เสภาเรื่องขุนช้างขุนแผน(เรื่องย่อ)

เสภาเรอ่ื งขนุ ชา้ งขุนแผน
ตอน ขุนช้างถวายฎีกา

ชนั้ มธั ยมศึกษาปีท่ี 6

ครูปัทมาวดี หมื่นละมา้ ย

เสภาเร่ืองขนุ ช้างขนุ แผน ตอน

ขุนช้างถวายฎีกา

ไมป่ รากฏหลักฐานชัดเจนวา่ ใครเป็นผู้แต่ง
จุดประสงค์ในการแต่ง : ใชข้ ับเสภา

แผนผัง

กลอนเสภา

เสภาเร่ืองขนุ ช้างขนุ แผน

เนือ้ เรื่องย่อ ก่อนจะมาถงึ

ตอน ขุนช้างถวายฎกี า

พิมพลิ าไลย พลายแกว้ และขนุ ชา้ งเป็นเพื่อนเล่นกันมาต้งั แตเ่ ด็ก

ฉนั ทาให้
แม่พมิ จ๊ะ

เมื่อพิมพลิ าไลยไดเ้ ติบโตข้ึนเป็นสาวงาม ก็ได้
พบรักกับพลายแกว้ อกี ครง้ั ขณะท่ีพลาย
แก้วบวชเปน็ เณรท่ีวดั ป่าเลไลยก์ เณรแกว้
เห็นนางพมิ ก็มีใจรักใครช่ อบพอจนถึงกบั แอบ

สกึ ไปหานางบนเรอื น

ฝา่ ยขนุ ช้างผรู้ า่ รวยแต่มี
รปู รา่ งหนา้ ตาอปั ลกั ษณ์ ก็หลง
รกั นางพมิ จงึ ออ้ นวอนใหแ้ ม่
เทพทองผู้เป็นมารดาไปสู่ขอ

ฝ่ายนางพมิ ก็เกรงวา่ มารดาจะรับ
ขันหมากของขนุ ช้างจงึ ใหน้ างสายทอง
พ่เี ลย้ี งไปสง่ ข่าวใหเ้ ณรแก้วรบี ชงิ มาสขู่ อ
นางพิมกอ่ น เณรแกว้ จึงลาสกิ ขาและ
ขอใหน้ างทองประศรีมารดาของตนไป
สขู่ อนางพมิ ท้ังสองจงึ ได้แต่งงานกัน

หลังจากเขา้ หอเพยี ง ๒ วัน
พลายแกว้ ต้องนาทพั ไปรบกับพระเจา้
เชียงใหม่ ขุนชา้ งพยายามทาทกุ ทางให้
นางพิมใจออ่ นยอมเป็นภรรยาของตนใหไ้ ด้
นางพิมตรอมใจเรื่องพลายแก้วจนล้มป่วย
จงึ ต้องเปลีย่ นชอ่ื เปน็ วนั ทอง

ขุนช้างหลอกว่า พลายแก้ว
เสียชีวิตในสนามรบแล้ว นางศรีประจัน
มารดาของวันทองเกรงว่านางวันทองจะ
ถูกริบเป็นม่ายหลวง จึงบังคับให้นาง
แต่งงานกับขุนช้าง นางไม่เชื่อว่าพลาย
แก้วจะตายในสนามรบ จึงพยายามขัดขืน
ขุนช้างและรั้งรอจนกระทั่งพลายแก้วชนะ
ศึกกลบั มา

พลายแก้วได้รับบรรดาศักดิ์เป็น
ขุนแผน และได้นางลาวทองเปน็ ภรรยา
นางวันทองเห็นนางลาวทองมากับขุนแผน
ก็โกรธและเกิดวิวาทกัน นางวันทองพูด
ตัดขาดขุนแผน ขุนแผนโกรธจึงเข้าข้างนาง
ลาวทองแล้วพานางลาวทองไปอยู่กับนาง
ทองประศรที ่กี าญจนบรุ ี

นางวนั ทองเสียใจมาก
คดิ ว่าขุนแผนสิ้นรกั ตนแล้ว
และในท่ีสุดก็ถกู มารดาบังคับ
ให้เข้าหอกบั ขุนชา้ งนางจงึ
ตอ้ งเป็นภรรยาขนุ ช้าง
ดว้ ยความจาใจ

อกี ๒ วนั ตอ่ มา ขนุ แผนคิดถงึ นางวนั ทองจงึ ลอบ
ขึ้นเรอื นขนุ ช้าง เมอ่ื เห็นนางวนั ทองนอนค่กู ับ
ขุนช้างกโ็ กรธมาก แตข่ นุ แผนก็ทาไดแ้ ค่ด่าประจานให้ทง้ั สอง
ไดร้ บั ความอบั อายแล้วลงจากเรอื นไป

ขนุ ชา้ งโกรธมากและหาทางแกแ้ ค้นอยูต่ ลอด ต่อมา
จึงสบโอกาสเม่ือนางลาวทองไมส่ บาย ขนุ แผนเป็น
หว่ งและอยากกลบั ไปดูแลจึงฝากเวรไวก้ บั ขนุ ชา้ ง
ขนุ ชา้ งกราบทลู สมเด็จพระพันวษาวา่ ขุนแผนหนเี วร

ขนุ แผนถกู ลงโทษใหอ้ อกตระเวนด่าน
อยู่ชายแดน และให้นาตัวนางลาวทองมา
กกั บรเิ วณไว้ในวงั ไม่ให้ท้งั สองพบกนั

ขุนแผนโกรธแคน้ ขนุ ช้างจึง
คดิ จะชงิ ตวั นางวนั ทอง แต่ตอ้ งหา
ของวิเศษ ๓ อยา่ ง คือ ดาบฟ้าฟ้ืน
กมุ ารทอง และมา้ สหี มอกมาเปน็
อาวธุ และผู้ช่วยเสยี ก่อน

ขนุ แผนแอบไปพานางวนั ทองเรร่ อ่ น
ไปอยตู่ ามป่าจนกระทัง่ นางตงั้ ครรภ์
เม่อื นางใกลค้ ลอด ขนุ แผนสงสารนาง
ทไี่ ด้รับความลาบากจงึ ขอใหพ้ ระพจิ ติ รพาไป
มอบตวั เม่ือขนุ แผนและนางวันทองกราบ
ทลู เรื่องราวทั้งหมด

สมเดจ็ พระพันวษาจงึ ทรงตดั สนิ ให้
ขนุ แผนชนะความ ได้นางวันทองคนื ส่วน
ขุนช้างถกู ลงโทษดว้ ยการถูกปรบั ไหม

ต่อมาขนุ แผนคดิ ถงึ นางลาวทองจงึ ขอ
พระราชทานนางคืน สมเด็จพระพันวษากริ้วมาก
มรี ับสง่ั ให้กุมตวั ขุนแผนไปจองจาไว้ในคกุ ขุนแผน
ยอมตดิ คุกโดยไม่คดิ หนีแต่อย่างใดทง้ั ๆ ทมี่ ีวชิ า
อาคมจะสะเดาะโซต่ รวนหนไี ปก็ย่อมได้

วนั หนง่ึ ขนุ ช้างได้
โอกาส ขณะที่นางวนั ทองจะไป
เยย่ี มขนุ แผนในคกุ จงึ ให้บ่าวไพร่
มาดักฉุดนางวนั ทอง นางจึง
ตอ้ งอย่กู ับขนุ ชา้ งจนกระทั่ง
คลอดลูกชายชอ่ื วา่ พลายงาม

เมื่อขนุ ชา้ งรู้วา่ พลายงามเปน็
ลูกของขนุ แผนกค็ ดิ แคน้ จึง
ลวงไปฆา่ ในปา่ แต่ ผีพราย
บรวิ ารของขุนแผนมาชว่ ย
ปกปอ้ งคมุ้ ครองไว้

นางวันทองให้พลายงามไปอยู่กับ
นางทองประศรีผู้เป็นย่าที่เมืองกาญจนบุรี
ส่วนนางจาต้องอยู่กับขุนช้างจนกระทั่งพลาย
งามโตเป็นหนุ่มได้รับราชการทหาร
เช่นเดียวกับบิดา และมีความดีความชอบ

ได้เปน็ จมื่นไวยวรนาถ

ในงานแตง่ งานของจม่ืนไวย นางวันทอง
และขุนชา้ งมาชว่ ยงานขนุ ชา้ งเมาเหลา้ มเี ร่ืองวิวาท
กัน ขนุ ชา้ งถูกจมื่นไวยทารา้ ยจงึ ไปถวายฎีกา
กล่าวโทษ สมเดจ็ พระพันวษาทรงให้มกี ารไตรส่ วน
ความ และดาน้าพิสจู น์ ขนุ ช้างแพจ้ งึ มรี ับสง่ั ให้
ประหารชีวิต แต่นางวันทองขอรอ้ งให้จม่ืนไวย
กราบทูลขอพระราชทานอภัยโทษ จม่ืนไวยเหน็ แก่
มารดาจงึ ยอมกราบทูลขอชวี ิตขุนช้างไว้

เมือ่ พระไวยชนะความขุนชา้ งแล้ว ก็อย่มู าดว้ ย
ความสขุ และคดิ ว่าจะรบั แมก่ ลบั มาอยู่กับขุนแผน
พอตกค่าจงึ ออกเดนิ ทางไปบ้านขุนชา้ งสะกดผคู้ น
ภตู พรายแลว้ แล้วสะเดาะกลอนเข้าไปถึงหอ้ งนอน
ของนางวนั ทอง ถอนสะกดนางวันทอง

แลว้ เจรจากัน

พระไวยแจ้งวา่ จะมารับนางวนั ทองกลบั ไป
บ้าน นางวนั ทองพดู ทดั ทานและแนะนาให้
นาเรื่องข้นึ กราบทูลพระพนั วษา พระไวย
ไมเ่ หน็ ดว้ ยและจะพาไปให้ได้
นางวันทองจนใจจึงยอมไปกบั พระไวย

เสภาเรอ่ื งขนุ ชา้ งขุนแผน

เน้อื เร่อื งย่อ

ตอน ขนุ ชา้ งถวายฎีกา

ขนุ ชา้ งต่นื ขน้ึ มาไม่พบนางวนั ทอง ให้บา่ วไพร่
คน้ หากไ็ มพ่ บ ฝา่ ยพระไวยไดค้ ิดว่าถา้ ขุนช้างรูว้ ่าลักพา
ตัวนางวนั ทองมากค็ งจะนาความข้ึนกราบทูลสมเดจ็ พระ
พันวษา มารดากจ็ ะตอ้ งโทษ คิดแล้วจึงให้หมื่นวเิ ศษผล
ไปหาขนุ ชา้ งที่บา้ นช่วยไกลเ่ กล่ียเรื่องราว โดยให้บอกขนุ
ช้างวา่ ตนจับไขอ้ ยู่หลายวัน

ขอตวั แมม่ าช่วยดูแลพอใหต้ นหายไขแ้ ล้วจะสง่ มารดา
คืนกลบั หมนื่ วิเศษผลรบั คาแลว้ ก็รีบไปบ้านขนุ ช้างแจง้ เรื่อง
ตามท่ีพระไวยสง่ั มาทกุ ประการ ขนุ ช้างได้ฟงั ก็ท้ังโกรธและ
แค้น แต่ก็ข่มความโกรธแล้วกต็ อบไปว่า ไม่เป็นไร
เร่ืองการเจ็บไข้ และถา้ ขัดสนสง่ิ ใดกข็ อใหม้ าเอาท่ีตนได้

ขุนช้างทั้งโกรธและแคน้ ใจจึงรา่ งฎกี ารอ้ ง
ทกุ ข์ เมือ่ รา่ งฟ้องเสรจ็ แล้วก็ไปคอยเฝ้า
พันวษาท่ีตาหนักน้า พอสมเดจ็ พระ
พันวษาเสดจ็ กลบั วังทางเรอื ตอนจวนค่า

ขนุ ชา้ งกล็ งลอยคอเขา้ ถวายฎีกา

เพจภาษาไทยไมจ่ ๊กั เดยี ม

สมเดจ็ พระพนั วษาเหน็ เข้ากท็ รง

พโิ รธใหร้ ับฎกี าไวแ้ ลว้ เอาตัวไปเฆ่ียน
๓๐ ที จากนัน้ ใหต้ ้ังกฤษฎกี าวา่
ต้งั แตน่ ี้ไปถา้ ใครปลอ่ ยใหใ้ ครเข้ามาใน
ลอ้ มวงตอ้ งระวางโทษประหารชวี ติ
เจด็ ช่วั โคตร

ฝา่ ยขนุ แผนรวู้ า่ พระไวยรับนางวันทองมา
จงึ มาหาทเ่ี รอื นพระไวย ปลุกนางวันทองขึ้นมา
สนทนาด้วย ได้พรา่ ราพันถึงความหลังท่ีตก
ทุกขไ์ ดย้ ากด้วยกนั มา นางวันทองแนะนา
ขนุ แผนให้นาความขน้ึ เพ็ดทลู พระพันวษา
และไม่ยอมตกเป็นของขนุ แผน พอตกดึกกฝ็ ัน
ไปว่าถูกพยคั ฆต์ ะครบุ คาบตัวไปในป่าก็ตกใจ
ต่นื เลา่ ความฝันให้ขุนแผนฟังขุนแผนไดฟ้ ังกร็ ้วู ่า
ฝันร้ายจะมอี นั ตรายถงึ ชีวิต

เช้าวันร่งุ ขนึ้ สมเดจ็ พระพนั วษาเสดจ็ ออกว่า
ราชการ เหน็ ขนุ ช้างเขา้ เฝ้าอยกู่ ็โปรดให้นา
ฎีกาของขุนชา้ งมาทอดพระเนตรกพ็ โิ รธ
จมื่นไวยท่ลี อบข้นึ เรือนผู้อนื่

ทาเหมือนวา่ บ้านเมืองไมม่ กี ฎหมาย
และตรสั วา่ เร่ืองฟอ้ งรอ้ งแยง่ ชงิ นาง
วันทองนี้เหตใุ ดจงึ ไม่ยุติ

กลบั ผลดั เปล่ยี นเวียนกันกล่าวโทษราวกบั ว่า
ในโลกนีไ้ ม่มหี ญิงอน่ื แลว้ จงึ มดี ารับส่ังให้
หม่นื ศรไี ปเอาตัวนางวันทอง ขุนแผนและ
พระไวยมาเฝา้ ท้ัง ๓ คน ได้ฟังความก็ตกใจ

มนั เกิดเหตทุ ง้ั นี้กเ็ พราะหญิง จึงหงึ หวงชว่ งชิงย่งุ ยง่ิ อยู่

จาจะตดั รากใหญใ่ หห้ ลน่ พรู ใหล้ กู ดอกดกอยู่แตก่ งิ่ เดียว

ขุนแผนพานางไปเขา้ เฝา้ สมเด็จพระพนั วษาทรงพิจารณาตาม
ความทีน่ างวันทองทลู ช้แี จง แลว้ สรปุ วา่ เรอื่ งทง้ั หมดเกิดจาก
นางวันทองเปน็ ต้นเหตุ จงึ ให้นางวันทองตดั สนิ ใจว่าจะอยู่กับ
ใคร หรือถา้ ไมอ่ ยากอยู่กับทั้งสองคน จะเลือกอยู่กบั ลกู ก็ได้
นางวนั ทองเม่ือถึงคราวจะส้นิ อายุ ทาใหน้ างตกประหมา่ จนไม่
อาจจะตดั สินใจเลอื กได้ว่าควรจะอย่กู บั ใคร และหวังจะใหส้ มเดจ็

พระพนั วษาชว่ ยตัดสนิ ให้

สมเด็จพระพนั วษาได้ทรงฟงั นางวนั ทอง
พูด แลว้ ก็พิโรธย่งิ นัก ตรสั ประณาม
นางทองวา่ เป็นหญงิ หลายใจอย่าอย่ใู ห้
หนกั แผน่ ดินให้เอาตัวไปประหารชีวิต