ‬
«Bir-birinizitanıyasınız(kimliyinizibiləsiniz)deyə,sizi
xalqlaravəqəbilələrəayırdıq».2
Yənibirqəbiləyəmənsubolmaqfəxretməkvasitəsi
eyilbirşəxsinbaşqasındantanınmasıvasitəsidir.
Çürüksümüklərəmənsubolmaqfəxretməkvasitəsi
deyiləslindətəqvayamənsubolmaqfəxredilməlidir.Hər
insanonuqazanmalıvəonunlaözünəbəzəkverməlidir.

NASİONALİZMİNPOZĞUNÇULUĞU

1«Qəsas»surəsi,ayə85. 11
2«Hücurat»surəsi,ayə13.

MƏNFİVƏMÜSBƏTMİLLƏTÇİLİK

Nasionalizmin müsbətyönləriirəlidə deyilənləridi.
Lakindiqqətetməklazımdırki,busiyasiməktəbinislam və
yaxud Asiya və Afrika ölkələrində ortaya atılmasından
məqsədonunpozucuyönüdür.

Buisəalimlərəaydındır.İndionlarınbəzilərinəişarə
edirik:

1-İslam birliyiniləğvetmək.

İslam baxımındandil,soy,qan,torpaqkimibirmillətin
qurulmasınasəbəbolanamillərvəfaktorlararasındayalnız
«fikir»,«dil»inamliyivahidbirmillətiyaradabilibonlarıbir-
birininxeyrvəşərrindənortaqedəbilərvədil,soy,qanvə
torpaqbaxımındanfərqliolantayfalarvahid«ümmət»adı
verərəkdeyər:

‫ِﺇﻥََّٰﻫﺬِﻩُِﺃﻣَّﺘُُﻜﻢْﺃُّﻣَﺔًَﻭﺍﺣِﺪًَﺓﻭََﺃَﻧﺎَﺭُﺑُّﻜﻢَْﻓﺎْﻋُﺒُﺪﻭِﻥ‬
«(Eyinsanlar!)Həqiqətən,bu(tövhiddiniolanislam)
təkbirdinolaraqsizindininizdir.MəndəsizinRəbbinizəm.
BunagörədəyalnızMənəibadətedin!»1
Vəyaxudbuyurur:

‫ﻭَﺇَِّﻥَٰﻫِﺬﻩِﺃَُّﻣُﺘﻜُﻢُْﺃﻣًَّﺔَﻭﺍِﺣﺪَﺓًﻭََﺃﻧَﺎَﺭﺑُّﻜُﻢْﻓَﺎَﺗّﻘُﻮِﻥ‬
«Bu (tövhid diniislam) tək bir din olaraq sizin
dininizdir,MəndəsizinRəbbinizəm.Məndən(əzabımdan)

1«Ənbiya»surəsi,ayə92. 12

MƏNFİVƏMÜSBƏTMİLLƏTÇİLİK

qorxun!»1
Vəyaxudhamınıqardaşvəbərabərsanaraqbuyurur:

ٌ‫ﺇِﻧَّﻤَﺎﺍﻟْﻤُﺆْﻣِﻨُﻮﻥَﺇِﺧْﻮَﺓ‬
«Həqiqətən,möminlər(dində)qardaşdırlar».2
BirgünSəlmanPeyğəmbərinməscidindəəyləşmişdi,
əshabdan bəzisiəsl-nəsəbdən danışır,hərkəs öz əsl-
nəsəbinitərif edirdi.Səlmandan da əsl-nəsəbihaqda
soruşdular.İslam məktəbindətərbiyəgörmüşSəlmandedi:

‫ﮐﻨﺖﺿﺎﻟًﺎﻓﻬﺪﺍﻧﯽﺍﻟّﻠَﻪﻋﺰﻭﺟﻞﺑﻤﺤﻤﺪﺻﻠﯽ‬،‫ﺍﻧﺎﺳﻠﻤﺎﻥﺑﻦﻋﺒﺪﺍﻟَّﻠﻪ‬ :‫ﻓﻘﺎﻝ‬

‫ﷲﻋﻠﯿﻪﻭﺁﻟﻪﻭﮐﻨﺖﻋﺎﺋًﻠﺎﻓﺎﻏﻨﺎﻧﯽﺍﻟَّﻠﻪﺑﻤﺤﻤﺪﺻﻠﯽ ﷲﻋﻠﯿﻪﻭﺁﻟﻪﻭﮐﻨﺖ‬

‫ﻫﺬﺍﻧﺴﺒﯽﻭﻫﺬﺍﺣﺴﺒﯽ‬،‫ﻣﻤﻠﻮﮐًﺎﻓﺎﻋﺘﻘﻨﯽﺍﻟَﻠّﻪﺑﻤﺤﻤﺪﺻﻠﯽ ﷲﻋﻠﯿﻪﻭﺁﻟﻪ‬
«MənSəlmanAllahınbəndəsiyəm,əvvəllərazğınidim,

AllahMühəmmədinvasitəsiləmənidoğruyolayönəltidi,
yoxsuldum,AllahMühəmmədinvasitəsiləməniehtiyacsız
etdi,qulidim AllahMühəmmədinvasitəsiləməniazadetdi.
Budurmənim əsl-nəsəbim».

BuhaldaAllahRəsulu(s)məscidədaxiloldu,Səlman

olduğukimiməcaranısöylədi.HəzrətQüreyşqəbiləsindən

olanbuşəxslərəüzünütutaraqbuyurdu:

‫ﻣﺮﻭﺋﺘﻪﺧﻠﻘﻪﻭﺍﺻﻠﻪﻋﻘﻠﻪ‬،‫ﻳﺎﻣﻌﺸﺮﻗﺮﻳﺶﺍﻥﺣﺴﺐﺍﻟﺮﺟﻞﺩﻳﻨﻪ‬
«Ey Qüreyş əhli!Hər kəsin nəsəbionun dinidir,
cömərdliyi onun xasiyyət və xarakteridir, kökü isə
əqlidir».3
İslam tarixində yazılmışdır ki, Ühüd döyüşündə
müsəlmanlar arasında bir iranlıdöyüşçü var idi,bu

1«Möminun»surəsi,ayə52. 13
2«Hücurat»surəsi,ayə10.
3«Rövzeyi-kafi»səh.181.

MƏNFİVƏMÜSBƏTMİLLƏTÇİLİK

müsəlman iranlı düşmən əsgələrindən birinə zərbə
endirərək qurur üzündən dedi:«İranlıbir gəncin bu
zərbəsinial».

Həzrət Rəsuli-Əkrəm (s) onun başqalarının da
təəssübünüalovlandılabilənbusözünədiqqətyetirərək
ona buyurdu: «Nə üçün mən bir ənsarlı gəncəm
demədin?»

Bu islamın və əziz İslam peyğəmbərinin (s)
nəzəriyyəsidir.Halbukinasionalizm əqidə birliyiyerinə,
başqafaktorlarndanfaydalanmaqistəyir.Bu«Vəhdətliyi»
«Kəsrət»(çoxluğa)çevirməkistəyir.

Ərəb,əcəm,türk,farsvəbaşqamüsəlmaneltayfaların
birliyini,sözvədilləriixtilafavəikiliyəçəkməkarzusundadır.

Vənəhayətrəğəbət,düşmənçilikvənifaqtoxumların
birvahidümmətinarasınasəpib,islam gücünüəzməkləbu
xalqlar üzərində fövqəl-qüdrətlərin hakimiyyətini
asanlaşdırmaqistəyir.

Birxalqın mədənivə tarixiirsivə xəzinəsinə fəxr
etməsi,əgərbeləbirfəxrəlayiqdirsəqınanılmaz,məsələ
elə ortaya atılır ki, deyəsən bizim başqa dünya
müsəlmanlarıiləbağlılığımızıkəsməkistəyirlər.

Təkcəbununladakifayətlənməyir.
Bizim xalqımızınislam tarixindənbuondördəsrdə
əldəetdiyiiftixarlarıməhvedibmillətçilikadıiləbütünfikri,
elmi,mədənişərəflərimizihərracaqoymaqistəyirlər.
Halbukimüsəlman xalqlarıbu on dörd əsrlik elmi,
mədənivə siyasiislamiəsərlərdən ayırmaq ilə,onların
kimlikləriniməhvedəbilməyəcəkdirlər.
Birincidünya müharibəsindən sonra Amerikanın o
vaxtkıprezidentiVudroVilsondünyadasülhünqorunması
üçün on dörd maddələk və maddələrindən biri«milli

14

MƏNFİVƏMÜSBƏTMİLLƏTÇİLİK

istiqlal»olanelanınıortayaatmışdır.
Onun nətiçəsində Osmanlı imperiyası parçalanıb

dağılaraqözüdəmüstəgilolanbirneçəkiçikölkəşəklinə
düşdü onun isə bədbəxtçilik,uğursuzluq və muzdur
dövlətləriniqurulmasından və islam ölkələrində «israil»
kimiharam toxumun əkilməsindən başqa birsəmərəsi
olmadı.

2–Tüğyançılıqruhunucücərtmək

Millətçilikdətüğyançılıqruhubütünlükləyatamamilə
cücərirvə güclü dövlətlərölkələrindən xaricdə yaşayan
soydaş eyniirqlivə eynidillixalqların torpağınıöz
torpaqlarına qatmaq istəyirlər,bununla da razılaşmayır
tabeliklərindəkiolan azlıq təşkiledən xalqlarıözlərində
əritməkistəyirlər.

Nasionalizm Avropadaimperializm vəazlıqtəşkiledən
xalqlaraqarşızülm vasitəsiolurdu.

İrqçilik məsləklərini və əfsanələrini dirildir
pozğunçuluqdanbaşqabirnəticəverməyirdinəhayətdəisə
«nasizm»və«faşizm»diktatorluğununmeydanaçıxmasına
səbəboldu.

Sözünqısası,nasionalizm müsbətvəmənfiyönlərə
malikdir.Onun insanivə müsbətcəhətlərinialqışlayıb,
mənfivəinsanlığaziddolanyönləriiləmübarizəlazımdır.

Birçoxhallardanasionalizm onunmüsbətyönlərinə
dayanaraqbaşlanır,lakinnəhayətdəonunmənfivəkobud
yönlərinindirçilməsiilənətiçələnir.

Vəssalamuəleykum vərəhmətullahvəbərakatuh
15

MƏNFİVƏMÜSBƏTMİLLƏTÇİLİK

Qum dinelmlərihövzəsi
CəfərSübhaniTəbrizli

16